౧. ధనఞ్జానీసుత్తవణ్ణనా

౧౮౭. బ్రాహ్మణసంయుత్తస్స పఠమే ధనఞ్జానీతి ధనఞ్జానిగోత్తా. ఉక్కట్ఠగోత్తా కిరేసా. సేసబ్రాహ్మణా కిర బ్రహ్మునో ముఖతో జాతా, ధనఞ్జానిగోత్తా మత్థకం భిన్దిత్వా నిక్ఖన్తాతి తేసం లద్ధి. ఉదానం ఉదానేసీతి కస్మా ఉదానేసి? సో కిర బ్రాహ్మణో మిచ్ఛాదిట్ఠికో ‘‘బుద్ధో ధమ్మో సఙ్ఘో’’తి వుత్తే కణ్ణే పిదహతి, థద్ధో ఖదిరఖాణుసదిసో. బ్రాహ్మణీ పన సోతాపన్నా అరియసావికా. బ్రాహ్మణో దానం దేన్తో పఞ్చసతానం బ్రాహ్మణానం అప్పోదకం పాయాసం దేతి, బ్రాహ్మణీ బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స నానారసభోజనం. బ్రాహ్మణస్స దానదివసే బ్రాహ్మణీ తస్స వసవత్తితాయ పహీనమచ్ఛేరతాయ చ సహత్థా పరివిసతి. బ్రాహ్మణియా పన దానదివసే బ్రాహ్మణో పాతోవ ఘరా నిక్ఖమిత్వా పలాయతి. అథేకదివసం బ్రాహ్మణో బ్రాహ్మణియా సద్ధిం అసమ్మన్తేత్వా పఞ్చసతే బ్రాహ్మణే నిమన్తేత్వా బ్రాహ్మణిం ఆహ – ‘‘స్వే భోతి అమ్హాకం ఘరే పఞ్చసతా బ్రాహ్మణా భుఞ్జిస్సన్తీ’’తి. మయా కిం కాతబ్బం బ్రాహ్మణాతి? తయా అఞ్ఞం కిఞ్చి కాతబ్బం నత్థి, సబ్బం పచనపరివేసనం అఞ్ఞే కరిస్సన్తి. యం పన త్వం ఠితాపి నిసిన్నాపి ఖిపిత్వాపి ఉక్కాసిత్వాపి ‘‘నమో బుద్ధస్సా’’తి తస్స ముణ్డకస్స సమణకస్స నమక్కారం కరోసి, తం స్వే ఏకదివసమత్తం మా అకాసి. తం హి సుత్వా బ్రాహ్మణా అనత్తమనా హోన్తి, మా మం బ్రాహ్మణేహి భిన్దసీతి. త్వం బ్రాహ్మణేహి వా భిజ్జ దేవేహి వా, అహం పన సత్థారం అనుస్సరిత్వా న సక్కోమి అనమస్సమానా సణ్ఠాతున్తి. భోతి కులసతికే గామే గామద్వారమ్పి తావ పిదహితుం వాయమన్తి, త్వం ద్వీహఙ్గులేహి పిదహితబ్బం ముఖం బ్రాహ్మణానం భోజనకాలమత్తం పిదహితుం న సక్కోసీతి. ఏవం పునప్పునం కథేత్వాపి సో నివారేతుం అసక్కోన్తో ఉస్సీసకే ఠపితం మణ్డలగ్గఖగ్గం గహేత్వా – ‘‘భోతి సచే స్వే బ్రాహ్మణేసు నిసిన్నేసు తం ముణ్డసమణకం నమస్ససి, ఇమినా తం ఖగ్గేన పాదతలతో పట్ఠాయ యావ కేసమత్థకా కళీరం వియ కోట్టేత్వా రాసిం కరిస్సామీ’’తి ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘ఇమినా మణ్డలగ్గేన, పాదతో యావ మత్థకా;

కళీరమివ ఛేజ్జామి, యది మిచ్ఛం న కాహసి.

‘‘సచే బుద్ధోతి భణసి, సచే ధమ్మోతి భాససి;

సచే సఙ్ఘోతి కిత్తేసి, జీవన్తీ మే నివేసనే’’తి.

అరియసావికా పన పథవీ వియ దుప్పకమ్పా, సినేరు వియ దుప్పరివత్తియా. సా తేన నం ఏవమాహ –

‘‘సచే మే అఙ్గమఙ్గాని, కామం ఛేజ్జసి బ్రాహ్మణ;

నేవాహం విరమిస్సామి, బుద్ధసేట్ఠస్స సాసనా.

‘‘నాహం ఓక్కా వరధరా, సక్కా రోధయితుం జినా;

ధీతాహం బుద్ధసేట్ఠస్స, ఛిన్ద వా మం వధస్సు వా’’తి.

