౭. సమయసుత్తవణ్ణనా

౩౭. సత్తమే సక్కేసూతి ‘‘సక్యా వత, భో కుమారా’’తి (దీ. ని. ౧.౨౬౭) ఉదానం పటిచ్చ సక్కాతి లద్ధనామానం రాజకుమారానం నివాసో ఏకోపి జనపదో రూళ్హీసద్దేన సక్కాతి వుచ్చతి. తస్మిం సక్కేసు జనపదే. మహావనేతి సయంజాతే అరోపిమే హిమవన్తేన సద్ధిం ఏకాబద్ధే మహతి వనే. సబ్బేహేవ అరహన్తేహీతి ఇమం సుత్తం కథితదివసేయేవ పత్తఅరహన్తేహి.

తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – సాకియకోలియా హి కిర కపిలవత్థునగరస్స చ కోలియనగరస్స చ అన్తరే రోహిణిం నామ నదిం ఏకేనేవ ఆవరణేన బన్ధాపేత్వా సస్సాని కారేన్తి. అథ జేట్ఠమూలమాసే సస్సేసు మిలాయన్తేసు ఉభయనగరవాసీనమ్పి కమ్మకారా సన్నిపతింసు. తత్థ కోలియనగరవాసినో ఆహంసు – ‘‘ఇదం ఉదకం ఉభయతో ఆహరియమానం న తుమ్హాకం, న అమ్హాకం పహోస్సతి, అమ్హాకం పన సస్సం ఏకేన ఉదకేనేవ నిప్ఫజ్జిస్సతి, ఇదం ఉదకం అమ్హాకం దేథా’’తి. కపిలవత్థువాసినో ఆహంసు – ‘‘తుమ్హేసు కోట్ఠే పూరేత్వా ఠితేసు మయం రత్తసువణ్ణనీలమణికాళకహాపణే చ గహేత్వా పచ్ఛిపసిబ్బకాదిహత్థా న సక్ఖిస్సామ తుమ్హాకం ఘరద్వారే విచరితుం, అమ్హాకమ్పి సస్సం ఏకేనేవ ఉదకేన నిప్ఫజ్జిస్సతి, ఇదం ఉదకం అమ్హాకం దేథా’’తి. ‘‘న మయం దస్సామా’’తి. ‘‘మయమ్పి న దస్సామా’’తి. ఏవం కథం వడ్ఢేత్వా ఏకో ఉట్ఠాయ ఏకస్స పహారం అదాసి, సోపి అఞ్ఞస్సాతి ఏవం అఞ్ఞమఞ్ఞం పహరిత్వా రాజకులానం జాతిం ఘట్టేత్వా కలహం వడ్ఢయింసు.

కోలియకమ్మకారా వదన్తి – ‘‘తుమ్హే కపిలవత్థువాసికే గహేత్వా గజ్జథ, యే సోణసిఙ్గాలాదయో వియ అత్తనో భగినీహి సద్ధిం సంవసింసు, ఏతేసం హత్థినో చ అస్సా చ ఫలకావుధాని చ అమ్హాకం కిం కరిస్సన్తీ’’తి? సాకియకమ్మకారా వదన్తి – ‘‘తుమ్హే దాని కుట్ఠినో దారకే గహేత్వా గజ్జథ, యే అనాథా నిగ్గతికా తిరచ్ఛానా వియ కోలరుక్ఖే వసింసు, ఏతేసం హత్థినో చ అస్సా చ ఫలకావుధాని చ అమ్హాకం కిం కరిస్సన్తీ’’తి? తే గన్త్వా తస్మిం కమ్మే నియుత్తఅమచ్చానం కథేసుం, అమచ్చా రాజకులానం కథేసుం. తతో సాకియా – ‘‘భగినీహి సద్ధిం సంవసితకానం థామఞ్చ బలఞ్చ దస్సేస్సామా’’తి యుద్ధసజ్జా నిక్ఖమింసు. కోలియాపి – ‘‘కోలరుక్ఖవాసీనం థామఞ్చ బలఞ్చ దస్సేస్సామా’’తి యుద్ధసజ్జా నిక్ఖమింసు.

