౨. కళారసుత్తవణ్ణనా

౩౨. దుతియే కళారఖత్తియోతి తస్స థేరస్స నామం. దన్తా పనస్స కళారా విసమసణ్ఠానా, తస్మా ‘‘కళారో’’తి వుచ్చతి. హీనాయావత్తోతి హీనస్స గిహిభావస్స అత్థాయ నివత్తో. అస్సాసమలత్థాతి అస్సాసం అవస్సయం పతిట్ఠం న హి నూన అలత్థ, తయో మగ్గే తీణి చ ఫలాని నూన నాలత్థాతి దీపేతి. యది హి తాని లభేయ్య, న సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తేయ్యాతి అయం థేరస్స అధిప్పాయో. న ఖ్వాహం, ఆవుసోతి అహం ఖో, ఆవుసో, ‘‘అస్సాసం పత్తో, న పత్తో’’తి న కఙ్ఖామి. థేరస్స హి సావకపారమీఞాణం అవస్సయో, తస్మా సో న కఙ్ఖతి. ఆయతిం పనావుసోతి ఇమినా ‘‘ఆయతిం పటిసన్ధి తుమ్హాకం ఉగ్ఘాటితా, న ఉగ్ఘాటితా’’తి అరహత్తప్పత్తిం పుచ్ఛతి. న ఖ్వాహం, ఆవుసో, విచికిచ్ఛామీతి ఇమినా థేరో తత్థ విచికిచ్ఛాభావం దీపేతి.

యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి ‘‘ఇమం సుతకారణం భగవతో ఆరోచేస్సామీ’’తి ఉపసఙ్కమి. అఞ్ఞా బ్యాకతాతి అరహత్తం బ్యాకతం. ఖీణా జాతీతి న థేరేన ఏవం బ్యాకతా, అయం పన థేరో తుట్ఠో పసన్నో ఏవం పదబ్యఞ్జనాని ఆరోపేత్వా ఆహ. అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసీతి తం సుత్వా సత్థా చిన్తేసి – ‘‘సారిపుత్తో ధీరో గమ్భీరో. న సో కేనచి కారణేన ఏవం బ్యాకరిస్సతి. సంఖిత్తేన పన పఞ్హో బ్యాకతో భవిస్సతి. పక్కోసాపేత్వా నం పఞ్హం బ్యాకరాపేస్సామీ’’తి అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి.

సచే తం సారిపుత్తాతి ఇదం భగవా ‘‘న ఏస అత్తనో ధమ్మతాయ అఞ్ఞం బ్యాకరిస్సతి, పఞ్హమేతం పుచ్ఛిస్సామి, తం కథేన్తోవ అఞ్ఞం బ్యాకరిస్సతీ’’తి అఞ్ఞం బ్యాకరాపేతుం ఏవం పుచ్ఛి. యంనిదానావుసో, జాతీతి, ఆవుసో, అయం జాతి నామ యంపచ్చయా, తస్స పచ్చయస్స ఖయా ఖీణస్మిం జాతియా పచ్చయే జాతిసఙ్ఖాతం ఫలం ఖీణన్తి విదితం. ఇధాపి చ థేరో పఞ్హే అకఙ్ఖిత్వా అజ్ఝాసయే కఙ్ఖతి. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘అఞ్ఞా నామ తణ్హా ఖీణా, ఉపాదానం ఖీణం, భవో ఖీణో, పచ్చయో ఖీణో, కిలేసా ఖీణాతిఆదీహి బహూహి కారణేహి సక్కా బ్యాకాతుం, కథం కథేన్తో పన సత్థు అజ్ఝాసయం గహేతుం సక్ఖిస్సామీ’’తి.

కిఞ్చాపి ఏవం అజ్ఝాసయే కఙ్ఖతి, పఞ్హం పన అట్ఠపేత్వావ పచ్చయాకారవసేన బ్యాకాసి. సత్థాపి పచ్చయాకారవసేనేవ బ్యాకరాపేతుకామో, తస్మా ఏస బ్యాకరోన్తోవ అజ్ఝాసయం గణ్హి. తావదేవ ‘‘గహితో మే సత్థు అజ్ఝాసయో’’తి అఞ్ఞాసి. అథస్స నయసతేన నయసహస్సేన పఞ్హబ్యాకరణం ఉపట్ఠాసి. యస్మా పన భగవా ఉత్తరి పఞ్హం పుచ్ఛతి, తస్మా తేన తం బ్యాకరణం అనుమోదితన్తి వేదితబ్బం.

