౭. ఖజ్జనీయసుత్తవణ్ణనా

౭౯. సత్తమే పుబ్బేనివాసన్తి న ఇదం అభిఞ్ఞావసేన అనుస్సరణం సన్ధాయ వుత్తం, విపస్సనావసేన పన పుబ్బేనివాసం అనుస్సరన్తే సమణబ్రాహ్మణే సన్ధాయేతం వుత్తం. తేనేవాహ – ‘‘సబ్బేతే పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే అనుస్సరన్తి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతర’’న్తి. అభిఞ్ఞావసేన హి సమనుస్సరన్తస్స ఖన్ధాపి ఉపాదానక్ఖన్ధాపి ఖన్ధపటిబద్ధాపి పణ్ణత్తిపి ఆరమ్మణం హోతియేవ. రూపంయేవ అనుస్సరతీతి ఏవఞ్హి అనుస్సరన్తో న అఞ్ఞం కిఞ్చి సత్తం వా పుగ్గలం వా అనుస్సరతి, అతీతే పన నిరుద్ధం రూపక్ఖన్ధమేవ అనుస్సరతి. వేదనాదీసుపి ఏసేవ నయోతి. సుఞ్ఞతాపబ్బం నిట్ఠితం.

ఇదాని సుఞ్ఞతాయ లక్ఖణం దస్సేతుం కిఞ్చ, భిక్ఖవే, రూపం వదేథాతిఆదిమాహ. యథా హి నట్ఠం గోణం పరియేసమానో పురిసో గోగణే చరమానే రత్తం వా కాళం వా బలీబద్దం దిస్వాపి న ఏత్తకేనేవ ‘‘అయం మయ్హం గోణో’’తి సన్నిట్ఠానం కాతుం సక్కోతి. కస్మా? అఞ్ఞేసమ్పి తాదిసానం అత్థితాయ. సరీరపదేసే పనస్స సత్తిసూలాదిలక్ఖణం దిస్వా ‘‘అయం మయ్హం సన్తకో’’తి సన్నిట్ఠానం హోతి, ఏవమేవ సుఞ్ఞతాయ కథితాయపి యావ సుఞ్ఞతాలక్ఖణం న కథీయతి, తావ సా అకథితావ హోతి, లక్ఖణే పన కథితే కథితా నామ హోతి. గోణో వియ హి సుఞ్ఞతా, గోణలక్ఖణం వియ సుఞ్ఞతాలక్ఖణం. యథా గోణలక్ఖణే అసల్లక్ఖితే గోణో న సుట్ఠు సల్లక్ఖితో హోతి, తస్మిం పన సల్లక్ఖితే సో సల్లక్ఖితో నామ హోతి, ఏవమేవ సుఞ్ఞతాలక్ఖణే అకథితే సుఞ్ఞతా అకథితావ హోతి, తస్మిం పన కథితే సా కథితా నామ హోతీతి సుఞ్ఞతాలక్ఖణం దస్సేతుం కిఞ్చ, భిక్ఖవే, రూపం వదేథాతిఆదిమాహ.

తత్థ కిఞ్చాతి కారణపుచ్ఛా, కేన కారణేన రూపం వదేథ, కేన కారణేనేతం రూపం నామాతి అత్థో. రుప్పతీతి ఖోతి ఏత్థ ఇతీతి కారణుద్దేసో, యస్మా రుప్పతి, తస్మా రూపన్తి వుచ్చతీతి అత్థో. రుప్పతీతి కుప్పతి ఘట్టీయతి పీళీయతి, భిజ్జతీతి అత్థో. సీతేనపి రుప్పతీతిఆదీసు సీతేన తావ రుప్పనం లోకన్తరికనిరయే పాకటం. తిణ్ణం తిణ్ణఞ్హి చక్కవాళానం అన్తరే ఏకేకో లోకన్తరికనిరయో నామ హోతి అట్ఠయోజనసహస్సప్పమాణో. యస్స నేవ హేట్ఠా పథవీ అత్థి, న ఉపరి చన్దిమసూరియదీపమణిఆలోకో, నిచ్చన్ధకారో. తత్థ నిబ్బత్తసత్తానం తిగావుతో అత్తభావో హోతి, తే వగ్గులియో వియ పబ్బతపాదే దీఘపుథులేహి నఖేహి లగ్గిత్వా అవంసిరా ఓలమ్బన్తి. యదా సంసప్పన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞస్స హత్థపాసాగతా హోన్తి, అథ ‘‘భక్ఖో నో లద్ధో’’తి? మఞ్ఞమానా తత్థ బ్యావటా విపరివత్తిత్వా లోకసన్ధారకే ఉదకే పతన్తి, వాతే పహరన్తేపి మధుకఫలాని వియ ఛిజ్జిత్వా ఉదకే పతన్తి, పతితమత్తావ అచ్చన్తఖారే ఉదకే తత్తతేలే పతితపిట్ఠపిణ్డి వియ పటపటాయమానా విలీయన్తి. ఏవం సీతేన రుప్పనం లోకన్తరికనిరయే పాకటం. మహింసకరట్ఠాదీసుపి హిమపాతసీతలేసు పదేసేసు ఏతం పాకటమేవ. తత్థ హి సత్తా సీతేన భిన్నసరీరా జీవితక్ఖయమ్పి పాపుణన్తి.

