౫. పఠమపవారణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౨౩౬. పఞ్చమసిక్ఖాపదే – భిక్ఖూ భుత్తావీ పవారితాతి బ్రాహ్మణేన ‘‘గణ్హథ, భన్తే, యావ ఇచ్ఛథా’’తి ఏవం యావదత్థపవారణాయ, సయఞ్చ ‘‘అలం, ఆవుసో, థోకం థోకం దేహీ’’తి ఏవం పటిక్ఖేపపవారణాయ పవారితా. పటివిస్సకేతి సామన్తఘరవాసికే.

౨౩౭. కాకోరవసద్దన్తి కాకానం ఓరవసద్దం; సన్నిపతిత్వా విరవన్తానం సద్దం. అలమేతం సబ్బన్తి ఏత్థ తికారం అవత్వావ ‘‘అలమేతం సబ్బం’’ ఏత్తకం వత్తుం వట్టతి.

౨౩౮-౯. భుత్తావీతి భుత్తవా. తత్థ చ యస్మా యేన ఏకమ్పి సిత్థం సఙ్ఖాదిత్వా వా అసఙ్ఖాదిత్వా వా అజ్ఝోహరితం హోతి, సో ‘‘భుత్తావీ’’తి సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి, తేనస్స పదభాజనే ‘‘భుత్తావీ నామ పఞ్చన్నం భోజనాన’’న్తిఆది వుత్తం. పవారితోతి కతపవారణో, కతపటిక్ఖేపో. సోపి చ యస్మా న పటిక్ఖేపమత్తేన, అథ ఖో పఞ్చఙ్గవసేన, తేనస్స పదభాజనే ‘‘పవారితో నామ అసనం పఞ్ఞాయతీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యస్మా ‘‘అసనం పఞ్ఞాయతీ’’తి ఇమినా విప్పకతభోజనో, ‘‘పవారితో’’తి వుత్తో. యో చ విప్పకతభోజనో, తేన కిఞ్చి భుత్తం, కిఞ్చి అభుత్తం, యఞ్చ భుత్తం; తం సన్ధాయ ‘‘భుత్తావీ’’తిపి సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి, తస్మా భుత్తావీవచనేన విసుం కఞ్చి అత్థసిద్ధిం న పస్సామ. ‘‘దిరత్తతిరత్తం, ఛప్పఞ్చవాచాహీ’’తిఆదీసు (పాచి. ౬౧-౬౨) పన దిరత్తాదివచనం వియ పవారితపదస్స పరివారకభావేన బ్యఞ్జనసిలిట్ఠతాయ చేతం వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

అసనం పఞ్ఞాయతీతిఆదీసు విప్పకతభోజనం దిస్సతి, భుఞ్జమానో చేసో పుగ్గలో హోతీతి అత్థో. భోజనం పఞ్ఞాయతీతి పవారణప్పహోనకభోజనం దిస్సతి. ఓదనాదీనం చే అఞ్ఞతరం పటిక్ఖిపితబ్బం భోజనం హోతీతి అత్థో. హత్థపాసే ఠితోతి పవారణప్పహోనకం భోజనం గణ్హిత్వా దాయకో అడ్ఢతేయ్యహత్థప్పమాణే ఓకాసే హోతీతి అత్థో. అభిహరతీతి సో చే దాయకో తస్స తం భత్తం కాయేన అభిహరతీతి అత్థో. పటిక్ఖేపో పఞ్ఞాయతీతి పటిక్ఖేపో దిస్సతి; తఞ్చే అభిహటం సో భిక్ఖు కాయేన వా వాచాయ వా పటిక్ఖిపతీతి అత్థో. ఏవం పఞ్చన్నం అఙ్గానం వసేన పవారితో నామ హోతీతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘పఞ్చహి ఉపాలి ఆకారేహి పవారణా పఞ్ఞాయతి – అసనం పఞ్ఞాయతి, భోజనం పఞ్ఞాయతి, హత్థపాసే ఠితో, అభిహరతి, పటిక్ఖేపో పఞ్ఞాయతీ’’తి (పరి. ౪౨౮).

