౩. ఉదానసుత్తవణ్ణనా

౫౫. తతియే ఉదానం ఉదానేసీతి బలవసోమనస్ససముట్ఠానం ఉదానం ఉదాహరి. కిం నిస్సాయ పనేస భగవతో ఉప్పన్నోతి. సాసనస్స నియ్యానికభావం. కథం? ఏవం కిరస్స అహోసి, ‘‘తయోమే ఉపనిస్సయా – దానూపనిస్సయో సీలూపనిస్సయో భావనూపనిస్సయో చా’’తి. తేసు దానసీలూపనిస్సయా దుబ్బలా, భావనూపనిస్సయో బలవా. దానసీలూపనిస్సయా హి తయో మగ్గే చ ఫలాని చ పాపేన్తి, భావనూపనిస్సయో అరహత్తం పాపేతి. ఇతి దుబ్బలూపనిస్సయే పతిట్ఠితో భిక్ఖు ఘటేన్తో వాయమన్తో పఞ్చోరమ్భాగియాని బన్ధనాని ఛేత్వా తీణి మగ్గఫలాని నిబ్బత్తేతి, ‘‘అహో సాసనం నియ్యానిక’’న్తి ఆవజ్జేన్తస్స అయం ఉదపాది.

తత్థ ‘‘దుబ్బలూపనిస్సయే ఠత్వా ఘటమానో తీణి మగ్గఫలాని పాపుణాతీ’’తి ఇమస్సత్థస్సావిభావనత్థం మిలకత్థేరస్స వత్థు వేదితబ్బం – సో కిర గిహికాలే పాణాతిపాతకమ్మేన జీవికం కప్పేన్తో అరఞ్ఞే పాససతఞ్చేవ అదూహలసతఞ్చ యోజేసి. అథేకదివసం అఙ్గారపక్కమంసం ఖాదిత్వా పాసట్ఠానేసు విచరన్తో పిపాసాభిభూతో ఏకస్స అరఞ్ఞవాసిత్థేరస్స విహారం గన్త్వా థేరస్స చఙ్కమన్తస్స అవిదూరే ఠితం పానీయఘటం వివరి, హత్థతేమనమత్తమ్పి ఉదకం నాద్దస. సో కుజ్ఝిత్వా ఆహ – ‘‘భిక్ఖు, భిక్ఖు తుమ్హే గహపతికేహి దిన్నం భుఞ్జిత్వా భుఞ్జిత్వా సుపథ, పానీయఘటే అఞ్జలిమత్తమ్పి ఉదకం న ఠపేథ, న యుత్తమేత’’న్తి. థేరో ‘‘మయా పానీయఘటో పూరేత్వా ఠపితో, కిం ను ఖో ఏత’’న్తి? గన్త్వా ఓలోకేన్తో పరిపుణ్ణఘటం దిస్వా పానీయసఙ్ఖం పూరేత్వా అదాసి. సో ద్వత్తిసఙ్ఖపూరం పివిత్వా చిన్తేసి – ‘‘ఏవం పూరితఘటో నామ మమ కమ్మం ఆగమ్మ తత్తకపాలో వియ జాతో. కిం ను ఖో అనాగతే అత్తభావే భవిస్సతీ’’తి? సంవిగ్గచిత్తో ధనుం ఛడ్డేత్వా, ‘‘పబ్బాజేథ మం, భన్తే’’తి ఆహ. థేరో తచపఞ్చకకమ్మట్ఠానం ఆచిక్ఖిత్వా తం పబ్బాజేసి.

