౨. రట్ఠపాలసుత్తవణ్ణనా

౨౯౩. ఏవం మే సుతన్తి రట్ఠపాలసుత్తం. తత్థ థుల్లకోట్ఠికన్తి థుల్లకోట్ఠం పరిపుణ్ణకోట్ఠాగారం. సో కిర జనపదో నిచ్చసస్సో సదా బీజభణ్డం నిక్ఖమతి, ఖలభణ్డం పవిసతి. తేన తస్మిం నిగమే కోట్ఠా నిచ్చపూరావ హోన్తి. తస్మా సో థుల్లకోట్ఠికన్తేవ సఙ్ఖం గతో.

౨౯౪. రట్ఠపాలోతి కస్మా రట్ఠపాలో? భిన్నం రట్ఠం సన్ధారేతుం పాలేతుం సమత్థోతి రట్ఠపాలో. కదా పనస్సేతం నామం ఉప్పన్నన్తి. పదుముత్తరసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే. ఇతో హి పుబ్బే సతసహస్సకప్పమత్థకే వస్ససతసహస్సాయుకేసు మనుస్సేసు పదుముత్తరో నామ సత్థా ఉప్పజ్జిత్వా భిక్ఖుసతసహస్సపరివారో లోకహితాయ చారికం చరి, యం సన్ధాయ వుత్తం –

‘‘నగరం హంసవతీ నామ, ఆనన్దో నామ ఖత్తియో;

సుజాతా నామ జనికా, పదుముత్తరస్స సత్థునో’’తి. (బు. వం. ౧౨.౧౯);

పదుముత్తరే పన అనుప్పన్నే ఏవ హంసవతియా ద్వే కుటుమ్బికా సద్ధా పసన్నా కపణద్ధికయాచకాదీనం దానం పట్ఠపయింసు. తదా పబ్బతవాసినో పఞ్చసతా తాపసా హంసవతిం అనుప్పత్తా. తే ద్వేపి జనా తాపసగణం మజ్ఝే భిన్దిత్వా ఉపట్ఠహింసు. తాపసా కిఞ్చికాలం వసిత్వా పబ్బతపాదమేవ గతా. ద్వే సఙ్ఘత్థేరా ఓహీయింసు. తదా తేసం తే యావజీవం ఉపట్ఠానం అకంసు. తాపసేసు భుఞ్జిత్వా అనుమోదనం కరోన్తేసు ఏకో సక్కభవనస్స వణ్ణం కథేసి, ఏకో భూమిన్ధరనాగరాజభవనస్స.

కుటుమ్బికేసు ఏకో సక్కభవనం పత్థనం కత్వా సక్కో హుత్వా నిబ్బత్తో, ఏకో నాగభవనే పాలితనాగరాజా నామ. తం సక్కో అత్తనో ఉపట్ఠానం ఆగతం దిస్వా నాగయోనియం అభిరమసీతి పుచ్ఛి. సో నాభిరమామీతి ఆహ. తేన హి పదుముత్తరస్స భగవతో దానం దత్వా ఇమస్మిం ఠానే పత్థనం కరోహి, ఉభో సుఖం వసిస్సామాతి. నాగరాజా సత్థారం నిమన్తేత్వా భిక్ఖుసతసహస్సపరివారస్స భగవతో సత్తాహం మహాదానం దదమానో పదుముత్తరస్స దసబలస్స పుత్తం ఉపరేవతం నామ సామణేరం దిస్వా సత్తమే దివసే బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స దిబ్బవత్థాని దత్వా సామణేరస్స ఠానన్తరం పత్థేసి. భగవా అనాగతం ఓలోకేత్వా – ‘‘అనాగతే గోతమస్స నామ బుద్ధస్స పుత్తో రాహులకుమారో భవిస్సతీ’’తి దిస్వా ‘‘సమిజ్ఝిస్సతి తే పత్థనా’’తి కథేసి. నాగరాజా తమత్థం సక్కస్స కథేసి. సక్కో తస్స వచనం సుత్వా తథేవ సత్తాహం దానం దత్వా భిన్నం రట్ఠం సన్ధారేతుం పాలేతుం సమత్థకులే నిబ్బత్తిత్వా సద్ధాపబ్బజితం రట్ఠపాలం నామ కులపుత్తం దిస్వా – ‘‘అహమ్పి అనాగతే లోకస్మిం తుమ్హాదిసే బుద్ధే ఉప్పన్నే భిన్నం రట్ఠం సన్ధారేతుం పాలేతుం సమత్థకులే నిబ్బత్తిత్వా అయం కులపుత్తో వియ సద్ధాపబ్బజితో రట్ఠపాలో నామ భవేయ్య’’న్తి పత్థనమకాసి. సత్థా సమిజ్ఝనకభావం ఞత్వా ఇమం గాథమాహ –

