౯. పాలిలేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౮౧. నవమే చారికం పక్కామీతి కోసమ్బికానం భిక్ఖూనం కలహకాలే సత్థా ఏకదివసం దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో వత్థుం ఆహరిత్వా ‘‘న హి వేరేన వేరాని, సమ్మన్తీధ కుదాచన’’న్తిఆదీహి (ధ. ప. ౫) గాథాహి ఓవదతి. తందివసం తేసం కలహం కరోన్తానంయేవ రత్తి విభాతా. దుతియదివసేపి భగవా తమేవ వత్థుం కథేసి. తందివసమ్పి తేసం కలహం కరోన్తానంయేవ రత్తి విభాతా. తతియదివసేపి భగవా తమేవ వత్థుం కథేసి. అథ నం అఞ్ఞతరో భిక్ఖు ఏవమాహ – ‘‘అప్పోస్సుక్కో, భన్తే, భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం అనుయుత్తో విహరతు, మయమేతేన భణ్డనేన కలహేన విగ్గహేన వివాదేన పఞ్ఞాయిస్సామా’’తి. సత్థా ‘‘పరియాదిణ్ణరూపచిత్తా ఖో ఇమే మోఘపురిసా, న ఇమే సక్కా సఞ్ఞాపేతు’’న్తి చిన్తేత్వా – ‘‘కిం మయ్హం ఇమేహి, ఏకచారవాసం వసిస్సామీ’’తి? సో పాతోవ సరీరపటిజగ్గనం కత్వా కోసమ్బియం పిణ్డాయ చరిత్వా కఞ్చిపి అనామన్తేత్వా ఏకోవ అదుతియో చారికం పక్కామి.

యస్మిం, ఆవుసో, సమయేతి ఇదం థేరో యస్మాస్స అజ్జ భగవా ఏకేన భిక్ఖునా సద్ధిం పక్కమిస్సతి, అజ్జ ద్వీహి, అజ్జ సతేన, అజ్జ సహస్సేన, అజ్జ ఏకకోవాతి సబ్బో భగవతో చారో విదితో పాకటో పచ్చక్ఖో, తస్మా ఆహ.

అనుపుబ్బేనాతి గామనిగమపటిపాటియా పిణ్డాయ చరమానో ఏకచారవాసం తావ వసమానం భిక్ఖుం పస్సితుకామో హుత్వా బాలకలోణకారగామం అగమాసి. తత్థ భగుత్థేరస్స సకలపచ్ఛాభత్తఞ్చేవ తియామరత్తిఞ్చ ఏకచారవాసే ఆనిసంసం కథేత్వా పునదివసే తేన పచ్ఛాసమణేన పిణ్డాయ చరిత్వా తం తత్థేవ నివత్తేత్వా ‘‘సమగ్గవాసం వసమానే తయో కులపుత్తే పస్సిస్సామీ’’తి పాచీనవంసమిగదాయం అగమాసి. తేసమ్పి సకలపచ్ఛాభత్తఞ్చేవ తియామరత్తిఞ్చ ఏకచారవాసే ఆనిసంసం కథేత్వా తే తత్థేవ నివత్తేత్వా ఏకకోవ పాలిలేయ్య నగరాభిముఖో పక్కమిత్వా అనుపుబ్బేన పాలిలేయ్యనగరం సమ్పత్తో. తేన వుత్తం – ‘‘అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన పాలిలేయ్యకం, తదవసరీ’’తి.

భద్దసాలమూలేతి పాలిలేయ్యవాసినో భగవతో దానం దత్వా పాలిలేయ్యతో అవిదూరే రక్ఖితవనసణ్డో నామ అత్థి, తత్థ భగవతో పణ్ణసాలం కత్వా ‘‘ఏత్థ వసథా’’తి పటిఞ్ఞం కారేత్వా వాసయింసు. భద్దసాలో పన తత్థేకో మనాపో లద్ధకో సాలరుక్ఖో. భగవా తం నగరం ఉపనిస్సాయ తస్మిం వనసణ్డే పణ్ణసాలసమీపే తస్మిం రుక్ఖమూలే విహరతి. తేన వుత్తం ‘‘భద్దసాలమూలే’’తి.

ఏవం విహరన్తే పనేత్థ తథాగతే అఞ్ఞతరో హత్థినాగో హత్థినీహి హత్థిపోతకాదీహి గోచరభూమితిత్థోగాహనాదీసు ఉబ్బాళ్హో యూథే ఉక్కణ్ఠితో ‘‘కిం మే ఇమేహి హత్థీహీ’’తి? యూథం పహాయ మనుస్సపథం గచ్ఛన్తో పాలిలేయ్యకవనసణ్డే భగవన్తం దిస్వా ఘటసహస్సేన నిబ్బాపితసన్తాపో వియ నిబ్బుతో హుత్వా సత్థు సన్తికే అట్ఠాసి. సో తతో పట్ఠాయ సత్థు వత్తపటివత్తం కరోన్తో ముఖధోవనం దేతి, న్హానోదకం ఆహరతి, దన్తకట్ఠం దేతి, పరివేణం సమ్మజ్జతి, అరఞ్ఞతో మధురాని ఫలాఫలాని ఆహరిత్వా సత్థునో దేతి. సత్థా పరిభోగం కరోతి.

