౧. సబ్భిసుత్తవణ్ణనా

౩౧. సతుల్లపకాయికవగ్గస్స పఠమే సతుల్లపకాయికాతి సతం ధమ్మం సమాదానవసేన ఉల్లపేత్వా సగ్గే నిబ్బత్తాతి సతుల్లపకాయికా. తత్రిదం వత్థు – సమ్బహులా కిర సముద్దవాణిజా నావాయ సముద్దం పక్ఖన్దింసు. తేసం ఖిత్తసరవేగేన గచ్ఛన్తియా నావాయ సత్తమే దివసే సముద్దమజ్ఝే మహన్తం ఉప్పాతికం పాతుభూతం, మహాఊమియో ఉట్ఠహిత్వా నావం ఉదకస్స పూరేన్తి. నావాయ నిముజ్జమానాయ మహాజనో అత్తనో అత్తనో దేవతానం నామాని గహేత్వా ఆయాచనాదీని కరోన్తో పరిదేవి. తేసం మజ్ఝే ఏకో పురిసో – ‘‘అత్థి ను ఖో మే ఏవరూపే భయే పతిట్ఠా’’తి ఆవజ్జేన్తో అత్తనో పరిసుద్ధాని సరణాని చేవ సీలాని చ దిస్వా యోగీ వియ పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా నిసీది. తమేనం ఇతరే సభయకారణం పుచ్ఛింసు. సో తేసం కథేసి – ‘‘అమ్భో అహం నావం అభిరూహనదివసే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దానం దత్వా సరణాని చేవ సీలాని చ అగ్గహేసిం, తేన మే భయం నత్థీ’’తి. కిం పన సామి ఏతాని అఞ్ఞేసమ్పి వత్తన్తీతి? ఆమ వత్తన్తీతి తేన హి అమ్హాకమ్పి దేథాతి. సో తే మనుస్సే సతం సతం కత్వా సత్త కోట్ఠాసే అకాసి, తతో పఞ్చసీలాని అదాసి. తేసు పఠమం జఙ్ఘసతం గోప్ఫకమత్తే ఉదకే ఠితం అగ్గహేసి, దుతియం జాణుమత్తే, తతియం కటిమత్తే, చతుత్థం నాభిమత్తే, పఞ్చమం థనమత్తే, ఛట్ఠం గలప్పమాణే, సత్తమం ముఖేన లోణోదకే పవిసన్తే అగ్గహేసి. సో తేసం సీలాని దత్వా – ‘‘అఞ్ఞం తుమ్హాకం పటిసరణం నత్థి, సీలమేవ ఆవజ్జేథా’’తి ఉగ్ఘోసేసి. తాని సత్తపి జఙ్ఘసతాని తత్థ కాలం కత్వా ఆసన్నకాలే గహితసీలం నిస్సాయ తావతింసభవనే నిబ్బత్తింసు, తేసం ఘటావసేనేవ విమానాని నిబ్బత్తింసు. సబ్బేసం మజ్ఝే ఆచరియస్స యోజనసతికం సువణ్ణవిమానం నిబ్బత్తి, అవసేనాని తస్స పరివారాని హుత్వా సబ్బహేట్ఠిమం ద్వాదసయోజనికం అహోసి. తే నిబ్బత్తక్ఖణేయేవ కమ్మం ఆవజ్జేన్తా ఆచరియం నిస్సాయ సమ్పత్తిలాభం ఞత్వా, ‘‘గచ్ఛామ తావ, దసబలస్స సన్తికే అమ్హాకం ఆచరియస్స వణ్ణం కథేయ్యామా’’తి మజ్ఝిమయామసమనన్తరే భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు, తా దేవతా ఆచరియస్స వణ్ణభణనత్థం ఏకేకం గాథం అభాసింసు.

