౮. సకలికసుత్తవణ్ణనా

౩౮. అట్ఠమే మద్దకుచ్ఛిస్మిన్తి ఏవంనామకే ఉయ్యానే. తఞ్హి అజాతసత్తుమ్హి కుచ్ఛిగతే తస్స మాతరా – ‘‘అయం మయ్హం కుచ్ఛిగతో గబ్భో రఞ్ఞో సత్తు భవిస్సతి. కిం మే ఇమినా’’తి? గబ్భపాతనత్థం కుచ్ఛి మద్దాపితా. తస్మా ‘‘మద్దకుచ్ఛీ’’తి సఙ్ఖం గతం. మిగానం పన అభయవాసత్థాయ దిన్నత్తా మిగదాయోతి వుచ్చతి.

తేన ఖో పన సమయేనాతి ఏత్థ అయం అనుపుబ్బికథా – దేవదత్తో హి అజాతసత్తుం నిస్సాయ ధనుగ్గహే చ ధనపాలకఞ్చ పయోజేత్వాపి తథాగతస్స జీవితన్తరాయం కాతుం అసక్కోన్తో ‘‘సహత్థేనేవ మారేస్సామీ’’తి గిజ్ఝకూటపబ్బతం అభిరుహిత్వా మహన్తం కూటాగారప్పమాణం సిలం ఉక్ఖిపిత్వా, ‘‘సమణో గోతమో చుణ్ణవిచుణ్ణో హోతూ’’తి పవిజ్ఝి. మహాథామవా కిరేస పఞ్చన్నం హత్థీనం బలం ధారేతి. అట్ఠానం ఖో పనేతం, యం బుద్ధానం పరూపక్కమేన జీవితన్తరాయో భవేయ్యాతి తం తథాగతస్స సరీరాభిముఖం ఆగచ్ఛన్తం ఆకాసే అఞ్ఞా సిలా ఉట్ఠహిత్వా సమ్పటిచ్ఛి. ద్విన్నం సిలానం సమ్పహారేన మహన్తో పాసాణస్స సకలికా ఉట్ఠహిత్వా భగవతో పిట్ఠిపాదపరియన్తం అభిహని, పాదో మహాఫరసునా పహతో వియ సముగ్గతలోహితేన లాఖారసమక్ఖితో వియ అహోసి. భగవా ఉద్ధం ఉల్లోకేత్వా దేవదత్తం ఏతదవోచ – ‘‘బహు తయా మోఘపురిస, అపుఞ్ఞం పసుతం, యో త్వం పదుట్ఠచిత్తో వధకచిత్తో తథాగతస్స లోహితం ఉప్పాదేసీ’’తి. తతో పట్ఠాయ భగవతో అఫాసు జాతం. భిక్ఖూ చిన్తయింసు – ‘‘అయం విహారో ఉజ్జఙ్గలో విసమో, బహూనం ఖత్తియాదీనఞ్చేవ పబ్బజితానఞ్చ అనోకాసో’’తి. తే తథాగతం మఞ్చసివికాయ ఆదాయ మద్దకుచ్ఛిం నయింసు. తేన వుత్తం – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన భగవతో పాదో సకలికాయ ఖతో హోతీ’’తి.

భుసాతి బలవతియో. సుదన్తి నిపాతమత్తం. దుక్ఖన్తి సుఖపటిక్ఖేపో. తిబ్బాతి బహలా. ఖరాతి ఫరుసా. కటుకాతి తిఖిణా. అసాతాతి అమధురా. న తాసు మనో అప్పేతి, న తా మనం అప్పాయన్తి వడ్ఢేన్తీతి అమనాపా. సతో సమ్పజానోతి వేదనాధివాసనసతిసమ్పజఞ్ఞేన సమన్నాగతో హుత్వా. అవిహఞ్ఞమానోతి అపీళియమానో, సమ్పరివత్తసాయితాయ వేదనానం వసం అగచ్ఛన్తో.