తత్రాయం వినిచ్ఛయో – ‘‘అసన’’న్తిఆదీసు తావ యఞ్చ అస్నాతి యఞ్చ భోజనం హత్థపాసే ఠితేన అభిహటం పటిక్ఖిపతి, తం ‘‘ఓదనో, కుమ్మాసో, సత్తు, మచ్ఛో, మంస’’న్తి ఇమేసం అఞ్ఞతరమేవ వేదితబ్బం. తత్థ ఓదనో నామ – సాలి, వీహి, యవో, గోధుమో, కఙ్గు, వరకో, కుద్రూసకోతి సత్తన్నం ధఞ్ఞానం తణ్డులేహి నిబ్బత్తో. తత్థ ‘‘సాలీ’’తి అన్తమసో నీవారం ఉపాదాయ సబ్బాపి సాలిజాతి. ‘‘వీహీ’’తి సబ్బాపి వీహిజాతి. ‘‘యవగోధుమేసు’’ భేదో నత్థి. ‘‘కఙ్గూ’’తి సేతరత్తకాళభేదా సబ్బాపి కఙ్గుజాతి. ‘‘వరకో’’తి అన్తమసో వరకచోరకం ఉపాదాయ సబ్బా సేతవణ్ణా వరకజాతి. ‘‘కుద్రూసకో’’తి కాళకో ద్రవో చేవ సామాకాదిభేదా చ సబ్బాపి తిణధఞ్ఞజాతి.

నీవారవరకచోరకా చేత్థ ‘‘ధఞ్ఞానులోమా’’తి వదన్తి. ధఞ్ఞాని వా హోన్తు ధఞ్ఞానులోమాని వా, ఏతేసం వుత్తప్పభేదానం సత్తన్నం ధఞ్ఞానం తణ్డులే గహేత్వా ‘‘భత్తం పచిస్సామా’’తి వా ‘‘యాగుం పచిస్సామా’’తి వా ‘‘అమ్బిలపాయాసాదీసు అఞ్ఞతరం పచిస్సామా’’తి వా యంకిఞ్చి సన్ధాయ పచన్తు, సచే ఉణ్హం సీతలం వా భుఞ్జన్తానం భోజనకాలే గహితగహితట్ఠానే ఓధి పఞ్ఞాయతి, ఓదనసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి, పవారణం జనేతి. సచే ఓధి న పఞ్ఞాయతి, యాగుసఙ్గహం గచ్ఛతి, పవారణం న జనేతి.

యోపి పాయాసో వా పణ్ణఫలకళీరమిస్సకా అమ్బిలయాగు వా ఉద్ధనతో ఓతారితమత్తా అబ్భుణ్హా హోతి, ఆవజ్జిత్వా పివితుం సక్కా, హత్థేన గహితోకాసేపి ఓధిం న దస్సేతి, పవారణం న జనేతి. సచే పన ఉసుమాయ విగతాయ సీతలీభూతా ఘనభావం గచ్ఛతి, ఓధిం దస్సేతి, పున పవారణం జనేతి. పుబ్బే తనుభావో న రక్ఖతి. సచేపి దధితక్కాదీని ఆరోపేత్వా బహుపణ్ణఫలకళీరే పక్ఖిపిత్వా ముట్ఠిమత్తాపి తణ్డులా పక్ఖిత్తా హోన్తి, భోజనకాలే చే ఓధి పఞ్ఞాయతి, పవారణం జనేతి. అయాగుకే నిమన్తనే ‘‘యాగుం దస్సామా’’తి భత్తే ఉదకకఞ్జికఖీరాదీని ఆకిరిత్వా ‘‘యాగుం గణ్హథా’’తి దేన్తి. కిఞ్చాపి తనుకా హోన్తి, పవారణం జనేతియేవ. సచే పన పక్కుథితేసు ఉదకాదీసు పక్ఖిపిత్వా పచిత్వా దేన్తి, యాగుసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి. యాగుసఙ్గహం గతేపి తస్మిం వా అఞ్ఞస్మిం వా యత్థ మచ్ఛమంసం పక్ఖిపన్తి, సచే సాసపమత్తమ్పి మచ్ఛమంసఖణ్డం వా న్హారు వా పఞ్ఞాయతి, పవారణం జనేతి.

సుద్ధరసకో పన రసకయాగు వా న జనేతి. ఠపేత్వా వుత్తధఞ్ఞానం తణ్డులే అఞ్ఞేహి వేణుతణ్డులాదీహి వా కన్దమూలఫలేహి వా యేహి కేహిచి కతం భత్తమ్పి పవారణం న జనేతి, పగేవ ఘనయాగు. సచే పనేత్థ మచ్ఛమంసం పక్ఖిపన్తి, జనేతి. మహాపచ్చరియం ‘‘పుప్ఫఅత్థాయ భత్తమ్పి పవారణం జనేతీ’’తి వుత్తం. పుప్ఫిఅత్థాయ భత్తం నామ పుప్ఫిఖజ్జకత్థాయ కుథితతూదకే పక్ఖిపిత్వా సేదితతణ్డులా వుచ్చన్తి. సచే పన తే తణ్డులే సుక్ఖాపేత్వా ఖాదన్తి, వట్టతి; నేవ సత్తుసఙ్ఖ్యం న భత్తసఙ్ఖ్యం గచ్ఛన్తి. పున తేహి కతభత్తం పవారేతియేవ. తే తణ్డులే సప్పితేలాదీసు వా పచన్తి, పూవం వా కరోన్తి, న పవారేన్తి. పుథుకా వా తాహి కతసత్తుభత్తాదీని వా న పవారేన్తి.