తస్స సమణధమ్మం కరోన్తస్స బహూనం మిగసూకరానం మారితట్ఠానం పాసఅదూహలానఞ్చ యోజితట్ఠానం ఉపట్ఠాతి. తం అనుస్సరతో సరీరే దాహో ఉప్పజ్జతి, కూటగోణో వియ కమ్మట్ఠానమ్పి వీథిం న పటిపజ్జతి. సో ‘‘కిం కరిస్సామి భిక్ఖుభావేనా’’తి? అనభిరతియా పీళితో థేరస్స సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఆహ – ‘‘న సక్కోమి, భన్తే, సమణధమ్మం కాతు’’న్తి. అథ నం థేరో ‘‘హత్థకమ్మం కరోహీ’’తి ఆహ. సో ‘‘సాధు, భన్తే’’తి వత్వా ఉదుమ్బరాదయో అల్లరుక్ఖే ఛిన్దిత్వా మహన్తం రాసిం కత్వా, ‘‘ఇదాని కిం కరోమీ’’తి పుచ్ఛి? ఝాపేహి నన్తి. సో చతూసు దిసాసు అగ్గిం దత్వా ఝాపేతుం అసక్కోన్తో, ‘‘భన్తే, న సక్కోమీ’’తి ఆహ. థేరో ‘‘తేన హి అపేహీ’’తి పథవిం ద్విధా కత్వా అవీచితో ఖజ్జోపనకమత్తం అగ్గిం నీహరిత్వా తత్థ పక్ఖిపి. సో తావ మహన్తం రాసిం సుక్ఖపణ్ణం వియ ఖణేన ఝాపేసి. అథస్స థేరో అవీచిం దస్సేత్వా, ‘‘సచే విబ్భమిస్ససి, ఏత్థ పచ్చిస్ససీ’’తి సంవేగం జనేసి. సో అవీచిదస్సనతో పట్ఠాయ పవేధమానో ‘‘నియ్యానికం, భన్తే, బుద్ధసాసన’’న్తి పుచ్ఛి, ఆమావుసోతి. భన్తే, బుద్ధసాసనస్స నియ్యానికత్తే సతి మిలకో అత్తమోక్ఖం కరిస్సతి, మా చిన్తయిత్థాతి. తతో పట్ఠాయ సమణధమ్మం కరోతి ఘటేతి, తస్స వత్తపటివత్తం పూరేతి, నిద్దాయ బాధయమానాయ తిన్తం పలాలం సీసే ఠపేత్వా పాదే సోణ్డియం ఓతారేత్వా నిసీదతి. సో ఏకదివసం పానీయం పరిస్సావేత్వా ఘటం ఊరుమ్హి ఠపేత్వా ఉదకమణికానం పచ్ఛేదం ఆగమయమానో అట్ఠాసి. అథ ఖో థేరో సామణేరస్స ఇమం ఉద్దేసం దేతి –

‘‘ఉట్ఠానవతో సతీమతో,

సుచికమ్మస్స నిసమ్మకారినో;

సఞ్ఞతస్స ధమ్మజీవినో,

అప్పమత్తస్స యసోభివడ్ఢతీ’’తి. (ధ. ప. ౨౪);

సో చతుప్పదికమ్పి తం గాథం అత్తనియేవ ఉపనేసి – ‘‘ఉట్ఠానవతా నామ మాదిసేన భవితబ్బం. సతిమతాపి మాదిసేనేవ…పే… అప్పమత్తేనపి మాదిసేనేవ భవితబ్బ’’న్తి. ఏవం తం గాథం అత్తని ఉపనేత్వా తస్మింయేవ పదవారే ఠితో పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని ఛిన్దిత్వా అనాగామిఫలే పతిట్ఠాయ హట్ఠతుట్ఠో –

‘‘అల్లం పలాలపుఞ్జాహం, సీసేనాదాయ చఙ్కమిం;

పత్తోస్మి తతియం ఠానం, ఏత్థ మే నత్థి సంసయో’’తి. –

ఇమం ఉదానగాథం ఆహ. ఏవం దుబ్బలూపనిస్సయే ఠితో ఘటేన్తో వాయమన్తో పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని ఛిన్దిత్వా తీణి మగ్గఫలాని నిబ్బత్తేతి. తేనాహ భగవా – ‘‘నో చస్సం, నో చ మే సియా, నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీతి ఏవం అధిముచ్చమానో భిక్ఖు ఛిన్దేయ్య ఓరమ్భాగియాని సంయోజనానీ’’తి.

