౧. ఘటికారసుత్తవణ్ణనా

౨౮౨. ఏవం మే సుతన్తి ఘటికారసుత్తం. తత్థ సితం పాత్వాకాసీతి మహామగ్గేన గచ్ఛన్తో అఞ్ఞతరం భూమిప్పదేసం ఓలోకేత్వా – ‘‘అత్థి ను ఖో మయా చరియం చరమానేన ఇమస్మిం ఠానే నివుత్థపుబ్బ’’న్తి ఆవజ్జన్తో అద్దస – ‘‘కస్సపబుద్ధకాలే ఇమస్మిం ఠానే వేగళిఙ్గం నామ గామనిగమో అహోసి, అహం తదా జోతిపాలో నామ మాణవో అహోసిం, మయ్హం సహాయో ఘటికారో నామ కుమ్భకారో అహోసి, తేన సద్ధిం మయా ఇధ ఏకం సుకారణం కతం, తం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స అపాకటం పటిచ్ఛన్నం, హన్ద నం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాకటం కరోమీ’’తి మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం పదేసే ఠితకోవ సితపాతుకమ్మమకాసి, అగ్గగ్గదన్తే దస్సేత్వా మన్దహసితం హసి. యథా హి లోకియమనుస్సా ఉరం పహరన్తా – ‘‘కుహం కుహ’’న్తి హసన్తి, న ఏవం బుద్ధా, బుద్ధానం పన హసితం హట్ఠపహట్ఠాకారమత్తమేవ హోతి.

హసితఞ్చ నామేతం తేరసహి సోమనస్ససహగతచిత్తేహి హోతి. తత్థ లోకియమహాజనో అకుసలతో చతూహి, కామావచరకుసలతో చతూహీతి అట్ఠహి చిత్తేహి హసతి, సేక్ఖా అకుసలతో దిట్ఠిసమ్పయుత్తాని ద్వే అపనేత్వా ఛహి చిత్తేహి హసన్తి, ఖీణాసవా చతూహి సహేతుకకిరియచిత్తేహి ఏకేన అహేతుకకిరియచిత్తేనాతి పఞ్చహి చిత్తేహి హసన్తి. తేసుపి బలవారమ్మణే ఆపాథగతే ద్వీహి ఞాణసమ్పయుత్తచిత్తేహి హసన్తి, దుబ్బలారమ్మణే దుహేతుకచిత్తద్వయేన చ అహేతుకచిత్తేన చాతి తీహి చిత్తేహి హసన్తి. ఇమస్మిం పన ఠానే కిరియాహేతుకమనోవిఞ్ఞాణధాతుసోమనస్ససహగతచిత్తం భగవతో హట్ఠపహట్ఠాకారమత్తం హసితం ఉప్పాదేసి.

తం పనేతం హసితం ఏవం అప్పమత్తకమ్పి థేరస్స పాకటం అహోసి. కథం? తథారూపే హి కాలే తథాగతస్స చతూహి దాఠాహి చతుద్దీపికమహామేఘముఖతో సతేరతావిజ్జులతా వియ విరోచమానా మహాతాలక్ఖన్ధపమాణా రస్మివట్టియో ఉట్ఠహిత్వా తిక్ఖత్తుం సీసవరం పదక్ఖిణం కత్వా దాఠగ్గేసుయేవ అన్తరధాయన్తి. తేన సఞ్ఞాణేన ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పచ్ఛతో గచ్ఛమానోపి సితపాతుభావం జానాతి.

భగవన్తం ఏతదవోచాతి – ‘‘ఏత్థ కిర కస్సపో భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘం ఓవది, చతుసచ్చప్పకాసనం అకాసి, భగవతోపి ఏత్థ నిసీదితుం రుచిం ఉప్పాదేస్సామి, ఏవమయం భూమిభాగో ద్వీహి బుద్ధేహి పరిభుత్తో భవిస్సతి, మహాజనో గన్ధమాలాదీహి పూజేత్వా చేతియట్ఠానం కత్వా పరిచరన్తో సగ్గమగ్గపరాయణో భవిస్సతీ’’తి చిన్తేత్వా ఏతం ‘‘తేన హి, భన్తే,’’తిఆదివచనం అవోచ.