కుమ్మాసో నామ యవేహి కతకుమ్మాసో. అఞ్ఞేహి పన ముగ్గాదీహి కతకుమ్మాసో పవారణం న జనేతి. సత్తు నామ సాలివీహియవేహి కతసత్తు. కఙ్గువరకకుద్రూసకసీసానిపి భజ్జిత్వా ఈసకం కోట్టేత్వా థుసే పలాపేత్వా పున దళ్హం కోట్టేత్వా చుణ్ణం కరోన్తి. సచేపి తం అల్లత్తా ఏకాబద్ధం హోతి, సత్తుసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి. ఖరపాకభజ్జితానం వీహీనం తణ్డులే కోట్టేత్వా దేన్తి, తమ్పి చుణ్ణం సత్తుసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి. సమపాకభజ్జితానం పన వీహీనం వా వీహిపలాపానం వా తణ్డులా భజ్జితతణ్డులా ఏవ వా న పవారేన్తి. తేసం పన తణ్డులాదీనం చుణ్ణం పవారేతి. ఖరపాకభజ్జితానం వీహీనం కుణ్డకమ్పి పవారేతి. సమపాకభజ్జితానం పన ఆతపసుక్ఖానం వా కుణ్డకం న పవారేతి. లాజా వా తేహి కతభత్తసత్తుఆదీని వా న పవారేన్తి. భజ్జితపిట్ఠం వా యంకిఞ్చి సుద్ధఖజ్జకం వా న పవారేతి. మచ్ఛమంసపూరితఖజ్జకం పన సత్తుమోదకో వా పవారేతి. మచ్ఛో మంసఞ్చ పాకటమేవ. అయం పన విసేసో – సచేపి యాగుం పివన్తస్స యాగుసిత్థమత్తానేవ ద్వే మచ్ఛఖణ్డాని వా మంసఖణ్డాని వా ఏకభాజనే వా నానాభాజనే వా దేన్తి, తాని చే అఖాదన్తో అఞ్ఞం యంకిఞ్చి పవారణప్పహోనకం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. తతో ఏకం ఖాదితం, ఏకం హత్థే వా పత్తే వా హోతి, సో చే అఞ్ఞం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. ద్వేపి ఖాదితాని హోన్తి, ముఖే సాసపమత్తమ్పి అవసిట్ఠం నత్థి, సచేపి అఞ్ఞం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి.

కప్పియమంసం ఖాదన్తో కప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కప్పియమంసం ఖాదన్తో అకప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కస్మా? అవత్థుతాయ. యఞ్హి భిక్ఖునో ఖాదితుం వట్టతి, తంయేవ పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. ఇదం పన జానన్తో అకప్పియత్తా పటిక్ఖిపతి, అజానన్తోపి పటిక్ఖిపితబ్బట్ఠానే ఠితమేవ పటిక్ఖిపతి నామ, తస్మా న పవారేతి. సచే పన అకప్పియమంసం ఖాదన్తో కప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కస్మా? వత్థుతాయ. యఞ్హి తేన పటిక్ఖిత్తం, తం పవారణాయ వత్థు. యం పన ఖాదతి, తం కిఞ్చాపి పటిక్ఖిపితబ్బట్ఠానే ఠితం, ఖాదియమానం పన మంసభావం న జహతి, తస్మా పవారేతి. అకప్పియమంసం ఖాదన్తో అకప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, పురిమనయేనేవ న పవారేతి. కప్పియమంసం వా అకప్పియమంసం వా ఖాదన్తో పఞ్చన్నం భోజనానం యంకిఞ్చి కప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కులదూసకవేజ్జకమ్మఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనసాదితరూపియాదీహి నిబ్బత్తం బుద్ధపటికుట్ఠం అనేసనాయ ఉప్పన్నం అకప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కప్పియభోజనం వా అకప్పియభోజనం వా భుఞ్జన్తోపి కప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. అకప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతీతి సబ్బత్థ వుత్తనయేనేవ కారణం వేదితబ్బం.

