౧౦. పచ్చయసుత్తవణ్ణనా

౨౦. దసమే పటిచ్చసముప్పాదఞ్చ వో భిక్ఖవే, దేసేస్సామి పటిచ్చసముప్పన్నే చ ధమ్మేతి సత్థా ఇమస్మిం సుత్తే పచ్చయే చ పచ్చయనిబ్బత్తే చ సభావధమ్మే దేసేస్సామీతి ఉభయం ఆరభి. ఉప్పాదా వా తథాగతానన్తి తథాగతానం ఉప్పాదేపి, బుద్ధేసు ఉప్పన్నేసు అనుప్పన్నేసుపి జాతిపచ్చయా జరామరణం, జాతియేవ జరామరణస్స పచ్చయో. ఠితావ సా ధాతూతి ఠితోవ సో పచ్చయసభావో, న కదాచి జాతి జరామరణస్స పచ్చయో న హోతి. ధమ్మట్ఠితతా ధమ్మనియామతాతి ఇమేహిపి ద్వీహి పచ్చయమేవ కథేతి. పచ్చయేన హి పచ్చయుప్పన్నా ధమ్మా తిట్ఠన్తి, తస్మా పచ్చయోవ ‘‘ధమ్మట్ఠితతా’’తి వుచ్చతి. పచ్చయో ధమ్మే నియమేతి, తస్మా ‘‘ధమ్మనియామతా’’తి వుచ్చతి. ఇదప్పచ్చయతాతి ఇమేసం జరామరణాదీనం పచ్చయా ఇదప్పచ్చయా, ఇదప్పచ్చయావ ఇదప్పచ్చయతా. తన్తి తం పచ్చయం. అభిసమ్బుజ్ఝతీతి ఞాణేన అభిసమ్బుజ్ఝతి. అభిసమేతీతి ఞాణేన అభిసమాగచ్ఛతి. ఆచిక్ఖతీతి కథేతి. దేసేతీతి దస్సేతి. పఞ్ఞాపేతీతి జానాపేతి. పట్ఠపేతీతి ఞాణముఖే ఠపేతి. వివరతీతి వివరిత్వా దస్సేతి. విభజతీతి విభాగతో దస్సేతి. ఉత్తానీకరోతీతి పాకటం కరోతి. పస్సథాతి చాహాతి పస్సథ ఇతి చ వదతి. కిన్తి? జాతిపచ్చయా, భిక్ఖవే, జరామరణన్తిఆది.

ఇతి ఖో, భిక్ఖవేతి ఏవం ఖో, భిక్ఖవే. యా తత్రాతి యా తేసు ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణ’’న్తిఆదీసు. తథతాతిఆదీని పచ్చయాకారస్సేవ వేవచనాని. సో తేహి తేహి పచ్చయేహి అనూనాధికేహేవ తస్స తస్స ధమ్మస్స సమ్భవతో తథతాతి, సామగ్గిం ఉపగతేసు పచ్చయేసు ముహుత్తమ్పి తతో నిబ్బత్తానం ధమ్మానం అసమ్భవాభావతో అవితథతాతి, అఞ్ఞధమ్మపచ్చయేహి అఞ్ఞధమ్మానుప్పత్తితో అనఞ్ఞథతాతి, జరామరణాదీనం పచ్చయతో వా పచ్చయసమూహతో వా ఇదప్పచ్చయతాతి వుత్తో. తత్రాయం వచనత్థో – ఇమేసం పచ్చయా ఇదప్పచ్చయా, ఇదప్పచ్చయా ఏవ ఇదప్పచ్చయతా, ఇదప్పచ్చయానం వా సమూహో ఇదప్పచ్చయతా. లక్ఖణం పనేత్థ సద్దసత్థతో వేదితబ్బం.

అనిచ్చన్తి హుత్వా అభావట్ఠేన అనిచ్చం. ఏత్థ చ అనిచ్చన్తి న జరామరణం అనిచ్చం, అనిచ్చసభావానం పన ఖన్ధానం జరామరణత్తా అనిచ్చం నామ జాతం. సఙ్ఖతాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ సఙ్ఖతన్తి పచ్చయేహి సమాగన్త్వా కతం. పటిచ్చసముప్పన్నన్తి పచ్చయే నిస్సాయ ఉప్పన్నం. ఖయధమ్మన్తి ఖయసభావం. వయధమ్మన్తి విగచ్ఛనకసభావం. విరాగధమ్మన్తి విరజ్జనకసభావం. నిరోధధమ్మన్తి నిరుజ్ఝనకసభావం. జాతియాపి వుత్తనయేనేవ అనిచ్చతా వేదితబ్బా. జనకపచ్చయానం వా కిచ్చానుభావక్ఖణే దిట్ఠత్తా ఏకేన పరియాయేనేత్థ అనిచ్చాతిఆదీని యుజ్జన్తియేవ. భవాదయో అనిచ్చాదిసభావాయేవ.