భగవాపి రత్తియా పచ్చూససమయేవ మహాకరుణాసమాపత్తితో ఉట్ఠాయ లోకం వోలోకేన్తో ఇమే ఏవం యుద్ధసజ్జే నిక్ఖమన్తే అద్దస. దిస్వా – ‘‘మయి గతే అయం కలహో వూపసమ్మిస్సతి ను ఖో ఉదాహు నో’’తి ఉపధారేన్తో – ‘‘అహమేత్థ గన్త్వా కలహవూపసమనత్థం తీణి జాతకాని కథేస్సామి, తతో కలహో వూపసమ్మిస్సతి. అథ సామగ్గిదీపనత్థాయ ద్వే జాతకాని కథేత్వా అత్తదణ్డసుత్తం దేసేస్సామి. దేసనం సుత్వా ఉభయనగరవాసినోపి అడ్ఢతియాని అడ్ఢతియాని కుమారసతాని దస్సన్తి, అహం తే పబ్బాజేస్సామి, తదా మహాసమాగమో భవిస్సతీ’’తి సన్నిట్ఠానం అకాసి. తస్మా ఇమేసు యుద్ధసజ్జేసు నిక్ఖమన్తేసు కస్సచి అనారోచేత్వా సయమేవ పత్తచీవరమాదాయ గన్త్వా ద్విన్నం సేనానం అన్తరే ఆకాసే పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఛబ్బణ్ణరస్మియో విస్సజ్జేత్వా నిసీది.

కపిలవత్థువాసినో భగవన్తం దిస్వావ, ‘‘అమ్హాకం ఞాతిసేట్ఠో సత్థా ఆగతో. దిట్ఠో ను ఖో తేన అమ్హాకం కలహకరణభావో’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘న ఖో పన సక్కా భగవతి ఆగతే అమ్హేహి పరస్స సరీరే సత్థం పాతేతుం. కోలియనగరవాసినో అమ్హే హనన్తు వా బజ్ఝన్తు వా’’తి. ఆవుధాని ఛడ్డేత్వా, భగవన్తం వన్దిత్వా, నిసీదింసు. కోలియనగరవాసినోపి తథేవ చిన్తేత్వా ఆవుధాని ఛడ్డేత్వా, భగవన్తం వన్దిత్వా, నిసీదింసు.

భగవా జానన్తోవ, ‘‘కస్మా ఆగతత్థ, మహారాజా’’తి పుచ్ఛి? ‘‘న, భగవా, తిత్థకీళాయ న పబ్బతకీళాయ, న నదీకీళాయ, న గిరిదస్సనత్థం, ఇమస్మిం పన ఠానే సఙ్గామం పచ్చుపట్ఠపేత్వా ఆగతమ్హా’’తి. ‘‘కిం నిస్సాయ వో కలహో, మహారాజాతి? ఉదకం, భన్తేతి. ఉదకం కిం అగ్ఘతి, మహారాజాతి? అప్పం, భన్తేతి. పథవీ నామ కిం అగ్ఘతి, మహారాజాతి? అనగ్ఘా, భన్తేతి. ఖత్తియా కిం అగ్ఘన్తీతి? ఖత్తియా నామ అనగ్ఘా, భన్తేతి. అప్పమూలం ఉదకం నిస్సాయ కిమత్థం అనగ్ఘే ఖత్తియే నాసేథ, మహారాజ, కలహే అస్సాదో నామ నత్థి, కలహవసేన, మహారాజ, అట్ఠానే వేరం కత్వా ఏకాయ రుక్ఖదేవతాయ కాళసీహేన సద్ధిం బద్ధాఘాతో సకలమ్పి ఇమం కప్పం అనుప్పత్తోయేవాతి వత్వా ఫన్దనజాతకం (జా. ౧.౧౩.౧౪ ఆదయో) కథేసి’’. తతో ‘‘పరపత్తియేన నామ, మహారాజ, న భవితబ్బం. పరపత్తియా హుత్వా హి ఏకస్స ససకస్స కథాయ తియోజనసహస్సవిత్థతే హిమవన్తే చతుప్పదగణా మహాసముద్దం పక్ఖన్దినో అహేసుం. తస్మా పరపత్తియేన న భవితబ్బ’’న్తి వత్వా, పథవీఉన్ద్రియజాతకం కథేసి. తతో ‘‘కదాచి, మహారాజ, దుబ్బలోపి మహాబలస్స రన్ధం వివరం పస్సతి, కదాచి మహాబలో దుబ్బలస్స. లటుకికాపి హి సకుణికా హత్థినాగం ఘాతేసీ’’తి లటుకికజాతకం (జా. ౧.౫.౩౯ ఆదయో) కథేసి. ఏవం కలహవూపసమనత్థాయ తీణి జాతకాని కథేత్వా సామగ్గిపరిదీపనత్థాయ ద్వే జాతకాని కథేసి. కథం? ‘‘సమగ్గానఞ్హి, మహారాజ, కోచి ఓతారం నామ పస్సితుం న సక్కోతీతి వత్వా, రుక్ఖధమ్మజాతకం (జా. ౧.౧.౭౪) కథేసి. తతో ‘‘సమగ్గానం, మహారాజ, కోచి వివరం దస్సితుం న సక్ఖి. యదా పన అఞ్ఞమఞ్ఞం వివాదమకంసు, అథ తే నేసాదపుత్తో జీవితా వోరోపేత్వా ఆదాయ గతోతి వివాదే అస్సాదో నామ నత్థీ’’తి వత్వా, వట్టకజాతకం (జా. ౧.౧.౧౧౮) కథేసి. ఏవం ఇమాని పఞ్చ జాతకాని కథేత్వా అవసానే అత్తదణ్డసుత్తం (సు. ని. ౯౪౧ ఆదయో) కథేసి.