ఏవం ‘‘అసన’’న్తిఆదీసు యఞ్చ అస్నాతి, యఞ్చ భోజనం హత్థపాసే ఠితేన అభిహటం పటిక్ఖిపన్తో పవారణం ఆపజ్జతి, తం ఞత్వా ఇదాని యథా ఆపజ్జతి, తస్స జాననత్థం అయం వినిచ్ఛయో – ‘‘‘అసనం భోజన’న్తి ఏత్థ తావ యేన ఏకసిత్థమ్పి అజ్ఝోహటం హోతి, సో సచే పత్తముఖహత్థానం యత్థ కత్థచి పఞ్చసు భోజనేసు ఏకస్మిమ్పి సతి అఞ్ఞం పఞ్చసు భోజనేసు ఏకమ్పి పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కత్థచి భోజనం నత్థి, ఆమిసగన్ధమత్తం పఞ్ఞాయతి, న పవారేతి. ముఖే చ హత్థే చ భోజనం నత్థి, పత్తే అత్థి, తస్మిం పన ఆసనే న భుఞ్జితుకామో, విహారం పవిసిత్వా భుఞ్జితుకామో, అఞ్ఞస్స వా దాతుకామో, తస్మిం చే అన్తరే భోజనం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కస్మా? విప్పకతభోజనభావస్స ఉపచ్ఛిన్నత్తా. యోపి అఞ్ఞత్ర గన్త్వా భుఞ్జితుకామో ముఖే భత్తం గిలిత్వా సేసం ఆదాయ గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే అఞ్ఞం భోజనం పటిక్ఖిపతి, తస్సాపి పవారణా న హోతీ’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. యథా చ పత్తే; ఏవం హత్థేపి. ముఖేపి వా విజ్జమానభోజనం సచే అనజ్ఝోహరితుకామో హోతి, తస్మిఞ్చ ఖణే అఞ్ఞం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. ఏకస్మిఞ్హి పదే వుత్తలక్ఖణం సబ్బత్థ వేదితబ్బం హోతి. అపిచ కురున్దియం ఏస నయో దస్సితోయేవ. వుత్తఞ్హి తత్థ ‘‘ముఖే భత్తం గిలితం, హత్థే భత్తం విఘాసాదస్స దాతుకామో, పత్తే భత్తం భిక్ఖుస్స దాతుకామో, సచే తస్మిం ఖణే పటిక్ఖిపతి, న పవారేతీ’’తి. హత్థపాసే ఠితోతి ఏత్థ పన సచే భిక్ఖు నిసిన్నో హోతి, ఆసనస్స పచ్ఛిమన్తతో పట్ఠాయ, సచే ఠితో, పణ్హిఅన్తతో పట్ఠాయ, సచే నిపన్నో, యేన పస్సేన నిపన్నో, తస్స పారిమన్తతో పట్ఠాయ, దాయకస్స నిసిన్నస్స వా ఠితస్స వా నిపన్నస్స వా ఠపేత్వా పసారితహత్థం యం ఆసన్నతరం అఙ్గం, తస్స ఓరిమన్తేన పరిచ్ఛిన్దిత్వా అడ్ఢతేయ్యహత్థో ‘‘హత్థపాసో’’తి వేదితబ్బో. తస్మిం ఠత్వా అభిహటం పటిక్ఖిపన్తస్సేవ పవారణా హోతి, న తతో పరం.

అభిహరతీతి హత్థపాసబ్భన్తరే ఠితో గహణత్థం ఉపనామేతి. సచే పన అనన్తరనిసిన్నోపి భిక్ఖు హత్థే వా ఊరూసు వా ఆధారకే వా ఠితపత్తం అనభిహరిత్వావ ‘‘భత్తం గణ్హా’’తి వదతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి. భత్తపచ్ఛిం ఆనేత్వా పురతో భూమియం ఠపేత్వా ‘‘గణ్హాహీ’’తి వుత్తేపి ఏసేవ నయో. ఈసకం పన ఉద్ధరిత్వా వా అపనామేత్వా వా ‘‘గణ్హథా’’తి వుత్తే పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. థేరాసనే నిసిన్నో థేరో దూరే నిసిన్నస్స దహరభిక్ఖుస్స పత్తం పేసేత్వా ‘‘ఇతో ఓదనం గణ్హాహీ’’తి వదతి, గణ్హిత్వా పన గతో తుణ్హీ తిట్ఠతి, దహరో ‘‘అలం మయ్హ’’న్తి పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కస్మా? థేరస్స దూరభావతో దూతస్స చ అనభిహరణతోతి. సచే పన గహేత్వా ఆగతో భిక్ఖు ‘‘ఇదం భత్తం గణ్హా’’తి వదతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి.