ఏవం ధనఞ్జానిగజ్జితం నామ గజ్జన్తీ పఞ్చ గాథాసతాని అభాసి. బ్రాహ్మణో బ్రాహ్మణిం పరామసితుం వా పహరితుం వా అసక్కోన్తో ‘‘భోతి యం తే రుచ్చతి, తం కరోహీ’’తి వత్వా ఖగ్గం సయనే ఖిపి. పునదివసే గేహం హరితుపలిత్తం కారాపేత్వా లాజాపుణ్ణఘటమాలాగన్ధాదీహి తత్థ తత్థ అలఙ్కారాపేత్వా పఞ్చన్నం బ్రాహ్మణసతానం నవసప్పిసక్ఖరమధుయుత్తం అప్పోదకపాయాసం పటియాదాపేత్వా కాలం ఆరోచాపేసి.

బ్రాహ్మణీపి పాతోవ గన్ధోదకేన సయం న్హాయిత్వా సహస్సగ్ఘనకం అహతవత్థం నివాసేత్వా పఞ్చసతగ్ఘనకం ఏకంసం కత్వా సబ్బాలఙ్కారపటిమణ్డితా సువణ్ణకటచ్ఛుం గహేత్వా భత్తగ్గే బ్రాహ్మణే పరివిసమానా తేహి సద్ధిం ఏకపన్తియం నిసిన్నస్స తస్స బ్రాహ్మణస్స భత్తం ఉపసంహరన్తీ దున్నిక్ఖిత్తే దారుభణ్డే పక్ఖలి. పక్ఖలనఘట్టనాయ దుక్ఖా వేదనా ఉప్పజ్జి. తస్మిం సమయే దసబలం సరి. సతిసమ్పన్నతాయ పన పాయాసపాతిం అఛడ్డేత్వా సణికం ఓతారేత్వా భూమియం సణ్ఠపేత్వా పఞ్చన్నం బ్రాహ్మణసతానం మజ్ఝే సిరసి అఞ్జలిం ఠపేత్వా యేన వేళువనం, తేనఞ్జలిం పణామేత్వా ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తస్మిఞ్చ సమయే తేసు బ్రాహ్మణేసు కేచి భుత్తా హోన్తి, కేచి భుఞ్జమానా, కేచి హత్థే ఓతారితమత్తా, కేసఞ్చి భోజనం పురతో ఠపితమత్తం హోతి. తే తం సద్దం సుత్వావ సినేరుమత్తేన ముగ్గరేన సీసే పహటా వియ కణ్ణేసు సూలేన విద్ధా వియ దుక్ఖదోమనస్సం పటిసంవేదియమానా ‘‘ఇమినా అఞ్ఞలద్ధికేన మయం ఘరం పవేసితా’’తి కుజ్ఝిత్వా హత్థే పిణ్డం ఛడ్డేత్వా ముఖేన గహితం నిట్ఠుభిత్వా ధనుం దిస్వా కాకా వియ బ్రాహ్మణం అక్కోసమానా దిసావిదిసా పక్కమింసు. బ్రాహ్మణో ఏవం భిజ్జిత్వా గచ్ఛన్తే బ్రాహ్మణే దిస్వా బ్రాహ్మణిం సీసతో పట్ఠాయ ఓలోకేత్వా, ‘‘ఇదమేవ భయం సమ్పస్సమానా మయం హియ్యో పట్ఠాయ భోతిం యాచన్తా న లభిమ్హా’’తి నానప్పకారేహి బ్రాహ్మణిం అక్కోసిత్వా, ఏతం ‘‘ఏవమేవం పనా’’తిఆదివచనం అవోచ.

ఉపసఙ్కమీతి ‘‘సమణో గోతమో గామనిగమరట్ఠపూజితో, న సక్కా గన్త్వా యం వా తం వా వత్వా సన్తజ్జేతుం, ఏకమేవ నం పఞ్హం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తోవ ‘‘కింసు ఛేత్వా’’తి గాథం అభిసఙ్ఖరిత్వా – ‘‘సచే ‘అసుకస్స నామ వధం రోచేమీ’తి వక్ఖతి, అథ నం ‘యే తుయ్హం న రుచ్చన్తి, తే మారేతుకామోసి, లోకవధాయ ఉప్పన్నో, కిం తుయ్హం సమణభావేనా’తి? నిగ్గహేస్సామి. సచే ‘న కస్సచి వధం రోచేమీ’తి వక్ఖతి, అథ నం ‘త్వం రాగాదీనమ్పి వధం న ఇచ్ఛసి. కస్మా సమణో హుత్వా ఆహిణ్డసీ’తి? నిగ్గహేస్సామీ. ఇతి ఇమం ఉభతోకోటికం పఞ్హం సమణో గోతమో నేవ గిలితుం న ఉగ్గిలితుం సక్ఖిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా ఉపసఙ్కమి. సమ్మోదీతి అత్తనో పణ్డితతాయ కుద్ధభావం అదస్సేత్వా మధురకథం కథేన్తో సమ్మోది. పఞ్హో దేవతాసంయుత్తే కథితో. సేసమ్పి హేట్ఠా విత్థారితమేవాతి. పఠమం.