రాజానో పసన్నా – ‘‘సచే సత్థా నాగమిస్స, మయం సహత్థా అఞ్ఞమఞ్ఞం వధిత్వా లోహితనదిం పవత్తయిస్సామ. అమ్హాకం పుత్తభాతరో చ గేహద్వారే న పస్సేయ్యామ, సాసనపటిసాసనమ్పి నో ఆహరణకో నాభవిస్స. సత్థారం నిస్సాయ నో జీవితం లద్ధం. సచే పన సత్థా ఆగారం అజ్ఝావసిస్స దీపసహస్సద్వయపరివారం చతుమహాదీపరజ్జమస్స హత్థగతం అభవిస్స, అతిరేకసహస్సం ఖో పనస్స పుత్తా అభవిస్సంసు, తతో ఖత్తియపరివారో అవిచరిస్స. తం ఖో పనేస సమ్పత్తిం పహాయ నిక్ఖమిత్వా సమ్బోధిం పత్తో. ఇదానిపి ఖత్తియపరివారోయేవ విచరతూ’’తి ఉభయనగరవాసినో అడ్ఢతియాని అడ్ఢతియాని కుమారసతాని అదంసు. భగవాపి తే పబ్బాజేత్వా మహావనం అగమాసి. తేసం గరుగారవేన న అత్తనో రుచియా పబ్బజితానం అనభిరతి ఉప్పజ్జి. పురాణదుతియికాయోపి తేసం – ‘‘అయ్యపుత్తా ఉక్కణ్ఠన్తు, ఘరావాసో న సణ్ఠాతీ’’తిఆదీని వత్వా సాసనం పేసేన్తి. తే చ అతిరేకతరం ఉక్కణ్ఠింసు.

భగవా ఆవజ్జేన్తో తేసం అనభిరతిభావం ఞత్వా – ‘‘ఇమే భిక్ఖూ మాదిసేన బుద్ధేన సద్ధిం ఏకతో వసన్తా ఉక్కణ్ఠన్తి, హన్ద నేసం కుణాలదహస్స వణ్ణం కథేత్వా తత్థ నేత్వా అనభిరతిం వినోదేమీ’’తి కుణాలదహస్స వణ్ణం కథేసి. తే తం దట్ఠుకామా అహేసుం. దట్ఠుకామత్థ, భిక్ఖవే, కుణాలదహన్తి? ఆమ భగవాతి. యది ఏవం ఏథ గచ్ఛామాతి. ఇద్ధిమన్తానం భగవా గమనట్ఠానం మయం కథం గమిస్సామాతి. తుమ్హే గన్తుకామా హోథ, అహం మమానుభావేన గహేత్వా గమిస్సామీతి. సాధు, భన్తేతి. భగవా పఞ్చ భిక్ఖుసతాని గహేత్వా ఆకాసే ఉప్పతిత్వా కుణాలదహే పతిట్ఠాయ తే భిక్ఖూ ఆహ – ‘‘భిక్ఖవే, ఇమస్మిం కుణాలదహే యేసం మచ్ఛానం నామం న జానాథ మమం పుచ్ఛథా’’తి.