ఉణ్హేన రుప్పనం అవీచిమహానిరయే పాకటం హోతి. జిఘచ్ఛాయ రుప్పనం పేత్తివిసయే చేవ దుబ్భిక్ఖకాలే చ పాకటం. పిపాసాయ రుప్పనం కాలకఞ్జికాదీసు పాకటం. ఏకో కిర కాలకఞ్జికఅసురో పిపాసం అధివాసేతుం అసక్కోన్తో యోజనగమ్భీరవిత్థారం మహాగఙ్గం ఓతరి, తస్స గతగతట్ఠానే ఉదకం ఛిజ్జతి, ధూమో ఉగ్గచ్ఛతి, తత్తే పిట్ఠిపాసాణే చఙ్కమనకాలో వియ హోతి. తస్స ఉదకసద్దం సుత్వా ఇతో చితో చ విచరన్తస్సేవ రత్తి విభాయి. అథ నం పాతోవ భిక్ఖాచారం గచ్ఛన్తా తింసమత్తా పిణ్డచారికభిక్ఖూ దిస్వా ‘‘కో నామ త్వం సప్పురిసా’’తి? పుచ్ఛింసు. ‘‘పేతోహమస్మి, భన్తే’’తి. ‘‘కిం పరియేససీ’’తి? ‘‘పానీయం, భన్తే’’తి. ‘‘అయం గఙ్గా పరిపుణ్ణా, కిం త్వం న పస్ససీ’’తి? ‘‘న ఉపకప్పతి, భన్తే’’తి. తేన హి గఙ్గాపిట్ఠే నిపజ్జ, ముఖే తే పానీయం ఆసిఞ్చిస్సామా’’తి. సో వాలికాపుళినే ఉత్తానో నిపజ్జి. భిక్ఖూ తింసమత్తే పత్తే నీహరిత్వా ఉదకం ఆహరిత్వా తస్స ముఖే ఆసిఞ్చింసు. తేసం తథా కరోన్తానంయేవ వేలా ఉపకట్ఠా జాతా. తతో ‘‘భిక్ఖాచారకాలో అమ్హాకం సప్పురిస, కచ్చి తే అస్సాదమత్తా లద్ధా’’తి ఆహంసు. పేతో ‘‘సచే మే, భన్తే, తింసమత్తానం అయ్యానం తింసపత్తేహి ఆసిత్తఉదకతో అడ్ఢపసతమత్తమ్పి పరగలం గతం, పేతత్తభావతో మోక్ఖో మా హోతూ’’తి ఆహ. ఏవం పిపాసాయ రుప్పనం పేత్తివిసయే పాకటం.