ఏకదివసం సత్థా రత్తిభాగసమనన్తరే చఙ్కమిత్వా పాసాణఫలకే నిసీది. హత్థీపి అవిదూరే ఠానే అట్ఠాసి. సత్థా పచ్ఛతో ఓలోకేత్వా న కిఞ్చి అద్దస, ఏవం పురతో చ ఉభయపస్సేసు చ. అథస్స ‘‘సుఖం వతాహం అఞ్ఞత్ర తేహి భణ్డనకారకేహి వసామీ’’తి చిత్తం ఉప్పజ్జి. హత్థినోపి ‘‘మయా నామితసాఖం అఞ్ఞే ఖాదన్తా నత్థీ’’తిఆదీని చిన్తేత్వా – ‘‘సుఖం వత ఏకకోవ వసామి, సత్థు వత్తం కాతుం లభామీ’’తి చిత్తం ఉప్పజ్జి. సత్థా అత్తనో చిత్తం ఓలోకేత్వా – ‘‘మమ తావ ఈదిసం చిత్తం, కీదిసం ను ఖో హత్థిస్సా’’తి తస్సాపి తాదిసమేవ దిస్వా ‘‘సమేతి నో చిత్త’’న్తి ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘ఏతం నాగస్స నాగేన, ఈసాదన్తస్స హత్థినో;

సమేతి చిత్తం చిత్తేన, యదేకో రమతీ వనే’’తి. (మహావ. ౪౬౭);

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూతి అథ ఏవం తథాగతే తత్థ విహరన్తే పఞ్చసతా దిసాసు వస్సంవుత్థా భిక్ఖూ. యేనాయస్మా ఆనన్దోతి ‘‘సత్థా కిర భిక్ఖుసఙ్ఘం పణామేత్వా అరఞ్ఞం పవిట్ఠో’’తి అత్తనో ధమ్మతాయ సత్థు సన్తికం గన్తుం అసక్కోన్తా యేనాయస్మా ఆనన్దో, తేనుపసఙ్కమింసు.

అనన్తరా ఆసవానం ఖయోతి మగ్గానన్తరం అరహత్తఫలం. విచయసోతి విచయేన, తేసం తేసం ధమ్మానం సభావవిచిననసమత్థేన ఞాణేన పరిచ్ఛిన్దిత్వాతి అత్థో. ధమ్మోతి సాసనధమ్మో. చత్తారో సతిపట్ఠానాతిఆది యే యే కోట్ఠాసే పరిచ్ఛిన్దిత్వా ధమ్మో దేసితో, తేసం పకాసనత్థాయ వుత్తం. సమనుపస్సనాతి దిట్ఠిసమనుపస్సనా. సఙ్ఖారో సోతి దిట్ఠిసఙ్ఖారో సో. తతోజో సో సఙ్ఖారోతి తతో తణ్హాతో సో సఙ్ఖారో జాతో. తణ్హాసమ్పయుత్తేసు చిత్తేసుపి చతూసు చిత్తేసు ఏస జాయతి. సాపి తణ్హాతి సా దిట్ఠిసఙ్ఖారస్స పచ్చయభూతా తణ్హా. సాపి వేదనాతి సా తణ్హాయ పచ్చయభూతా వేదనా. సోపి ఫస్సోతి సో వేదనాయ పచ్చయో అవిజ్జాసమ్ఫస్సో. సాపి అవిజ్జాతి సా ఫస్ససమ్పయుత్తా అవిజ్జా.

నో చస్సం, నో చ మే సియాతి సచే అహం న భవేయ్యం, మమ పరిక్ఖారోపి న భవేయ్య. నాభవిస్సం, న మే భవిస్సతీతి సచే పన ఆయతిమ్పి అహం న భవిస్సామి, ఏవం మమ పరిక్ఖారోపి న భవిస్సతి. ఏత్తకే ఠానే భగవా తేన భిక్ఖునా గహితగహితదిట్ఠిం విస్సజ్జాపేన్తో ఆగతో పుగ్గలజ్ఝాసయేనపి దేసనావిలాసేనపి. తతోజో సో సఙ్ఖారోతి తణ్హాసమ్పయుత్తచిత్తే విచికిచ్ఛావ నత్థి, కథం విచికిచ్ఛాసఙ్ఖారో తణ్హాతో జాయతీతి? అప్పహీనత్తా. యస్స హి తణ్హాయ అప్పహీనాయ సో ఉప్పజ్జతి, తం సన్ధాయేతం వుత్తం. దిట్ఠియాపి ఏసేవ నయో లబ్భతియేవ చతూసు హి చిత్తుప్పాదేసు సమ్పయుత్తదిట్ఠి నామ నత్థి. యస్మా పన తణ్హాయ అప్పహీనత్తా సా ఉప్పజ్జతి, తస్మా తం సన్ధాయ తత్రాపి అయమత్థో యుజ్జతి. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే తేవీసతియా ఠానేసు అరహత్తం పాపేత్వా విపస్సనా కథితా. నవమం.