౨౮౩. ముణ్డకేన సమణకేనాతి ముణ్డం ముణ్డోతి, సమణం వా సమణోతి వత్తుం వట్టతి, అయం పన అపరిపక్కఞాణత్తా బ్రాహ్మణకులే ఉగ్గహితవోహారవసేనేవ హీళేన్తో ఏవమాహ. సోత్తిసినానిన్తి సినానత్థాయ కతసోత్తిం. సోత్తి నామ కురువిన్దపాసాణచుణ్ణాని లాఖాయ బన్ధిత్వా కతగుళికకలాపకా వుచ్చతి, యం సన్ధాయ – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కురువిన్దకసుత్తియా నహాయన్తీ’’తి (చూళవ. ౨౪౩) వుత్తం. తం ఉభోసు అన్తేసు గహేత్వా సరీరం ఘంసన్తి. ఏవం సమ్మాతి యథా ఏతరహిపి మనుస్సా ‘‘చేతియవన్దనాయ గచ్ఛామ, ధమ్మస్సవనత్థాయ గచ్ఛామా’’తి వుత్తా ఉస్సాహం న కరోన్తి, ‘‘నటసమజ్జాదిదస్సనత్థాయ గచ్ఛామా’’తి వుత్తా పన ఏకవచనేనేవ సమ్పటిచ్ఛన్తి, తథేవ సిన్హాయితున్తి వుత్తే ఏకవచనేన సమ్పటిచ్ఛన్తో ఏవమాహ.

౨౮౪. జోతిపాలం మాణవం ఆమన్తేసీతి ఏకపస్సే అరియపరిహారేన పఠమతరం న్హాయిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఠితో తస్స మహన్తేన ఇస్సరియపరిహారేన న్హాయన్తస్స న్హానపరియోసానం ఆగమేత్వా తం నివత్థనివాసనం కేసే వోదకే కురుమానం ఆమన్తేసి. అయన్తి ఆసన్నత్తా దస్సేన్తో ఆహ. ఓవట్టికం వినివట్ఠేత్వాతి నాగబలో బోధిసత్తో ‘‘అపేహి సమ్మా’’తి ఈసకం పరివత్తమానోవ తేన గహితగహణం విస్సజ్జాపేత్వాతి అత్థో. కేసేసు పరామసిత్వా ఏతదవోచాతి సో కిర చిన్తేసి – ‘‘అయం జోతిపాలో పఞ్ఞవా, సకిం దస్సనం లభమానో తథాగతస్స దస్సనేపి పసీదిస్సతి, ధమ్మకథాయపి పసీదిస్సతి, పసన్నో చ పసన్నాకారం కాతుం సక్ఖిస్సతి, మిత్తా నామ ఏతదత్థం హోన్తి, యంకిఞ్చి కత్వా మమ సహాయం గహేత్వా దసబలస్స సన్తికం గమిస్సామీ’’తి. తస్మా నం కేసేసు పరామసిత్వా ఏతదవోచ.

ఇత్తరజచ్చోతి అఞ్ఞజాతికో, మయా సద్ధిం అసమానజాతికో, లామకజాతికోతి అత్థో. న వతిదన్తి ఇదం అమ్హాకం గమనం న వత ఓరకం భవిస్సతి న ఖుద్దకం, మహన్తం భవిస్సతి. అయఞ్హి న అత్తనో థామేన గణ్హి, సత్థు థామేన గణ్హీతి గహణస్మింయేవ నిట్ఠం అగమాసి. యావతాదోహిపీతి ఏత్థ దోకారహికారపికారా నిపాతా, యావతుపరిమన్తి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘వాచాయ ఆలపనం ఓవట్టికాయ గహణఞ్చ అతిక్కమిత్వా యావ కేసగ్గహణమ్పి తత్థ గమనత్థం పయోగో కత్తబ్బో’’తి.