డంసాదీహి రుప్పనం డంసమక్ఖికాదిబహులేసు పదేసేసు పాకటం. ఏత్థ చ డంసాతి పిఙ్గలమక్ఖికా. మకసాతి మకసావ. వాతాతి కుచ్ఛివాతపిట్ఠివాతాదివసేన వేదితబ్బా. సరీరస్మిఞ్హి వాతరోగో ఉప్పజ్జిత్వా హత్థపాదపిట్ఠిఆదీని భిన్దతి, కాణం కరోతి, ఖుజ్జం కరోతి, పీఠసప్పిం కరోతి. ఆతపోతి సూరియాతపో. తేన రుప్పనం మరుకన్తారాదీసు పాకటం. ఏకా కిర ఇత్థీ మరుకన్తారే రత్తిం సత్థతో ఓహీనా దివా సూరియే ఉగ్గచ్ఛన్తే వాలికాయ తప్పమానాయ పాదే ఠపేతుం అసక్కోన్తీ సీసతో పచ్ఛిం ఓతారేత్వా అక్కమి. కమేన పచ్ఛియా ఉణ్హాభితత్తాయ ఠాతుం అసక్కోన్తీ తస్సా ఉపరి సాటకం ఠపేత్వా అక్కమి. తస్మిమ్పి సన్తత్తే అత్తనో అఙ్కేన గహితపుత్తకం అధోముఖం నిపజ్జాపేత్వా కన్దన్తంయేవ అక్కమిత్వా సద్ధిం తేన తస్మింయేవ ఠానే ఉణ్హాభితత్తా కాలమకాసి.

సరీసపాతి యే కేచి దీఘజాతికా సరన్తా గచ్ఛన్తి. తేసం సమ్ఫస్సేన రుప్పనం ఆసీవిసదట్ఠకాదీనం వసేన వేదితబ్బం. ఇతి భగవతా యాని ఇమాని సామఞ్ఞపచ్చత్తవసేన ధమ్మానం ద్వే లక్ఖణాని, తేసు రూపక్ఖన్ధస్స తావ పచ్చత్తలక్ఖణం దస్సితం. రూపక్ఖన్ధస్సేవ హి ఏతం, న వేదనాదీనం, తస్మా పచ్చత్తలక్ఖణన్తి వుచ్చతి. అనిచ్చదుక్ఖానత్తలక్ఖణం పన వేదనాదీనమ్పి హోతి, తస్మా తం సామఞ్ఞలక్ఖణన్తి వుచ్చతి.

కిఞ్చ, భిక్ఖవే, వేదనం వదేథాతిఆదీసు పురిమసదిసం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. యం పన పురిమేన అసదిసం, తస్సాయం విభావనా – సుఖమ్పి వేదయతీతి సుఖం ఆరమ్మణం వేదేతి అనుభవతి. పరతో పదద్వయేపి ఏసేవ నయో. కథం పనేతం ఆరమ్మణం సుఖం దుక్ఖం అదుక్ఖమసుఖం నామ జాతన్తి? సుఖాదీనం పచ్చయతో. స్వాయమత్థో ‘‘యస్మా చ ఖో, మహాలి, రూపం సుఖం సుఖానుపతితం సుఖావక్కన్త’’న్తి ఇమస్మిం మహాలిసుత్తే (సం. ని. ౩.౬౦) ఆగతోయేవ. వేదయతీతి ఏత్థ చ వేదనావ వేదయతి, న అఞ్ఞో సత్తో వా పుగ్గలో వా. వేదనా హి వేదయితలక్ఖణా, తస్మా వత్థారమ్మణం పటిచ్చ వేదనావ వేదయతీతి. ఏవమిధ భగవా వేదనాయపి పచ్చత్తలక్ఖణమేవ భాజేత్వా దస్సేసి.

నీలమ్పి సఞ్జానాతీతి నీలపుప్ఫే వా వత్థే వా పరికమ్మం కత్వా ఉపచారం వా అప్పనం వా పాపేన్తో సఞ్జానాతి. అయఞ్హి సఞ్ఞా నామ పరికమ్మసఞ్ఞాపి ఉపచారసఞ్ఞాపి అప్పనాసఞ్ఞాపి వట్టతి, నీలం నీలన్తి ఉప్పజ్జనసఞ్ఞాపి వట్టతియేవ. పీతకాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇధాపి భగవా సఞ్జాననలక్ఖణాయ సఞ్ఞాయ పచ్చత్తలక్ఖణమేవ భాజేత్వా దస్సేసి.