కథం జానతో పన తేతి ఇదం కస్మా ఆరభి? సవిసయే సీహనాదం నదాపేతుం. థేరో కిర సూకరనిఖాతలేణద్వారే దీఘనఖపరిబ్బాజకస్స వేదనాపరిగ్గహసుత్తే కథియమానే తాలవణ్టం గహేత్వా సత్థారం బీజయమానో ఠితో తిస్సో వేదనా పరిగ్గహేత్వా సావకపారమీఞాణం అధిగతో, అయమస్స సవిసయో. ఇమస్మిం సవిసయే ఠితో సీహనాదం నదిస్సతీతి నం సన్ధాయ సత్థా ఇదం పఞ్హం పుచ్ఛి. అనిచ్చాతి హుత్వా అభావట్ఠేన అనిచ్చా. యదనిచ్చం తం దుక్ఖన్తి ఏత్థ కిఞ్చాపి సుఖా వేదనా ఠితిసుఖా విపరిణామదుక్ఖా, దుక్ఖా వేదనా ఠితిదుక్ఖా విపరిణామసుఖా, అదుక్ఖమసుఖా ఞాణసుఖా అఞ్ఞాణదుక్ఖా, విపరిణామకోటియా పన సబ్బావ దుక్ఖా నామ జాతా. విదితన్తి యస్మా ఏవం వేదనాత్తయం దుక్ఖన్తి విదితం, తస్మా యా తత్థ తణ్హా, సా న ఉపట్ఠాసీతి దస్సేతి.

సాధు సాధూతి థేరస్స వేదనాపరిచ్ఛేదజాననే సమ్పహంసనం. థేరో హి వేదనా ఏకాతి వా ద్వే తిస్సో చతస్సోతి వా అవుత్తేపి వుత్తనయేన తాసం తిస్సోతి పరిచ్ఛేదం అఞ్ఞాసి, తేన తం భగవా సమ్పహంసన్తో ఏవమాహ. దుక్ఖస్మిన్తి ఇదం భగవా ఇమినా అధిప్పాయేన ఆహ – ‘‘సారిపుత్త, యం తయా ‘ఇమినా కారణేన వేదనాసు తణ్హా న ఉపట్ఠాసీ’తి బ్యాకతం, తం సుబ్యాకతం. ‘తిస్సో వేదనా’తి విభజన్తేన పన తే అతిప్పపఞ్చో కతో, తం ‘దుక్ఖస్మి’న్తి బ్యాకరోన్తేనపి హి తే సుబ్యాకతమేవ భవేయ్య. యంకిఞ్చి వేదయితం, తం దుక్ఖన్తి ఞాతమత్తేపి హి వేదనాసు తణ్హా న తిట్ఠతి’’.

కథం విమోక్ఖాతి కతరా విమోక్ఖా, కతరేన విమోక్ఖేన తయా అఞ్ఞా బ్యాకతాతి అత్థో? అజ్ఝత్తం విమోక్ఖాతి అజ్ఝత్తవిమోక్ఖేన, అజ్ఝత్తసఙ్ఖారే పరిగ్గహేత్వా పత్తఅరహత్తేనాతి అత్థో. తత్థ చతుక్కం వేదితబ్బం – అజ్ఝత్తం అభినివేసో అజ్ఝత్తం వుట్ఠానం, అజ్ఝత్తం అభినివేసో బహిద్ధా వుట్ఠానం, బహిద్ధా అభినివేసో బహిద్ధా వుట్ఠానం, బహిద్ధా అభినివేసో అజ్ఝత్తం వుట్ఠానన్తి. అజ్ఝత్తఞ్హి అభినివేసిత్వా బహిద్ధాధమ్మాపి దట్ఠబ్బాయేవ, బహిద్ధా అభినివేసిత్వా అజ్ఝత్తధమ్మాపి. తస్మా కోచి భిక్ఖు అజ్ఝత్తం సఙ్ఖారేసు ఞాణం ఓతారేత్వా తే వవత్థపేత్వా బహిద్ధా ఓతారేతి, బహిద్ధాపి పరిగ్గహేత్వా పున అజ్ఝత్తం ఓతారేతి, తస్స అజ్ఝత్త సఙ్ఖారే సమ్మసనకాలే మగ్గవుట్ఠానం హోతి. ఇతి అజ్ఝత్తం అభినివేసో అజ్ఝత్తం వుట్ఠానం నామ. కోచి అజ్ఝత్తం సఙ్ఖారేసు ఞాణం ఓతారేత్వా తే వవత్థపేత్వా బహిద్ధా ఓతారేతి, తస్స బహిద్ధా సఙ్ఖారే సమ్మసనకాలే మగ్గవుట్ఠానం హోతి. ఇతి అజ్ఝత్తం అభినివేసో బహిద్ధా వుట్ఠానం నామ. కోచి బహిద్ధా సఙ్ఖారేసు ఞాణం ఓతారేత్వా, తే వవత్థపేత్వా అజ్ఝత్తం ఓతారేతి, అజ్ఝత్తమ్పి పరిగ్గహేత్వా పున బహిద్ధా ఓతారేతి, తస్స బహిద్ధా సఙ్ఖారే సమ్మసనకాలే మగ్గవుట్ఠానం హోతి. ఇతి బహిద్ధా అభినివేసో బహిద్ధా వుట్ఠానం నామ. కోచి బహిద్ధా సఙ్ఖారేసు ఞాణం ఓతారేత్వా తే వవత్థపేత్వా అజ్ఝత్తం ఓతారేతి, తస్స అజ్ఝత్తసఙ్ఖారే సమ్మసనకాలే మగ్గవుట్ఠానం హోతి. ఇతి బహిద్ధా అభినివేసో అజ్ఝత్తం వుట్ఠానం నామ. తత్ర థేరో ‘‘అజ్ఝత్తసఙ్ఖారే పరిగ్గహేత్వా తేసం వవత్థానకాలే మగ్గవుట్ఠానేన అరహత్తం పత్తోస్మీ’’తి దస్సేన్తో అజ్ఝత్తం విమోక్ఖా ఖ్వాహం, ఆవుసోతి ఆహ.

