౧౦. కణ్ణకత్థలసుత్తవణ్ణనా

౩౭౫. ఏవం మే సుతన్తి కణ్ణకత్థలసుత్తం. తత్థ ఉరుఞ్ఞాయన్తి ఉరుఞ్ఞాతి తస్స రట్ఠస్సపి నగరస్సపి ఏతదేవ నామం, భగవా ఉరుఞ్ఞానగరం ఉపనిస్సాయ విహరతి. కణ్ణకత్థలే మిగదాయేతి తస్స నగరస్స అవిదూరే కణ్ణకత్థలం నామ ఏకో రమణీయో భూమిభాగో అత్థి, సో మిగానం అభయత్థాయ దిన్నత్తా మిగదాయోతి వుచ్చతి, తస్మిం కణ్ణకత్థలే మిగదాయే. కేనచిదేవ కరణీయేనాతి న అఞ్ఞేన, అనన్తరసుత్తే వుత్తకరణీయేనేవ. సోమా చ భగినీ సకులా చ భగినీతి ఇమా ద్వే భగినియో రఞ్ఞో పజాపతియో. భత్తాభిహారేతి భత్తం అభిహరణట్ఠానే. రఞ్ఞో భుఞ్జనట్ఠానఞ్హి సబ్బాపి ఓరోధా కటచ్ఛుఆదీని గహేత్వా రాజానం ఉపట్ఠాతుం గచ్ఛన్తి, తాపి తథేవ అగమంసు.

౩౭౬. కిం పన, మహారాజాతి కస్మా ఏవమాహ? రఞ్ఞో గరహపరిమోచనత్థం. ఏవఞ్హి పరిసా చిన్తేయ్య – ‘‘అయం రాజా ఆగచ్ఛమానోవ మాతుగామానం సాసనం ఆరోచేతి, మయం అత్తనో ధమ్మతాయ భగవన్తం దట్ఠుం ఆగతోతి మఞ్ఞామ, అయం పన మాతుగామానం సాసనం గహేత్వా ఆగతో, మాతుగామదాసో మఞ్ఞే, ఏస పుబ్బేపి ఇమినావ కారణేన ఆగచ్ఛతీ’’తి. పుచ్ఛితో పన సో అత్తనో ఆగమనకారణం కథేస్సతి, ఏవమస్స అయం గరహా న ఉప్పజ్జిస్సతీతి గరహమోచనత్థం ఏవమాహ.

౩౭౮. అబ్భుదాహాసీతి కథేసి. సకిదేవ సబ్బం ఉస్సతి సబ్బం దక్ఖితీతి యో ఏకావజ్జనేన ఏకచిత్తేన అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం సబ్బం ఉస్సతి వా దక్ఖితి వా, సో నత్థీతి అత్థో. ఏకేన హి చిత్తేన అతీతం సబ్బం జానిస్సామీతి ఆవజ్జిత్వాపి అతీతం సబ్బం జానితుం న సక్కా, ఏకదేసమేవ జానాతి. అనాగతపచ్చుప్పన్నం పన తేన చిత్తేన సబ్బేనేవ సబ్బం న జానాతీతి. ఏస నయో ఇతరేసు. ఏవం ఏకచిత్తవసేనాయం పఞ్హో కథితో. హేతురూపన్తి హేతుసభావం కారణజాతికం. సహేతురూపన్తి సకారణజాతికం. సమ్పరాయికాహం, భన్తేతి సమ్పరాయగుణం అహం, భన్తే, పుచ్ఛామి.