౨౮౫. ధమ్మియా కథాయాతి ఇధ సతిపటిలాభత్థాయ పుబ్బేనివాసపటిసంయుత్తా ధమ్మీ కథా వేదితబ్బా. తస్స హి భగవా, – ‘‘జోతిపాల, త్వం న లామకట్ఠానం ఓతిణ్ణసత్తో, మహాబోధిపల్లఙ్కే పన సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పత్థేత్వా ఓతిణ్ణోసి, తాదిసస్స నామ పమాదవిహారో న యుత్తో’’తిఆదినా నయేన సతిపటిలాభాయ ధమ్మం కథేసి. పరసముద్దవాసీథేరా పన వదన్తి – ‘‘జోతిపాల, యథా అహం దసపారమియో పూరేత్వా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పటివిజ్ఝిత్వా వీసతిసహస్సభిక్ఖుపరివారో లోకే విచరామి, ఏవమేవం త్వమ్పి దసపారమియో పూరేత్వా సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణం పటివిజ్ఝిత్వా సమణగణపరివారో లోకే విచరిస్ససి. ఏవరూపేన నామ తయా పమాదం ఆపజ్జితుం న యుత్త’’న్తి యథాస్స పబ్బజ్జాయ చిత్తం నమతి, ఏవం కామేసు ఆదీనవం నేక్ఖమ్మే చ ఆనిసంసం కథేసీతి.

౨౮౬. అలత్థ ఖో, ఆనన్ద,…పే… పబ్బజ్జం అలత్థ ఉపసమ్పదన్తి పబ్బజిత్వా కిమకాసి? యం బోధిసత్తేహి కత్తబ్బం. బోధిసత్తా హి బుద్ధానం సమ్ముఖే పబ్బజన్తి. పబ్బజిత్వా చ పన ఇత్తరసత్తా వియ పతితసిఙ్గా న హోన్తి, చతుపారిసుద్ధిసీలే పన సుపతిట్ఠాయ తేపిటకం బుద్ధవచనం ఉగ్గణ్హిత్వా తేరస ధుతఙ్గాని సమాదాయ అరఞ్ఞం పవిసిత్వా గతపచ్చాగతవత్తం పూరయమానా సమణధమ్మం కరోన్తా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా యావ అనులోమఞాణం ఆహచ్చ తిట్ఠన్తి, మగ్గఫలత్థం వాయామం న కరోన్తి. జోతిపాలోపి తథేవ అకాసి.

౨౮౭. అడ్ఢమాసుపసమ్పన్నేతి కులదారకఞ్హి పబ్బాజేత్వా అడ్ఢమాసమ్పి అవసిత్వా గతే మాతాపితూనం సోకో న వూపసమ్మతి, సోపి పత్తచీవరగ్గహణం న జానాతి, దహరభిక్ఖుసామణేరేహి సద్ధిం విస్సాసో న ఉప్పజ్జతి, థేరేహి సద్ధిం సినేహో న పతిట్ఠాతి, గతగతట్ఠానే అనభిరతి ఉప్పజ్జతి. ఏత్తకం పన కాలం నివాసే సతి మాతాపితరో పస్సితుం లభన్తి. తేన తేసం సోకో తనుభావం గచ్ఛతి, పత్తచీవరగ్గహణం జానాతి, సామణేరదహరభిక్ఖూహి సద్ధిం విస్సాసో జాయతి, థేరేహి సద్ధిం సినేహో పతిట్ఠాతి, గతగతట్ఠానే అభిరమతి, న ఉక్కణ్ఠతి. తస్మా ఏత్తకం వసితుం వట్టతీతి అడ్ఢమాసం వసిత్వా పక్కామి.

