౬. అఙ్గులిమాలసుత్తవణ్ణనా

౩౪౭. ఏవం మే సుతన్తి అఙ్గులిమాలసుత్తం. తత్థ అఙ్గులీనం మాలం ధారేతీతి కస్మా ధారేతి? ఆచరియవచనేన. తత్రాయం అనుపుబ్బికథా –

అయం కిర కోసలరఞ్ఞో పురోహితస్స మన్తాణియా నామ బ్రాహ్మణియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం అగ్గహేసి. బ్రాహ్మణియా రత్తిభాగే గబ్భవుట్ఠానం అహోసి. తస్స మాతుకుచ్ఛితో నిక్ఖమనకాలే సకలనగరే ఆవుధాని పజ్జలింసు, రఞ్ఞో మఙ్గలసకున్తోపి సిరిసయనే ఠపితా అసిలట్ఠిపి పజ్జలి. బ్రాహ్మణో నిక్ఖమిత్వా నక్ఖత్తం ఓలోకేన్తో చోరనక్ఖత్తేన జాతోతి రఞ్ఞో సన్తికం గన్త్వా సుఖసేయ్యభావం పుచ్ఛి.

రాజా ‘‘కుతో, మే ఆచరియ, సుఖసేయ్యా? మయ్హం మఙ్గలావుధం పజ్జలి, రజ్జస్స వా జీవితస్స వా అన్తరాయో భవిస్సతి మఞ్ఞే’’తి. మా భాయి, మహారాజ, మయ్హం ఘరే కుమారో జాతో, తస్సానుభావేన న కేవలం తుయ్హం నివేసనే, సకలనగరేపి ఆవుధాని పజ్జలితానీతి. కిం భవిస్సతి ఆచరియాతి? చోరో భవిస్సతి మహారాజాతి. కిం ఏకచోరకో, ఉదాహు రజ్జదూసకో చోరోతి? ఏకచోరకో దేవాతి. ఏవం వత్వా చ పన రఞ్ఞో మనం గణ్హితుకామో ఆహ – ‘‘మారేథ నం దేవా’’తి. ఏకచోరకో సమానో కిం కరిస్సతి? కరీససహస్సఖేత్తే ఏకసాలిసీసం వియ హోతి, పటిజగ్గథ నన్తి. తస్స నామగ్గహణం గణ్హన్తా సయనే ఠపితమఙ్గలఅసిలట్ఠి, ఛదనే ఠపితా సరా, కప్పాసపిచుమ్హి ఠపితం తాలవణ్టకరణసత్థకన్తి ఏతే పజ్జలన్తా కిఞ్చి న హింసింసు, తస్మా అహింసకోతి నామం అకంసు. తం సిప్పుగ్గహణకాలే తక్కసీలం పేసయింసు.

సో ధమ్మన్తేవాసికో హుత్వా సిప్పం పట్ఠపేసి. వత్తసమ్పన్నో కింకారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ అహోసి. సేసఅన్తేవాసికా బాహిరకా అహేసుం. తే – ‘‘అహింసకమాణవకస్స ఆగతకాలతో పట్ఠాయ మయం న పఞ్ఞాయామ, కథం నం భిన్దేయ్యామా’’తి? నిసీదిత్వా మన్తయన్తా – ‘‘సబ్బేహి అతిరేకపఞ్ఞత్తా దుప్పఞ్ఞోతి. న సక్కా వత్తుం, వత్తసమ్పన్నత్తా దుబ్బత్తోతి. న సక్కా వత్తుం, జాతిసమ్పన్నత్తా దుజ్జాతోతి న సక్కా వత్తుం, కిన్తి కరిస్సామా’’తి? తతో ఏకం ఖరమన్తం మన్తయింసు ‘‘ఆచరియస్స అన్తరం కత్వా నం భిన్దిస్సామా’’తి తయో రాసీ హుత్వా పఠమం ఏకచ్చే ఆచరియం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా అట్ఠంసు. కిం తాతాతి? ఇమస్మిం గేహే ఏకా కథా సుయ్యతీతి. కిం తాతాతి? అహింసకమాణవో తుమ్హాకం అన్తరే దుబ్భతీతి మఞ్ఞామాతి. ఆచరియో సన్తజ్జేత్వా – ‘‘గచ్ఛథ వసలా, మా మే పుత్తం మయ్హం అన్తరే పరిభిన్దథా’’తి నిట్ఠుభి. తతో ఇతరే, అథ ఇతరేహి తయోపి కోట్ఠాసా ఆగన్త్వా తథేవ వత్వా – ‘‘అమ్హాకం అసద్దహన్తా ఉపపరిక్ఖిత్వా జానాథా’’తి ఆహంసు.

ఆచరియో సినేహేన వదన్తే దిస్వా ‘‘అత్థి మఞ్ఞే సన్థవో’’తి పరిభిజ్జిత్వా చిన్తేసి ‘‘ఘాతేమి న’’న్తి. తతో చిన్తేసి – ‘‘సచే ఘాతేస్సామి ‘దిసాపామోక్ఖో ఆచరియో అత్తనో సన్తికం సిప్పుగ్గహణత్థం ఆగతే మాణవకే దోసం ఉప్పాదేత్వా జీవితా వోరోపేతీ’తి. పున కోచి సిప్పుగ్గహణత్థం న ఆగమిస్సతి, ఏవం మే లాభో పరిహాయిస్సతి, అథ నం సిప్పస్స పరియోసానుపచారోతి వత్వా జఙ్ఘసహస్సం ఘాతేహీతి వక్ఖామి. అవస్సం ఏత్థ ఏకో ఉట్ఠాయ తం ఘాతేస్సతీ’’తి.