౩౭౯. పఞ్చిమానీతి ఇమస్మిం సుత్తే పఞ్చ పధానియఙ్గాని లోకుత్తరమిస్సకాని కథితాని. కథినఙ్గణవాసీచూళసముద్దత్థేరో పన ‘‘తుమ్హాకం, భన్తే, కిం రుచ్చతీ’’తి వుత్తే ‘‘మయ్హం లోకుత్తరానేవాతి రుచ్చతీ’’తి ఆహ. పధానవేమత్తతన్తి పధాననానత్తం. అఞ్ఞాదిసమేవ హి పుథుజ్జనస్స పధానం, అఞ్ఞాదిసం సోతాపన్నస్స, అఞ్ఞాదిసం సకదాగామినో, అఞ్ఞాదిసం అనాగామినో, అఞ్ఞాదిసం అరహతో, అఞ్ఞాదిసం అసీతిమహాసావకానం, అఞ్ఞాదిసం ద్విన్నం అగ్గసావకానం, అఞ్ఞాదిసం పచ్చేకబుద్ధానం, అఞ్ఞాదిసం సబ్బఞ్ఞుబుద్ధానం. పుథుజ్జనస్స పధానం సోతాపన్నస్స పధానం న పాపుణాతి…పే… పచ్చేకబుద్ధస్స పధానం సబ్బఞ్ఞుబుద్ధస్స పధానం న పాపుణాతి. ఇమమత్థం సన్ధాయ ‘‘పధానవేమత్తతం వదామీ’’తి ఆహ. దన్తకారణం గచ్ఛేయ్యున్తి యం అకూటకరణం, అనవచ్ఛిన్దనం, ధురస్స అచ్ఛిన్దనన్తి దన్తేసు కారణం దిస్సతి, తం కారణం ఉపగచ్ఛేయ్యున్తి అత్థో. దన్తభూమిన్తి దన్తేహి గన్తబ్బభూమిం. అస్సద్ధోతిఆదీసు పుథుజ్జనసోతాపన్నసకదాగామిఅనాగామినో చత్తారోపి అస్సద్ధా నామ. పుథుజ్జనో హి సోతాపన్నస్స సద్ధం అప్పత్తోతి అస్సద్ధో, సోతాపన్నో సకదాగామిస్స, సకదాగామీ అనాగామిస్స, అనాగామీ అరహతో సద్ధం అప్పత్తోతి అస్సద్ధో, ఆబాధో అరహతోపి ఉప్పజ్జతీతి పఞ్చపి బహ్వాబాధా నామ హోన్తి. అరియసావకస్స పన సఠో మాయావీతి నామం నత్థి. తేనేవ థేరో – ‘‘పఞ్చ పధానియఙ్గాని లోకుత్తరాని కథితానీతి మయ్హం రుచ్చతీ’’తి ఆహ. అస్సఖళుఙ్కసుత్తన్తే పన – ‘‘తయో చ, భిక్ఖవే, అస్సఖళుఙ్కే తయో చ పురిసఖళుఙ్కే దేసేస్సామీ’’తి (అ. ని. ౩.౧౪౧) ఏత్థ అరియసావకస్సాపి సమ్బోధినామం ఆగతం, తస్స వసేన లోకుత్తరమిస్సకా కథితాతి వుత్తం. పుథుజ్జనో పన సోతాపత్తిమగ్గవీరియం అసమ్పత్తో…పే… అనాగామీ అరహత్తమగ్గవీరియం అసమ్పత్తోతి కుసీతోపి అస్సద్ధో వియ చత్తారోవ హోన్తి, తథా దుప్పఞ్ఞో.

ఏవం పనేత్థ ఓపమ్మసంసన్దనం వేదితబ్బం – అదన్తహత్థిఆదయో వియ హి మగ్గపధానరహితో పుగ్గలో. దన్తహత్థిఆదయో వియ మగ్గపధానవా. యథా అదన్తా హత్థిఆదయో కూటాకారం అకత్వా అవిచ్ఛిన్దిత్వా ధురం అపాతేత్వా దన్తగమనం వా గన్తుం దన్తభూమిం వా పత్తుం న సక్కోన్తి, ఏవమేవం మగ్గపధానరహితో మగ్గపధానవతా పత్తబ్బం పాపుణితుం నిబ్బత్తేతబ్బం గుణం నిబ్బత్తేతుం న సక్కోతి. యథా పన దన్తహత్థిఆదయో కూటాకారం అకత్వా అవిచ్ఛిన్దిత్వా ధురం అపాతేత్వా దన్తగమనం వా గన్తుం దన్తభూమిం వా పత్తుం సక్కోన్తి, ఏవమేవం మగ్గపధానవా మగ్గపధానవతా పత్తబ్బం పాపుణితుం నిబ్బత్తేతబ్బం గుణం నిబ్బత్తేతుం సక్కోతి. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘సోతాపత్తిమగ్గపధానవా సోతాపత్తిమగ్గపధానవతా పత్తోకాసం పాపుణితుం నిబ్బత్తేతబ్బం గుణం నిబ్బత్తేతుం సక్కోతి…పే… అరహత్తమగ్గపధానవా అరహత్తమగ్గపధానవతా పత్తోకాసం పాపుణితుం నిబ్బత్తేతబ్బం గుణం నిబ్బత్తేతుం సక్కోతీ’’తి.