రూపం రూపత్తాయ సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తీతి యథా యాగుమేవ యాగుత్తాయ, పూవమేవ పూవత్తాయ పచతి నామ, ఏవం పచ్చయేహి సమాగన్త్వా కతభావేన సఙ్ఖతన్తి లద్ధనామం రూపమేవ రూపత్తాయ యథా అభిసఙ్ఖతం రూపం నామ హోతి, తథత్తాయ రూపభావాయ అభిసఙ్ఖరోతి ఆయూహతి సమ్పిణ్డేతి, నిప్ఫాదేతీతి అత్థో. వేదనాదీసుపి ఏసేవ నయో. అయం పనేత్థ సఙ్ఖేపో – అత్తనా సహ జాయమానం రూపం సమ్పయుత్తే చ వేదనాదయో ధమ్మే అభిసఙ్ఖరోతి నిబ్బత్తేతీతి. ఇధాపి భగవా చేతయితలక్ఖణస్స సఙ్ఖారస్స పచ్చత్తలక్ఖణమేవ భాజేత్వా దస్సేసి.

అమ్బిలమ్పి విజానాతీతి అమ్బఅమ్బాటకమాతులుఙ్గాదిఅమ్బిలం ‘‘అమ్బిల’’న్తి విజానాతి. ఏసేవ నయో సబ్బపదేసు. అపి చేత్థ తిత్తకన్తి నిమ్బపటోలాదినానప్పకారం కటుకన్తి పిప్పలిమరిచాదినానప్పకారం. మధురన్తి సప్పిఫాణితాదినానప్పకారం. ఖారికన్తి వాతిఙ్గణనాళికేర చతురస్సవల్లివేత్తఙ్కురాదినానప్పకారం. అఖారికన్తి యం వా తం వా ఫలజాతం కారపణ్ణాదిమిస్సకపణ్ణం. లోణికన్తి లోణయాగులోణమచ్ఛలోణభత్తాదినానప్పకారం. అలోణికన్తిఅలోణయాగుఅలోణమచ్ఛఅలోణభత్తాదినానప్పకారం. తస్మా విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతీతి యస్మా ఇమం అమ్బిలాదిభేదం అఞ్ఞమఞ్ఞవిసిట్ఠేన అమ్బిలాదిభావేన జానాతి, తస్మా విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతీతి. ఏవమిధాపి భగవా విజాననలక్ఖణస్స విఞ్ఞాణస్స పచ్చత్తలక్ఖణమేవ భాజేత్వా దస్సేసి.

యస్మా పన ఆరమ్మణస్స ఆకారసణ్ఠానగహణవసేన సఞ్ఞా పాకటా హోతి, తస్మా సా చక్ఖుద్వారే విభత్తా. యస్మా వినాపి ఆకారసణ్ఠానా ఆరమ్మణస్స పచ్చత్తభేదగహణవసేన విఞ్ఞాణం పాకటం హోతి, తస్మా తం జివ్హాద్వారే విభత్తం. ఇమేసం పన సఞ్ఞావిఞ్ఞాణపఞ్ఞానం అసమ్మోహతో సభావసల్లక్ఖణత్థం సఞ్జానాతి, విజానాతి, పజానాతీతి ఏత్థ విసేసా వేదితబ్బా. తత్థ ఉపసగ్గమత్తమేవ విసేసో, జానాతీతి పదం పన అవిసేసో. తస్సపి జాననట్ఠేన విసేసో వేదితబ్బో. సఞ్ఞా హి నీలాదివసేన ఆరమ్మణసఞ్జాననమత్తమేవ, అనిచ్చం దుక్ఖమనత్తాతి లక్ఖణపటివేధం పాపేతుం న సక్కోతి. విఞ్ఞాణం నీలాదివసేన ఆరమ్మణఞ్చేవ జానాతి, అనిచ్చాదివసేన లక్ఖణపటివేధఞ్చ పాపేతి, ఉస్సక్కిత్వా పన మగ్గపాతుభావం పాపేతుం న సక్కోతి. పఞ్ఞా నీలాదివసేన ఆరమ్మణమ్పి జానాతి, అనిచ్చాదివసేన లక్ఖణపటివేధమ్పి పాపేతి, ఉస్సక్కిత్వా మగ్గపాతుభావమ్పి పాపేతి.

