౬-౭. కుణ్డలియసుత్తాదివణ్ణనా

౧౮౭-౧౮౮. ఛట్ఠే ఆరామనిస్సయీతి ఆరామం నిస్సాయ వసనభావేన ఆరామనిస్సయీ. పరిసావచరోతి పరిసాయ అవచరో. పరిసం నామ బాలాపి, పణ్డితాపి ఓసరన్తి, యో పన పరప్పవాదం మద్దిత్వా అత్తనో వాదం దీపేతుం సక్కోతి, అయం పరిసావచరో నామ. ఆరామేన ఆరామన్తి ఆరామేనేవ ఆరామం అనుచఙ్కమామి, న బాహిరేనాతి అత్థో. ఉయ్యానేన ఉయ్యానన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. అఞ్ఞేన వా ఆరామేన పవిసిత్వా అఞ్ఞం ఆరామం, అఞ్ఞేన ఉయ్యానేన అఞ్ఞం ఉయ్యానన్తి అయమేత్థ అత్థో. ఇతివాదప్పమోక్ఖానిసంసన్తి ‘‘ఏవం పుచ్ఛా హోతి, ఏవం విస్సజ్జనం, ఏవం గహణం, ఏవం నిబ్బేఠన’’న్తి ఇమినా నయేన ఇతివాదో హోతి ఇతివాదప్పమోక్ఖోతి ఏతం ఆనిసంసం. ఉపారమ్భానిసంసన్తి ‘‘అయం పుచ్ఛాయ దోసో, అయం విస్సజ్జనే’’తి ఏవం వాదదోసానిసంసం.

కథం భావితో చ, కుణ్డలియ, ఇన్ద్రియసంవరోతి సత్థా ‘‘ఏత్తకం ఠానం పరిబ్బాజకేన పుచ్ఛితం, ఇదాని పుచ్ఛితుం న సక్కోతీ’’తి ఞత్వా ‘‘న తావ అయం దేసనా యథానుసన్ధిం గతా. ఇదాని నం యథానుసన్ధిం పాపేస్సామీ’’తి సయమేవ పుచ్ఛన్తో ఇమం దేసనం ఆరభి. తత్థ మనాపం నాభిజ్ఝతీతి ఇట్ఠారమ్మణం నాభిజ్ఝాయతి. నాభిహంసతీతి న సామిసాయ తుట్ఠియా అభిహంసతి. తస్స ఠితో చ కాయో హోతి, ఠితం చిత్తం అజ్ఝత్తన్తి తస్స నామకాయో చ చిత్తఞ్చ గోచరజ్ఝత్తే ఠితం హోతి. సుసణ్ఠితన్తి కమ్మట్ఠానవసేన సుట్ఠు సణ్ఠితం. సువిముత్తన్తి కమ్మట్ఠానవిముత్తియా సువిముత్తం. అమనాపన్తి అనిట్ఠారమ్మణం. న మఙ్కు హోతీతి తస్మిం న మఙ్కు హోతి. అప్పతిట్ఠితచిత్తోతి కిలేసవసేన అట్ఠితచిత్తో. అదీనమానసోతి దోమనస్సవసేన అదీనచిత్తో. అబ్యాపన్నచేతసోతి దోసవసేన అపూతిచిత్తో.

ఏవం భావితో ఖో, కుణ్డలియ, ఇన్ద్రియసంవరో ఏవం బహులీకతో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతీతి ఏత్థ ఏవం సుచరితపూరణం వేదితబ్బం – ఇమేసు తావ ఛసు ద్వారేసు అట్ఠారస దుచ్చరితాని హోన్తి. కథం? చక్ఖుద్వారే తావ ఇట్ఠారమ్మణే ఆపాథగతే కాయఙ్గవాచఙ్గాని అచోపేత్వా తస్మిం ఆరమ్మణే లోభం ఉప్పాదేన్తస్స మనోదుచ్చరితం హోతి. లోభసహగతేన చిత్తేన ‘‘అహో వతిదం ఇట్ఠం కన్తం మనాప’’న్తి భణన్తస్స వచీదుచ్చరితం, తదేవ హత్థేన పరామసన్తస్స కాయదుచ్చరితం. సేసద్వారేసుపి ఏసేవ నయో.

