౨. సేలసుత్తవణ్ణనా

౩౯౬. ఏవం మే సుతన్తి సేలసుత్తం. తత్థ అఙ్గుత్తరాపేసూతిఆది పోతలియసుత్తే విత్థారితమేవ. అడ్ఢతేళసేహీతి అడ్ఢేన తేళసేహి, ద్వాదసహి సతేహి పఞ్ఞాసాయ చ భిక్ఖూహి సద్ధిన్తి వుత్తం హోతి. తే పన సావకసన్నిపాతే సన్నిపతితా భిక్ఖూయేవ సబ్బే ఏహిభిక్ఖుపబ్బజ్జాయ పబ్బజితా ఖీణాసవా. కేణియోతి తస్స నామం, జటిలోతి తాపసో. సో కిర బ్రాహ్మణమహాసాలో, ధనరక్ఖణత్థాయ పన తాపసపబ్బజ్జం సమాదాయ రఞ్ఞో పణ్ణాకారం దత్వా భూమిభాగం గహేత్వా తత్థ అస్సమం కారేత్వా వసతి పఞ్చహి సకటసతేహి వణిజ్జం పయోజేత్వా కులసహస్సస్స నిస్సయో హుత్వా, అస్సమేపి చస్స ఏకో తాలరుక్ఖో దివసే దివసే ఏకం సోవణ్ణమయం తాలఫలం ముఞ్చతీతి వదన్తి. సో దివా కాసాయాని ధారేతి, జటా చ బన్ధతి, రత్తిం కామసమ్పత్తిం అనుభవతి. ధమ్మియా కథాయాతి పానకానిసంసపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ. అయఞ్హి కేణియో తుచ్ఛహత్థో భగవతో దస్సనాయ గన్తుం లజ్జాయమానో – ‘‘వికాలభోజనా విరతానమ్పి పానకం కప్పతీ’’తి చిన్తేత్వా సుసఙ్ఖతబదరపానం పఞ్చహి కాజసతేహి గాహాపేత్వా అగమాసి. ఏవం గతభావో చస్స – ‘‘అథ ఖో కేణియస్స జటిలస్స ఏతదహోసి కిం ను ఖో అహం సమణస్స గోతమస్స హరాపేయ్య’’న్తి భేసజ్జక్ఖన్ధకే (మహావ. ౩౦౦) పాళిఆరుళ్హోయేవ.

దుతియమ్పి ఖో భగవాతి కస్మా పునప్పునం పటిక్ఖిపి? తిత్థియానం పటిక్ఖేపపసన్నతాయ, అకారణమేతం, నత్థి బుద్ధానం పచ్చయహేతు ఏవరూపం కోహఞ్ఞం. అయం పన అడ్ఢతేళసాని భిక్ఖుసతాని దిస్వా ఏత్తకానంయేవ భిక్ఖం పటియాదేస్సతి, స్వేవ సేలో తీహి పురిససతేహి సద్ధిం పబ్బజిస్సతి. అయుత్తం ఖో పన నవకే అఞ్ఞతో పేసేత్వా ఇమేహేవ సద్ధిం గన్తుం, ఇమే వా అఞ్ఞతో పేసేత్వా నవకేహి సద్ధిం గన్తుం. అథాపి సబ్బే గహేత్వా గమిస్సామి, భిక్ఖాహారో నప్పహోస్సతి. తతో భిక్ఖూసు పిణ్డాయ చరన్తేసు మనుస్సా ఉజ్ఝాయిస్సన్తి – ‘‘చిరస్సాపి కేణియో సమణం గోతమం నిమన్తేత్వా యాపనమత్తం దాతుం నాసక్ఖీ’’తి, సయమ్పి విప్పటిసారీ భవిస్సతి. పటిక్ఖేపే పన కతే ‘‘సమణో గోతమో పునప్పునం ‘త్వఞ్చ బ్రాహ్మణేసు అభిప్పసన్నో’తి బ్రాహ్మణానం నామం గణ్హాతీ’’తి చిన్తేత్వా బ్రాహ్మణేపి నిమన్తేతుకామో భవిస్సతి, తతో బ్రాహ్మణే పాటియేక్కం నిమన్తేస్సతి, తే తేన నిమన్తితా భిక్ఖూ హుత్వా భుఞ్జిస్సన్తి. ఏవమస్స సద్ధా అనురక్ఖితా భవిస్సతీతి పునప్పునం పటిక్ఖిపి. కిఞ్చాపి ఖో, భోతి ఇమినా ఇదం దీపేతి, – ‘‘భో గోతమ, కిం జాతం యది అహం బ్రాహ్మణేసు అభిప్పసన్నో, అధివాసేతు భవం గోతమో, అహం బ్రాహ్మణానమ్పి దాతుం సక్కోమి తుమ్హాకమ్పీ’’తి.

