౩. యమకసుత్తవణ్ణనా

౮౫. తతియే దిట్ఠిగతన్తి సచే హిస్స ఏవం భవేయ్య ‘‘సఙ్ఖారా ఉప్పజ్జన్తి చేవ నిరుజ్ఝన్తి చ, సఙ్ఖారప్పవత్తమేవ అప్పవత్తం హోతీ’’తి, దిట్ఠిగతం నామ న భవేయ్య, సాసనావచరికం ఞాణం భవేయ్య. యస్మా పనస్స ‘‘సత్తో ఉచ్ఛిజ్జతి వినస్సతీ’’తి అహోసి, తస్మా దిట్ఠిగతం నామ జాతం. థామసా పరామాసాతి దిట్ఠిథామేన చేవ దిట్ఠిపరామాసేన చ.

యేనాయస్మా సారిపుత్తోతి యథా నామ పచ్చన్తే కుపితే తం వూపసమేతుం అసక్కోన్తా రాజపురిసా సేనాపతిస్స వా రఞ్ఞో వా సన్తికం గచ్ఛన్తి, ఏవం దిట్ఠిగతవసేన తస్మిం థేరే కుపితే తం వూపసమేతుం అసక్కోన్తా తే భిక్ఖూ యేన ధమ్మరాజస్స ధమ్మసేనాపతి ఆయస్మా సారిపుత్తో, తేనుపసఙ్కమింసు. ఏవంబ్యాఖోతి తేసం భిక్ఖూనం సన్తికే వియ థేరస్స సమ్ముఖా పగ్గయ్హ వత్తుం అసక్కోన్తో ఓలమ్బన్తేన హదయేన ‘‘ఏవంబ్యాఖో’’తి ఆహ. తం కిం మఞ్ఞసి, ఆవుసోతి? ఇదం థేరో తస్స వచనం సుత్వా, ‘‘నాయం అత్తనో లద్ధియం దోసం పస్సతి, ధమ్మదేసనాయ అస్స తం పాకటం కరిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా తిపరివట్టం దేసనం దేసేతుం ఆరభి.

తం కిం మఞ్ఞసి, ఆవుసో యమక, రూపం తథాగతోతి ఇదం కస్మా ఆరద్ధం? అనుయోగవత్తం దాపనత్థం. తిపరివట్టదేసనావసానస్మిఞ్హి థేరో సోతాపన్నో జాతో. అథ నం అనుయోగవత్తం దాపేతుం ‘‘తం కిం మఞ్ఞసీ’’తిఆదిమాహ? తథాగతోతి సత్తో. రూపం వేదనా సఞ్ఞా సఙ్ఖారా విఞ్ఞాణన్తి ఇమే పఞ్చక్ఖన్ధే సమ్పిణ్డేత్వా ‘‘తథాగతో’’తి సమనుపస్ససీతి పుచ్ఛతి. ఏత్థ చ తే, ఆవుసోతి ఇదం థేరస్స అనుయోగే భుమ్మం. ఇదం వుత్తం హోతి – ఏత్థ చ తే ఏత్తకే ఠానే దిట్ఠేవ ధమ్మే సచ్చతో థిరతో సత్తే అనుపలబ్భియమానేతి. సచే తం, ఆవుసోతి ఇదమేతం అఞ్ఞం బ్యాకరాపేతుకామో పుచ్ఛతి. యం దుక్ఖం తం నిరుద్ధన్తి యం దుక్ఖం, తదేవ నిరుద్ధం, అఞ్ఞో సత్తో నిరుజ్ఝనకో నామ నత్థి, ఏవం బ్యాకరేయ్యన్తి అత్థో.

ఏతస్సేవ అత్థస్సాతి ఏతస్స పఠమమగ్గస్స. భియ్యోసోమత్తాయ ఞాణాయాతి అతిరేకప్పమాణస్స ఞాణస్స అత్థాయ, సహవిపస్సనకానం ఉపరి చ తిణ్ణం మగ్గానం ఆవిభావత్థాయాతి అత్థో. ఆరక్ఖసమ్పన్నోతి అన్తోఆరక్ఖేన చేవ బహిఆరక్ఖేన చ సమన్నాగతో. అయోగక్ఖేమకామోతి చతూహి యోగేహి ఖేమభావం అనిచ్ఛన్తో. పసయ్హాతి పసయ్హిత్వా అభిభవిత్వా. అనుపఖజ్జాతి అనుపవిసిత్వా.