అయం పన విసేసో – సోతద్వారస్మిఞ్హి సద్దారమ్మణస్స వత్థుభూతం సఙ్ఖపణవాదితూరియభణ్డం అనామాసం ఆమసన్తస్స, ఘానద్వారే గన్ధారమ్మణస్స వత్థుభూతం గన్ధమాలాదిం, జివ్హాద్వారే రసారమ్మణస్స వత్థుభూతం మచ్ఛమంసాదిం, కాయద్వారే ఫోట్ఠబ్బారమ్మణస్స వత్థుభూతం వత్థతూలకపావారాదిం, మనోద్వారే పఞ్ఞత్తివసేన ధమ్మారమ్మణభూతం సప్పితేలమధుఫాణితాదిం ఆమసన్తస్స కాయదుచ్చరితం వేదితబ్బం. సఙ్ఖేపతో పనేత్థ ఛసు ద్వారేసు కాయవీతిక్కమో కాయదుచ్చరితం, వచీవీతిక్కమో వచీదుచ్చరితం, మనోవీతిక్కమో మనోదుచ్చరితన్తి తీణేవ దుచ్చరితాని హోన్తి.

అయం పన భిక్ఖు అత్తనో భావనాపటిసఙ్ఖానే ఠితో ఇమాని దుచ్చరితాని సుచరితం కత్వా విపరిణామేతి. కథం? చక్ఖుద్వారే తావ ఇట్ఠారమ్మణే ఆపాథగతే కాయఙ్గవాచఙ్గాని అచాలేత్వా రూపారమ్మణం విపస్సనం పట్ఠాపయతో మనోసుచరితం హోతి, విపస్సనాసహగతేన చిత్తేన ఖయధమ్మం వయధమ్మన్తి భణన్తస్స వచీసుచరితం, ‘‘అనామాసభణ్డం ఏత’’న్తి అనామసన్తస్స కాయసుచరితం. సేసద్వారేసుపి ఏసేవ నయో. ఏవం ఇమాని విత్థారతో అట్ఠారస సుచరితాని హోన్తి. సఙ్ఖేపతో పనేత్థాపి ఛసు ద్వారేసు కాయసంవరో కాయసుచరితం, వచీసంవరో వచీసుచరితం, మనోసంవరో మనోసుచరితన్తి తీణేవ సుచరితాని హోన్తి. ఏవం ఇన్ద్రియసంవరో తీణి సుచరితాని పరిపూరేతీతి వేదితబ్బో. ఏత్తావతా సీలానురక్ఖితం ఇన్ద్రియసంవరసీలం కథితం.

కాయదుచ్చరితం పహాయాతిఆదీసు తివిధం కాయదుచ్చరితం, చతుబ్బిధం వచీదుచ్చరితం, తివిధం మనోదుచ్చరితం. తస్స పటిపక్ఖవసేన కాయసుచరితాదీని వేదితబ్బాని. ఏత్తావతా కాయసంవరవచీసంవరేహి పాతిమోక్ఖసీలం, మనోసంవరేన తీణి సీలానీతి చతుపారిసుద్ధిసీలం కథితం హోతి. సకలే పన ఇమస్మిం సుత్తే సుచరితమూలకా సతిపట్ఠానా లోకుత్తరమిస్సకా, సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం మూలభూతా సతిపట్ఠానా పుబ్బభాగా, తేపి సతిపట్ఠానమూలకా బోజ్ఝఙ్గా పుబ్బభాగావ. విజ్జావిముత్తిమూలకా పన లోకుత్తరావ కథితాతి వేదితబ్బా. సత్తమం ఉత్తానమేవ.