యథా హి హేరఞ్ఞికఫలకే కహాపణరాసిమ్హి కతే అజాతబుద్ధిదారకో గామికపురిసో మహాహేరఞ్ఞికోతి తీసు జనేసు ఓలోకేత్వా ఠితేసు అజాతబుద్ధిదారకో కహాపణానం చిత్తవిచిత్తచతురస్సమణ్డలాదిభావమేవ జానాతి, ‘‘ఇదం మనుస్సానం ఉపభోగపరిభోగం రతనసమ్మత’’న్తి న జానాతి. గామికపురిసో చిత్తాదిభావఞ్చ జానాతి, మనుస్సానం ఉపభోగపరిభోగరతనసమ్మతభావఞ్చ, ‘‘అయం కూటో, అయం ఛేకో, అయం కరటో, అయం సణ్హో’’తి న జానాతి. మహాహేరఞ్ఞికో చిత్తాదిభావమ్పి రతనసమ్మతభావమ్పి కూటాదిభావమ్పి జానాతి. జానన్తో చ పన రూపం దిస్వాపి సద్దం సుత్వాపి గన్ధం ఘాయిత్వాపి రసం సాయిత్వాపి హత్థేన గరులహుభావం ఉపధారేత్వాపి ‘‘అసుకగామే కతో’’తిపి జానాతి, ‘‘అసుకనిగమే అసుకనగరే అసుకపబ్బతచ్ఛాయాయ అసుకనదీతీరే కతో’’తిపి, ‘‘అసుకాచరియేన కతో’’తిపి జానాతి. ఏవమేవ సఞ్ఞా అజాతబుద్ధిదారకస్స కహాపణదస్సనం వియ నీలాదివసేన ఆరమ్మణమత్తమేవ జానాతి. విఞ్ఞాణం గామికపురిసస్స కహాపణదస్సనం వియ నీలాదివసేన ఆరమ్మణమ్పి జానాతి, అనిచ్చాదివసేన లక్ఖణపటివేధమ్పి పాపేతి. పఞ్ఞా మహాహేరఞ్ఞికస్స కహాపణదస్సనం వియ నీలాదివసేన ఆరమ్మణమ్పి జానాతి, అనిచ్చాదివసేన లక్ఖణపటివేధమ్పి పాపేతి, ఉస్సక్కిత్వా మగ్గపాతుభావమ్పి పాపేతి.

సో పన నేసం విసేసో దుప్పటివిజ్ఝో. తేనాహ ఆయస్మా నాగసేనో –

‘‘దుక్కరం, మహారాజ, భగవతా కతన్తి. కిం, భన్తే నాగసేన, భగవతా దుక్కరం కతన్తి? దుక్కరం, మహారాజ, భగవతా కతం, ఇమేసం అరూపీనం చిత్తచేతసికానం ధమ్మానం ఏకారమ్మణే వత్తమానానం వవత్థానం అక్ఖాతం ‘అయం ఫస్సో, అయం వేదనా, అయం సఞ్ఞా, అయం చేతనా, ఇదం చిత్త’’’న్తి (మి. ప. ౨.౭.౧౬).

యథా హి తిలతేలం సాసపతేలం మధుకతేలం ఏరణ్డకతేలం వసాతేలన్తి ఇమాని పఞ్చ తేలాని ఏకచాటియం పక్ఖిపిత్వా దివసం యమకమన్థే హి మన్థేత్వా తతో ‘‘ఇదం తిలతేలం, ఇదం సాసపతేల’’న్తి ఏకేకస్స పాటియేక్కం ఉద్ధరణం నామ దుక్కరం, ఇదం తతో దుక్కరతరం. భగవా పన సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్స సుప్పటివిద్ధత్తా ధమ్మిస్సరో ధమ్మరాజా ఇమేసం అరూపీనం ధమ్మానం ఏకారమ్మణే వత్తమానానం వవత్థానం అకాసి. పఞ్చన్నం మహానదీనం సముద్దం పవిట్ఠట్ఠానే ‘‘ఇదం గఙ్గాయ ఉదకం, ఇదం యమునాయా’’తి ఏవం పాటియేక్కం ఉదకుద్ధరణేనాపి అయమత్థో వేదితబ్బో.

