౪-౫. భారద్వాజసుత్తాదివణ్ణనా

౧౨౭-౧౨౮. చతుత్థే పిణ్డం ఉలమానో పరియేసమానో పబ్బజితోతి పిణ్డోలో. సో కిర పరిజిణ్ణభోగో బ్రాహ్మణో అహోసి. అథ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స లాభసక్కారం దిస్వా పిణ్డత్థాయ నిక్ఖమిత్వా పబ్బజితో. సో మహన్తం కపల్లపత్తం గహేత్వా చరతి, తేన కపల్లపూరం యాగుం పివతి, కపల్లపూరే పూవే ఖాదతి, కపల్లపూరం భత్తం భుఞ్జతి. అథస్స మహగ్ఘసభావం సత్థు ఆరోచయింసు. సత్థా తస్స పత్తత్థవికం నానుజాని. హేట్ఠామఞ్చే పత్తం నిక్కుజ్జిత్వా ఠపేతి. సో ఠపేన్తోపి ఘంసన్తోవ పణామేత్వా ఠపేతి, గణ్హన్తోపి ఘంసన్తోవ ఆకడ్ఢిత్వా గణ్హాతి. తం గచ్ఛన్తే కాలే ధంసనేన పరిక్ఖీణం నాళికోదనమత్తమేవ గణ్హనకం జాతం. తతో సత్థు ఆరోచేసుం, అథస్స సత్థా పత్తత్థవికం అనుజాని. థేరో అపరేన సమయేన ఇన్ద్రియభావనం భావేత్వా అగ్గఫలే అరహత్తే పతిట్ఠాసి. ఇతి సో పిణ్డత్థాయ పబ్బజితత్తా పిణ్డోలో, గోత్తేన పన భారద్వాజోతి ఉభయం ఏకతో కత్వా పిణ్డోలభారద్వాజోతి వుచ్చతి.

ఉపసఙ్కమీతి ఉగ్గతుగ్గతేహి మహాఅమచ్చేహి పరివుతో ఉపసఙ్కమి. థేరో కిర ఏకదివసం సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా కతభత్తకిచ్చో నిదాఘసమయే సీతఠానే దివావిహారం నిసీదిస్సామీతి ఆకాసేన గన్త్వా గఙ్గాతీరే ఉదేనస్స రఞ్ఞో ఉదపానం నామ ఉయ్యానం అత్థి, తత్థ పవిసిత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసీది సీతేన ఉదకవాతేన బీజియమానో.

ఉదేనోపి ఖో నామ రాజా సత్తాహం మహాపానం పివిత్వా సత్తమే దివసే ఉయ్యానం పటిజగ్గాపేత్వా మహాజనపరివారో ఉయ్యానం గన్త్వా మఙ్గలసిలాపట్టే అత్థతాయ సేయ్యాయ నిపజ్జి. తస్స ఏకా పరిచారికా పాదే సమ్బాహమానా నిసిన్నా. రాజా కమేన నిద్దం ఓక్కమి. తస్మిం నిద్దం ఓక్కన్తే నాటకిత్థియో ‘‘యస్సత్థాయ మయం గీతాదీని పయోజేయ్యామ, సో నిద్దం ఉపగతో, న చ నిద్దాకాలే మహాసద్దం కాతుం వట్టతీ’’తి అత్తనో అత్తనో తూరియాని ఠపేత్వా ఉయ్యానం పక్కన్తా. తా తత్థ తత్థ ఫలాఫలాని ఖాదమానా పుప్ఫాని పిళన్ధమానా విచరన్తియో థేరం దిస్వా ‘‘మా సద్దం కరిత్థా’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం నివారయమానా వన్దిత్వా నిసీదింసు. థేరో ‘‘ఇస్సా పహాతబ్బా, మచ్ఛేరం వినోదేతబ్బ’’న్తిఆదినా నయేన తాసం అనురూపం ధమ్మకథం కథేసి.

సాపి ఖో రఞ్ఞో పాదే సమ్బాహమానా నిసిన్నా ఇత్థీ పాదే చాలేత్వా రాజానం పబోధేసి. సో ‘‘కహం తా గతా’’తి పుచ్ఛి. కిం తాసం తుమ్హేహి? తా ఏకం సమణం పరివారేత్వా నిసిన్నాతి. రాజా కుద్ధో ఉద్ధనే పక్ఖిత్తలోణం వియ తటతటాయమానో ఉట్ఠహిత్వా ‘‘తమ్బకిపిల్లికాహి నం ఖాదాపేస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తో ఏకస్మిం అసోకరుక్ఖే తమ్బకిపిల్లికానం పుటం దిస్వా హత్థేనాకడ్ఢిత్వా సాఖం గణ్హితుం నాసక్ఖి. కిపిల్లికపుటో ఛిజ్జిత్వా రఞ్ఞో సీసే పతి, సకలసరీరం సాలిథుసేహి పరికిణ్ణం వియ దణ్డదీపికాహి డయ్హమానం వియ చ అహోసి. థేరో రఞ్ఞో పదుట్ఠభావం ఞత్వా ఇద్ధియా ఆకాసం పక్ఖన్ది. తాపి ఇత్థియో ఉట్ఠాయ రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా సరీరం పుఞ్ఛన్తియో వియ భూమియం పతితపతితా కిపిల్లికాయో గహేత్వా సరీరే ఖిపమానా సబ్బా ముఖసత్తీహి విజ్ఝింసు – ‘‘కిం నామేతం, అఞ్ఞే రాజానో పబ్బజితే దిస్వా వన్దన్తి, పఞ్హం పుచ్ఛన్తి, అయం పన రాజా కిపిల్లికపుటం సీసే భిన్దితుకామో జాతో’’తి.