తే పుచ్ఛింసు. భగవా పుచ్ఛితం పుచ్ఛితం కథేసి. న కేవలఞ్చ, మచ్ఛానంయేవ, తస్మిం వనసణ్డే రుక్ఖానమ్పి పబ్బతపాదే ద్విపదచతుప్పదసకుణానమ్పి నామాని పుచ్ఛాపేత్వా కథేసి. అథ ద్వీహి సకుణేహి ముఖతుణ్డకేన డంసిత్వా గహితదణ్డకే నిసిన్నో కుణాలసకుణరాజా పురతో పచ్ఛతో ఉభోసు చ పస్సేసు సకుణసఙ్ఘపరివుతో ఆగచ్ఛతి. భిక్ఖూ తం దిస్వా – ‘‘ఏస, భన్తే, ఇమేసం సకుణానం రాజా భవిస్సతి, పరివారా ఏతే ఏతస్సా’’తి మఞ్ఞామాతి. ఏవమేతం, భిక్ఖవే, అయమ్పి మమేవ వంసో మమ పవేణీతి. ఇదాని తావ మయం, భన్తే, ఏతే సకుణే పస్సామ. యం పన భగవా ‘‘అయమ్పి మమేవ వంసో మమ పవేణీ’’తి ఆహ, తం సోతుకామమ్హాతి. సోతుకామత్థ, భిక్ఖవేతి? ఆమ భగవాతి. తేన హి సుణాథాతి తీహి గాథాసతేహి మణ్డేత్వా కుణాలజాతకం (జా. ౨.౨౧.కుణాలజాతక) కథేన్తో అనభిరతిం వినోదేసి. దేసనాపరియోసానే సబ్బేపి సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహింసు, మగ్గేనేవ చ నేసం ఇద్ధిపి ఆగతా. భగవా ‘‘హోతు తావ ఏత్తకం తేసం భిక్ఖూన’’న్తి ఆకాసే ఉప్పతిత్వా మహావనమేవ అగమాసి. తేపి భిక్ఖూ గమనకాలే దసబలస్స ఆనుభావేన గన్త్వా ఆగమనకాలే అత్తనో ఆనుభావేన భగవన్తం పరివారేత్వా మహావనే ఓతరింసు.

భగవా పఞ్ఞత్తాసనే నిసీదిత్వా తే భిక్ఖూ ఆమన్తేత్వా – ‘‘ఏథ, భిక్ఖవే, నిసీదథ. ఉపరిమగ్గత్తయవజ్ఝానం వో కిలేసానం కమ్మట్ఠానం కథేస్సామీ’’తి కమ్మట్ఠానం కథేసి. భిక్ఖూ చిన్తయింసు – ‘‘భగవా అమ్హాకం అనభిరతభావం ఞత్వా కుణాలదహం నేత్వా అనభిరతిం వినోదేసి, తత్థ సోతాపత్తిఫలం పత్తానం నో ఇదాని ఇధ తిణ్ణం మగ్గానం కమ్మట్ఠానం అదాసి, న ఖో పన అమ్హేహి ‘సోతాపన్నా మయ’న్తి వీతినామేతుం వట్టతి, పురిసపురిసేహి నో భవితుం వట్టతీ’’తి తే దసబలస్స పాదే వన్దిత్వా ఉట్ఠాయ నిసీదనం పప్ఫోటేత్వా విసుం విసుం పబ్భారరుక్ఖమూలేసు నిసీదింసు.

భగవా చిన్తేసి – ‘‘ఇమే భిక్ఖూ పకతియాపి అవిస్సట్ఠకమ్మట్ఠానా, లద్ధుపాయస్స పన భిక్ఖునో కిలమనకారణం నామ నత్థి. గచ్ఛన్తా గచ్ఛన్తా చ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పత్వా ‘అత్తనా పటివిద్ధగుణం ఆరోచేస్సామా’తి మమ సన్తికం ఆగమిస్సన్తి. ఏతేసు ఆగతేసు దససహస్సచక్కవాళదేవతా ఏకచక్కవాళే సన్నిపతిస్సన్తి, మహాసమయో భవిస్సతి, వివిత్తే ఓకాసే మయా నిసీదితుం వట్టతీ’’తి తతో వివిత్తే ఓకాసే బుద్ధాసనం పఞ్ఞాపేత్వా నిసీది.