తత్థ సబ్భిరేవాతి పణ్డితేహి, సప్పురిసేహి ఏవ. ర-కారో పదసన్ధికరో. సమాసేథాతి సహ నిసీదేయ్య. దేసనాసీసమేవ చేతం, సబ్బఇరియాపథే సబ్భిరేవ సహ కుబ్బేయ్యాతి అత్థో. కుబ్బేథాతి కరేయ్య. సన్థవన్తి మిత్తసన్థవం. తణ్హాసన్థవో పన న కేనచి సద్ధిం కాతబ్బో, మిత్తసన్థవో బుద్ధ-పచ్చేకబుద్ధ-బుద్ధసావకేహి సహ కాతబ్బో. ఇదం సన్ధాయేతం వుత్తం. సతన్తి బుద్ధాదీనం సప్పురిసానం. సద్ధమ్మన్తి పఞ్చసీలదససీలచతుసతిపట్ఠానాదిభేదం సద్ధమ్మం, ఇధ పన పఞ్చసీలం అధిప్పేతం. సేయ్యో హోతీతి వడ్ఢి హోతి. న పాపియోతి లామకం కిఞ్చి న హోతి. నాఞ్ఞతోతి వాలికాదీహి తేలాదీని వియ అఞ్ఞతో అన్ధబాలతో పఞ్ఞా నామ న లబ్భతి, తిలాదీహి పన తేలాదీని వియ సతం ధమ్మం ఞత్వా పణ్డితమేవ సేవన్తో భజన్తో లభతీతి. సోకమజ్ఝేతి సోకవత్థూనం సోకానుగతానం వా సత్తానం మజ్ఝగతో న సోచతి బన్ధులమల్లసేనాపతిస్స ఉపాసికా వియ, పఞ్చన్నం చోరసతానం మజ్ఝే ధమ్మసేనాపతిస్స సద్ధివిహారికో సంకిచ్చసామణేరో వియ చ.

ఞాతిమజ్ఝే విరోచతీతి ఞాతిగణమజ్ఝే సంకిచ్చథేరస్స సద్ధివిహారికో అధిముత్తకసామణేరో వియ సోభతి. సో కిర థేరస్స భాగినేయ్యో హోతి, అథ నం థేరో ఆహ – ‘‘సామణేర, మహల్లకోసి జాతో, గచ్ఛ, వస్సాని పుచ్ఛిత్వా ఏహి, ఉపసమ్పాదేస్సామి త’’న్తి. సో ‘‘సాధూ’’తి థేరం వన్దిత్వా పత్తచీవరమాదాయ చోరఅటవియా ఓరభాగే భగినిగామం గన్త్వా పిణ్డాయ చరి, తం భగినీ దిస్వా వన్దిత్వా గేహే నిసీదాపేత్వా భోజేసి. సో కతభత్తకిచ్చో వస్సాని పుచ్ఛి. సా ‘‘అహం న జానామి, మాతా మే జానాతీ’’తి ఆహ. అథ సో ‘‘తిట్ఠథ తుమ్హే, అహం మాతుసన్తికం గమిస్సామీ’’తి అటవిం ఓతిణ్ణో. తమేనం దూరతోవ చోరపురిసో దిస్వా చోరానం ఆరోచేసి. చోరా ‘‘సామణేరో కిరేకో అటవిం ఓతిణ్ణో, గచ్ఛథ నం ఆనేథా’’తి ఆణాపేత్వా ఏకచ్చే ‘‘మారేమ న’’న్తి ఆహంసు, ఏకచ్చే విస్సజ్జేమాతి. సామణేరో చిన్తేసి – ‘‘అహం సేఖో సకరణీయో, ఇమేహి సద్ధిం మన్తేత్వా సోత్థిమత్తానం కరిస్సామీ’’తి చోరజేట్ఠకం ఆమన్తేత్వా, ‘‘ఉపమం తే, ఆవుసో, కరిస్సామీ’’తి ఇమా గాథా అభాసి –

‘‘అహు అతీతమద్ధానం, అరఞ్ఞస్మిం బ్రహావనే;

చేతో కూటాని ఓడ్డేత్వా, ససకం అవధీ తదా.