పరివేసనాయ ఏకో ఏకేన హత్థేన ఓదనపచ్ఛిం ఏకేన కటచ్ఛుం గహేత్వా భిక్ఖూ పరివిసతి, తత్ర చే అఞ్ఞో ఆగన్త్వా ‘‘అహం పచ్ఛిం ధారేస్సామి, త్వం ఓదనం దేహీ’’తి వత్వా గహితమత్తకమేవ కరోతి, పరివేసకో ఏవ పన తం ధారేతి, తస్మా సా అభిహటావ హోతి. తతో దాతుకామతాయ గణ్హన్తం పటిక్ఖిపన్తస్స పవారణా హోతి. సచే పన పరివిసకేన ఫుట్ఠమత్తావ హోతి, ఇతరోవ నం ధారేతి, తతో దాతుకామతాయ గణ్హన్తం పటిక్ఖిపన్తస్స పవారణా న హోతి. కటచ్ఛునా ఉద్ధటభత్తే పన హోతి. కటచ్ఛుఅభిహారోయేవ హి తస్స అభిహారో. ద్విన్నం సమభారేపి పటిక్ఖిపన్తో పవారేతియేవాతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. అనన్తరస్స భిక్ఖునో భత్తే దియ్యమానే ఇతరో పత్తం హత్థేహి పిదహతి, పవారణా నత్థి. కస్మా? అఞ్ఞస్స అభిహటే పటిక్ఖిత్తత్తా.

పటిక్ఖేపో పఞ్ఞాయతీతి ఏత్థ వాచాయ అభిహటం పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి. కాయేన అభిహటం పన కాయేన వా వాచాయ వా పటిక్ఖిపన్తస్స పవారణా హోతీతి వేదితబ్బో.

తత్థ కాయేన పటిక్ఖేపో నామ అఙ్గులిం వా హత్థం వా మచ్ఛికబీజనిం వా చీవరకణ్ణం వా చాలేతి, భముకాయ వా ఆకారం కరోతి, కుద్ధో వా ఓలోకేతి, వాచాయ పటిక్ఖేపో నామ ‘‘అల’’న్తి వా, ‘‘న గణ్హామీ’’తి వా, ‘‘మా ఆకిరా’’తి వా, ‘‘అపగచ్ఛా’’తి వా వదతి; ఏవం యేన కేనచి ఆకారేన కాయేన వా వాచాయ వా పటిక్ఖిత్తే పవారణా హోతి.

ఏకో అభిహటే భత్తే పవారణాయ భీతో హత్థ అపనేత్వా పునప్పునం పత్తే ఓదనం ఆకిరన్తం ‘‘ఆకిర ఆకిర కోట్టేత్వా పూరేహీ’’తి వదతి, ఏత్థ కథన్తి? మహాసుమత్థేరో తావ ‘‘అనాకిరణత్థాయ వుత్తత్తా పవారణా హోతీ’’తి ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘‘ఆకిర పూరేహీ’తి వదన్తస్స నామ ‘కస్సచి పవారణా అత్థీ’తి వత్వా ‘న పవారేతీ’’’తి ఆహ. అపరో భత్తం అభిహరన్తం భిక్ఖుం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘కిం ఆవుసో ఇతోపి కిఞ్చి గణ్హిస్ససి, దమ్మి తే కిఞ్చీ’’తి ఆహ. తత్రాపి ‘‘‘ఏవం నాగమిస్సతీ’తి వుత్తత్తా ‘పవారణా హోతీ’’’తి మహాసుమత్థేరో ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘‘గణ్హిస్ససీ’తి వదన్తస్స నామ ‘కస్సచి పవారణా అత్థీ’తి వత్వా ‘న పవారేతీ’’’తి ఆహ.

ఏకో సమంసకం రసం అభిహరిత్వా ‘‘రసం గణ్హథా’’తి వదతి, తం సుత్వా పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి. ‘‘మచ్ఛరసం మంసరస’’న్తి వుత్తే పటిక్ఖిపతో హోతి, ‘‘ఇదం గణ్హథా’’తి వుత్తేపి హోతియేవ. మంసం విసుం కత్వా ‘‘మంసరసం గణ్హథా’’తి వదతి, తత్థ చే సాసపమత్తమ్పి మంసఖణ్డం అత్థి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. సచే పన పరిస్సావితో హోతి, ‘‘వట్టతీ’’తి అభయత్థేరో ఆహ.