కాయవేయ్యావటికన్తి కాయవేయ్యావచ్చం. మణ్డలమాళన్తి దుస్సమణ్డపం.

౩౯౭. ఆవాహోతి కఞ్ఞాగహణం. వివాహోతి కఞ్ఞాదానం. సో మే నిమన్తితోతి సో మయా నిమన్తితో. అథ బ్రాహ్మణో పరిపక్కోపనిస్సయత్తా బుద్ధసద్దం సుత్వావ అమతేనేవాభిసిత్తో పసాదం ఆవికరోన్తో బుద్ధోతి, భో కేణియ, వదేసీతి ఆహ. కేణియో యథాభూతం ఆచిక్ఖన్తో బుద్ధోతి, భో సేల, వదామీతి ఆహ. తతో నం పునపి దళ్హీకరణత్థం పుచ్ఛి, ఇతరోపి తథేవ ఆరోచేసి.

౩౯౮. అథస్స కప్పసతసహస్సేహిపి బుద్ధసద్దస్సేవ దుల్లభభావం సమ్పస్సతో. ఏతదహోసీతి. ఏతం ‘‘ఘోసోపి ఖో’’తిఆది అహోసి. నీలవనరాజీతి నీలవణ్ణరుక్ఖపన్తి. పదే పదన్తి పదప్పమాణే పదం. అచ్చాసన్నే హి అతిదూరే వా పాదే నిక్ఖిపమానే సద్దో ఉట్ఠాతి, తం పటిసేధేన్తో ఏవమాహ. సీహావ ఏకచరాతి గణవాసీ సీహో సీహపోతకాదీహి సద్ధిం పమాదం ఆపజ్జతి, ఏకచరో అప్పమత్తో హోతి. ఇతి అప్పమాదవిహారం దస్సేన్తో ఏకచరసీహేన ఓపమ్మం కరోతి. మా మే భోన్తోతి ఆచారం సిక్ఖాపేన్తో ఆహ. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – సచే తుమ్హే కథావారం అలభిత్వా మమ కథాయ అన్తరే కథం పవేసేస్సథ, ‘‘అన్తేవాసికే సిక్ఖాపేతుం నాసక్ఖీ’’తి మయ్హం గరహా ఉప్పజ్జిస్సతి, తస్మా ఓకాసం పస్సిత్వా మన్తేయ్యాథాతి. నో చ ఖో నం జానామీతి విపస్సీపి బోధిసత్తో చతురాసీతిసహస్సత్థేరపబ్బజితపరివారో సత్త మాసాని బోధిసత్తచారికం చరి, బుద్ధుప్పాదకాలో వియ అహోసి. అమ్హాకమ్పి బోధిసత్తో ఛబ్బస్సాని బోధిసత్తచారికం చరి. ఏవం పరిపుణ్ణసరీరలక్ఖణేహి సమన్నాగతాపి బుద్ధా న హోన్తి. తస్మా బ్రాహ్మణో ‘‘నో చ ఖో నం జానామీ’’తి ఆహ.

౩౯౯. పరిపుణ్ణకాయోతి లక్ఖణేహి పరిపుణ్ణతాయ అహీనఙ్గతాయ చ పరిపుణ్ణసరీరో. సురుచీతి సున్దరసరీరప్పభో. సుజాతోతి ఆరోహపరిణాహసమ్పత్తియా సణ్ఠానసమ్పత్తియా చ సునిబ్బత్తో. చారుదస్సనోతి సుచిరమ్పి పస్సన్తానం అతిత్తిజనకో మనోహరదస్సనో. సువణ్ణవణ్ణోతి సువణ్ణసదిసవణ్ణో. సుసుక్కదాఠోతి సుట్ఠు సుక్కదాఠో. మహాపురిసలక్ఖణాతి పఠమం వుత్తబ్యఞ్జనానేవ వచనన్తరేన నిగమేన్తో ఆహ.

