౫. పరినిబ్బానసుత్తవణ్ణనా

౧౮౬. పఞ్చమే ఉపవత్తనే మల్లానం సాలవనేతి యథేవ హి కదమ్బనదీతీరతో రాజమాతువిహారద్వారేన థూపారామం గన్తబ్బం హోతి, ఏవం హిరఞ్ఞవతికాయ నామ నదియా పారిమతీరతో సాలవనం ఉయ్యానం. యథా అనురాధపురస్స థూపారామో, ఏవం తం కుసినారాయ హోతి. యథా థూపారామతో దక్ఖిణద్వారేన నగరం పవిసనమగ్గో పాచీనముఖో గన్త్వా ఉత్తరేన నివత్తతి, ఏవం ఉయ్యానతో సాలపన్తి పాచీనముఖా గన్త్వా ఉత్తరేన నివత్తా. తస్మా తం ‘‘ఉపవత్తన’’న్తి వుచ్చతి. తస్మిం ఉపవత్తనే మల్లానం సాలవనే. అన్తరేన యమకసాలానన్తి మూలక్ఖన్ధవిటపపత్తేహి అఞ్ఞమఞ్ఞం సంసిబ్బిత్వా ఠితసాలానం అన్తరికాయ. అప్పమాదేన సమ్పాదేథాతి సతిఅవిప్పవాసేన కత్తబ్బకిచ్చాని సమ్పాదయథ. ఇతి భగవా యథా నామ మరణమఞ్చే నిపన్నో మహద్ధనో కుటుమ్బికో పుత్తానం ధనసారం ఆచిక్ఖేయ్య, ఏవమేవం పరినిబ్బానమఞ్చే నిపన్నో పఞ్చచత్తాలీస వస్సాని దిన్నం ఓవాదం సబ్బం ఏకస్మిం అప్పమాదపదేయేవ పక్ఖిపిత్వా అభాసి. అయం తథాగతస్స పచ్ఛిమా వాచాతి ఇదం పన సఙ్గీతికారానం వచనం.

ఇతో పరం యం పరినిబ్బానపరికమ్మం కత్వా భగవా పరినిబ్బుతో, తం దస్సేతుం, అథ ఖో భగవా పఠమం ఝానన్తిఆది వుత్తం. తత్థ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నే భగవతి అస్సాసపస్సాసానం అప్పవత్తిం దిస్వా, ‘‘పరినిబ్బుతో సత్థా’’తి సఞ్ఞాయ దేవమనుస్సా ఏకప్పహారేన విరవింసు, ఆనన్దత్థేరోపి – ‘‘పరినిబ్బుతో ను ఖో, భన్తే, అనురుద్ధ భగవా’’తి థేరం పుచ్ఛి. థేరో ‘‘న ఖో, ఆవుసో ఆనన్ద, తథాగతో పరినిబ్బుతో, అపిచ సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో’’తి ఆహ. కథం పన సో అఞ్ఞాసి? థేరో కిర సత్థారా సద్ధింయేవ తం తం సమాపత్తిం సమాపజ్జన్తో యావ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనవుట్ఠానం, తావ గన్త్వా, ‘‘ఇదాని భగవా నిరోధం సమాపన్నో, అన్తోనిరోధే చ కాలంకిరియా నామ నత్థీ’’తి అఞ్ఞాసి.

అథ ఖో భగవా సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తితో వుట్ఠహిత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం సమాపజ్జి…పే… తతియజ్ఝానా వుట్ఠహిత్వా చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జీతి ఏత్థ పన భగవా చతువీసతియా ఠానేసు పఠమం ఝానం సమాపజ్జి, తేరససు ఠానేసు దుతియం ఝానం… తథా తతియం… పన్నరససు ఠానేసు చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జి. కథం? దససు అసుభేసు ద్వత్తింసాకారే అట్ఠసు కసిణేసు మేత్తాకరుణాముదితేసు ఆనాపానే పరిచ్ఛేదాకాసేతి ఇమేసు తావ చతువీసతియా ఠానేసు పఠమం ఝానం సమాపజ్జి. ఠపేత్వా పన ద్వత్తింసాకారఞ్చ దస చ అసుభాని సేసేసు తేరససు దుతియం ఝానం… తేసుయేవ తతియం ఝానం సమాపజ్జి. అట్ఠసు పన కసిణేసు ఉపేక్ఖాబ్రహ్మవిహారే ఆనాపానే పరిచ్ఛేదాకాసే చతూసు అరూపేసూతి ఇమేసు పన్నరససు ఠానేసు చతుత్థం ఝానం సమాపజ్జి. అయమ్పి చ సఙ్ఖేపకథావ. నిబ్బానపురం పవిసన్తో పన భగవా ధమ్మస్సామి సబ్బాపి చతువీసతికోటిసతసహస్ససఙ్ఖా సమాపత్తియో పవిసిత్వా విదేసం గచ్ఛన్తో ఞాతిజనం ఆలిఙ్గేత్వా వియ సబ్బసమాపత్తిసుఖం అనుభవిత్వా పవిట్ఠో.