రాజా అత్తనో అపరాధం దిస్వా ఉయ్యానపాలం పక్కోసాపేత్వా పుచ్ఛి – ‘‘కిం ఏస పబ్బజితో? అఞ్ఞేసుపి దివసేసు ఇధ ఆగచ్ఛతీ’’తి? ఆమ, దేవాతి. ఇధ త్వం ఆగతదివసే మయ్హం ఆరోచేయ్యాసీతి. థేరోపి కతిపాహేనేవ పున ఆగన్త్వా రుక్ఖమూలే నిసీది. ఉయ్యానపాలో దిస్వా – ‘‘మహన్తో మే అయం పణ్ణాకారో’’తి వేగేన గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా ఉట్ఠహిత్వా సఙ్ఖపణవాదిసద్దం నివారేత్వా ఉగ్గతుగ్గతేహి అమచ్చేహి సద్ధిం ఉయ్యానం అగమాసి. తేన వుత్తం ‘‘ఉపసఙ్కమీ’’తి.

అనికీళితావినో కామేసూతి యా కామేసు కామకీళా, తం అకీళితపుబ్బా, అపరిభుత్తకామాతి అత్థో. అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీతి పవేణిం పటిపాదేన్తి, దీఘరత్తం అనుబన్ధాపేన్తి. మాతుమత్తీసూతి మాతుపమాణాసు. లోకస్మిఞ్హి మాతా భగినీ ధీతాతి ఇదం తివిధం గరుకారమ్మణం నామ, ఇతి గరుకారమ్మణే ఉపనిబన్ధం చిత్తం విమోచేతుం న లభతీతి దస్సేన్తో ఏవమాహ. అథస్స తేన పఞ్హేన చిత్తం అనోతరన్తం దిస్వా భగవతా పటికూలమనసికారవసేన చిత్తూపనిబన్ధనత్థం వుత్తం ద్వత్తింసాకారకమ్మట్ఠానం కథేసి.

అభావితకాయాతి అభావితపఞ్చద్వారికకాయా. తేసం తం దుక్కరం హోతీతి తేసం తం అసుభకమ్మట్ఠానం భావేతుం దుక్కరం హోతి. ఇతిస్స ఇమినాపి చిత్తం అనోతరన్తం దిస్వా ఇన్ద్రియసంవరసీలం కథేసి. ఇన్ద్రియసంవరస్మిఞ్హి ఉపనిబన్ధచిత్తం విహేఠేతుం న లభతి. రాజా తం సుత్వా తత్థ ఓతిణ్ణచిత్తో అచ్ఛరియం, భో భారద్వాజాతిఆదిమాహ.

అరక్ఖితేనేవ కాయేనాతిఆదీసు హత్థపాదే కీళాపేన్తో గీవం పరివత్తేన్తో కాయం న రక్ఖతి నామ, నానప్పకారం దుట్ఠుల్లం కథేన్తో వచనం న రక్ఖతి నామ, కామవితక్కాదయో వితక్కేన్తో చిత్తం న రక్ఖతి నామ. రక్ఖితేనేవ కాయేనాతిఆదీసు వుత్తవిపరియాయేన అత్థో వేదితబ్బో.

అతివియ మం తస్మిం సమయే లోభధమ్మా పరిసహన్తీతి మం తస్మిం సమయే అతిక్కమిత్వా లోభో అధిభవతీతి అత్థో. ఉపట్ఠితాయ సతియాతి కాయగతాయ సతియా సుపట్ఠితాయ. న మం తథా తస్మిం సమయేతి తస్మిం సమయే మం యథా పుబ్బే, న తథా లోభో అతిక్కమిత్వా ఉప్పజ్జతీతి అత్థో. పరిసహన్తీతి పదస్స ఉప్పజ్జన్తీతిపి అత్థోయేవ. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే తయో కాయా కథితా. కథం? ‘‘ఇమమేవ కాయ’’న్తి ఏత్థ హి కరజకాయో కథితో, ‘‘భావితకాయో’’తి ఏత్థ పఞ్చద్వారికకాయో, ‘‘రక్ఖితేనేవ కాయేనా’’తి ఏత్థ చోపనకాయో, కాయవిఞ్ఞత్తీతి అత్థో. పఞ్చమం ఉత్తానమేవ.