ఇదాని తేసు లక్ఖణేసు అత్తనో చిత్తరుచితాని గహేత్వా థోమేన్తో పసన్ననేత్తోతిఆదిమాహ. భగవా హి పఞ్చవణ్ణపసాదసమ్పత్తియా పసన్ననేత్తో, పుణ్ణచన్దసదిసముఖతాయ సుముఖో, ఆరోహపరిణాహసమ్పత్తియా బ్రహా, బ్రహ్ముజుగత్తతాయ ఉజు, జుతిమన్తతాయ పతాపవా. యమ్పి చేత్థ పుబ్బే వుత్తం, తం ‘‘మజ్ఝే సమణసఙ్ఘస్సా’’తి ఇమినా పరియాయేన థోమయతా పున వుత్తం. ఏదిసో హి ఏవం విరోచతి. ఉత్తరగాథాయపి ఏసేవ నయో. ఉత్తమవణ్ణీనోతి ఉత్తమవణ్ణసమ్పన్నస్స. రథేసభోతి ఉత్తమసారథి. జమ్బుసణ్డస్సాతి జమ్బుదీపస్స. పాకటేన ఇస్సరియం ఇస్సరో హోతి.

ఖత్తియాతి జాతిఖత్తియా. భోగీతి భోగియా. రాజానోతి యే కేచి రజ్జం కారేన్తా. రాజాభిరాజాతి రాజూనం పూజనీయో, అధిరాజా హుత్వా, చక్కవత్తీతి అధిప్పాయో. మనుజిన్దోతి మనుస్సాధిపతి పరమిస్సరో హుత్వా.

ఏవం వుత్తే భగవా – ‘‘యే తే భవన్తి అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, తే సకవణ్ణే భఞ్ఞమానే అత్తానం పాతుకరోన్తీ’’తి ఇమం సేలస్స మనోరథం పూరేన్తో రాజాహమస్మీతిఆదిమాహ. తత్రాయమధిప్పాయో – యం మం త్వం సేల ‘‘రాజా అరహసి భవితు’’న్తి యాచసి, ఏత్థ అప్పోస్సుక్కో హోతి రాజాహమస్మి. సతి చ రాజత్తే యథా అఞ్ఞో రాజా యోజనసతం వా అనుసాసతి యోజనసహస్సం వా, చక్కవత్తీ హుత్వాపి చతుదీపపరియన్తమత్తం వా, నాహమేవం పరిచ్ఛిన్నవిసయో, అహఞ్హి ధమ్మరాజా అనుత్తరో భవగ్గతో అవీచిపరియన్తం కత్వా తిరియం అప్పమాణలోకధాతుయో అనుసాసామి. యావతా హి అపదద్విపదాదిభేదా సత్తా, అహం తేసం అగ్గో. న హి మే కోచి సీలేన వా…పే… విముత్తిఞాణదస్సనేన వా పటిభాగో అత్థి, స్వాహం ఏవం ధమ్మరాజా అనుత్తరో అనుత్తరేనేవ చతుసతిపట్ఠానాదిభేదేన ధమ్మేన చక్కం వత్తేమి. ఇదం పజహథ, ఇదం ఉపసమ్పజ్జ విహరథాతి ఆణాచక్కం, ఇదం ఖో పన, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చన్తిఆదినా పరియత్తిధమ్మేన ధమ్మచక్కమేవ వా. చక్కం అప్పటివత్తియన్తి యం చక్కం అప్పటివత్తియం హోతి సమణేన వా…పే… కేనచి వా లోకస్మిన్తి.

ఏవం అత్తానం ఆవికరోన్తం భగవన్తం దిస్వా పీతిసోమనస్సజాతో సేలో పున దళ్హీకరణత్థం సమ్బుద్ధో పటిజానాసీతి గాథాద్వయమాహ. తత్థ కో ను సేనాపతీతి రఞ్ఞో భోతో ధమ్మేన పవత్తితస్స చక్కస్స అనుపవత్తకో సేనాపతి కో నూతి పుచ్ఛి.

