౧౦. చతుత్థఆమకధఞ్ఞపేయ్యాలవగ్గో

౧. ఖేత్తవత్థుసుత్తవణ్ణనా

౧౧౬౧. అజేళకాదీసు ఖేత్తవత్థుపరియోసానేసు కప్పియాకప్పియనయో వినయవసేన ఉపపరిక్ఖితబ్బో. తత్థ ఖేత్తం నామ యస్మిం పుబ్బణ్ణం రుహతి. వత్థు నామ యస్మిం అపరణ్ణం రుహతి. యత్థ వా ఉభయం రుహతి, తం ఖేత్తం. తదత్థాయ అకతభూమిభాగో వత్థు. ఖేత్తవత్థుసీసేన చేత్థ వాపితళాకాదీనిపి సఙ్గహితానేవ.

౨-౩. కయవిక్కయసుత్తాదివణ్ణనా

౧౧౬౨-౬౩. కయవిక్కయాతి కయా చ విక్కయా చ. దూతేయ్యం వుచ్చతి దూతకమ్మం, గిహీనం పణ్ణం వా సాసనం వా గహేత్వా తత్థ తత్థ గమనం. పహిణగమనం వుచ్చతి ఘరా ఘరం పేసితస్స ఖుద్దకగమనం. అనుయోగో నామ తదుభయకరణం. తస్మా దూతేయ్యపహిణగమనానుయోగాతి ఏవమేత్థ అత్థో వేదితబ్బో.

౪. తులాకూటసుత్తవణ్ణనా

౧౧౬౪. తులాకూటాదీసు కూటన్తి వఞ్చనం. తత్థ తులాకూటం తావ రూపకూటం, అఙ్గకూటం, గహణకూటం, పటిచ్ఛన్నకూటన్తి చతుబ్బిధం హోతి. తత్థ రూపకూటం నామ ద్వే తులా సమరూపా కత్వా గణ్హన్తో మహతియా గణ్హాతి, దదన్తో ఖుద్దికాయ దేతి. అఙ్గకూటం నామ గణ్హన్తో పచ్ఛాభాగే హత్థేన తులం అక్కమతి, దదన్తో పుబ్బభాగే. గహణకూటం నామ గణ్హన్తో మూలే రజ్జుం గణ్హాతి, దదన్తో అగ్గే. పటిచ్ఛన్నకూటం నామ తులం సుసిరం కత్వా అన్తో అయచుణ్ణం పక్ఖిపిత్వా గణ్హన్తో తం పచ్ఛాభాగే కరోతి, దదన్తో అగ్గభాగే.

కంసో వుచ్చతి సువణ్ణపాతి, తాయ వఞ్చనం కంసకూటం. కథం? ఏకం సువణ్ణపాతిం కత్వా అఞ్ఞా ద్వే తిస్సో లోహపాతియో సువణ్ణవణ్ణా కరోన్తి. తతో జనపదం గన్త్వా, కిఞ్చిదేవ అడ్ఢకులం పవిసిత్వా, ‘‘సువణ్ణభాజనాని కిణథా’’తి వత్వా, అగ్ఘే పుచ్ఛితే సమగ్ఘతరం దాతుకామా హోన్తి, తతో తేహి ‘‘కథం ఇమేసం సువణ్ణభావో జానితబ్బో’’తి వుత్తే ‘‘వీమంసిత్వా గణ్హథా’’తి సువణ్ణపాతిం పాసాణే ఘంసిత్వా సబ్బపాతియో దత్వా గచ్ఛన్తి.

మానకూటం హదయభేద-సిఖాభేద-రజ్జుభేదవసేన తివిధం హోతి. తత్థ హదయభేదో సప్పితేలాదిమిననకాలే లబ్భతి. తాని హి గణ్హన్తో హేట్ఠాఛిద్దేన మానేన ‘‘సణికం ఆసిఞ్చా’’తి వత్వా అన్తోభాజనే బహుం పగ్ఘరాపేత్వా గణ్హాతి, దదన్తో ఛిద్దం పిధాయ సీఘం పూరేత్వా దేతి. సిఖాభేదో తిలతణ్డులాదిమిననకాలే లబ్భతి. తాని హి గణ్హన్తో సణికం సిఖం ఉస్సాపేత్వా గణ్హాతి, దదన్తో వేగేన సిఖం భిన్దన్తో దేతి. రజ్జుభేదో ఖేత్తవత్థుమిననకాలే లబ్భతి. లఞ్జం అలభన్తా హి ఖేత్తం అమహన్తం మహన్తం కత్వా మినన్తి.