తత్థ నో చస్సం, నో చ మే సియాతి సచే అహం న భవేయ్యం, మమ పరిక్ఖారోపి న భవేయ్య. సచే వా పన మే అతీతే కమ్మాభిసఙ్ఖారో నాభవిస్స, ఇదం మే ఏతరహి ఖన్ధపఞ్చకం న భవేయ్య. నాభవిస్స, న మే భవిస్సతీతి ఇదాని పన తథా పరక్కమిస్సామి, యథా మే ఆయతిం ఖన్ధాభినిబ్బత్తకో కమ్మసఙ్ఖారో న భవిస్సతి, తస్మిం అసతి ఆయతిం పటిసన్ధి నామ న మే భవిస్సతి. ఏవం అధిముచ్చమానోతి ఏవం అధిముచ్చన్తో భిక్ఖు దుబ్బలూపనిస్సయే ఠితో పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని ఛిన్దేయ్య. ఏవం వుత్తేతి ఏవం సాసనస్స నియ్యానికభావం ఆవజ్జేన్తేన భగవతా ఇమస్మిం ఉదానే వుత్తే. రూపం విభవిస్సతీతి రూపం భిజ్జిస్సతి. రూపస్స విభవాతి విభవదస్సనేన సహవిపస్సనేన. సహవిపస్సనకా హి చత్తారో మగ్గా రూపాదీనం విభవదస్సనం నామ. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. ఏవం అధిముచ్చమానో, భన్తే, భిక్ఖు ఛిన్దేయ్యాతి, భన్తే, ఏవం అధిముచ్చమానో భిక్ఖు ఛిన్దేయ్యేవ పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని. కస్మా న ఛిన్దిస్సతీతి?

ఇదాని ఉపరి మగ్గఫలం పుచ్ఛన్తో కథం పన, భన్తేతిఆదిమాహ. తత్థ అనన్తరాతి ద్వే అనన్తరాని ఆసన్నానన్తరఞ్చ దూరానన్తరఞ్చ. విపస్సనా మగ్గస్స ఆసన్నానన్తరం నామ, ఫలస్స దూరానన్తరం నామ. తం సన్ధాయ ‘‘కథం పన, భన్తే, జానతో కథం పస్సతో విపస్సనానన్తరా ‘ఆసవానం ఖయో’తి సఙ్ఖం గతం అరహత్తఫలం హోతీ’’తి పుచ్ఛతి. అతసితాయేతి అతసితబ్బే అభాయితబ్బే ఠానమ్హి. తాసం ఆపజ్జతీతి భయం ఆపజ్జతి. తాసో హేసోతి యా ఏసా ‘‘నో చస్సం, నో చ మే సియా’’తి ఏవం పవత్తా దుబ్బలవిపస్సనా, సా యస్మా అత్తసినేహం పరియాదాతుం న సక్కోతి, తస్మా అస్సుతవతో పుథుజ్జనస్స తాసో నామ హోతి. సో హి ‘‘ఇదానాహం ఉచ్ఛిజ్జిస్సామి, న దాని కిఞ్చి భవిస్సామీ’’తి అత్తానం పపాతే పతన్తం వియ పస్సతి అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో వియ. లోహపాసాదస్స కిర హేట్ఠా తిపిటకచూళనాగత్థేరో తిలక్ఖణాహతం ధమ్మం పరివత్తేతి. అథ అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స ఏకమన్తే ఠత్వా ధమ్మం సుణన్తస్స సఙ్ఖారా సుఞ్ఞతో ఉపట్ఠహింసు. సో పపాతే పతన్తో వియ హుత్వా వివటద్వారేన తతో పలాయిత్వా గేహం పవిసిత్వా, పుత్తం ఉరే సయాపేత్వా, ‘‘తాత, సక్యసమయం ఆవజ్జేన్తో మనమ్హి నట్ఠో’’తి ఆహ. న హేసో భిక్ఖు తాసోతి ఏసా ఏవం పవత్తా బలవవిపస్సనా సుతవతో అరియసావకస్స న తాసో నామ హోతి. న హి తస్స ఏవం హోతి ‘‘అహం ఉచ్ఛిజ్జిస్సామీ’’తి వా ‘‘వినస్సిస్సామీ’’తి వాతి. ఏవం పన హోతి ‘‘సఙ్ఖారావ ఉప్పజ్జన్తి, సఙ్ఖారావ నిరుజ్ఝన్తీ’’తి. తతియం.