చతుత్థజ్ఝానా వుట్ఠహిత్వా సమనన్తరా భగవా పరినిబ్బాయీతి ఏత్థ చ ఝానసమనన్తరం పచ్చవేక్ఖణసమనన్తరన్తి, ద్వే సమనన్తరాని. చతుత్థజ్ఝానా వుట్ఠాయ భవఙ్గం ఓతిణ్ణస్స తత్థేవ పరినిబ్బానం ఝానసమనన్తరం నామ, చతుత్థజ్ఝానా వుట్ఠహిత్వా పున ఝానఙ్గాని పచ్చవేక్ఖిత్వా భవఙ్గం ఓతిణ్ణస్స తత్థేవ పరినిబ్బానం పచ్చవేక్ఖణసమనన్తరం నామ. ఇమాని ద్వేపి సమనన్తరానేవ. భగవా పన ఝానం సమాపజ్జిత్వా ఝానా వుట్ఠాయ ఝానఙ్గాని పచ్చవేక్ఖిత్వా భవఙ్గచిత్తేన అబ్యాకతేన దుక్ఖసచ్చేన పరినిబ్బాయి. యే హి కేచి బుద్ధా వా పచ్చేకబుద్ధా వా అరియసావకా వా అన్తమసో కున్థకిపిల్లికం ఉపాదాయ సబ్బే భవఙ్గచిత్తేనేవ అబ్యాకతేన దుక్ఖసచ్చేన కాలం కరోన్తి.

భూతాతి సత్తా. అప్పటిపుగ్గలోతి పటిభాగపుగ్గలవిరహితో. బలప్పత్తోతి దసవిధం ఞాణబలం పత్తో. ఉప్పాదవయధమ్మినోతి ఉప్పాదవయసభావా. తేసం వూపసమోతి తేసం సఙ్ఖారానం వూపసమో. సుఖోతి అసఙ్ఖతం నిబ్బానమేవ సుఖన్తి అత్థో. తదాసీతి ‘‘సహ పరినిబ్బానా మహాభూమిచాలో అహోసీ’’తి ఏవం మహాపరినిబ్బానే (దీ. ని. ౨.౨౨౦) వుత్తం భూమిచాలం సన్ధాయాహ. సో హి లోమహంసనకో చ భింసనకో చ ఆసి. సబ్బాకారవరూపేతేతి సబ్బాకారవరగుణూపేతే. నాహు అస్సాసపస్సాసోతి న జాతో అస్సాసపస్సాసో. అనేజోతి తణ్హాసఙ్ఖాతాయ ఏజాయ అభావేన అనేజో. సన్తిమారబ్భాతి అనుపాదిసేసం నిబ్బానం ఆరబ్భ పటిచ్చ సన్ధాయ. చక్ఖుమాతి పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమా. పరినిబ్బుతోతి ఖన్ధపరినిబ్బానేన పరినిబ్బుతో. అసల్లీనేనాతి అనల్లీనేన అసఙ్కుటితేన సువికసితేనేవ చిత్తేన. వేదనం అజ్ఝవాసయీతి వేదనం అధివాసేసి, న వేదనానువత్తీ హుత్వా ఇతో చితో సమ్పరివత్తి. విమోక్ఖోతి కేనచి ధమ్మేన అనావరణవిమోక్ఖో సబ్బసో అపఞ్ఞత్తిభావూపగమో పజ్జోతనిబ్బానసదిసో జాతోతి. పఞ్చమం.

దుతియో వగ్గో.

ఇతి సారత్థప్పకాసినియా

సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

బ్రహ్మసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.