అథ నం ఆహ – ‘‘ఏహి తాత జఙ్ఘసహస్సం ఘాతేహి, ఏవం తే సిప్పస్స ఉపచారో కతో భవిస్సతీ’’తి. మయం అహింసకకులే జాతా, న సక్కా ఆచరియాతి. అలద్ధుపచారం సిప్పం ఫలం న దేతి తాతాతి. సో పఞ్చావుధం గహేత్వా ఆచరియం వన్దిత్వా అటవిం పవిట్ఠో. అటవిం పవిసనట్ఠానేపి అటవిమజ్ఝేపి అటవితో నిక్ఖమనట్ఠానేపి ఠత్వా మనుస్సే ఘాతేతి. వత్థం వా వేఠనం వా న గణ్హాతి. ఏకో ద్వేతి గణితమత్తమేవ కరోన్తో గచ్ఛతి, గణనమ్పి న ఉగ్గణ్హాతి. పకతియాపి పఞ్ఞవా ఏస, పాణాతిపాతినో పన చిత్తం న పతిట్ఠాతి, తస్మా అనుక్కమేన గణనమ్పి న సల్లక్ఖేసి, ఏకేకం అఙ్గులిం ఛిన్దిత్వా ఠపేతి. ఠపితట్ఠానే అఙ్గులియో వినస్సన్తి, తతో విజ్ఝిత్వా అఙ్గులీనం మాలం కత్వా ధారేసి, తేనేవ చస్స అఙ్గులిమాలోతి సఙ్ఖా ఉదపాది. సో సబ్బం అరఞ్ఞం నిస్సఞ్చారమకాసి, దారుఆదీనం అత్థాయ అరఞ్ఞం గన్తుం సమత్థో నామ నత్థి.

రత్తిభాగే అన్తోగామమ్పి ఆగన్త్వా పాదేన పహరిత్వా ద్వారం ఉగ్ఘాతేతి. తతో సయితేయేవ మారేత్వా ఏకో ఏకోతి గహేత్వా గచ్ఛతి. గామో ఓసరిత్వా నిగమే అట్ఠాసి, నిగమో నగరే. మనుస్సా తియోజనతో పట్ఠాయ ఘరాని పహాయ దారకే హత్థేసు గహేత్వా ఆగమ్మ సావత్థిం పరివారేత్వా ఖన్ధావారం బన్ధిత్వా రాజఙ్గణే సన్నిపతిత్వా – ‘‘చోరో, తే దేవ, విజితే అఙ్గులిమాలో నామా’’తిఆదీని వదన్తా కన్దన్తి. భగ్గవో ‘‘మయ్హం పుత్తో భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా బ్రాహ్మణిం ఆహ – భోతి అఙ్గులిమాలో నామ చోరో ఉప్పన్నో, సో న అఞ్ఞో, తవ పుత్తో అహింసకకుమారో. ఇదాని రాజా తం గణ్హితుం నిక్ఖమిస్సతి, కిం కత్తబ్బన్తి? గచ్ఛ సామి, పుత్తం మే గహేత్వా ఏహీతి. నాహం భద్దే ఉస్సహామి, చతూసు హి జనేసు విస్సాసో నామ నత్థి, చోరో మే పురాణసహాయోతి అవిస్సాసనీయో, సాఖా మే పురాణసన్థతాతి అవిస్సాసనీయా, రాజా మం పూజేతీతి అవిస్సాసనీయో, ఇత్థీ మే వసం గతాతి అవిస్సాసనీయాతి. మాతు హదయం పన ముదుకం హోతి. తస్మా అహం పన గన్త్వా మయ్హం పుత్తం ఆనేస్సామీతి నిక్ఖన్తా.

తందివసఞ్చ భగవా పచ్చూససమయే లోకం వోలోకేన్తో అఙ్గులిమాలం దిస్వా – ‘‘మయి గతే ఏతస్స సోత్థి భవిస్సతి. అగామకే అరఞ్ఞే ఠితో చతుప్పదికం గాథం సుత్వా మమ సన్తికే పబ్బజిత్వా ఛ అభిఞ్ఞా సచ్ఛికరిస్సతి. సచే న గమిస్సామి, మాతరి అపరజ్ఝిత్వా అనుద్ధరణీయో భవిస్సతి, కరిస్సామిస్స సఙ్గహ’’న్తి పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పిణ్డాయ పవిసిత్వా కతభత్తకిచ్చో తం సఙ్గణ్హితుకామో విహారా నిక్ఖమి. ఏతమత్థం దస్సేతుం ‘‘అథ ఖో భగవా’’తిఆది వుత్తం.