సమ్మప్పఞ్ఞాయాతి సవిపస్సనాయ మగ్గపఞ్ఞాయ. పుబ్బన్తన్తి పురిమం అతీతన్తి అత్థో. అహోసిం ను ఖోతిఆదీసు ‘‘అహోసిం ను ఖో నను ఖో’’తి సస్సతాకారఞ్చ అధిచ్చసముప్పత్తిఆకారఞ్చ నిస్సాయ అతీతే అత్తనో విజ్జమానతఞ్చ అవిజ్జమానతఞ్చ కఙ్ఖతి. కిం కారణన్తి న వత్తబ్బం, ఉమ్మత్తకో వియ బాలపుథుజ్జనో యథా వా తథా వా పవత్తతి. కిం ను ఖో అహోసిన్తి జాతిలిఙ్గుపపత్తియో నిస్సాయ ‘‘ఖత్తియో ను ఖో అహోసిం, బ్రాహ్మణవేస్ససుద్దగహట్ఠపబ్బజితదేవమనుస్సానం అఞ్ఞతరో’’తి కఙ్ఖతి. కథం ను ఖోతి సణ్ఠానాకారం నిస్సాయ ‘‘దీఘో ను ఖో అహోసిం రస్సఓదాతకణ్హపమాణికఅప్పమాణికాదీనం అఞ్ఞతరో’’తి కఙ్ఖతి. కేచి పన ‘‘ఇస్సరనిమ్మానాదీని నిస్సాయ ‘కేన ను ఖో కారణేన అహోసి’న్తి హేతుతో కఙ్ఖతీ’’తి వదన్తి. కిం హుత్వా కిం అహోసిన్తి జాతిఆదీని నిస్సాయ ‘‘ఖత్తియో హుత్వా ను ఖో బ్రాహ్మణో అహోసిం…పే… దేవో హుత్వా మనుస్సో’’తి అత్తనో పరమ్పరం కఙ్ఖతి. సబ్బత్థేవ పన అద్ధానన్తి కాలాధివచనమేతం. అపరన్తన్తి అనాగతం అన్తం. భవిస్సామి ను ఖో నను ఖోతి సస్సతాకారఞ్చ ఉచ్ఛేదాకారఞ్చ నిస్సాయ అనాగతే అత్తనో విజ్జమానతఞ్చ అవిజ్జమానతఞ్చ కఙ్ఖతి. సేసమేత్థ వుత్తనయమేవ.

ఏతరహి వా పచ్చుప్పన్నం అద్ధానన్తి ఇదాని వా పటిసన్ధిమాదిం కత్వా చుతిపరియన్తం సబ్బమ్పి వత్తమానకాలం గహేత్వా. అజ్ఝత్తం కథంకథీ భవిస్సతీతి అత్తనో ఖన్ధేసు విచికిచ్ఛీ భవిస్సతి. అహం ను ఖోస్మీతి అత్తనో అత్థిభావం కఙ్ఖతి. యుత్తం పనేతన్తి? యుత్తం అయుత్తన్తి కా ఏత్థ చిన్తా. అపిచేత్థ ఇదం వత్థుమ్పి ఉదాహరన్తి – చూళమాతాయ కిర పుత్తో ముణ్డో, మహామాతాయ పుత్తో అముణ్డో, తం పుత్తం ముణ్డేసుం, సో ఉట్ఠాయ ‘‘అహం ను ఖో చూళమాతాయ పుత్తో’’తి చిన్తేసి. ఏవం అహం ను ఖోస్మీతి కఙ్ఖా హోతి. నో ను ఖోస్మీతి అత్తనో నత్థిభావం కఙ్ఖతి. తత్రాపి ఇదం వత్థు – ఏకో కిర మచ్ఛే గణ్హన్తో ఉదకే చిరట్ఠానేన సీతిభూతం అత్తనో ఊరుం మచ్ఛోతి చిన్తేత్వా పహరి. అపరో సుసానపస్సే ఖేత్తం రక్ఖన్తో భీతో సఙ్కుటితో సయి, సో పటిబుజ్ఝిత్వా అత్తనో జణ్ణుకాని ద్వే యక్ఖాతి చిన్తేత్వా పహరి. ఏవం నో ను ఖోస్మీతి కఙ్ఖతి.

కిం ను ఖోస్మీతి ఖత్తియోవ సమానో అత్తనో ఖత్తియభావం కఙ్ఖతి. ఏసేవ నయో సేసేసుపి. దేవో పన సమానో దేవభావం అజానన్తో నామ నత్థి, సోపి పన ‘‘అహం రూపీ ను ఖో అరూపీ ను ఖో’’తిఆదినా నయేన కఙ్ఖతి. ఖత్తియాదయో కస్మా న జానన్తీతి చే? అపచ్చక్ఖా తేసం తత్థ తత్థ కులే ఉప్పత్తి. గహట్ఠాపి చ పోత్థలికాదయో పబ్బజితసఞ్ఞినో, పబ్బజితాపి ‘‘కుప్పం ను ఖో మే కమ్మ’’న్తిఆదినా నయేన గహట్ఠసఞ్ఞినో. మనుస్సాపి చ రాజానో వియ అత్తని దేవసఞ్ఞినో హోన్తి. కథం ను ఖోస్మీతి వుత్తనయమేవ. కేవలఞ్హేత్థ అబ్భన్తరే జీవో నామ అత్థీతి గహేత్వా తస్స సణ్ఠానాకారం నిస్సాయ ‘‘దీఘో ను ఖోస్మి రస్సచతురస్సఛళంసఅట్ఠంససోళసంసాదీనం అఞ్ఞతరప్పకారో’’తి కఙ్ఖన్తో కథం ను ఖోస్మీతి? కఙ్ఖతీతి వేదితబ్బో. సరీరసణ్ఠానం పన పచ్చుప్పన్నం అజానన్తో నామ నత్థి. కుతో ఆగతో సో కుహిం గామీ భవిస్సతీతి అత్తభావస్స ఆగతిగతిట్ఠానం కఙ్ఖన్తో ఏవం కఙ్ఖతి. అరియసావకస్సాతి ఇధ సోతాపన్నో అధిప్పేతో, ఇతరేపి పన తయో అవారితాయేవాతి. దసమం.

ఆహారవగ్గో దుతియో.