మంసరసేన ఆపుచ్ఛన్తం మహాథేరో ‘‘ముహుత్తం ఆగమేహీ’’తి వత్వా ‘‘థాలకం ఆవుసో ఆహరా’’తి ఆహ. ఏత్థ కథన్తి? మహాసుమత్థేరో తావ ‘‘అభిహారకస్స గమనం పఠమం ఉపచ్ఛిన్నం, తస్మా పవారేతీ’’తి ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘అయం కుహిం గచ్ఛతి, కీదిసం ఏతస్స గమనం, గణ్హన్తస్సాపి నామ పవారణా అత్థీ’’తి వత్వా ‘‘న పవారేతీ’’తి ఆహ. కళీరపనసాదీహి మిస్సేత్వా మంసం పచన్తి, తం గహేత్వా ‘‘కళీరసూపం గణ్హథ, పనసబ్యఞ్జనం గణ్హథా’’తి వదన్తి, ఏవమ్పి న పవారేతి. కస్మా? అపవారణారహస్స నామేన వుత్తత్తా. సచే పన ‘‘మచ్ఛసూపం మంససూప’’న్తి వా ‘‘ఇమం గణ్హథా’’తి వా వదన్తి, పవారేతి. మంసకరమ్బకో నామ హోతి, తం దాతుకామోపి ‘‘కరమ్బకం గణ్హథా’’తి వదతి, వట్టతి; న పవారేతి. ‘‘మంసకరమ్బక’’న్తి వా ‘‘ఇద’’న్తి వా వుత్తే పన పవారేతి. ఏసేవ నయో సబ్బేసు మచ్ఛమంసమిస్సకేసు.

యో పన నిమన్తనే భుఞ్జమానో మంసం అభిహటం ‘‘ఉద్దిస్స కత’’న్తి మఞ్ఞమానో పటిక్ఖిపతి, పవారితోవ హోతీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. మిస్సకకథా పన కురున్దియం సుట్ఠు వుత్తా. ఏవఞ్హి తత్థ వుత్తం – పిణ్డపాతచారికో భిక్ఖు భత్తమిస్సకం యాగుం ఆహరిత్వా ‘‘యాగుం గణ్హథా’’తి వదతి, న పవారేతి. ‘‘భత్తం గణ్హథా’’తి వుత్తే పవారేతి. కస్మా? యేనాపుచ్ఛితో, తస్స అత్థితాయ. అయమేత్థ అధిప్పాయో – ‘‘యాగుమిస్సకం గణ్హథా’’తి వదతి, తత్ర చే యాగు బహుతరా వా హోతి సమసమా వా, న పవారేతి. యాగు మన్దా, భత్తం బహుతరం, పవారేతి. ఇదఞ్చ సబ్బఅట్ఠకథాసు వుత్తత్తా న సక్కా పటిక్ఖిపితుం, కారణం పనేత్థ దుద్దసం. ‘‘భత్తమిస్సకం గణ్హథా’’తి వదతి, భత్తం బహుకం వా సమం వా అప్పతరం వా హోతి, పవారేతియేవ. భత్తం వా యాగుం వా అనామసిత్వా ‘‘మిస్సకం గణ్హథా’’తి వదతి, తత్ర చే భత్తం బహుతరం వా సమకం వా హోతి, పవారేతి. అప్పతరం న పవారేతి. ఇదఞ్చ కరమ్బకేన న సమానేతబ్బం. కరమ్బకో హి మంసమిస్సకోపి హోతి అమంసమిస్సకోపి, తస్మా ‘‘కరమ్బక’’న్తి వుత్తే పవారణా నత్థి. ఇదం పన భత్తమిస్సకమేవ. ఏత్థ వుత్తనయేనేవ పవారణా హోతి. బహురసే భత్తే రసం, బహుఖీరే ఖీరం బహుసప్పిమ్హి చ పాయాసే సప్పిం గణ్హథాతి విసుం కత్వా దేతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి.