౩౪౮. సఙ్కరిత్వా సఙ్కరిత్వాతి సఙ్కేతం కత్వా వగ్గవగ్గా హుత్వా. హత్థత్థం గచ్ఛన్తీతి హత్థే అత్థం వినాసం గచ్ఛన్తి. కిం పన తే భగవన్తం సఞ్జానిత్వా ఏవం వదన్తి అసఞ్జానిత్వాతి? అసఞ్జానిత్వా. అఞ్ఞాతకవేసేన హి భగవా ఏకకోవ అగమాసి. చోరోపి తస్మిం సమయే దీఘరత్తం దుబ్భోజనేన చ దుక్ఖసేయ్యాయ చ ఉక్కణ్ఠితో హోతి. కిత్తకా పనానేన మనుస్సా మారితాతి? ఏకేనూనసహస్సం. సో పన ఇదాని ఏకం లభిత్వా సహస్సం పూరేస్సతీతి సఞ్ఞీ హుత్వా యమేవ పఠమం పస్సామి, తం ఘాతేత్వా గణనం పూరేత్వా సిప్పస్స ఉపచారం కత్వా కేసమస్సుం ఓహారేత్వా న్హాయిత్వా వత్థాని పరివత్తేత్వా మాతాపితరో పస్సిస్సామీతి అటవిమజ్ఝతో అటవిముఖం ఆగన్త్వా ఏకమన్తం ఠితోవ భగవన్తం అద్దస. ఏతమత్థం దస్సేతుం ‘‘అద్దసా ఖో’’తిఆది వుత్తం.

ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖాసీతి మహాపథవిం ఉమ్మియో ఉట్ఠపేన్తో వియ సంహరిత్వా అపరభాగే అక్కమతి, ఓరభాగే వలియో నిక్ఖమన్తి, అఙ్గులిమాలో సరక్ఖేపమత్తం ముఞ్చిత్వా గచ్ఛతి. భగవా పురతో మహన్తం అఙ్గణం దస్సేత్వా సయం మజ్ఝే హోతి, చోరో అన్తే. సో ‘‘ఇదాని నం పాపుణిత్వా గణ్హిస్సామీ’’తి సబ్బథామేన ధావతి. భగవా అఙ్గణస్స పారిమన్తే హోతి, చోరో మజ్ఝే. సో ‘‘ఏత్థ నం పాపుణిత్వా గణ్హిస్సామీ’’తి వేగేన ధావతి. భగవా తస్స పురతో మాతికం వా థలం వా దస్సేతి, ఏతేనుపాయేన తీణి యోజనాని గహేత్వా అగమాసి. చోరో కిలమి, ముఖే ఖేళో సుస్సి, కచ్ఛేహి సేదా ముచ్చింసు. అథస్స ‘‘అచ్ఛరియం వత భో’’తి ఏతదహోసి. మిగమ్పీతి మిగం కస్మా గణ్హాతి? ఛాతసమయే ఆహారత్థం. సో కిర ఏకం గుమ్బం ఘట్టేత్వా మిగే ఉట్ఠాపేతి. తతో చిత్తరుచియం మిగం అనుబన్ధన్తో గణ్హిత్వా పచిత్వా ఖాదతి. పుచ్ఛేయ్యన్తి యేన కారణేనాయం గచ్ఛన్తోవ ఠితో నామ, అహఞ్చ ఠితోవ అట్ఠితో నామ, యంనూనాహం ఇమం సమణం తం కారణం పుచ్ఛేయ్యన్తి అత్థో.

౩౪౯. నిధాయాతి యో విహింసనత్థం భూతేసు దణ్డో పవత్తయితబ్బో సియా, తం నిధాయ అపనేత్వా మేత్తాయ ఖన్తియా పటిసఙ్ఖాయ అవిహింసాయ సారణీయధమ్మేసు చ ఠితో అహన్తి అత్థో. తువమట్ఠితోసీతి పాణేసు అసఞ్ఞతత్తా ఏత్తకాని పాణసహస్సాని ఘాతేన్తస్స తవ మేత్తా వా ఖన్తి వా పటిసఙ్ఖా వా అవిహింసా వా సారణీయధమ్మో వా నత్థి, తస్మా తువం అట్ఠితోసి, ఇదాని ఇరియాపథేన ఠితోపి నిరయే ధావిస్ససి, తిరచ్ఛానయోనియం పేత్తివిసయే అసురకాయే వా ధావిస్ససీతి వుత్తం హోతి.

తతో చోరో – ‘‘మహా అయం సీహనాదో, మహన్తం గజ్జితం, న ఇదం అఞ్ఞస్స భవిస్సతి, మహామాయాయ పుత్తస్స సిద్ధత్థస్స సమణరఞ్ఞో ఏతం గజ్జితం, దిట్ఠో వతమ్హి మఞ్ఞే తిఖిణచక్ఖునా సమ్మాసమ్బుద్ధేన, సఙ్గహకరణత్థం మే భగవా ఆగతో’’తి చిన్తేత్వా చిరస్సం వత మేతిఆదిమాహ. తత్థ మహితోతి దేవమనుస్సాదీహి చతుపచ్చయపూజాయ పూజితో. పచ్చుపాదీతి చిరస్సం కాలస్స అచ్చయేన మయ్హం సఙ్గహత్థాయ ఇమం మహావనం పటిపజ్జి. పహాయ పాపన్తి పజహిత్వా పాపం.