సబ్బపఠమం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా గతత్థేరో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తతో అపరో తతో అపరోతి పఞ్చసతాపి పదుమినియం పదుమాని వియ వికసింసు. సబ్బపఠమం అరహత్తం పత్తభిక్ఖు ‘‘భగవతో ఆరోచేస్సామీ’’తి పల్లఙ్కం వినిబ్భుజిత్వా నిసీదనం పప్ఫోటేత్వా ఉట్ఠాయ దసబలాభిముఖో అహోసి. ఏవం అపరోపి అపరోపీతి పఞ్చసతా భత్తసాలం పవిసన్తా వియ పటిపాటియావ ఆగమింసు. పఠమం ఆగతో వన్దిత్వా నిసీదనం పఞ్ఞాపేత్వా, ఏకమన్తం నిసీదిత్వా, పటివిద్ధగుణం ఆరోచేతుకామో ‘‘అత్థి ను ఖో అఞ్ఞో కోచి? నత్థీ’’తి నివత్తిత్వా ఆగతమగ్గం ఓలోకేన్తో అపరమ్పి అద్దస అపరమ్పి అద్దసయేవాతి సబ్బేపి తే ఆగన్త్వా ఏకమన్తం నిసీదిత్వా, అయం ఇమస్స హరాయమానో న కథేసి, అయం ఇమస్స హరాయమానో న కథేసి. ఖీణాసవానం కిర ద్వే ఆకారా హోన్తి – ‘‘అహో వత మయా పటివిద్ధగుణం సదేవకో లోకో ఖిప్పమేవ పటివిజ్ఝేయ్యా’’తి చిత్తం ఉప్పజ్జతి. పటివిద్ధభావం పన నిధిలద్ధపురిసో వియ న అఞ్ఞస్స ఆరోచేతుకామా హోన్తి.

ఏవం ఓసటమత్తే పన తస్మిం అరియమణ్డలే పాచీనయుగన్ధరపరిక్ఖేపతో అబ్భా మహికా ధూమో రజో రాహూతి, ఇమేహి ఉపక్కిలేసేహి విప్పముత్తం బుద్ధుప్పాదపటిమణ్డితస్స లోకస్స రామణేయ్యకదస్సనత్థం పాచీనదిసాయ ఉక్ఖిత్తరజతమయమహాఆదాసమణ్డలం వియ, నేమివట్టియం గహేత్వా, పరివత్తియమానరజతచక్కసస్సిరికం పుణ్ణచన్దమణ్డలం ఉల్లఙ్ఘిత్వా, అనిలపథం పటిపజ్జిత్థ. ఇతి ఏవరూపే ఖణే లయే ముహుత్తే భగవా సక్కేసు విహరతి కపిలవత్థుస్మిం మహావనే మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సబ్బేహేవ అరహన్తేహి.

తత్థ భగవాపి మహాసమ్మతస్స వంసే ఉప్పన్నో, తేపి పఞ్చసతా భిక్ఖూ మహాసమ్మతస్స కులే ఉప్పన్నా. భగవాపి ఖత్తియగబ్భే జాతో, తేపి ఖత్తియగబ్భే జాతా. భగవాపి రాజపబ్బజితో, తేపి రాజపబ్బజితా. భగవాపి సేతచ్ఛత్తం పహాయ హత్థగతం చక్కవత్తిరజ్జం నిస్సజ్జిత్వా పబ్బజితో, తేపి సేతచ్ఛత్తం పహాయ హత్థగతాని రజ్జాని విస్సజ్జిత్వా పబ్బజితా. ఇతి భగవా పరిసుద్ధే ఓకాసే, పరిసుద్ధే రత్తిభాగే, సయం పరిసుద్ధో పరిసుద్ధపరివారో, వీతరాగో వీతరాగపరివారో, వీతదోసో వీతదోసపరివారో, వీతమోహో వీతమోహపరివారో, నిత్తణ్హో నిత్తణ్హపరివారో, నిక్కిలేసో నిక్కిలేసపరివారో, సన్తో సన్తపరివారో, దన్తో దన్తపరివారో, ముత్తో ముత్తపరివారో, అతివియ విరోచతీతి. వణ్ణభూమి నామేసా, యత్తకం సక్కోతి, తత్తకం వత్తబ్బం. ఇతి ఇమే భిక్ఖూ సన్ధాయ వుత్తం, ‘‘పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి సబ్బేహేవ అరహన్తేహీ’’తి.