సబ్బుపాదానక్ఖయాతి సబ్బేసం చతున్నమ్పి ఉపాదానానం ఖయేన. తథా సతో విహరామీతి తేనాకారేన సతియా సమన్నాగతో విహరామి. యథా సతం విహరన్తన్తి యేనాకారేన మం సతియా సమన్నాగతం విహరన్తం. ఆసవా నానుస్సవన్తీతి చక్ఖుతో రూపే సవన్తి ఆసవన్తి సన్దన్తి పవత్తన్తీతి ఏవం ఛహి ద్వారేహి ఛసు ఆరమ్మణేసు సవనధమ్మా కామాసవాదయో ఆసవా నానుస్సవన్తి నానుప్పవడ్ఢన్తి, యథా మే న ఉప్పజ్జన్తీతి అత్థో. అత్తానఞ్చ నావజానామీతి అత్తానఞ్చ న అవజానామి. ఇమినా ఓమానపహానం కథితం. ఏవఞ్హి సతి పజాననా పసన్నా హోతి.

సమణేనాతి బుద్ధసమణేన. తేస్వాహం న కఙ్ఖామీతి తేసు అహం ‘‘కతరో కామాసవో, కతరో భవాసవో, కతరో దిట్ఠాసవో, కతరో అవిజ్జాసవో’’తి ఏవం సరూపభేదతోపి, ‘‘చత్తారో ఆసవా’’తి ఏవం గణనపరిచ్ఛేదతోపి న కఙ్ఖామి. తే మే పహీనాతి న విచికిచ్ఛామీతి తే మయ్హం పహీనాతి విచికిచ్ఛం న ఉప్పాదేమి. ఇదం భగవా ‘‘ఏవం బ్యాకరోన్తేనపి తయా సుబ్యాకతం భవేయ్య ‘అజ్ఝత్తం విమోక్ఖా ఖ్వాహం, ఆవుసో’తిఆదీని పన తే వదన్తేన అతిప్పపఞ్చో కతో’’తి దస్సేన్తో ఆహ.

ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసీతి పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనతో ఉట్ఠహిత్వా విహారం అన్తోమహాగన్ధకుటిం పావిసి అసమ్భిన్నాయ ఏవ పరిసాయ. కస్మా? బుద్ధా హి అనిట్ఠితాయ దేసనాయ అసమ్భిన్నాయ పరిసాయ ఉట్ఠాయాసనా గన్ధకుటిం పవిసన్తా పుగ్గలథోమనత్థం వా పవిసన్తి ధమ్మథోమనత్థం వా. తత్థ పుగ్గలథోమనత్థం పవిసన్తో సత్థా ఏవం చిన్తేసి – ‘‘ఇమం మయా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిట్ఠం విత్థారేన చ అవిభత్తం ధమ్మపటిగ్గాహకా భిక్ఖూ ఉగ్గహేత్వా ఆనన్దం వా కచ్చాయనం వా ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛిస్సన్తి, తే మయ్హం ఞాణేన సంసన్దేత్వా కథేస్సన్తి, తతోపి ధమ్మపటిగ్గాహకా పున మం పుచ్ఛిస్సన్తి. తేసమహం ‘సుకథితం, భిక్ఖవే, ఆనన్దేన, సుకథితం కచ్చాయనేన, మం చేపి తుమ్హే ఏతమత్థం పుచ్ఛేయ్యాథ, అహమ్పి నం ఏవమేవ బ్యాకరేయ్య’న్తి ఏవం తే పుగ్గలే థోమేస్సామి. తతో తేసు గారవం జనేత్వా భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిస్సన్తి, తేపి భిక్ఖూ అత్థే చ ధమ్మే చ నియోజేస్సన్తి, తే తేహి నియోజితా తిస్సో సిక్ఖా పరిపూరేత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తీ’’తి.