ఇతి పఠమపబ్బేన సుఞ్ఞతం, దుతియేన సుఞ్ఞతాలక్ఖణన్తి ద్వీహి పబ్బేహి అనత్తలక్ఖణం కథేత్వా ఇదాని దుక్ఖలక్ఖణం దస్సేతుం తత్ర, భిక్ఖవేతిఆదిమాహ. తత్థ ఖజ్జామీతి న రూపం సునఖో వియ మంసం లుఞ్చిత్వా లుఞ్చిత్వా ఖాదతి, యథా పన కిలిట్ఠవత్థనివత్థో తతోనిదానం పీళం సన్ధాయ ‘‘ఖాదతి మం వత్థ’’న్తి భణతి, ఏవమిదమ్పి పీళం ఉప్పాదేన్తం ఖాదతి నామాతి వేదితబ్బం. పటిపన్నో హోతీతి సీలం ఆదిం కత్వా యావ అరహత్తమగ్గా పటిపన్నో హోతి. యో పనేత్థ బలవఞాణో తిక్ఖబుద్ధి ఞాణుత్తరో యోగావచరో పధానభూమియం వాయమన్తో ఖాణునా వా కణ్టకేన వా విద్ధో ఆవుధేన వా పహటో బ్యగ్ఘాదీహి వా గహేత్వా ఖజ్జమానో తం వేదనం అబ్బోహారికం కత్వా మూలకమ్మట్ఠానం సమ్మసన్తో అరహత్తమేవ గణ్హాతి, అయం వేదనాయ నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ పటిపన్నో నామ వుచ్చతి పీతమల్లత్థేరో వియ కుటుమ్బియపుత్తమహాతిస్సత్థేరో వియ వత్తనిఅటవియం తింసమత్తానం భిక్ఖూనం అఞ్ఞతరో బ్యగ్ఘముఖే నిపన్నభిక్ఖు వియ కణ్టకేన విద్ధత్థేరో వియ చ.

ద్వాదససు కిర భిక్ఖూసు ఘణ్టిం పహరిత్వా అరఞ్ఞే పధానమనుయుఞ్జన్తేసు ఏకో సూరియే అత్థఙ్గతమత్తేయేవ ఘణ్టిం పహరిత్వా చఙ్కమం ఓరుయ్హ చఙ్కమన్తో తిరియం నిమ్మథేన్తో తిణపటిచ్ఛన్నం కణ్టకం అక్కమి. కణ్టకో పిట్ఠిపాదేన నిక్ఖన్తో. తత్తఫాలేన వినివిద్ధకాలో వియ వేదనా వత్తతి. థేరో చిన్తేసి – ‘‘కిం ఇమం కణ్టకం ఉద్ధరామి, ఉదాహు పకతియా విజ్ఝిత్వా ఠితకణ్టక’’న్తి? తస్స ఏవమహోసి – ‘‘ఇమినా కణ్టకేన విద్ధత్తా నిరయాదీసు భయం నామ నత్థి, పకతియా విజ్ఝిత్వా ఠితకణ్టకంయేవా’’తి. సో తం వేదనం అబ్బోహారికం కత్వా సబ్బరత్తిం చఙ్కమిత్వా విభాతాయ రత్తియా అఞ్ఞస్స సఞ్ఞం అదాసి. సో ఆగన్త్వా ‘‘కిం, భన్తే’’తి పుచ్ఛి? ‘‘కణ్టకేనమ్హి, ఆవుసో, విద్ధో’’తి. ‘‘కాయ వేలాయ, భన్తే’’తి? ‘‘సాయమేవ, ఆవుసో’’తి. ‘‘కస్మా న అమ్హే పక్కోసిత్థ, కణ్టకం ఉద్ధరిత్వా తత్థ తేలమ్పి సిఞ్చేయ్యామా’’తి? ‘‘పకతియా విజ్ఝిత్వా ఠితకణ్టకమేవ ఉద్ధరితుం వాయమిమ్హా, ఆవుసో’’తి. ‘‘సక్కుణిత్థ, భన్తే, ఉద్ధరితు’’న్తి. ‘‘ఏకదేసమత్తేన మే, ఆవుసో, ఉద్ధటో’’తి. సేసవత్థూని దీఘమజ్ఝిమట్ఠకథాసు (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౩౭౩; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౦౬) సతిపట్ఠానసుత్తనిద్దేసే విత్థారితానేవ.

తం కిం మఞ్ఞథ, భిక్ఖవేతి కస్మా ఆరద్ధం? ఇమస్మిం పబ్బే దుక్ఖలక్ఖణమేవ కథితం, న అనిచ్చలక్ఖణం. తం దస్సేతుం ఇదమారద్ధం. తీణి లక్ఖణాని సమోధానేత్వా దస్సేతుమ్పి ఆరద్ధమేవ. అపచినాతి నో ఆచినాతీతి వట్టం వినాసేతి, నేవ చినాతి. పజహతి న ఉపాదియతీతి తదేవ విస్సజ్జేతి, న గణ్హాతి. విసినేతి న ఉస్సినేతీతి వికిరతి న సమ్పిణ్డేతి. విధూపేతి న సన్ధూపేతీతి నిబ్బాపేతి న జాలాపేతి.