యో పన గచ్ఛన్తో పవారేతి, సో గచ్ఛన్తోవ భుఞ్జితుం లభతి. కద్దమం వా ఉదకం వా పత్వా ఠితేన అతిరిత్తం కారేతబ్బం. సచే అన్తరా నదీ పూరా హోతి, నదీతీరే గుమ్బం అనుపరియాయన్తేన భుఞ్జితబ్బం. అథ నావా వా సేతు వా అత్థి, తం అభిరుహిత్వాపి చఙ్కమన్తేనవ భుఞ్జితబ్బం, గమనం న ఉపచ్ఛిన్దితబ్బం. యానే వా హత్థిఅస్సపిట్ఠే వా చన్దమణ్డలే వా సూరియమణ్డలే వా నిసీదిత్వా పవారితేన యావ మజ్ఝన్హికం, తావ తేసు గచ్ఛన్తేసుపి నిసిన్నేనేవ భుఞ్జితబ్బం. యో ఠితో పవారేతి, ఠితేనేవ, యో నిసిన్నో పవారేతి, నిసిన్నేనేవ భుఞ్జితబ్బం. తం తం ఇరియాపథం కోపేన్తేన అతిరిత్తం కారేతబ్బం. యో ఉక్కుటికో నిసీదిత్వా పవారేతి, తేన ఉక్కుటికేనేవ భుఞ్జితబ్బం. తస్స పన హేట్ఠా పలాలపీఠం వా కిఞ్చి వా నిసీదనకం దాతబ్బం. పీఠకే నిసీదిత్వా పవారితేన ఆసనం అచాలేత్వావ చతస్సో దిసా పరివత్తన్తేన భుఞ్జితుం లబ్భతి. మఞ్చే నిసీదిత్వా పవారితేన ఇతో వా ఏత్తో వా సంసరితుం న లబ్భతి. సచే పన నం సహ మఞ్చేన ఉక్ఖిపిత్వా అఞ్ఞత్ర నేన్తి, వట్టతి. నిపజ్జిత్వా పవారితేన నిపన్నేనేవ భుఞ్జితబ్బం. పరివత్తన్తేన యేన పస్సేన నిపన్నో, తస్స ఠానం నాతిక్కమేతబ్బం.

అనతిరిత్తన్తి న అతిరిత్తం; న అధికన్తి అత్థో. తం పన యస్మా కప్పియకతాదీహి సత్తహి వినయకమ్మాకారేహి అకతం వా గిలానస్స అనధికం వా హోతి, తస్మా పదభాజనే ‘‘అకప్పియకత’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ అకప్పియకతన్తి యం తత్థ ఫలం వా కన్దమూలాది వా పఞ్చహి సమణకప్పేహి కప్పియం అకతం; యఞ్చ అకప్పియమంసం వా అకప్పియభోజనం వా, ఏతం అకప్పియం నామ. తం అకప్పియం ‘‘అలమేతం సబ్బ’’న్తి ఏవం అతిరిత్తం కతమ్పి అకప్పియకతన్తి వేదితబ్బం. అప్పటిగ్గహితకతన్తి భిక్ఖునా అప్పటిగ్గహితంయేవ పురిమనయేనేవ అతిరిత్తం కతం. అనుచ్చారితకతన్తి కప్పియం కారాపేతుం ఆగతేన భిక్ఖునా ఈసకమ్పి అనుక్ఖిత్తం వా అనపనామితం వా కతం. అహత్థపాసే కతన్తి కప్పియం కారాపేతుం ఆగతస్స హత్థపాసతో బహి ఠితేన కతం. అభుత్తావినా కతన్తి యో ‘‘అలమేతం సబ్బ’’న్తి అతిరిత్తం కరోతి, తేన పవారణప్పహోనకం భోజనం అభుత్తేన కతం. భుత్తావినా పవారితేన ఆసనా వుట్ఠితేన కతన్తి ఇదం ఉత్తానమేవ. అలమేతం సబ్బన్తి అవుత్తన్తి వచీభేదం కత్వా ఏవం అవుత్తం హోతి. ఇతి ఇమేహి సత్తహి వినయకమ్మాకారేహి యం అతిరిత్తం కప్పియం అకతం, యఞ్చ న గిలానాతిరిత్తం, తదుభయమ్పి అనతిరిత్తన్తి వేదితబ్బం.