యేభుయ్యేనాతి బహుతరా సన్నిపతితా, మన్దా న సన్నిపతితా అసఞ్ఞీ అరూపావచరదేవతా సమాపన్నదేవతాయో చ. తత్రాయం సన్నిపాతక్కమో – మహావనస్స కిర సామన్తా దేవతా చలింసు, ‘‘ఆయామ భో! బుద్ధదస్సనం నామ బహూపకారం, ధమ్మస్సవనం బహూపకారం, భిక్ఖుసఙ్ఘదస్సనం బహూపకారం. ఆయామ ఆయామా’’తి! మహాసద్దం కురుమానా ఆగన్త్వా భగవన్తఞ్చ తంముహుత్తం అరహత్తప్పత్తఖీణాసవే చ వన్దిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏతేనేవ ఉపాయేన తాసం తాసం సద్దం సుత్వా సద్దన్తరఅడ్ఢగావుతగావుతఅడ్ఢయోజనయోజనాదివసేన తియోజనసహస్సవిత్థతే హిమవన్తే, తిక్ఖత్తుం తేసట్ఠియా నగరసహస్సేసు, నవనవుతియా దోణముఖసతసహస్సేసు, ఛనవుతియా పట్టనకోటిసతసహస్సేసు, ఛపణ్ణాసాయ రతనాకరేసూతి సకలజమ్బుదీపే, పుబ్బవిదేహే, అపరగోయానే, ఉత్తరకురుమ్హి, ద్వీసు పరిత్తదీపసహస్సేసూతి సకలచక్కవాళే, తతో దుతియతతియచక్కవాళేతి ఏవం దససహస్సచక్కవాళేసు దేవతా సన్నిపతితాతి వేదితబ్బా. దససహస్సచక్కవాళఞ్హి ఇధ దసలోకధాతుయోతి అధిప్పేతం. తేన వుత్తం – ‘‘దసహి చ లోకధాతూహి దేవతా యేభుయ్యేన సన్నిపతితా హోన్తీ’’తి.

ఏవం సన్నిపతితాహి దేవతాహి సకలచక్కవాళగబ్భం యావ బ్రహ్మలోకా సూచిఘరే నిరన్తరం పక్ఖిత్తసూచీహి వియ పరిపుణ్ణం హోతి. తత్థ బ్రహ్మలోకస్స ఏవం ఉచ్చత్తనం వేదితబ్బం – లోహపాసాదే కిర సత్తకూటాగారసమో పాసాణో బ్రహ్మలోకే ఠత్వా అధో ఖిత్తో చతూహి మాసేహి పథవిం పాపుణాతి. ఏవం మహన్తే ఓకాసే యథా హేట్ఠా ఠత్వా ఖిత్తాని పుప్ఫాని వా ధూమో వా ఉపరి గన్తుం, ఉపరి వా ఠత్వా ఖిత్తసాసపా హేట్ఠా ఓతరితుం అన్తరం న లభన్తి, ఏవం నిరన్తరా దేవతా అహేసుం. యథా ఖో పన చక్కవత్తిరఞ్ఞో నిసిన్నట్ఠానం అసమ్బాధం హోతి, ఆగతాగతా మహేసక్ఖా ఖత్తియా ఓకాసం లభన్తియేవ, పరతో పరతో పన అతిసమ్బాధం హోతి. ఏవమేవ భగవతో నిసిన్నట్ఠానం అసమ్బాధం, ఆగతాగతా మహేసక్ఖా దేవా చ బ్రహ్మానో చ ఓకాసం లభన్తియేవ. అపి సుదం భగవతో ఆసన్నాసన్నట్ఠానే వాలగ్గనిత్తుదనమత్తే పదేసే దసపి వీసతిపి దేవా సుఖుమే అత్తభావే మాపేత్వా అట్ఠంసు. సబ్బపరతో సట్ఠి సట్ఠి దేవతా అట్ఠంసు.