తేన చ సమయేన భగవతో దక్ఖిణపస్సే ఆయస్మా సారిపుత్తో నిసిన్నో హోతి సువణ్ణపుఞ్జో వియ సిరియా సోభమానో, తం దస్సేన్తో భగవా మయా పవత్తితన్తి గాథమాహ. తత్థ అనుజాతో తథాగతన్తి తథాగతం హేతుం అనుజాతో, తథాగతేన హేతునా జాతోతి అత్థో. అపిచ అవజాతో అనుజాతో అతిజాతోతి తయో వుత్తా. తేసు అవజాతో దుస్సీలో, సో తథాగతస్స పుత్తో నామ న హోతి. అతిజాతో నామ పితరా ఉత్తరితరో, తాదిసోపి తథాగతస్స పుత్తో నత్థి. తథాగతస్స పన ఏకో అనుజాతోవ పుత్తో హోతి, తం దస్సేన్తో ఏవమాహ.

ఏవం ‘‘కో ను సేనాపతీ’’తి పఞ్హం బ్యాకరిత్వా యం సేలో ఆహ ‘‘సమ్బుద్ధో పటిజానాసీ’’తి, తత్ర నం నిక్కఙ్ఖం కాతుకామో ‘‘నాహం పటిఞ్ఞామత్తేనేవ పటిజానామి, అపిచాహం ఇమినా కారణేన బుద్ధో’’తి ఞాపేతుం అభిఞ్ఞేయ్యన్తి గాథమాహ. తత్ర అభిఞ్ఞేయ్యన్తి విజ్జా చ విముత్తి చ. భావేతబ్బం మగ్గసచ్చం. పహాతబ్బం సముదయసచ్చం. హేతువచనేన పన ఫలసిద్ధితో తేసం ఫలాని నిరోధసచ్చదుక్ఖసచ్చానిపి వుత్తానేవ హోన్తి. ఏవం సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికతం పరిఞ్ఞాతబ్బం పరిఞ్ఞాతన్తి ఇదమ్పేత్థ సఙ్గహితన్తి చతుసచ్చభావనాఫలఞ్చ విముత్తిఞ్చ దస్సేన్తో ‘‘బుజ్ఝితబ్బం బుజ్ఝిత్వా బుద్ధో జాతోస్మీ’’తి యుత్తహేతునా బుద్ధభావం సాధేతి.

ఏవం నిప్పరియాయేన అత్తానం ఆవికత్వా అత్తని కఙ్ఖావితరణత్థం బ్రాహ్మణం అతిచారియమానో వినయస్సూతి గాథత్తయమాహ. తత్థ సల్లకత్తోతి రాగాదిసల్లకన్తనో. అనుత్తరోతి యథా బాహిరవేజ్జేన వూపసమితరోగో ఇమస్మిఞ్ఞేవత్తభావే కుప్పతి, న ఏవం. మయా వూపసమితస్స పన రోగస్స భవన్తరేపి ఉప్పత్తి నత్థి, తస్మా అహం అనుత్తరోతి అత్థో. బ్రహ్మభూతోతి సేట్ఠభూతో. అతితులోతి తులం అతీతో, నిరుపమోతి అత్థో. మారసేనప్పమద్దనోతి కామా తే పఠమా సేనాతి ఏవం ఆగతాయ మారసేనాయ పమద్దనో. సబ్బామిత్తేతి ఖన్ధకిలేసాభిసఙ్ఖారమచ్చుదేవపుత్తమారసఙ్ఖాతే సబ్బపచ్చత్థికే. వసీకత్వాతి అత్తనో వసే వత్తేత్వా. అకుతోభయోతి కుతోచి అభయో.

ఏవం వుత్తే సేలో బ్రాహ్మణో తావదేవ భగవతి సఞ్జాతపసాదో పబ్బజ్జాపేక్ఖో హుత్వా ఇమం భోన్తోతి గాథత్తయమాహ. తత్థ కణ్హాభిజాతికోతి చణ్డాలాదినీచకులే జాతో. తతో తేపి మాణవకా పబ్బజ్జాపేక్ఖా హుత్వా ఏవఞ్చే రుచ్చతి, భోతోతి గాథమాహంసు. అథ సేలో తేసు మాణవకేసు తుట్ఠచిత్తో తే చ దస్సేన్తో పబ్బజ్జం యాచన్తో ‘‘బ్రాహ్మణా’’తి గాథమాహ.

