౧౦. ఛప్పాణకోపమసుత్తవణ్ణనా

౨౪౭. దసమే అరుగత్తోతి వణసరీరో. తేసంయేవ అరూనం పక్కత్తా పక్కగత్తో. సరవనన్తి కణ్డవనం. ఏవమేవ ఖోతి అరుగత్తో పురిసో వియ దుస్సీలపుగ్గలో వేదితబ్బో. తస్స కుసకణ్టకేహి విద్ధస్స సరపత్తేహి చ అసిధారూపమేహి విలిఖితగత్తస్స భియ్యోసోమత్తాయ దుక్ఖదోమనస్సం వియ తత్థ తత్థ సబ్రహ్మచారీహి ‘‘అయం సో ఇమేసఞ్చ ఇమేసఞ్చ కమ్మానం కారకో’’తి వుచ్చమానస్స ఉప్పజ్జనదుక్ఖం వేదితబ్బం.

లభతి వత్తారన్తి లభతి చోదకం. ఏవంకారీతి ఏవరూపానం వేజ్జకమ్మదూతకమ్మాదీనం కారకో. ఏవంసమాచారోతి విధవా గోచరాదివసేన ఏవరూపగోచరో. అసుచిగామకణ్టకోతి అసుద్ధట్ఠేన అసుచి, గామవాసీనం విజ్ఝనట్ఠేన కణ్టకోతి గామకణ్టకో.

పక్ఖిన్తి హత్థిసోణ్డసకుణం. ఓస్సజ్జేయ్యాతి విస్సజ్జేయ్య. ఆవిఞ్ఛేయ్యున్తి ఆకడ్ఢేయ్యుం. పవేక్ఖామీతి పవిసిస్సామి. ఆకాసం డేస్సామీతి ఆకాసం ఉప్పతిస్సామి.

ఏతేసు పన అహి ‘‘భోగేహి మణ్డలం బన్ధిత్వా సుపిస్సామీ’’తి వమ్మికం పవిసితుకామో హోతి. సుసుమారో ‘‘దూరే బిలం పవిసిత్వా నిపజ్జిస్సామీ’’తి ఉదకం పవిసితుకామో హోతి. పక్ఖీ ‘‘అజటాకాసే సుఖం విచరిస్సామీ’’తి ఆకాసం డేతుకామో హోతి. కుక్కురో ‘‘ఉద్ధనట్ఠానే ఛారికం బ్యూహిత్వా ఉసుమం గణ్హన్తో నిపజ్జిస్సామీ’’తి గామం పవిసితుకామో హోతి. సిఙ్గాలో ‘‘మనుస్సమంసం ఖాదిత్వా పిట్ఠిం పసారేత్వా సయిస్సామీ’’తి ఆమకసుసానం పవిసితుకామో హోతి. మక్కటో ‘‘ఉచ్చే రుక్ఖే అభిరుహిత్వా దిసాదిసం పక్ఖన్దిస్సామీ’’తి వనం పవిసితుకామో హోతి.

అనువిధాయేయ్యున్తి అనుగచ్ఛేయ్యుం, అనువిధియేయ్యున్తిపి పాఠో, అనువిధానం ఆపజ్జేయ్యున్తి అత్థో. యత్థ సో యాతి, తత్థేవ గచ్ఛేయ్యున్తి వుత్తం హోతి. ఏవమేవాతి ఏత్థ ఛ పాణకా వియ ఛాయతనాని దట్ఠబ్బాని, దళ్హరజ్జు వియ తణ్హా, మజ్ఝే గణ్ఠి వియ అవిజ్జా. యస్మిం యస్మిం ద్వారే ఆరమ్మణం బలవం హోతి, తం తం ఆయతనం తస్మిం తస్మిం ఆరమ్మణే ఆవిఞ్ఛతి.

ఇమం పన ఉపమం భగవా సరిక్ఖకేన వా ఆహరేయ్య ఆయతనానం వా నానత్తదస్సనవసేన. తత్థ సరిక్ఖకేన తావ విసుం అప్పనాకిచ్చం నత్థి, పాళియంయేవ అప్పితా. ఆయతనానం నానత్తదస్సనేన పన అయం అప్పనా – అహి నామేస బహి సిత్తసమ్మట్ఠే ఠానే నాభిరమతి, సఙ్కారట్ఠానతిణపణ్ణగహనవమ్మికానియేవ పన పవిసిత్వా నిపన్నకాలే అభిరమతి, ఏకగ్గతం ఆపజ్జతి. ఏవమేవ చక్ఖుపేతం విసమజ్ఝాసయం, మట్ఠాసు సువణ్ణభిత్తిఆదీసు నాభిరమతి, ఓలోకేతుమ్పి న ఇచ్ఛతి, రూపచిత్తపుప్ఫలతాదివిచిత్తేసుయేవ పన అభిరమతి. తాదిసేసు హి ఠానేసు చక్ఖుమ్హి అప్పహోన్తే ముఖమ్పి వివరిత్వా ఓలోకేతుకామో హోతి.