ఇత్వేవాతి ఏవం వత్వాయేవ. ఆవుధన్తి పఞ్చావుధం. సోబ్భేతి సమన్తతో ఛిన్నే. పపాతేతి ఏకతో ఛిన్నే. నరకేతి ఫలితట్ఠానే. ఇధ పన తీహిపి ఇమేహి పదేహి అరఞ్ఞమేవ వుత్తం. అకిరీతి ఖిపి ఛడ్డేసి.

తమేహి భిక్ఖూతి తదా అవోచాతి భగవతో ఇమం పబ్బాజేన్తో కుహిం సత్థకం లభిస్సామి, కుహిం పత్తచీవరన్తి పరియేసనకిచ్చం నత్థి, కమ్మం పన ఓలోకేసి. అథస్స పుబ్బే సీలవన్తానం అట్ఠపరిక్ఖారభణ్డకస్స దిన్నభావం ఞత్వా దక్ఖిణహత్థం పసారేత్వా – ‘‘ఏహి భిక్ఖు స్వాక్ఖాతో ధమ్మో, చర బ్రహ్మచరియం సమ్మా దుక్ఖస్స అన్తకిరియాయా’’తి ఆహ. సో సహ వచనేనేవ ఇద్ధిమయపత్తచీవరం పటిలభి. తావదేవస్స గిహిలిఙ్గం అన్తరధాయి, సమణలిఙ్గం పాతురహోసి.

‘‘తిచీవరఞ్చ పత్తో చ, వాసి సూచి చ బన్ధనం;

పరిస్సావనేన అట్ఠేతే, యుత్తయోగస్స భిక్ఖునో’’తి. –

ఏవం వుత్తా అట్ఠ పరిక్ఖారా సరీరపటిబద్ధావ హుత్వా నిబ్బత్తింసు. ఏసేవ తస్స అహు భిక్ఖుభావోతి ఏస ఏహిభిక్ఖుభావో తస్స ఉపసమ్పన్నభిక్ఖుభావో అహోసి, న హి ఏహిభిక్ఖూనం విసుం ఉపసమ్పదా నామ అత్థి.

౩౫౦. పచ్ఛాసమణేనాతి భణ్డగ్గాహకేన పచ్ఛాసమణేన, తేనేవ అత్తనో పత్తచీవరం గాహాపేత్వా తం పచ్ఛాసమణం కత్వా గతోతి అత్థో. మాతాపిస్స అట్ఠఉసభమత్తేన ఠానేన అన్తరితా, – ‘‘తాత, అహింసక కత్థ ఠితోసి, కత్థ నిసిన్నోసి, కుహిం గతోసి? మయా సద్ధిం న కథేసి తాతా’’తి వదన్తీ ఆహిణ్డిత్వా అపస్సమానా ఏత్తోవ గతా.

పఞ్చమత్తేహి అస్ససతేహీతి సచే చోరస్స పరాజయో భవిస్సతి, అనుబన్ధిత్వా నం గణ్హిస్సామి. సచే మయ్హం పరాజయో భవిస్సతి, వేగేన పలాయిస్సామీతి సల్లహుకేన బలేన నిక్ఖమి. యేన ఆరామోతి కస్మా ఆరామం అగమాసి? సో కిర చోరస్స భాయతి, చిత్తేన గన్తుకామో న గచ్ఛతి, గరహాభయేన నిక్ఖమి. తేనస్స ఏతదహోసి – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధం వన్దిత్వా నిసీదిస్సామి, సో పుచ్ఛిస్సతి ‘కస్మా బలం గహేత్వా నిక్ఖన్తోసీ’తి. అథాహం ఆరోచేస్సామి, భగవా హి మం న కేవలం సమ్పరాయికేనేవ అత్థేన సఙ్గణ్హాతి, దిట్ఠధమ్మికేనపి సఙ్గణ్హాతియేవ. సో సచే మయ్హం జయో భవిస్సతి, అధివాసేస్సతి. సచే పరాజయో భవిస్సతి ‘కిం తే, మహారాజ, ఏకం చోరం ఆరబ్భ గమనేనా’తి వక్ఖతి. తతో మం జనో ఏవం సఞ్జానిస్సతి – ‘రాజా చోరం గహేతుం నిక్ఖన్తో, సమ్మాసమ్బుద్ధేన పన నివత్తితో’తి’’ గరహమోక్ఖం సమ్పస్సమానో అగమాసి.

కుతో పనస్సాతి కస్మా ఆహ? అపి నామ భగవా తస్స ఉపనిస్సయం ఓలోకేత్వా తం ఆనేత్వా పబ్బాజేయ్యాతి భగవతో పరిగణ్హనత్థం ఆహ. రఞ్ఞోతి న కేవలం రఞ్ఞోయేవ భయం అహోసి, అవసేసోపి మహాజనో భీతో ఫలకావుధాని ఛడ్డేత్వా సమ్ముఖసమ్ముఖట్ఠానేవ పలాయిత్వా నగరం పవిసిత్వా ద్వారం పిధాయ అట్టాలకే ఆరుయ్హ ఓలోకేన్తో అట్ఠాసి. ఏవఞ్చ అవోచ – ‘‘అఙ్గులిమాలో ‘రాజా మయ్హం సన్తికం ఆగచ్ఛతీ’తి ఞత్వా పఠమతరం ఆగన్త్వా జేతవనే నిసిన్నో, రాజా తేన గహితో, మయం పన పలాయిత్వా ముత్తా’’తి. నత్థి తే ఇతో భయన్తి అయఞ్హి ఇదాని కున్థకిపిల్లికం జీవితా న వోరోపేతి, నత్థి తే ఇమస్స సన్తికా భయన్తి అత్థో.