౫. ఉక్కోటనసుత్తవణ్ణనా

౧౧౬౫. ఉక్కోటనాదీసు ఉక్కోటనన్తి సామికే అస్సామికే కాతుం లఞ్జగ్గహణం. వఞ్చనన్తి తేహి తేహి ఉపాయేహి పరేసం వఞ్చనం. తత్రిదమేకంవత్థు – ఏకో కిర లుద్దకో మిగఞ్చ మిగపోతకఞ్చ గహేత్వా ఆగచ్ఛతి. తమేకో ధుత్తో ‘‘కిం, భో, మిగో అగ్ఘతి, కిం మిగపోతకో’’తి?, ఆహ. ‘‘మిగో ద్వే కహాపణే, మిగపోతకో ఏక’’న్తి చ వుత్తే కహాపణం దత్వా, మిగపోతకం గహేత్వా థోకం గన్త్వా నివత్తో ‘‘న మే, భో, మిగపోతకేన అత్థో, మిగం మే దేహీ’’తి ఆహ. తేన హి ద్వే కహాపణే దేహీతి. నను, భో, మయా పఠమం ఏకో కహాపణో దిన్నోతి. ఆమ దిన్నోతి. ఇమమ్పి మిగపోతకం గణ్హ, ఏవం సో చ కహాపణో, అయఞ్చ కహాపణగ్ఘనకో మిగపోతకోతి ద్వే కహాపణా భవిస్సన్తీతి. సో ‘‘కారణం వదతీ’’తి సల్లక్ఖేత్వా మిగపోతకం గహేత్వా మిగం అదాసీతి.

నికతీతి యోగవసేన వా మాయావసేన వా అపామఙ్గం పామఙ్గన్తి అమణిం మణిన్తి, అసువణ్ణం సువణ్ణన్తి కత్వా పతిరూపకేన వఞ్చనం. సాచియోగోతి కుటిలయోగో. ఏతేసంయేవ ఉక్కోటనాదీనమేతం నామం. తస్మా ఉక్కోటనసాచియోగా వఞ్చనసాచియోగా నికతిసాచియోగాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. కేచి అఞ్ఞం దస్సేత్వా అఞ్ఞస్స పరివత్తనం సాచియోగోతి వదన్తి. తం పన వఞ్చనేనేవ సఙ్గహితం.

౬-౧౧. ఛేదనసుత్తాదివణ్ణనా

౧౧౬౬-౭౧. ఛేదనాదీసు ఛేదనన్తి హత్థచ్ఛేదనాది. వధోతి మరణం. బన్ధోతి రజ్జుబన్ధనాదీహి బన్ధనం. విపరామోసోతి హిమవిపరామోసో, గుమ్బవిపరామోసోతి దువిధో. యం హిమపాతసమయే హిమేన పటిచ్ఛన్నా హుత్వా మగ్గపటిపన్నం జనం ముసన్తి, అయం హిమవిపరామోసో. యం గుమ్బాదిపటిచ్ఛన్నా ముసన్తి, అయం గుమ్బవిపరామోసో.

ఆలోపో వుచ్చతి గామనిగమాదీనం విలోపకరణం. సహసాకారోతి సాహసకిరియా, గేహం పవిసిత్వా, మనుస్సానం ఉరే సత్థం ఠపేత్వా, ఇచ్ఛితభణ్డగ్గహణం. ఏవమేతస్మా ఛేదనవధబన్ధనవిపరామోసఆలోపసహసాకారా పటివిరతా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

ఆమకధఞ్ఞపేయ్యాలవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇతి సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

మహావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.