‘‘ససకఞ్చ మతం దిస్వా, ఉబ్బిగ్గా మిగపక్ఖినో;

ఏకరత్తిం అపక్కాముం, ‘అకిచ్చం వత్తతే ఇధ’.

‘‘తథేవ సమణం హన్త్వా, అధిముత్తం అకిఞ్చనం;

అద్ధికా నాగమిస్సన్తి, ధనజాని భవిస్సతీ’’తి.

‘‘సచ్చం ఖో సమణో ఆహ, అధిముత్తో అకిఞ్చనో;

అద్ధికా నాగమిస్సన్తి, ధనజాని భవిస్సతి.

‘‘సచే పటిపథే దిస్వా, నారోచేస్ససి కస్సచి;

తవ సచ్చమనురక్ఖన్తో, గచ్ఛ భన్తే యథాసుఖ’’న్తి.

సో తేహి చోరేహి విస్సజ్జితో గచ్ఛన్తో ఞాతయోపి దిస్వా తేసమ్పి న ఆరోచేసి. అథ తే అనుప్పత్తే చోరా గహేత్వా విహేఠయింసు, ఉరం పహరిత్వా పరిదేవమానఞ్చస్స మాతరం చోరా ఏతదవోచుం –

‘‘కిం తే హోతి అధిముత్తో, ఉదరే వసికో అసి;

పుట్ఠా మే అమ్మ అక్ఖాహి, కథం జానేము తం మయ’’న్తి.

‘‘అధిముత్తస్స అహం మాతా, అయఞ్చ జనకో పితా;

భగినీ భాతరో చాపి, సబ్బేవ ఇధ ఞాతయో.

‘‘అకిచ్చకారీ అధిముత్తో, యం దిస్వా న నివారయే;

ఏతం ఖో వత్తం సమణానం, అరియానం ధమ్మజీవినం.

‘‘సచ్చవాదీ అధిముత్తో, యం దిస్వా న నివారయే;

అధిముత్తస్స సుచిణ్ణేన, సచ్చవాదిస్స భిక్ఖునో;

సబ్బేవ అభయం పత్తా, సోత్థిం గచ్ఛన్తు ఞాతయో’’తి.

ఏవం తే చోరేహి విస్సజ్జితా గన్త్వా అధిముత్తం ఆహంసు –

‘‘తవ తాత సుచిణ్ణేన, సచ్చవాదిస్స భిక్ఖునో;

సబ్బేవ అభయం పత్తా, సోత్థిం పచ్చాగమమ్హసే’’తి.

తేపి పఞ్చసతా చోరా పసాదం ఆపజ్జిత్వా అధిముత్తస్స సామణేరస్స సన్తికే పబ్బజింసు. సో తే ఆదాయ ఉపజ్ఝాయస్స సన్తికం గన్త్వా పఠమం అత్తనా ఉపసమ్పన్నో పచ్ఛా తే పఞ్చసతే అత్తనో అన్తేవాసికే కత్వా ఉపసమ్పాదేసి. తే అధిముత్తథేరస్స ఓవాదే ఠితా సబ్బే అగ్గఫలం అరహత్తం పాపుణింసు. ఇమమత్థం గహేత్వా దేవతా ‘‘సతం సద్ధమ్మమఞ్ఞాయ ఞాతిమజ్ఝే విరోచతీ’’తి ఆహ.

సాతతన్తి సతతం సుఖం వా చిరం తిట్ఠన్తీతి వదతి. సబ్బాసం వోతి సబ్బాసం తుమ్హాకం. పరియాయేనాతి కారణేన. సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీతి, న కేవలం సేయ్యోవ హోతి, న చ కేవలం పఞ్ఞం లభతి, సోకమజ్ఝే న సోచతి, ఞాతిమజ్ఝే విరోచతి, సుగతియం నిబ్బత్తతి, చిరం సుఖం తిట్ఠతి, సకలస్మా పన వట్టదుక్ఖాపి ముచ్చతీతి. పఠమం.