కథం గోత్తోతి? కస్మా పుచ్ఛతి? పబ్బజితం దారుణకమ్మేన ఉప్పన్ననామం గహేత్వా వోహరితుం న యుత్తం, మాతాపితూనం గోత్తవసేన నం సముదాచరిస్సామీతి మఞ్ఞమానో పుచ్ఛి. పరిక్ఖారానన్తి ఏతేసం అత్థాయ అహం ఉస్సుక్కం కరిస్సామీతి అత్థో. కథేన్తోయేవ చ ఉదరే బద్ధసాటకం ముఞ్చిత్వా థేరస్స పాదమూలే ఠపేసి.

౩౫౧. ఆరఞ్ఞికోతిఆదీని చత్తారి ధుతఙ్గాని పాళియం ఆగతాని. థేరేన పన తేరసపి సమాదిన్నానేవ అహేసుం, తస్మా అలన్తి ఆహ. యఞ్హి మయం, భన్తేతి కిం సన్ధాయ వదతి? ‘‘హత్థిమ్పి ధావన్తం అనుబన్ధిత్వా గణ్హామీ’’తి ఆగతట్ఠానే రఞ్ఞా పేసితహత్థాదయో సో ఏవం అగ్గహేసి. రాజాపి – ‘‘హత్థీహియేవ నం పరిక్ఖిపిత్వా గణ్హథ, అస్సేహేవ, రథేహేవా’’తి ఏవం అనేకవారం బహూ హత్థాదయో పేసేసి. ఏవం గతేసు పన తేసు – ‘‘అహం అరే అఙ్గులిమాలో’’తి తస్మిం ఉట్ఠాయ సద్దం కరోన్తే ఏకోపి ఆవుధం పరివత్తేతుం నాసక్ఖి, సబ్బేవ కోట్టేత్వా మారేసి. హత్థీ అరఞ్ఞహత్థీ, అస్సా అరఞ్ఞఅస్సా, రథాపి తత్థేవ భిజ్జన్తీతి ఇదం సన్ధాయ రాజా ఏవం వదతి.

పిణ్డాయ పావిసీతి న ఇదం పఠమం పావిసి. ఇత్థిదస్సనదివసం సన్ధాయ పనేతం వుత్తం. దేవసికమ్పి పనేస పవిసతేవ, మనుస్సా చ నం దిస్వా ఉత్తసన్తిపి పలాయన్తిపి ద్వారమ్పి థకేన్తి, ఏకచ్చే అఙ్గులిమాలోతి సుత్వావ పలాయిత్వా అరఞ్ఞం వా పవిసన్తి, ఘరం వా పవిసిత్వా ద్వారం థకేన్తి. పలాయితుం అసక్కోన్తా పిట్ఠిం దత్వా తిట్ఠన్తి. థేరో ఉళుఙ్గయాగుమ్పి కటచ్ఛుభిక్ఖమ్పి న లభతి, పిణ్డపాతేన కిలమతి. బహి అలభన్తో నగరం సబ్బసాధారణన్తి నగరం పవిసతి. యేన ద్వారేన పవిసతి, తత్థ అఙ్గులిమాలో ఆగతోతి కూటసహస్సానం భిజ్జనకారణం హోతి. ఏతదహోసీతి కారుఞ్ఞప్పత్తియా అహోసి. ఏకేన ఊనమనుస్ససహస్సం ఘాతేన్తస్స ఏకదివసమ్పి కారుఞ్ఞం నాహోసి, గబ్భమూళ్హాయ ఇత్థియా దస్సనమత్తేనేవ కథం ఉప్పన్నన్తి? పబ్బజ్జాబలేన, పబ్బజ్జాబలఞ్హి ఏతం.

తేన హీతి యస్మా తే కారుఞ్ఞం ఉప్పన్నం, తస్మాతి అత్థో. అరియాయ జాతియాతి, అఙ్గులిమాల, ఏతం త్వం మా గణ్హి, నేసా తవ జాతి. గిహికాలో ఏస, గిహీ నామ పాణమ్పి హనన్తి, అదిన్నాదానాదీనిపి కరోన్తి. ఇదాని పన తే అరియా నామ జాతి. తస్మా త్వం ‘‘యతో అహం, భగిని, జాతో’’తి సచే ఏవం వత్తుం కుక్కుచ్చాయసి, తేన హి ‘‘అరియాయ జాతియా’’తి ఏవం విసేసేత్వా వదాహీతి ఉయ్యోజేసి.