ఏవం పస్సం, భిక్ఖవేతి ఇదం కస్మా ఆరద్ధం? వట్టం వినాసేత్వా ఠితం మహాఖీణాసవం దస్సేస్సామీతి ఆరద్ధం. ఏత్తకేన వా ఠానేన విపస్సనా కథితా, ఇదాని సహ విపస్సనాయ చత్తారో మగ్గే దస్సేతుం ఇదం ఆరద్ధం. అథ వా ఏత్తకేన ఠానేన పఠమమగ్గో కథితో, ఇదాని సహ విపస్సనాయ తయో మగ్గే దస్సేతుం ఇదమారద్ధం. ఏత్తకేన వా ఠానేన తీణి మగ్గాని కథితాని, ఇదాని సహ విపస్సనాయ అరహత్తమగ్గం దస్సేతుమ్పి ఇదం ఆరద్ధమేవ.

సపజాపతికాతి సద్ధిం పజాపతినా దేవరాజేన. ఆరకావ నమస్సన్తీతి దూరతోవ నమస్సన్తి, దూరేపి ఠితం నమస్సన్తియేవ ఆయస్మన్తం నీతత్థేరం వియ.

థేరో కిర పుప్ఫచ్ఛడ్డకకులతో నిక్ఖమ్మ పబ్బజితో, ఖురగ్గేయేవ అరహత్తం పత్వా చిన్తేసి – ‘‘అహం అజ్జేవ పబ్బజితో అజ్జేవ మే పబ్బజితకిచ్చం మత్థకం పత్తం, చతుపచ్చయసన్తోసభావనారామమణ్డితం మహాఅరియవంసపటిపదం పూరేస్సామీ’’తి. సో పంసుకూలత్థాయ సావత్థిం పవిసిత్వా చోళకం పరియేసన్తో విచరి. అథేకో మహాబ్రహ్మా సమాపత్తితో వుట్ఠాయ మనుస్సపథం ఓలోకేన్తో థేరం దిస్వా – ‘‘అజ్జేవ పబ్బజిత్వా అజ్జేవ ఖురగ్గే అరహత్తం పత్వా మహాఅరియవంసపటిపదం పూరేతుం చోళకం పరియేసతీ’’తి అఞ్జలిం పగ్గయ్హ నమస్సమానో అట్ఠాసి. తమఞ్ఞో మహాబ్రహ్మా దిస్వా ‘‘కం నమస్ససీ’’తి? పుచ్ఛి. నీతత్థేరం నమస్సామీతి. కిం కారణాతి? అజ్జేవ పబ్బజిత్వా అజ్జేవ ఖురగ్గే అరహత్తం పత్వా మహాఅరియవంసపటిపదం పూరేతుం చోళకం పరియేసతీతి. సోపి నం నమస్సమానో అట్ఠాసి. అథఞ్ఞో, అథఞ్ఞోతి సత్తసతా మహాబ్రహ్మానో నమస్సమానా అట్ఠంసు. తేన వుత్తం –

‘‘తా దేవతా సత్తసతా ఉళారా,

బ్రహ్మా విమానా అభినిక్ఖమిత్వా;

నీతం నమస్సన్తి పసన్నచిత్తా,

‘ఖీణాసవో గణ్హతి పంసుకూలం’’’.

‘‘తా దేవతా సత్తసతా ఉళారా,

బ్రహ్మా విమానా అభినిక్ఖమిత్వా;

నీతం నమస్సన్తి పసన్నచిత్తా,

‘ఖీణాసవో కయిరతి పంసుకూలం’’’.

‘‘‘ఖీణాసవో ధోవతి పంసుకూలం’;

‘ఖీణాసవో రజతి పంసుకూలం’;

‘ఖీణాసవో పారుపతి పంసకూల’’’న్తి.

ఇతి భగవా ఇమస్మిం సుత్తే దేసనం తీహి భవేహి వినివత్తేత్వా అరహత్తస్స కూటం గణ్హి. దేసనాపరియోసానే పఞ్చసతా భిక్ఖూ అరహత్తే పతిట్ఠహింసు. సత్తమం.