అథ వా పనస్స ఏవం హోతి – ‘‘ఏస మయి పక్కన్తే అత్తనో ఆనుభావం కరిస్సతి, అథ నం అహమ్పి తథేవ థోమేస్సామి, తం మమ థోమనం సుత్వా గారవజాతా భిక్ఖూ ఇమం ఉపసఙ్కమితబ్బం, వచనఞ్చస్స సోతబ్బం సద్ధాతబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి, తం తేసం భవిస్సతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి ధమ్మథోమనత్థం పవిసన్తో ఏవం చిన్తేసి యథా ధమ్మదాయాదసుత్తే చిన్తేసి. తత్ర హిస్స ఏవం అహోసి – ‘‘మయి విహారం పవిట్ఠే ఆమిసదాయాదం గరహన్తో ధమ్మదాయాదఞ్చ థోమేన్తో ఇమిస్సంయేవ పరిసతి నిసిన్నో సారిపుత్తో ధమ్మం దేసేస్సతి, ఏవం ద్విన్నమ్పి అమ్హాకం ఏకజ్ఝాసయాయ మతియా దేసితా అయం దేసనా అగ్గా చ గరుకా చ భవిస్సతి పాసాణచ్ఛత్తసదిసా’’తి.

ఇధ పన ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఉక్కంసేత్వా పకాసేత్వా ఠపేతుకామో పుగ్గలథోమనత్థం ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి. ఈదిసేసు ఠానేసు భగవా నిసిన్నాసనేయేవ అన్తరహితో చిత్తగతియా విహారం పవిసతీతి వేదితబ్బో. యది హి కాయగతియా గచ్ఛేయ్య, సబ్బా పరిసా భగవన్తం పరివారేత్వా గచ్ఛేయ్య, సా ఏకవారం భిన్నా పున దుస్సన్నిపాతా భవేయ్యాతి భగవా అదిస్సమానేన కాయేన చిత్తగతియా ఏవ పావిసి.

ఏవం పవిట్ఠే పన భగవతి భగవతో అధిప్పాయానురూపమేవ సీహనాదం నదితుకామో తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి. పుబ్బే అప్పటిసంవిదితన్తి ఇదం నామ పుచ్ఛిస్సతీతి పుబ్బే మయా అవిదితం అఞ్ఞాతం. పఠమం పఞ్హన్తి, ‘‘సచే తం, సారిపుత్త, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం కథం జానతా పన తయా, ఆవుసో సారిపుత్త, కథం పస్సతా అఞ్ఞా బ్యాకతా ఖీణా జాతీ’’తి ఇమం పఠమం పఞ్హం. దన్ధాయితత్తన్తి సత్థు ఆసయజాననత్థం దన్ధభావో అసీఘతా. పఠమం పఞ్హం అనుమోదీతి, ‘‘జాతి పనావుసో సారిపుత్త, కింనిదానా’’తి ఇమం దుతియం పఞ్హం పుచ్ఛన్తో, ‘‘యంనిదానావుసో, జాతీ’’తి ఏవం విస్సజ్జితం పఠమం పఞ్హం అనుమోది.

ఏతదహోసీతి భగవతా అనుమోదితే నయసతేన నయసహస్సేన పఞ్హస్స ఏకఙ్గణికభావేన పాకటీభూతత్తా ఏతం అహోసి. దివసమ్పాహం భగవతో ఏతమత్థం బ్యాకరేయ్యన్తి సకలదివసమ్పి అహం భగవతో ఏతం పటిచ్చసముప్పాదత్థం పుట్ఠో సకలదివసమ్పి అఞ్ఞమఞ్ఞేహి పదబ్యఞ్జనేహి బ్యాకరేయ్యం. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘థేరో ఉళారసీహనాదం నదతి, సుకారణం ఏతం, దసబలస్స నం ఆరోచేస్సామీ’’తి. తస్మా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి.

సా హి భిక్ఖు సారిపుత్తస్స ధమ్మధాతూతి ఏత్థ ధమ్మధాతూతి పచ్చయాకారస్స వివటభావదస్సనసమత్థం సావకపారమీఞాణం. సావకానఞ్హి సావకపారమీఞాణం సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణగతికమేవ హోతి. యథా బుద్ధానం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నా ధమ్మా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణస్స పాకటా హోన్తి, ఏవం థేరస్స సావకపారమీఞాణం సబ్బేపి సావకఞాణస్స గోచరధమ్మే జానాతీతి. దుతియం.