తం ఇత్థిం ఏతదవోచాతి ఇత్థీనం గబ్భవుట్ఠానట్ఠానం నామ న సక్కా పురిసేన ఉపసఙ్కమితుం. థేరో కిం కరోసీతి? అఙ్గులిమాలత్థేరో సచ్చకిరియం కత్వా సోత్థికరణత్థాయ ఆగతోతి ఆరోచాపేసి. తతో తే సాణియా పరిక్ఖిపిత్వా థేరస్స బహిసాణియం పీఠకం పఞ్ఞాపేసుం. థేరో తత్థ నిసీదిత్వా – ‘‘యతో అహం భగిని సబ్బఞ్ఞుబుద్ధస్స అరియాయ జాతియా జాతో’’తి సచ్చకిరియం అకాసి, సహ సచ్చవచనేనేవ ధమకరణతో ముత్తఉదకం వియ దారకో నిక్ఖమి. మాతాపుత్తానం సోత్థి అహోసి. ఇమఞ్చ పన పరిత్తం న కిఞ్చి పరిస్సయం న మద్దతి, మహాపరిత్తం నామేతన్తి వుత్తం. థేరేన నిసీదిత్వా సచ్చకిరియకతట్ఠానే పీఠకం అకంసు. గబ్భమూళ్హం తిరచ్ఛానగతిత్థిమ్పి ఆనేత్వా తత్థ నిసజ్జాపేన్తి, తావదేవ సుఖేన గబ్భవుట్ఠానం హోతి. యా దుబ్బలా హోతి న సక్కా ఆనేతుం, తస్సా పీఠకధోవనఉదకం నేత్వా సీసే సిఞ్చన్తి, తఙ్ఖణంయేవ గబ్భవుట్ఠానం హోతి, అఞ్ఞమ్పి రోగం వూపసమేతి. యావ కప్పా తిట్ఠనకపాటిహారియం కిరేతం.

కిం పన భగవా థేరం వేజ్జకమ్మం కారాపేసీతి? న కారాపేసి. థేరఞ్హి దిస్వా మనుస్సా భీతా పలాయన్తి. థేరో భిక్ఖాహారేన కిలమతి, సమణధమ్మం కాతుం న సక్కోతి. తస్స అనుగ్గహేన సచ్చకిరియం కారేసి. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘ఇదాని కిర అఙ్గులిమాలత్థేరో మేత్తచిత్తం పటిలభిత్వా సచ్చకిరియాయ మనుస్సానం సోత్థిభావం కరోతీతి మనుస్సా థేరం ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి, తతో భిక్ఖాహారేన అకిలమన్తో సమణధమ్మం కాతుం సక్ఖిస్సతీ’’తి అనుగ్గహేన సచ్చకిరియం కారేసి. న హి సచ్చకిరియా వేజ్జకమ్మం హోతి. థేరస్సాపి చ ‘‘సమణధమ్మం కరిస్సామీ’’తి మూలకమ్మట్ఠానం గహేత్వా రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానే నిసిన్నస్స చిత్తం కమ్మట్ఠానాభిముఖం న గచ్ఛతి, అటవియం ఠత్వా మనుస్సానం ఘాతితట్ఠానమేవ పాకటం హోతి. ‘‘దుగ్గతోమ్హి, ఖుద్దకపుత్తోమ్హి, జీవితం మే దేహి సామీతి మరణభీతానం వచనాకారో చ హత్థపాదవికారో చ ఆపాథం ఆగచ్ఛతి, సో విప్పటిసారీ హుత్వా తతోవ ఉట్ఠాయ గచ్ఛతి, అథస్స భగవా తం జాతిం అబ్బోహారికం కత్వావాయం విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం గణ్హిస్సతీతి అరియాయ జాతియా సచ్చకిరియం కారేసి. ఏకో వూపకట్ఠోతిఆది వత్థసుత్తే (మ. ని. ౧.౮౦) విత్థారితం.

౩౫౨. అఞ్ఞేనపి లేడ్డు ఖిత్తోతి కాకసునఖసూకరాదీనం పటిక్కమాపనత్థాయ సమన్తా సరక్ఖేపమత్తే ఠానే యేన కేనచి దిసాభాగేన ఖిత్తో ఆగన్త్వా థేరస్సేవ కాయే పతతి. కిత్తకే ఠానే ఏవం హోతి? గణ్ఠికం పటిముఞ్చిత్వా పిణ్డాయ చరిత్వా పటినివత్తేత్వా యావ గణ్ఠికపటిముక్కట్ఠానం ఆగచ్ఛతి, తావ హోతి. భిన్నేన సీసేనాతి మహాచమ్మం ఛిన్దిత్వా యావ అట్ఠిమరియాదా భిన్నేన.