పణ్డుపుటకస్స సాలినోతి పుటకే కత్వా సుక్ఖాపితస్స రత్తసాలినో. తస్స కిర సాలినో వప్పకాలతో పట్ఠాయ అయం పరిహారో – కేదారా సుపరికమ్మకతా హోన్తి, తత్థ బీజాని పతిట్ఠాపేత్వా గన్ధోదకేన సిఞ్చింసు, వప్పకాలే వితానం వియ ఉపరి వత్థకిలఞ్జం బన్ధిత్వా పరిపక్కకాలే వీహిసీసాని ఛిన్దిత్వా ముట్ఠిమత్తే పుటకే కత్వా యోత్తబద్ధే వేహాసంయేవ సుక్ఖాపేత్వా గన్ధచుణ్ణాని అత్థరిత్వా కోట్ఠకేసు పూరేత్వా తతియే వస్సే వివరింసు. ఏవం తివస్సం పరివుత్థస్స సుగన్ధరత్తసాలినో అపగతకాళకే సుపరిసుద్ధే తణ్డులే గహేత్వా ఖజ్జకవికతిమ్పి భత్తమ్పి పటియాదియింసు. తం సన్ధాయ వుత్తం పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం…పే… కాలం ఆరోచాపేసీతి.

౨౮౮. అధివుట్ఠో మేతి కిం సన్ధాయ వదతి? వేగళిఙ్గతో నిక్ఖమనకాలే ఘటికారో అత్తనో సన్తికే వస్సావాసం వసనత్థాయ పటిఞ్ఞం అగ్గహేసి, తం సన్ధాయ వదతి. అహుదేవ అఞ్ఞథత్తం అహు దోమనస్సన్తి తేమాసం దానం దాతుం, ధమ్మఞ్చ సోతుం, ఇమినా చ నియామేన వీసతి భిక్ఖుసహస్సాని పటిజగ్గితుం నాలత్థన్తి అలాభం ఆరబ్భ చిత్తఞ్ఞథత్తం చిత్తదోమనస్సం అహోసి, న తథాగతం ఆరబ్భ. కస్మా? సోతాపన్నత్తా. సో కిర పుబ్బే బ్రాహ్మణభత్తో అహోసి. అథేకస్మిం సమయే పచ్చన్తే కుపితే వూపసమనత్థం గచ్ఛన్తో ఉరచ్ఛదం నామ ధీతరమాహ – ‘‘అమ్మ అమ్హాకం దేవే మా పమజ్జీ’’తి. బ్రాహ్మణా తం రాజధీతరం దిస్వా విసఞ్ఞినో అహేసుం. కే ఇమే చాతి వుత్తే తుమ్హాకం భూమిదేవాతి. భూమిదేవా నామ ఏవరూపా హోన్తీతి నిట్ఠుభిత్వా పాసాదం అభిరుహి. సా ఏకదివసం వీథిం ఓలోకేన్తీ ఠితా కస్సపస్స భగవతో అగ్గసావకం దిస్వా పక్కోసాపేత్వా పిణ్డపాతం దత్వా అనుమోదనం సుణమానాయేవ సోతాపన్నా హుత్వా ‘‘అఞ్ఞేపి భిక్ఖూ అత్థీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సత్థా వీసతియా భిక్ఖుసహస్సేహి సద్ధిం ఇసిపతనే వసతీ’’తి చ సుత్వా నిమన్తేత్వా దానం అదాసి.

రాజా పచ్చన్తం వూపసమేత్వా ఆగతో. అథ నం పఠమతరమేవ బ్రాహ్మణా ఆగన్త్వా ధీతు అవణ్ణం వత్వా పరిభిన్దింసు. రాజా పన ధీతు జాతకాలేయేవ వరం అదాసి. తస్సా ‘‘సత్త దివసాని రజ్జం దాతబ్బ’’న్తి వరం గణ్హింసు. అథస్సా రాజా సత్త దివసాని రజ్జం నియ్యాతేసి. సా సత్థారం భోజయమానా రాజానం పక్కోసాపేత్వా బహిసాణియం నిసీదాపేసి. రాజా సత్థు అనుమోదనం సుత్వావ సోతాపన్నో జాతో. సోతాపన్నస్స చ నామ తథాగతం ఆరబ్భ ఆఘాతో నత్థి. తేన వుత్తం – ‘‘న తథాగతం ఆరబ్భా’’తి.