౩౮౦. సమ్మప్పధానాతి మగ్గపధానేన సమ్మప్పధానా. న కిఞ్చి నానాకరణం వదామి యదిదం విముత్తియా విముత్తిన్తి యం ఏకస్స ఫలవిముత్తియా ఇతరస్స ఫలవిముత్తిం ఆరబ్భ నానాకరణం వత్తబ్బం సియా, తం న కిఞ్చి వదామీతి అత్థో. అచ్చియా వా అచ్చిన్తి అచ్చియా వా అచ్చిమ్హి. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో, భుమ్మత్థే హి ఏతం ఉపయోగవచనం. కిం పన త్వం, మహారాజాతి, మహారాజ, కిం త్వం? ‘‘సన్తి దేవా చాతుమహారాజికా, సన్తి దేవా తావతింసా…పే… సన్తి దేవా పరనిమ్మితవసవత్తినో, సన్తి దేవా తతుత్తరి’’న్తి ఏవం దేవానం అత్థిభావం న జానాసి, యేన ఏవం వదేసీతి. తతో అత్థిభావం జానామి, మనుస్సలోకం పన ఆగచ్ఛన్తి నాగచ్ఛన్తీతి ఇదం పుచ్ఛన్తో యది వా తే, భన్తేతిఆదిమాహ. సబ్యాబజ్ఝాతి సదుక్ఖా, సముచ్ఛేదప్పహానేన అప్పహీనచేతసికదుక్ఖా. ఆగన్తారోతి ఉపపత్తివసేన ఆగన్తారో. అబ్యాబజ్ఝాతి సముచ్ఛిన్నదుక్ఖా. అనాగన్తారోతి ఉపపత్తివసేన అనాగన్తారో.

౩౮౧. పహోతీతి సక్కోతి. రాజా హి పుఞ్ఞవన్తమ్పి లాభసక్కారసమ్పన్నం యథా న కోచి ఉపసఙ్కమతి, ఏవం కరోన్తో తమ్హా ఠానా చావేతుం సక్కోతి. తం అపుఞ్ఞవన్తమ్పి సకలగామం పిణ్డాయ చరిత్వా యాపనమత్తం అలభన్తం యథా లాభసక్కారసమ్పన్నో హోతి, ఏవం కరోన్తో తమ్హా ఠానా చావేతుం సక్కోతి. బ్రహ్మచరియవన్తమ్పి ఇత్థీహి సద్ధిం సమ్పయోజేత్వా సీలవినాసం పాపేన్తో బలక్కారేన వా ఉప్పబ్బాజేన్తో తమ్హా ఠానా చావేతుం సక్కోతి. అబ్రహ్మచరియవన్తమ్పి సమ్పన్నకామగుణం అమచ్చం బన్ధనాగారం పవేసేత్వా ఇత్థీనం ముఖమ్పి పస్సితుం అదేన్తో తమ్హా ఠానా చావేతి నామ. రట్ఠతో పన యం ఇచ్ఛతి, తం పబ్బాజేతి నామ.

దస్సనాయపి నప్పహోన్తీతి కామావచరే తావ అబ్యాబజ్ఝే దేవే సబ్యాబజ్ఝా దేవా చక్ఖువిఞ్ఞాణదస్సనాయపి నప్పహోన్తి. కస్మా? అరహతో తత్థ ఠానాభావతో. రూపావచరే పన ఏకవిమానస్మింయేవ తిట్ఠన్తి చ నిసీదన్తి చాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణదస్సనాయ పహోన్తి, ఏతేహి దిట్ఠం పన సల్లక్ఖితం పటివిద్ధం లక్ఖణం దట్ఠుం సల్లక్ఖితుం పటివిజ్ఝితుం న సక్కోన్తీతి ఞాణచక్ఖునా దస్సనాయ నప్పహోన్తి, ఉపరిదేవే చ చక్ఖువిఞ్ఞాణదస్సనేనాపీతి.

౩౮౨. కో నామో అయం, భన్తేతి రాజా థేరం జానన్తోపి అజానన్తో వియ పుచ్ఛతి. కస్మా? పసంసితుకామతాయ. ఆనన్దరూపోతి ఆనన్దసభావో. బ్రహ్మపుచ్ఛాపి వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా. అథ ఖో అఞ్ఞతరో పురిసోతి సా కిర కథా విటటూభేనేవ కథితా, తే ‘‘తయా కథితా, తయా కథితా’’తి కుపితా అఞ్ఞమఞ్ఞం ఇమస్మింయేవ ఠానే అత్తనో అత్తనో బలకాయం ఉట్ఠాపేత్వా కలహమ్పి కరేయ్యున్తి నివారణత్థం సో రాజపురిసో ఏతదవోచ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ. అయం పన దేసనా నేయ్యపుగ్గలస్స వసేన నిట్ఠితాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

కణ్ణకత్థలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుత్థవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.