పుబ్బుట్ఠాయీతిఆదీసు దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ఆసనతో పఠమతరం వుట్ఠాతీతి పుబ్బుట్ఠాయీ. తస్స ఆసనం దత్వా తస్మిం నిసిన్నే పచ్ఛా నిపతతి నిసీదతీతి, పచ్ఛానిపాతీ. పాతోవ వుట్ఠాయ ‘‘ఏత్తకా కసితుం గచ్ఛథ, ఏత్తకా వపితు’’న్తి వా సబ్బపఠమం వుట్ఠాతీతి పుబ్బుట్ఠాయీ. సాయం సబ్బేసు అత్తనో అత్తనో వసనట్ఠానం గతేసు గేహస్స సమన్తతో ఆరక్ఖం సంవిధాయ ద్వారాని థకేత్వా సబ్బపచ్ఛా నిపజ్జనతోపి పచ్ఛానిపాతీ. ‘‘కిం కరోమి, అయ్యపుత్త? కిం కరోమి అయ్యపుత్తా’’తి? ముఖం ఓలోకేన్తో కింకారం పటిసావేతీతి కింకారపటిస్సావీ. మనాపం చరతీతి మనాపచారీ. పియం వదతీతి పియవాదీ. మిత్తతోపి నం సద్దహేయ్యాతి మిత్తో మే అయన్తి సద్దహేయ్య. విస్సాసం ఆపజ్జేయ్యాతి ఏకతో పానభోజనాదిం కరోన్తో విస్సాసికో భవేయ్య. సంవిస్సత్థోతి సుట్ఠు విస్సత్థో.

ఏవమేవ ఖోతి ఏత్థ ఇదం ఓపమ్మసంసన్దనం – బాలగహపతిపుత్తో వియ హి వట్టసన్నిస్సితకాలే అస్సుతవా పుథుజ్జనో, వధకపచ్చామిత్తో వియ అబలదుబ్బలా పఞ్చక్ఖన్ధా, వధకపచ్చామిత్తస్స ‘‘బాలగహపతిపుత్తం ఉపట్ఠహిస్సామీ’’తి ఉపగతకాలో వియ పటిసన్ధిక్ఖణే ఉపగతా పఞ్చక్ఖన్ధా, తస్స హి ‘‘న మే అయం సహాయో, వధకపచ్చత్థికో అయ’’న్తి అజాననకాలో వియ వట్టనిస్సితపుథుజ్జనస్స పఞ్చక్ఖన్ధే ‘‘న ఇమే మయ్హ’’న్తి అగహేత్వా ‘‘మమ రూపం, మమ వేదనా, మమ సఞ్ఞా, మమ సఙ్ఖారా, మమ విఞ్ఞాణ’’న్తి గహితకాలో, వధకపచ్చత్థికస్స ‘‘మిత్తో మే అయ’’న్తి గహేత్వా సక్కారకరణకాలో వియ ‘‘మమ ఇమే’’తి గహేత్వా పఞ్చన్నం ఖన్ధానం న్హాపనభోజనాదీహి సక్కారకరణకాలో, ‘‘అతివిస్సత్థో మే అయ’’న్తి ఞత్వా సక్కారం కరోన్తస్సేవ అసినా సీసచ్ఛిన్దనం వియ విస్సత్థస్స బాలపుథుజ్జనస్స తిఖిణేహి భిజ్జమానేహి ఖన్ధేహి జీవితపరియాదానం వేదితబ్బం.

ఉపేతీతి ఉపగచ్ఛతి. ఉపాదియతీతి గణ్హాతి. అధిట్ఠాతీతి అధితిట్ఠతి. అత్తా మేతి అయం మే అత్తాతి. సుతవా చ ఖో, ఆవుసో, అరియసావకోతి యథా పన పణ్డితో గహపతిపుత్తో ఏవం ఉపగతం పచ్చత్థికం ‘‘పచ్చత్థికో మే అయ’’న్తి ఞత్వా అప్పమత్తో తాని తాని కమ్మాని కారేత్వా అనత్థం పరిహరతి, అత్థం పాపుణాతి, ఏవం సుతవా అరియసావకోపి ‘‘న రూపం అత్తతో సమనుపస్సతీ’’తిఆదినా నయేన పఞ్చక్ఖన్ధే అహన్తి వా మమన్తి వా అగహేత్వా, ‘‘పచ్చత్థికా మే ఏతే’’తి ఞత్వా రూపసత్తకఅరూపసత్తకాదివసేన విపస్సనాయ యోజేత్వావ తతోనిదానం దుక్ఖం పరివజ్జేత్వా అగ్గఫలం అరహత్తం పాపుణాతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. తతియం.