తతో భగవా యస్మా సేలో అతీతే పదుముత్తరస్స భగవతో సాసనే తేసంయేవ తిణ్ణం పురిససతానం గణసేట్ఠో హుత్వా తేహి సద్ధిం పరివేణం కారేత్వా దానాదీని పుఞ్ఞాని కత్వా తేన కమ్మేన దేవమనుస్ససమ్పత్తిం అనుభవమానో పచ్ఛిమే భవే తేసంయేవ ఆచరియో హుత్వా నిబ్బత్తో, తఞ్చ తేసం కమ్మం విముత్తిపరిపాకాయ పరిపక్కం ఏహిభిక్ఖుభావస్స చ ఉపనిస్సయభూతం, తస్మా తే సబ్బేవ ఏహిభిక్ఖుపబ్బజ్జం పబ్బాజేన్తో స్వాక్ఖాతన్తి గాథమాహ. తత్థ సన్దిట్ఠికన్తి సయమేవ దట్ఠబ్బం పచ్చక్ఖం. అకాలికన్తి మగ్గానన్తరఫలుప్పత్తియా న కాలన్తరం పత్తబ్బఫలం. యత్థ అమోఘాతి యస్మిం మగ్గబ్రహ్మచరియే అప్పమత్తస్స సిక్ఖత్తయపూరణేన సిక్ఖతో పబ్బజ్జా అమోఘా హోతి, సఫలాతి అత్థో. ఏవఞ్చ వత్వా ‘‘ఏథ భిక్ఖవో’’తి భగవా అవోచ. తే సబ్బే పత్తచీవరధరా హుత్వా ఆకాసేనాగన్త్వా వస్ససతికత్థేరా వియ సువినీతా భగవన్తం అభివాదయింసు. ఏవమిమం తేసం ఏహిభిక్ఖుభావం సన్ధాయ ‘‘అలత్థ ఖో సేలో’’తిఆది వుత్తం.

౪౦౦. ఇమాహీతి ఇమాహి కేణియస్స చిత్తానుకూలాహి గాథాహి. తత్థ అగ్గిపరిచరియం వినా బ్రాహ్మణానం యఞ్ఞాభావతో ‘‘అగ్గిహుత్తముఖా యఞ్ఞా’’తి వుత్తం. అగ్గిహుత్తసేట్ఠా అగ్గిజుహనప్పధానాతి అత్థో. వేదే సజ్ఝాయన్తేహి పఠమం సజ్ఝాయితబ్బతో, సావిత్తీ, ‘‘ఛన్దసో ముఖ’’న్తి వుత్తో. మనుస్సానం సేట్ఠతో రాజా ‘‘ముఖ’’న్తి వుత్తో. నదీనం ఆధారతో పటిసరణతో చ సాగరో ‘‘ముఖ’’న్తి వుత్తో. చన్దయోగవసేన ‘‘అజ్జ కత్తికా అజ్జ రోహిణీ’’తి సఞ్ఞాణతో ఆలోకకరణతో సోమ్మభావతో చ ‘‘నక్ఖత్తానం ముఖం చన్దో’’తి వుత్తం. తపన్తానం అగ్గత్తా ఆదిచ్చో ‘‘తపతం ముఖ’’న్తి వుత్తో. దక్ఖిణేయ్యానం పన అగ్గత్తా విసేసేన తస్మిం సమయే బుద్ధప్పముఖం సఙ్ఘం సన్ధాయ ‘‘పుఞ్ఞం ఆకఙ్ఖమానానం, సఙ్ఘో ఏవ యజతం ముఖ’’న్తి వుత్తం. తేన సఙ్ఘో పుఞ్ఞస్స ఆయముఖన్తి దస్సేతి.

యం తం సరణన్తి అఞ్ఞం బ్యాకరణగాథమాహ. తస్సత్థో – పఞ్చహి చక్ఖూహి చక్ఖుమా భగవా యస్మా మయం ఇతో అట్ఠమే దివసే తం సరణం ఆగతమ్హా, తస్మా అత్తనా తవ సాసనే అనుత్తరేన దమథేన దన్తామ్హా, అహో తే సరణస్స ఆనుభావోతి.

తతో పరం భగవన్తం ద్వీహి గాథాహి థోమేత్వా తతియాయ వన్దనం యాచన్తో భిక్ఖవో తిసతా ఇమేతిఆదిమాహాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

సేలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.