యం ఇచ్ఛతి తం హరతూతి సో కిర భాజనాని పచిత్వా కయవిక్కయం న కరోతి, ఏవం పన వత్వా దారుత్థాయ వా మత్తికత్థాయ వా పలాలత్థాయ వా అరఞ్ఞం గచ్ఛతి. మహాజనా ‘‘ఘటికారేన భాజనాని పక్కానీ’’తి సుత్వా పరిసుద్ధతణ్డులలోణదధితేలఫాణితాదీని గహేత్వా ఆగచ్ఛన్తి. సచే భాజనం మహగ్ఘం హోతి, మూలం అప్పం, యం వా తం వా దత్వా గణ్హామాతి తం న గణ్హన్తి. ధమ్మికో వాణిజో మాతాపితరో పటిజగ్గతి, సమ్మాసమ్బుద్ధం ఉపట్ఠహతి, బహు నో అకుసలం భవిస్సతీతి పున గన్త్వా మూలం ఆహరన్తి. సచే పన భాజనం అప్పగ్ఘం హోతి, ఆభతం మూలం బహు, ధమ్మికో వాణిజో, అమ్హాకం పుఞ్ఞం భవిస్సతీతి యథాభతం ఘరసామికా వియ సాధుకం పటిసామేత్వా గచ్ఛన్తి. ఏవంగుణో పన కస్మా న పబ్బజతీతి. రఞ్ఞో వచనపథం పచ్ఛిన్దన్తో అన్ధే జిణ్ణే మాతాపితరో పోసేతీతి ఆహ.

౨౮౯. కో ను ఖోతి కుహిం ను ఖో. కుమ్భియాతి ఉక్ఖలితో. పరియోగాతి సూపభాజనతో. పరిభుఞ్జాతి భుఞ్జ. కస్మా పనేతే ఏవం వదన్తి? ఘటికారో కిర భత్తం పచిత్వా సూపం సమ్పాదేత్వా మాతాపితరో భోజేత్వా సయమ్పి భుఞ్జిత్వా భగవతో వడ్ఢమానకం భత్తసూపం పట్ఠపేత్వా ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా ఆధారకం ఉపట్ఠపేత్వా ఉదకం పచ్చుపట్ఠపేత్వా మాతాపితూనం సఞ్ఞం దత్వా అరఞ్ఞం గచ్ఛతి. తస్మా ఏవం వదన్తి. అభివిస్సత్థోతి అతివిస్సత్థో. పీతిసుఖం న విజహతీతి న నిరన్తరం విజహతి, అథ ఖో రత్తిభాగే వా దివసభాగే వా గామే వా అరఞ్ఞే వా యస్మిం యస్మిం ఖణే – ‘‘సదేవకే నామ లోకే అగ్గపుగ్గలో మయ్హం గేహం పవిసిత్వా సహత్థేన ఆమిసం గహేత్వా పరిభుఞ్జతి, లాభా వత మే’’తి అనుస్సరతి, తస్మిం తస్మిం ఖణే పఞ్చవణ్ణా పీతి ఉప్పజ్జతి. తం సన్ధాయ ఏవం వుత్తం.

౨౯౦. కళోపియాతి పచ్ఛితో. కిం పన భగవా ఏవమకాసీతి. పచ్చయో ధమ్మికో, భిక్ఖూనం పత్తే భత్తసదిసో, తస్మా ఏవమకాసి. సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తిపి చ సావకానంయేవ హోతి, బుద్ధానం సిక్ఖాపదవేలా నామ నత్థి. యథా హి రఞ్ఞో ఉయ్యానే పుప్ఫఫలాని హోన్తి, అఞ్ఞేసం తాని గణ్హన్తానం నిగ్గహం కరోన్తి, రాజా యథారుచియా పరిభుఞ్జతి, ఏవంసమ్పదమేతం. పరసముద్దవాసీథేరా పన ‘‘దేవతా కిర పటిగ్గహేత్వా అదంసూ’’తి వదన్తి.