సుసుమారోపి బహి నిక్ఖన్తో గహేతబ్బం న పస్సతి, అక్ఖిం నిమీలేత్వా చరతి. యదా పన బ్యామసతమత్తం ఉదకం ఓగాహిత్వా బిలం పవిసిత్వా నిపన్నో హోతి, తదా తస్స చిత్తం ఏకగ్గం హోతి, సుఖం సుపతి. ఏవమేవ సోతమ్పేతం బిలజ్ఝాసయం ఆకాససన్నిస్సితం, కణ్ణచ్ఛిద్దకూపకేయేవ అజ్ఝాసయం కరోతి, కణ్ణచ్ఛిద్దాకాసోయేవ తస్స సద్దసవనే పచ్చయో హోతి. అజటాకాసోపి వట్టతియేవ. అన్తోలేణస్మిఞ్హి సజ్ఝాయే కయిరమానే న లేణచ్ఛదనం భిన్దిత్వా సద్దో బహి నిక్ఖమతి, ద్వారవాతపానఛిద్దేహి పన నిక్ఖమిత్వా ధాతుపరమ్పరా ఘట్టేన్తో ఆగన్త్వా సోతపసాదం ఘట్టేతి. అథ తస్మిం కాలే ‘‘అసుకం నామ సజ్ఝాయతీ’’తి లేణపిట్ఠే నిసిన్నా జానన్తి.

ఏవం సన్తే సమ్పత్తగోచరతా హోతి, కిం పనేతం సమ్పత్తగోచరన్తి? ఆమ సమ్పత్తగోచరం. యది ఏవం దూరే భేరిఆదీసు వజ్జమానేసు ‘‘దూరే సద్దో’’తి జాననం న భవేయ్యాతి. నో న భవతి. సోతపసాదస్మిఞ్హి ఘట్టితే ‘‘దూరే సద్దో, ఆసన్నే సద్దో, పరతీరే ఓరిమతీరే’’తి తథా తథా జాననాకారో హోతి, ధమ్మతా ఏసాతి. కిం ఏతాయ ధమ్మతాయ? యతో యతో ఛిద్దం, తతో తతో సవనం హోతి చన్దిమసూరియాదీనం దస్సనం వియాతి అసమ్పత్తగోచరమేవేతం.

పక్ఖీపి రుక్ఖే వా భూమియం వా న రమతి. యదా పన ఏకం వా ద్వే వా లేడ్డుపాతే అతిక్కమ్మ అజటాకాసం పక్ఖన్దో హోతి, తదా ఏకగ్గచిత్తతం ఆపజ్జతి. ఏవమేవ ఘానమ్పి ఆకాసజ్ఝాసయం వాతూపనిస్సయగన్ధగోచరం. తథా హి గావో నవవుట్ఠే దేవే భూమిం ఘాయిత్వా ఘాయిత్వా ఆకాసాభిముఖో హుత్వా వాతం ఆకడ్ఢన్తి. అఙ్గులీహి గన్ధపిణ్డం గహేత్వాపి చ ఉపసిఙ్ఘనకాలే వాతం అనాకడ్ఢన్తో నేవ తస్స గన్ధం జానాతి.

కుక్కురోపి బహి చరన్తో ఖేమట్ఠానం న పస్సతి, లేడ్డుదణ్డాదీహి ఉపద్దుతో హోతి. అన్తోగామం పవిసిత్వా ఉద్ధనట్ఠానే ఛారికం బ్యూహిత్వా నిపన్నస్స పనస్స ఫాసు హోతి. ఏవమేవ జివ్హాపి గామజ్ఝాసయా ఆపోసన్నిస్సితరసారమ్మణా. తథా హి తియామరత్తిం సమణధమ్మం కత్వాపి పాతోవ పత్తచీవరమాదాయ గామం పవిసితబ్బం హోతి. సుక్ఖఖాదనీయస్స చ న సక్కా ఖేళేన అతేమితస్స రసం జానితుం.

సిఙ్గాలోపి బహి చరన్తో రతిం న విన్దతి, ఆమకసుసానే మనుస్సమంసం ఖాదిత్వా నిపన్నస్సేవ పనస్స ఫాసు హోతి. ఏవమేవ కాయోపి ఉపాదిణ్ణకజ్ఝాసయో పథవీసన్నిస్సితఫోట్ఠబ్బారమ్మణో. తథా హి అఞ్ఞం ఉపాదిణ్ణకం అలభమానా సత్తా అత్తనోవ హత్థతలే సీసం కత్వా నిపజ్జన్తి. అజ్ఝత్తికబాహిరా చస్స పథవీ ఆరమ్మణగ్గహణే పచ్చయో హోతి. సుసన్థతస్సాపి హి సయనస్స హేట్ఠాఠితానమ్పి వా ఫలకానం న సక్కా అనిసీదన్తేన వా అనుప్పీళన్తేన వా థద్ధముదుభావో జానితున్తి అజ్ఝత్తికబాహిరా పథవీ ఏతస్స ఫోట్ఠబ్బజాననే పచ్చయో హోతి.

మక్కటోపి భూమియం విచరన్తో నాభిరమతి, హత్థసతుబ్బేధం పనస్స రుక్ఖం ఆరుయ్హ విటపపిట్ఠే నిసీదిత్వా దిసావిదిసా ఓలోకేన్తస్సేవ ఫాసుకో హోతి. ఏవం మనోపి నానజ్ఝాసయో భవఙ్గపచ్చయో, దిట్ఠపుబ్బేపి నానారమ్మణజ్ఝాసయం కరోతియేవ మూలభవఙ్గం పనస్స పచ్చయో హోతీతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారేన పన ఆయతనానం నానత్తం విసుద్ధిమగ్గే ఆయతననిద్దేసే వుత్తమేవ.

తం చక్ఖు నావిఞ్ఛతీతి తణ్హారజ్జుకానం ఆయతనపాణకానం కాయగతాసతిథమ్భే బద్ధానం నిబ్బిసేవనభావం ఆపన్నత్తా నాకడ్ఢతీతి ఇమస్మిం సుత్తే పుబ్బభాగవిపస్సనావ కథితా.