‘‘సరాజికం చాతువణ్ణం, పోసేతుం యం పహోస్సతి;

రట్ఠపాలకులం నామ, తత్థ జాయిస్సతే అయ’’న్తి. –

ఏవం పదుముత్తరసమ్మాసమ్బుద్ధకాలే తస్సేతం నామం ఉప్పన్నన్తి వేదితబ్బం.

ఏతదహోసీతి కిం అహోసి? యథా యథా ఖోతిఆది. తత్రాయం సఙ్ఖేపకథా – అహం ఖో యేన యేన కారణేన భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి, తేన తేన మే ఉపపరిక్ఖతో ఏవం హోతి – ‘‘యదేతం సిక్ఖత్తయబ్రహ్మచరియం ఏకదివసమ్పి అఖణ్డం కత్వా చరిమకచిత్తం పాపేతబ్బతాయ ఏకన్తపరిపుణ్ణం చరితబ్బం, ఏకదివసమ్పి చ కిలేసమలేన అమలీనం కత్వా చరిమకచిత్తం పాపేతబ్బతాయ ఏకన్తపరిసుద్ధం, సఙ్ఖలిఖితం విలిఖితసఙ్ఖసదిసం ధోతసఙ్ఖసప్పటిభాగం కత్వా చరితబ్బం, నయిదం సుకరం అగారం అజ్ఝావసతా అగారమజ్ఝే వసన్తేన ఏకన్తపరిపుణ్ణం…పే… చరితుం, యంనూనాహం కేసఞ్చ మస్సుఞ్చ ఓహారేత్వా కాసాయరసపీతతాయ కాసాయాని బ్రహ్మచరియం చరన్తానం అనుచ్ఛవికాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా నిక్ఖమిత్వా అనగారియం పబ్బజేయ్య’’న్తి.

అచిరపక్కన్తేసు థుల్లకోట్ఠికేసు బ్రాహ్మణగహపతికేసు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి రట్ఠపాలో అనుట్ఠితేసు తేసు న భగవన్తం పబ్బజ్జం యాచి. కస్మా? తత్థస్స బహూ ఞాతిసాలోహితా మిత్తామచ్చా సన్తి, తే – ‘‘త్వం మాతాపితూనం ఏకపుత్తకో, న లబ్భా తయా పబ్బజితు’’న్తి బాహాయమ్పి గహేత్వా ఆకడ్ఢేయ్యుం, తతో పబ్బజ్జాయ అన్తరాయో భవిస్సతీతి సహేవ పరిసాయ ఉట్ఠహిత్వా థోకం గన్త్వా పున కేనచి సరీరకిచ్చలేసేన నివత్తిత్వా భగవన్తం ఉపసఙ్కమ్మ పబ్బజ్జం యాచి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో రట్ఠపాలో కులపుత్తో అచిరపక్కన్తేసు థుల్లకోట్ఠికేసు…పే… పబ్బాజేతు మం భగవా’’తి. భగవా పన యస్మా రాహులకుమారస్స పబ్బజితతో పభుతి మాతాపితూహి అననుఞ్ఞాతం పుత్తం న పబ్బాజేతి, తస్మా నం పుచ్ఛి అనుఞ్ఞాతోసి పన త్వం, రట్ఠపాల, మాతాపితూహి…పే… పబ్బజ్జాయాతి.