సుద్ధావాసకాయికానన్తి సుద్ధావాసవాసీనం. సుద్ధావాసా నామ సుద్ధానం అనాగామిఖీణాసవానం ఆవాసా పఞ్చ బ్రహ్మలోకా. ఏతదహోసీతి కస్మా అహోసి? తే కిర బ్రహ్మానో సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా యథా పరిచ్ఛేదేన వుట్ఠితా బ్రహ్మభవనం ఓలోకేన్తా పచ్ఛాభత్తే భత్తగేహం వియ సుఞ్ఞతం అద్దసంసు. తతో ‘‘కుహిం బ్రహ్మానో గతా’’తి ఆవజ్జన్తా మహాసమాగమం ఞత్వా – ‘‘అయం సమాగమో మహా, మయం ఓహీనా, ఓహీనకానం పన ఓకాసో దుల్లభో హోతి, తస్మా గచ్ఛన్తా అతుచ్ఛహత్థా హుత్వా ఏకేకం గాథం అభిసఙ్ఖరిత్వా గచ్ఛామ. తాయ మహాసమాగమే చ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేస్సామ, దసబలస్స చ వణ్ణం భాసిస్సామా’’తి. ఇతి తేసం సమాపత్తితో ఉట్ఠాయ ఆవజ్జితత్తా ఏతదహోసి.

భగవతో పురతో పాతురహేసున్తి పాళియం భగవతో సన్తికే అభిముఖట్ఠానేయేవ ఓతిణ్ణా వియ కత్వా వుత్తా, న ఖో పనేత్థ ఏవం అత్థో వేదితబ్బో. తే పన బ్రహ్మలోకే ఠితాయేవ గాథా అభిసఙ్ఖరిత్వా ఏకో పురత్థిమచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతరి, ఏకో దక్ఖిణచక్కవాళముఖవట్టియం, ఏకో పచ్ఛిమచక్కవాళముఖవట్టియం, ఏకో ఉత్తరచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతరి. తతో పురత్థిమచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మా నీలకసిణం సమాపజ్జిత్వా నీలరస్మియో విస్సజ్జేత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం మణివమ్మం పటిముఞ్చన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా బుద్ధవీథి నామ కేనచి ఉత్తరితుం న సక్కా, తస్మా మహతియా బుద్ధవీథియావ ఆగన్త్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో అత్తనా అభిసఙ్ఖతం గాథం అభాసి.

దక్ఖిణచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మా పీతకసిణం సమాపజ్జిత్వా సువణ్ణపభం ముఞ్చిత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం సువణ్ణపటం పారుపన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా తథేవ అకాసి. పచ్ఛిమచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మా లోహితకసిణం సమాపజ్జిత్వా లోహితకరస్మియో ముఞ్చిత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం రత్తవరకమ్బలేన పరిక్ఖిపన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా తథేవ అకాసి. ఉత్తరచక్కవాళముఖవట్టియం ఓతిణ్ణబ్రహ్మా ఓదాతకసిణం సమాపజ్జిత్వా ఓదాతరస్మియో విస్సజ్జేత్వా దససహస్సచక్కవాళదేవతానం సుమనకుసుమపటం పారుపన్తో వియ అత్తనో ఆగతభావం జానాపేత్వా తథేవ అకాసి.

పాళియం పన భగవతో పురతో పాతురహేసుం. అథ ఖో తా దేవతా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసూతి ఏవం ఏకక్ఖణే వియ పురతో పాతుభావో చ అభివాదేత్వా ఏకమన్తం ఠితభావో చ వుత్తో, సో ఇమినా అనుక్కమేన అహోసి, ఏకతో కత్వా పన దస్సితో. గాథాభాసనం పన పాళియమ్పి విసుం విసుంయేవ వుత్తం.