బ్రాహ్మణాతి ఖీణాసవభావం సన్ధాయ ఆహ. యస్స ఖో త్వం, బ్రాహ్మణ, కమ్మస్స విపాకేనాతి ఇదం సభాగదిట్ఠధమ్మవేదనీయకమ్మం సన్ధాయ వుత్తం. కమ్మఞ్హి కరియమానమేవ తయో కోట్ఠాసే పూరేతి. సత్తసు చిత్తేసు కుసలా వా అకుసలా వా పఠమజవనచేతనా దిట్ఠధమ్మవేదనీయకమ్మం నామ హోతి. తం ఇమస్మింయేవ అత్తభావే విపాకం దేతి. తథా అసక్కోన్తం అహోసికమ్మం, నాహోసి కమ్మవిపాకో, న భవిస్సతి కమ్మవిపాకో, నత్థి కమ్మవిపాకోతి ఇమస్స తికస్స వసేన అహోసికమ్మం నామ హోతి. అత్థసాధికా సత్తమజవనచేతనా ఉపపజ్జవేదనీయకమ్మం నామ. తం అనన్తరే అత్తభావే విపాకం దేతి. తథా అసక్కోన్తం వుత్తనయేనేవ తం అహోసికమ్మం నామ హోతి. ఉభిన్నమన్తరే పఞ్చజవనచేతనా అపరాపరియవేదనీయకమ్మం నామ హోతి. తం అనాగతే యదా ఓకాసం లభతి, తదా విపాకం దేతి. సతి సంసారప్పవత్తియా అహోసికమ్మం నామ న హోతి. థేరస్స పన ఉపపజ్జవేదనీయఞ్చ అపరాపరియవేదనీయఞ్చాతి ఇమాని ద్వే కమ్మాని కమ్మక్ఖయకరేన అరహత్తమగ్గేన సముగ్ఘాటితాని, దిట్ఠధమ్మవేదనీయం అత్థి. తం అరహత్తప్పత్తస్సాపి విపాకం దేతియేవ. తం సన్ధాయ భగవా ‘‘యస్స ఖో త్వ’’న్తిఆదిమాహ. తస్మా యస్స ఖోతి ఏత్థ యాదిసస్స ఖో త్వం, బ్రాహ్మణ, కమ్మస్స విపాకేనాతి ఏవం అత్థో వేదితబ్బో.

అబ్భా ముత్తోతి దేసనాసీసమత్తమేతం, అబ్భా మహికా ధూమో రజో రాహూతి ఇమేహి పన ఉపక్కిలేసేహి ముత్తో చన్దిమా ఇధ అధిప్పేతో. యథా హి ఏవం నిరుపక్కిలేసో చన్దిమా లోకం పభాసేతి, ఏవం పమాదకిలేసవిముత్తో అప్పమత్తో భిక్ఖు ఇమం అత్తనో ఖన్ధాయతనధాతులోకం పభాసేతి, విహతకిలేసన్ధకారం కరోతి.

కుసలేన పిధీయతీతి మగ్గకుసలేన పిధీయతి అప్పటిసన్ధికం కరీయతి. యుఞ్జతి బుద్ధసాసనేతి బుద్ధసాసనే కాయేన వాచాయ మనసా చ యుత్తప్పయుత్తో విహరతి. ఇమా తిస్సో థేరస్స ఉదానగాథా నామ.

దిసా హి మేతి ఇదం కిర థేరో అత్తనో పరిత్తాణాకారం కరోన్తో ఆహ. తత్థ దిసా హి మేతి మమ సపత్తా. యే మం ఏవం ఉపవదన్తి – ‘‘యథా మయం అఙ్గులిమాలేన మారితానం ఞాతకానం వసేన దుక్ఖం వేదియామ, ఏవం అఙ్గులిమాలోపి వేదియతూ’’తి, తే మయ్హం దిసా చతుసచ్చధమ్మకథం సుణన్తూతి అత్థో. యుఞ్జన్తూతి కాయవాచామనేహి యుత్తప్పయుత్తా విహరన్తు. యే ధమ్మమేవాదపయన్తి సన్తోతి యే సన్తో సప్పురిసా ధమ్మంయేవ ఆదపేన్తి సమాదపేన్తి గణ్హాపేన్తి, తే మనుజా మయ్హం సపత్తా భజన్తు సేవన్తు పయిరుపాసన్తూతి అత్థో.

అవిరోధప్పసంసీనన్తి అవిరోధో వుచ్చతి మేత్తా, మేత్తాపసంసకానన్తి అత్థో. సుణన్తు ధమ్మం కాలేనాతి ఖణే ఖణే ఖన్తిమేత్తాపటిసఙ్ఖాసారణీయధమ్మం సుణన్తు. తఞ్చ అనువిధీయన్తూతి తఞ్చ ధమ్మం అనుకరోన్తు పూరేన్తు.

న హి జాతు సో మమం హింసేతి యో మయ్హం దిసో, సో మం ఏకంసేనేవ న హింసేయ్య. అఞ్ఞం వా పన కిఞ్చి నన్తి న కేవలం మం, అఞ్ఞమ్పి పన కఞ్చి పుగ్గలం మా హింసన్తు మా విహేఠేన్తు. పప్పుయ్య పరమం సన్తిన్తి పరమం సన్తిభూతం నిబ్బానం పాపుణిత్వా. రక్ఖేయ్య తసథావరేతి తసా వుచ్చన్తి సతణ్హా, థావరా నిత్తణ్హా. ఇదం వుత్తం హోతి – యో నిబ్బానం పాపుణాతి, సో సబ్బం తసథావరం రక్ఖితుం సమత్థో హోతి. తస్మా మయ్హమ్పి దిసా నిబ్బానం పాపుణన్తు, ఏవం మం ఏకంసేనేవ న హింసిస్సన్తీతి. ఇమా తిస్సో గాథా అత్తనో పరిత్తం కాతుం ఆహ.

