౧. భూతసుత్తవణ్ణనా

౩౧. కళారఖత్తియవగ్గస్స పఠమే అజితపఞ్హేతి అజితమాణవేన పుచ్ఛితపఞ్హే. సఙ్ఖాతధమ్మాసేతి సఙ్ఖాతధమ్మా వుచ్చన్తి ఞాతధమ్మా తులితధమ్మా తీరితధమ్మా. సేక్ఖాతి సత్త సేక్ఖా. పుథూతి తేయేవ సత్త జనే సన్ధాయ పుథూతి వుత్తం. ఇధాతి ఇమస్మిం సాసనే. నిపకోతి నేపక్కం వుచ్చతి పఞ్ఞా, తాయ సమన్నాగతత్తా నిపకో, త్వం పణ్డితో పబ్రూహీతి యాచతి. ఇరియన్తి వుత్తిం ఆచారం గోచరం విహారం పటిపత్తిం. మారిసాతి భగవన్తం ఆలపతి. సేక్ఖానఞ్చ సఙ్ఖాతధమ్మానఞ్చ ఖీణాసవానఞ్చ పటిపత్తిం మయా పుచ్ఛితో పణ్డిత, మారిస, మయ్హం కథేహీతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపత్థో.

తుణ్హీ అహోసీతి కస్మా యావ తతియం పుట్ఠో తుణ్హీ అహోసి? కిం పఞ్హే కఙ్ఖతి, ఉదాహు అజ్ఝాసయేతి? అజ్ఝాసయే కఙ్ఖతి, నో పఞ్హే. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘సత్థా మం సేక్ఖాసేక్ఖానం ఆగమనీయపటిపదం కథాపేతుకామో; సా చ ఖన్ధవసేన ధాతువసేన ఆయతనవసేన పచ్చయాకారవసేనాతి బహూహి కారణేహి సక్కా కథేతుం. కథం కథేన్తో ను ఖో సత్థు అజ్ఝాసయం గహేత్వా కథేతుం సక్ఖిస్సామీ’’తి? అథ సత్థా చిన్తేసి – ‘‘ఠపేత్వా మం అఞ్ఞో పత్తం ఆదాయ చరన్తో సావకో నామ పఞ్ఞాయ సారిపుత్తసమో నత్థి. అయమ్పి మయా పఞ్హం పుట్ఠో యావ తతియం తుణ్హీ ఏవ. పఞ్హే ను ఖో కఙ్ఖతి, ఉదాహు అజ్ఝాసయే’’తి. అథ ‘‘అజ్ఝాసయే’’తి ఞత్వా పఞ్హకథనత్థాయ నయం దదమానో భూతమిదన్తి, సారిపుత్త, పస్ససీతి ఆహ.

తత్థ భూతన్తి జాతం నిబ్బత్తం, ఖన్ధపఞ్చకస్సేతం నామం. ఇతి సత్థా ‘‘పఞ్చక్ఖన్ధవసేన, సారిపుత్త, ఇమం పఞ్హం కథేహీ’’తి థేరస్స నయం దేతి. సహనయదానేన పన థేరస్స తీరే ఠితపురిసస్స వివటో ఏకఙ్గణో మహాసముద్దో వియ నయసతేన నయసహస్సేన పఞ్హబ్యాకరణం ఉపట్ఠాసి. అథ నం బ్యాకరోన్తో భూతమిదన్తి, భన్తేతిఆదిమాహ. తత్థ భూతమిదన్తి ఇదం నిబ్బత్తం ఖన్ధపఞ్చకం. సమ్మప్పఞ్ఞాయ పస్సతీతి సహ విపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ సమ్మా పస్సతి. పటిపన్నో హోతీతి సీలతో పట్ఠాయ యావ అరహత్తమగ్గా నిబ్బిదాదీనం అత్థాయ పటిపన్నో హోతి. తదాహారసమ్భవన్తి ఇదం కస్మా ఆరభి? ఏతం ఖన్ధపఞ్చకం ఆహారం పటిచ్చ ఠితం, తస్మా తం ఆహారసమ్భవం నామ కత్వా దస్సేతుం ఇదం ఆరభి. ఇతి ఇమినాపి పరియాయేన సేక్ఖపటిపదా కథితా హోతి. తదాహారనిరోధాతి తేసం ఆహారానం నిరోధేన. ఇదం కస్మా ఆరభి? తఞ్హి ఖన్ధపఞ్చకం ఆహారనిరోధా నిరుజ్ఝతి, తస్మా తం ఆహారనిరోధసమ్భవం నామ కత్వా దస్సేతుం ఇదం ఆరభి. ఇతి ఇమినాపి పరియాయేన సేక్ఖస్సేవ పటిపదా కథితా. నిబ్బిదాతి ఆదీని సబ్బాని కారణవచనానీతి వేదితబ్బాని. అనుపాదా విముత్తోతి చతూహి ఉపాదానేహి కఞ్చి ధమ్మం అగహేత్వా విముత్తో. సాధు సాధూతి ఇమినా థేరస్స బ్యాకరణం సమ్పహంసేత్వా సయమ్పి తథేవ బ్యాకరోన్తో పున ‘‘భూతమిద’’న్తిఆదిమాహాతి. పఠమం.