తత్థ మహాసమయోతి మహాసమూహో. పవనం వుచ్చతి వనసణ్డో. ఉభయేనపి భగవా ‘‘ఇమస్మిం పన వనసణ్డే అజ్జ మహాసమూహో సన్నిపాతో’’తి ఆహ. తతో యేసం సో సన్నిపాతో, తే దస్సేతుం దేవకాయా సమాగతాతి ఆహ. తత్థ దేవకాయాతి దేవఘటా. ఆగతమ్హ ఇమం ధమ్మసమయన్తి ఏవం సమాగతే దేవకాయే దిస్వా మయమ్పి ఇమం ధమ్మసమూహం ఆగతా. కిం కారణా? దక్ఖితాయే అపరాజితసఙ్ఘన్తి కేనచి అపరాజితం అజ్జేవ తయో మారే మద్దిత్వా విజితసఙ్గామం ఇమం అపరాజితసఙ్ఘం దస్సనత్థాయ ఆగతమ్హాతి అత్థో. సో పన, బ్రహ్మా, ఇమం గాథం భాసిత్వా, భగవన్తం అభివాదేత్వా, పురత్థిమచక్కవాళముఖవట్టియంయేవ అట్ఠాసి.

అథ దుతియో వుత్తనయేనేవ ఆగన్త్వా అభాసి. తత్థ తత్ర భిక్ఖవోతి తస్మిం సన్నిపాతట్ఠానే భిక్ఖూ. సమాదహంసూతి సమాధినా యోజేసుం. చిత్తమత్తనో ఉజుకం అకంసూతి అత్తనో చిత్తే సబ్బే వఙ్కకుటిలజిమ్హభావే హరిత్వా ఉజుకం అకరింసు. సారథీవ నేత్తాని గహేత్వాతి యథా సమప్పవత్తేసు సిన్ధవేసు ఓధస్తపతోదో సారథీ సబ్బయోత్తాని గహేత్వా అచోదేన్తో అవారేన్తో తిట్ఠతి, ఏవం ఛళఙ్గుపేక్ఖాయ సమన్నాగతా గుత్తద్వారా సబ్బేపేతే పఞ్చసతా భిక్ఖూ ఇన్ద్రియాని రక్ఖన్తి పణ్డితా, ఏతే దట్ఠుం ఇధాగతమ్హా భగవాతి, సోపి గన్త్వా యథాఠానేయేవ అట్ఠాసి.

అథ తతియో వుత్తనయేనేవ ఆగన్త్వా అభాసి. తత్థ ఛేత్వా ఖీలన్తి రాగదోసమోహఖీలం ఛిన్దిత్వా. పలిఘన్తి రాగదోసమోహపలిఘమేవ. ఇన్దఖీలన్తి రాగదోసమోహఇన్దఖీలమేవ. ఊహచ్చ మనేజాతి ఏతే తణ్హాఏజాయ అనేజా భిక్ఖూ ఇన్దఖీలం ఊహచ్చ సమూహనిత్వా చతూసు దిసాసు అప్పటిహతచారికం చరన్తి. సుద్ధాతి నిరుపక్కిలేసా. విమలాతి నిమ్మలా. ఇదం తస్సేవ వేవచనం. చక్ఖుమతాతి పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమన్తేన. సుదన్తాతి చక్ఖుతోపి దన్తా సోతతోపి ఘానతోపి జివ్హాతోపి కాయతోపి మనతోపి దన్తా. సుసునాగాతి తరుణనాగా. తత్రాయం వచనత్థో – ఛన్దాదీహి న గచ్ఛన్తీతి నాగా, తేన తేన మగ్గేన పహీనే కిలేసే న ఆగచ్ఛన్తీతి నాగా, నానప్పకారం ఆగుం న కరోన్తీతి నాగా. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన మహానిద్దేసే (మహాని. ౮౦) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

అపిచ –

‘‘ఆగుం న కరోతి కిఞ్చి లోకే,

సబ్బసంయోగ విసజ్జ బన్ధనాని;

సబ్బత్థ న సజ్జతీ విముత్తో,

నాగో తాది పవుచ్చతే తథత్తా’’తి. –

ఏవమేత్థ అత్థో వేదితబ్బో. సుసునాగాతి సుసూ నాగా, సుసునాగభావసమ్పత్తిం పత్తాతి అత్థో. తే ఏవరూపే అనుత్తరేన యోగ్గాచరియేన దమితే తరుణనాగే దస్సనాయ ఆగతమ్హ భగవాతి. సోపి గన్త్వా యథాఠానేయేవ అట్ఠాసి.

అథ చతుత్థో వుత్తనయేనేవ ఆగన్త్వా అభాసి. తత్థ గతాసేతి నిబ్బేమతికసరణగమనేన గతా. సోపి గన్త్వా యథాఠానేయేవ అట్ఠాసీతి. సత్తమం.