ఇదాని అత్తనోవ పటిపత్తిం దీపేన్తో ఉదకఞ్హి నయన్తి నేత్తికాతి ఆహ. తత్థ నేత్తికాతి యే మాతికం సోధేత్వా బన్ధితబ్బట్ఠానే బన్ధిత్వా ఉదకం నయన్తి. ఉసుకారాతి ఉసుకారకా. నమయన్తీతి తేలకఞ్జికేన మక్ఖేత్వా కుక్కుళే తాపేత్వా ఉన్నతున్నతట్ఠానే నమేన్తా ఉజుం కరోన్తి. తేజనన్తి కణ్డం. తఞ్హి ఇస్సాసో తేజం కరోతి, పరఞ్చ తజ్జేతి, తస్మా తేజనన్తి వుచ్చతి. అత్తానం దమయన్తీతి యథా నేత్తికా ఉజుమగ్గేన ఉదకం నయన్తి, ఉసుకారా తేజనం, తచ్ఛకా చ దారుం ఉజుం కరోన్తి, ఏవమేవం పణ్డితా అత్తానం దమేన్తి ఉజుకం కరోన్తి నిబ్బిసేవనం కరోన్తి.

తాదినాతి ఇట్ఠానిట్ఠాదీసు నిబ్బికారేన – ‘‘పఞ్చహాకారేహి భగవా తాదీ, ఇట్ఠానిట్ఠే తాదీ, వన్తావీతి తాదీ, చత్తావీతి తాదీ, తిణ్ణావీతి తాదీ, తన్నిద్దేసాతి తాదీ’’తి (మహాని. ౩౮; ౧౯౨) ఏవం తాదిలక్ఖణప్పత్తేన సత్థారా. భవనేత్తీతి భవరజ్జు, తణ్హాయేతం నామం. తాయ హి గోణా వియ గీవాయ రజ్జుయా, సత్తా హదయే బద్ధా తం తం భవం నీయన్తి, తస్మా భవనేత్తీతి వుచ్చతి. ఫుట్ఠో కమ్మవిపాకేనాతి మగ్గచేతనాయ ఫుట్ఠో. యస్మా హి మగ్గచేతనాయ కమ్మం పచ్చతి విపచ్చతి డయ్హతి, పరిక్ఖయం గచ్ఛతి, తస్మా సా కమ్మవిపాకోతి వుత్తా. తాయ హి ఫుట్ఠత్తా ఏస అణణో నిక్కిలేసో జాతో, న దుక్ఖవేదనాయ అణణో. భుఞ్జామీతి చేత్థ థేయ్యపరిభోగో ఇణపరిభోగో దాయజ్జపరిభోగో సామిపరిభోగోతి చత్తారో పరిభోగా వేదితబ్బా. తత్థ దుస్సీలస్స పరిభోగో థేయ్యపరిభోగో నామ. సో హి చత్తారో పచ్చయే థేనేత్వా భుఞ్జతి. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘థేయ్యాయ వో, భిక్ఖవే, రట్ఠపిణ్డో భుత్తో’’తి (పారా. ౧౯౫). సీలవతో పన అపచ్చవేక్ఖణపరిభోగో ఇణపరిభోగో నామ. సత్తన్నం సేక్ఖానం పరిభోగో దాయజ్జపరిభోగో నామ. ఖీణాసవస్స పరిభోగో సామిపరిభోగో నామ. ఇధ కిలేసఇణానం అభావం సన్ధాయ ‘‘అణణో’’తి వుత్తం. ‘‘అనిణో’’తిపి పాఠో. సామిపరిభోగం సన్ధాయ ‘‘భుఞ్జామి భోజన’’న్తి వుత్తం.

కామరతిసన్థవన్తి దువిధేసుపి కామేసు తణ్హారతిసన్థవం మా అనుయుఞ్జథ మా కరిత్థ. నయిదం దుమ్మన్తితం మమాతి యం మయా సమ్మాసమ్బుద్ధం దిస్వా పబ్బజిస్సామీతి మన్తితం, తం మమ మన్తితం న దుమ్మన్తితం. సంవిభత్తేసు ధమ్మేసూతి అహం సత్థాతి ఏవం లోకే ఉప్పన్నేహి యే ధమ్మా సంవిభత్తా, తేసు ధమ్మేసు యం సేట్ఠం నిబ్బానం, తదేవ అహం ఉపగమం ఉపగతో సమ్పత్తో, తస్మా మయ్హం ఇదం ఆగమనం స్వాగతం నామ గతన్తి. తిస్సో విజ్జాతి పుబ్బేనివాసదిబ్బచక్ఖుఆసవక్ఖయపఞ్ఞా. కతం బుద్ధస్స సాసనన్తి యం బుద్ధస్స సాసనే కత్తబ్బకిచ్చం అత్థి, తం సబ్బం మయా కతం. తీహి విజ్జాహి నవహి చ లోకుత్తరధమ్మేహి దేసనం మత్థకం పాపేసీతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

అఙ్గులిమాలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.