౨౯౧. హరథ, భన్తే, హరథ భద్రముఖాతి అమ్హాకం పుత్తో ‘‘కుహిం గతోసీ’’తి వుత్తే – ‘‘దసబలస్స సన్తిక’’న్తి వదతి, కుహిం ను ఖో గచ్ఛతి, సత్థు వసనట్ఠానస్స ఓవస్సకభావమ్పి న జానాతీతి పుత్తే అపరాధసఞ్ఞినో గహణే తుట్ఠచిత్తా ఏవమాహంసు.

తేమాసం ఆకాసచ్ఛదనం అట్ఠాసీతి భగవా కిర చతున్నం వస్సికానం మాసానం ఏకం మాసం అతిక్కమిత్వా తిణం ఆహరాపేసి, తస్మా ఏవమాహ. అయం పనేత్థ పదత్థో – ఆకాసం ఛదనమస్సాతి ఆకాసచ్ఛదనం. న దేవోతివస్సీతి కేవలం నాతివస్సి, యథా పనేత్థ పకతియా చ నిబ్బకోసస్స ఉదకపాతట్ఠానబ్భన్తరే ఏకమ్పి ఉదకబిన్దు నాతివస్సి, ఏవం ఘనఛదనగేహబ్భన్తరే వియ న వాతాతపాపి ఆబాధం అకంసు, పకతియా ఉతుఫరణమేవ అహోసి. అపరభాగే తస్మిం నిగమే ఛడ్డితేపి తం ఠానం అనోవస్సకమేవ అహోసి. మనుస్సా కమ్మం కరోన్తా దేవే వస్సన్తే తత్థ సాటకే ఠపేత్వా కమ్మం కరోన్తి. యావ కప్పుట్ఠానా తం ఠానం తాదిసమేవ భవిస్సతి. తఞ్చ ఖో పన న తథాగతస్స ఇద్ధానుభావేన, తేసంయేవ పన గుణసమ్పత్తియా. తేసఞ్హి – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో కత్థ న లభేయ్య, అమ్హాకం నామ ద్విన్నం అన్ధకానం నివేసనం ఉత్తిణం కారేసీ’’తి న తప్పచ్చయా దోమనస్సం ఉదపాది – ‘‘సదేవకే లోకే అగ్గపుగ్గలో అమ్హాకం నివేసనా తిణం ఆహరాపేత్వా గన్ధకుటిం ఛాదాపేసీ’’తి పన తేసం అనప్పకం బలవసోమనస్సం ఉదపాది. ఇతి తేసంయేవ గుణసమ్పత్తియా ఇదం పాటిహారియం జాతన్తి వేదితబ్బం.

౨౯౨. తణ్డులవాహసతానీతి ఏత్థ ద్వే సకటాని ఏకో వాహోతి వేదితబ్బో. తదుపియఞ్చ సూపేయ్యన్తి సూపత్థాయ తదనురూపం తేలఫాణితాదిం. వీసతిభిక్ఖుసహస్సస్స తేమాసత్థాయ భత్తం భవిస్సతీతి కిర సఞ్ఞాయ రాజా ఏత్తకం పేసేసి. అలం మే రఞ్ఞోవ హోతూతి కస్మా పటిక్ఖిపి? అధిగతఅప్పిచ్ఛతాయ. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘నాహం రఞ్ఞా దిట్ఠపుబ్బో, కథం ను ఖో పేసేసీ’’తి. తతో చిన్తేసి – ‘‘సత్థా బారాణసిం గతో, అద్ధా సో రఞ్ఞో వస్సావాసం యాచియమానో మయ్హం పటిఞ్ఞాతభావం ఆరోచేత్వా మమ గుణకథం కథేసి, గుణకథాయ లద్ధలాభో పన నటేన నచ్చిత్వా లద్ధం వియ గాయకేన గాయిత్వా లద్ధం వియ చ హోతి. కిం మయ్హం ఇమినా, కమ్మం కత్వా ఉప్పన్నేన మాతాపితూనమ్పి సమ్మాసమ్బుద్ధస్సపి ఉపట్ఠానం సక్కా కాతు’’న్తి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

ఘటికారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.