సీహసేయ్యన్తి ఏత్థ కామభోగిసేయ్యా, పేతసేయ్యా, సీహసేయ్యా, తథాగతసేయ్యాతి చతస్సో సేయ్యా. తత్థ ‘‘యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, కామభోగీ సత్తా వామేన పస్సేన సేన్తీ’’తి అయం కామభోగిసేయ్యా. తేసు హి యేభుయ్యేన దక్ఖిణపస్సేన సయానో నామ నత్థి. ‘‘యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, పేతా ఉత్తానా సేన్తీ’’తి అయం పేతసేయ్యా. అప్పమంసలోహితత్తా హి అట్ఠిసఙ్ఘాటజటితా ఏకేన పస్సేన సయితుం న సక్కోన్తి, ఉత్తానావ సేన్తి. ‘‘యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, సీహో మిగరాజా నఙ్గుట్ఠం అన్తరసత్థిమ్హి అనుపక్ఖిపిత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సేతీ’’తి అయం సీహసేయ్యా. తేజుస్సదత్తా హి సీహో మిగరాజా ద్వే పురిమపాదే ఏకస్మిం, ‘పచ్ఛిమపాదే ఏకస్మిం ఠానే ఠపేత్వా నఙ్గుట్ఠం అన్తరసత్థిమ్హి పక్ఖిపిత్వా పురిమపాదపచ్ఛిమపాదనఙ్గుట్ఠానం ఠితోకాసం సల్లక్ఖేత్వా ద్విన్నం పురిమపాదానం మత్థకే సీసం ఠపేత్వా సయతి, దివసమ్పి సయిత్వా పబుజ్ఝమానో న ఉత్రసన్తో పబుజ్ఝతి, సీసం పన ఉక్ఖిపిత్వా పురిమపాదాదీనం ఠితోకాసం సల్లక్ఖేతి’. సచే కిఞ్చి ఠానం విజహిత్వా ఠితం హోతి, ‘‘నయిదం తుయ్హం జాతియా, న సూరభావస్స అనురూప’’న్తి అనత్తమనో హుత్వా తత్థేవ సయతి, న గోచరాయ పక్కమతి. అవిజహిత్వా ఠితే పన ‘‘తుయ్హం జాతియా చ సూరభావస్స చ అనురూపమిద’’న్తి హట్ఠతుట్ఠో ఉట్ఠాయ సీహవిజమ్భితం విజమ్భిత్వా కేసరభారం విధునిత్వా తిక్ఖత్తుం సీహనాదం నదిత్వా గోచరాయ పక్కమతి. చతుత్థజ్ఝానసేయ్యా పన ‘‘తథాగతసేయ్యా’’తి వుచ్చతి. తాసు ఇధ సీహసేయ్యా ఆగతా. అయఞ్హి తేజుస్సదఇరియాపథత్తా ఉత్తమసేయ్యా నామ.

పాదే పాదన్తి దక్ఖిణపాదే వామపాదం. అచ్చాధాయాతి అతిఆధాయ, ఈసకం అతిక్కమ్మ ఠపేత్వా. గోప్ఫకేన హి గోప్ఫకే జాణునా వా జాణుమ్హి సఙ్ఘట్టియమానే అభిణ్హం వేదనా ఉప్పజ్జతి, చిత్తం ఏకగ్గం న హోతి, సేయ్యా అఫాసుకా హోతి. యథా న సఙ్ఘట్టేతి, ఏవం అతిక్కమ్మ ఠపితే వేదనా నుప్పజ్జతి, చిత్తం ఏకగ్గం హోతి, సేయ్యా ఫాసు హోతి. తస్మా ఏవం నిపజ్జి. సతో సమ్పజానోతి సయనపరిగ్గాహకసతిసమ్పజఞ్ఞేన సమన్నాగతో. ‘‘ఉట్ఠానసఞ్ఞ’’న్తి పనేత్థ న వుత్తం, గిలానసేయ్యా హేసా తథాగతస్స.