అతిరిత్తం పన తస్సేవ పటిపక్ఖనయేన వేదితబ్బం. అపిచేత్థ భుత్తావినా కతం హోతీతి అనన్తరే నిసిన్నస్స సభాగస్స భిక్ఖునో పత్తతో ఏకమ్పి సిత్థం వా మంసహీరం వా ఖాదిత్వా కతమ్పి భుత్తావినావ కతం హోతీతి వేదితబ్బం. ఆసనా అవుట్ఠితేనాతి ఏత్థ పన అసమ్మోహత్థం అయం వినిచ్ఛయో – ద్వే భిక్ఖూ పాతోవ భుఞ్జమానా పవారితా హోన్తి – ఏకేన తత్థేవ నిసీదితబ్బం, ఇతరేన నిచ్చభత్తం వా సలాకభత్తం వా ఆనేత్వా ఉపడ్ఢం తస్స భిక్ఖునో పత్తే ఆకిరిత్వా హత్థం ధోవిత్వా సేసం తేన భిక్ఖునా కప్పియం కారాపేత్వా భుఞ్జితబ్బం. కస్మా? యఞ్హి తస్స హత్థే లగ్గం, తం అకప్పియం హోతి. సచే పన పఠమం నిసిన్నో భిక్ఖు సయమేవ తస్స పత్తతో హత్థేన గణ్హాతి, హత్థధోవనకిచ్చం నత్థి. సచే పన ఏవం కప్పియం కారాపేత్వా భుఞ్జన్తస్స పున కిఞ్చి బ్యఞ్జనం వా ఖాదనీయం వా పత్తే ఆకిరన్తి, యేన పఠమం కప్పియం కతం, సో పున కాతుం న లభతి. యేన అకతం, తేన కాతబ్బం. యఞ్చ అకతం, తం కాతబ్బం. ‘‘యేన అకత’’న్తి అఞ్ఞేన భిక్ఖునా యేన పఠమం న కతం, తేన కాతబ్బం. ‘‘యఞ్చ అకత’’న్తి యేన పఠమం కప్పియం కతం, తేనాపి యం అకతం తం కాతబ్బం. పఠమభాజనే పన కాతుం న లబ్భతి. తత్థ హి కరియమానం పఠమం కతేన సద్ధిం కతం హోతి, తస్మా అఞ్ఞస్మిం భాజనే కాతుం వట్టతీతి అధిప్పాయో. ఏవం కతం పన తేన భిక్ఖునా పఠమం కతేన సద్ధిం భుఞ్జితుం వట్టతి.

కప్పియం కరోన్తేన చ న కేవలం పత్తేయేవ, కుణ్డేపి పచ్ఛియమ్పి యత్థ కత్థచి పురతో ఠపేత్వా ఓనామితభాజనే కాతబ్బం. తం సచేపి భిక్ఖుసతం పవారితం హోతి, సబ్బేసం భుఞ్జితుం వట్టతి, అప్పవారితానమ్పి వట్టతి. యేన పన కప్పియం కతం, తస్స న వట్టతి. సచేపి పవారేత్వా పిణ్డాయ పవిట్ఠం భిక్ఖుం పత్తం గహేత్వా అవస్సం భుఞ్జనకే మఙ్గలనిమన్తనే నిసీదాపేన్తి, అతిరిత్తం కారేత్వావ భుఞ్జితబ్బం. సచే తత్థ అఞ్ఞో భిక్ఖు నత్థి, ఆసనసాలం వా విహారం వా పత్తం పేసేత్వా కారేతబ్బం. కప్పియం కరోన్తేన పన అనుపసమ్పన్నస్స హత్థే ఠితం న కాతబ్బం. సచే ఆసనసాలాయం అబ్యత్తో భిక్ఖు హోతి, సయం గన్త్వా కప్పియం కారాపేత్వా ఆనేత్వా భుఞ్జితబ్బం.

గిలానాతిరిత్తన్తి ఏత్థ న కేవలం యం గిలానస్స భుత్తావసేసం హోతి, తం గిలానాతిరిత్తం; అథ ఖో యంకిఞ్చి గిలానం ఉద్దిస్స అజ్జ వా స్వే వా యదా వా ఇచ్ఛతి, తదా ఖాదిస్సతీతి ఆహటం, తం సబ్బం ‘‘గిలానాతిరిత్త’’న్తి వేదితబ్బం. యం యామకాలికాదీసు అజ్ఝోహారే అజ్ఝోహారే దుక్కటం, తం అసంసట్ఠవసేన వుత్తం. సచే పన ఆమిససంసట్ఠాని హోన్తి, ఆహారత్థాయపి అనాహారత్థాయపి పటిగ్గహేత్వా అజ్ఝోహరన్తస్స పాచిత్తియమేవ.

౨౪౧. సతి పచ్చయేతి యామకాలికం పిపాసాయ సతి పిపాసచ్ఛేదనత్థం, సత్తాహకాలికం యావజీవికఞ్చ తేన తేన ఉపసమేతబ్బకే ఆబాధే సతి తస్స ఉపసమనత్థం పరిభుఞ్జతో అనాపత్తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

కథినసముట్ఠానం – కాయవాచతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియాకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

పఠమపవారణసిక్ఖాపదం పఞ్చమం.