సత్తసతాతి ఇమస్మిం సుత్తే సబ్బాపి తా దేవతా గిలానసేయ్యట్ఠానం ఆగతా. ఉదానం ఉదానేసీతి గిలానసేయ్యం ఆగతానం దోమనస్సేన భవితబ్బం సియా. ఇమాసం పన తథాగతస్స వేదనాధివాసనం దిస్వా, ‘‘అహో బుద్ధానం మహానుభావతా! ఏవరూపాసు నామ వేదనాసు వత్తమానాసు వికారమత్తమ్పి నత్థి, సిరీసయనే అలఙ్కరిత్వా ఠపితసువణ్ణరూపకం వియ అనిఞ్జమానేన కాయేన నిపన్నో, ఇదానిస్స అధికతరం ముఖవణ్ణో విరోచతి, ఆభాసమ్పన్నో పుణ్ణచన్దో వియ సమ్పతి వికసితం వియ చ అరవిన్దం అస్స ముఖం సోభతి, కాయేపి వణ్ణాయతనం ఇదాని సుసమ్మట్ఠకఞ్చనం వియ విప్పసీదతీ’’తి ఉదానం ఉదపాది.

నాగో వత భోతి, ఏత్థ భోతి ధమ్మాలపనం. బలవన్తట్ఠేన నాగో. నాగవతాతి నాగభావేన. సీహో వతాతిఆదీసు అసన్తాసనట్ఠేన సీహో. బ్యత్తపరిచయట్ఠేన కారణాకారణజాననేన వా ఆజానీయో. అప్పటిసమట్ఠేన నిసభో. గవసతజేట్ఠకో హి ఉసభో, గవసహస్సజేట్ఠకో వసభో, గవసతసహస్సజేట్ఠకో నిసభోతి వుచ్చతి. భగవా పన అప్పటిసమట్ఠేన ఆసభం ఠానం పటిజానాతి. తేనేవత్థేన ఇధ ‘‘నిసభో’’తి వుత్తో. ధురవాహట్ఠేన ధోరయ్హో. నిబ్బిసేవనట్ఠేన దన్తో.

పస్సాతి అనియమితాణత్తి. సమాధిన్తి అరహత్తఫలసమాధిం. సువిముత్తన్తి ఫలవిముత్తియా సువిముత్తం. రాగానుగతం పన చిత్తం అభినతం నామ హోతి, దోసానుగతం అపనతం. తదుభయపటిక్ఖేపేన న చాభినతం న చాపనతన్తి ఆహ. న చ ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితగతన్తి న ససఙ్ఖారేన సప్పయోగేన కిలేసే నిగ్గహేత్వా వారితవతం, కిలేసానం పన ఛిన్నత్తా వతం ఫలసమాధినా సమాహితన్తి అత్థో. అతిక్కమితబ్బన్తి విహేఠేతబ్బం ఘట్టేతబ్బం. అదస్సనాతి అఞ్ఞాణా. అఞ్ఞాణీ హి అన్ధబాలోవ ఏవరూపే సత్థరి అపరజ్ఝేయ్యాతి దేవదత్తం ఘట్టయమానా వదన్తి.

పఞ్చవేదాతి ఇతిహాసపఞ్చమానం వేదానం ధారకా. సతం సమన్తి వస్ససతం. తపస్సీతి తపనిస్సితకా హుత్వా. చరన్తి చరన్తా. న సమ్మావిముత్తన్తి సచేపి ఏవరూపా బ్రాహ్మణా వస్ససతం చరన్తి, చిత్తఞ్చ నేసం సమ్మా విముత్తం న హోతి. హీనత్తరూపా న పారం గమా తేతి హీనత్తసభావా తే నిబ్బానఙ్గమా న హోన్తి. ‘‘హీనత్థరూపా’’తిపి పాఠో, హీనత్థజాతికా పరిహీనత్థాతి అత్థో. తణ్హాధిపన్నాతి తణ్హాయ అజ్ఝోత్థటా. వతసీలబద్ధాతి అజవతకుక్కురవతాదీహి చ వతేహి తాదిసేహేవ చ సీలేహి బద్ధా. లూఖం తపన్తి పఞ్చాతపతాపనం కణ్టకసేయ్యాదికం తపం. ఇదాని సా దేవతా సాసనస్స నియ్యానికభావం కథేన్తీ న మానకామస్సాతిఆదిమాహ. తం వుత్తత్థమేవాతి. అట్ఠమం.