౨౯౫. అమ్మతాతాతి ఏత్థ అమ్మాతి మాతరం ఆలపతి, తాతాతి పితరం. ఏకపుత్తకోతి ఏకోవ పుత్తకో, అఞ్ఞో కోచి జేట్ఠో వా కనిట్ఠో వా నత్థి. ఏత్థ చ ఏకపుత్తోతి వత్తబ్బే అనుకమ్పావసేన ఏకపుత్తకోతి వుత్తం. పియోతి పీతిజనకో. మనాపోతి మనవడ్ఢనకో. సుఖేధితోతి సుఖేన ఏధితో, సుఖసంవడ్ఢితోతి అత్థో. సుఖపరిభతోతి సుఖేన పరిభతో, జాతకాలతో పభుతి ధాతీహి అఙ్కతో అఙ్కం ఆహరిత్వా ధారియమానో అస్సకరథకాదీహి బాలకీళనకేహి కీళయమానో సాదురసభోజనం భోజయమానో సుఖేన పరిహటో. న త్వం, తాత రట్ఠపాల, కస్సచి దుక్ఖస్స జానాసీతి త్వం, తాత రట్ఠపాల అప్పమత్తకమ్పి కలభాగం దుక్ఖస్స న జానాసి న సరసీతి అత్థో. మరణేనపి తే మయం అకామకా వినా భవిస్సామాతి సచేపి తవ అమ్హేసు జీవమానేసు మరణం భవేయ్య, తేన తే మరణేనపి మయం అకామకా అనిచ్ఛకా న అత్తనో రుచియా వినా భవిస్సామ, తయా వియోగం పాపుణిస్సామాతి అత్థో. కిం పన మయం తన్తి ఏవం సన్తే కిం పన కిం నామ తం కారణం, యేన మయం తం జీవన్తం అనుజానిస్సామ. అథ వా కిం పన మయం తన్తి కేన పన కారణేన మయం తం జీవన్తం అనుజానిస్సామాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

౨౯౬. తత్థేవాతి యత్థ నం ఠితం మాతాపితరో నానుజానింసు, తత్థేవ ఠానే. అనన్తరహితాయాతి కేనచి అత్థరణేన అనత్థతాయ. పరిచారేహీతి గన్ధబ్బనటనాటకాదీని పచ్చుపట్ఠపేత్వా తత్థ సహాయకేహి సద్ధిం యథాసుఖం ఇన్ద్రియాని చారేహి సఞ్చారేహి, ఇతో చితో చ ఉపనేహీతి వుత్తం హోతి. అథ వా పరిచారేహీతి గన్ధబ్బనటనాటకాదీని పచ్చుపట్ఠపేత్వా సహాయకేహి సద్ధిం లళ ఉపలళ రమ, కీళస్సూతిపి వుత్తం హోతి. కామే పరిభుఞ్జన్తోతి అత్తనో పుత్తదారేహి సద్ధిం భోగే భుఞ్జన్తో. పుఞ్ఞాని కరోన్తోతి బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ ఆరబ్భ దానప్పదానాదీని సుగతిమగ్గసంసోధకాని కుసలకమ్మాని కరోన్తో. తుణ్హీ అహోసీతి కథానుప్పబన్ధవిచ్ఛేదనత్థం నిరాలాపసల్లాపో అహోసి.

అథస్స మాతాపితరో తిక్ఖత్తుం వత్వా పటివచనమ్పి అలభమానా సహాయకే పక్కోసాపేత్వా ‘‘ఏస వో సహాయకో పబ్బజితుకామో, నివారేథ న’’న్తి ఆహంసు. తేపి తం ఉపసఙ్కమిత్వా తిక్ఖత్తుం అవోచుం, తేసమ్పి తుణ్హీ అహోసి. తేన వుత్తం – అథ ఖో రట్ఠపాలస్స కులపుత్తస్స సహాయకా…పే… తుణ్హీ అహోసీతి. అథస్స సహాయకానం తిక్ఖత్తుం వత్వా ఏతదహోసి – ‘‘సచే అయం పబ్బజ్జం అలభమానో మరిస్సతి, న కోచి గుణో లబ్భతి. పబ్బజితం పన నం మాతాపితరోపి కాలేన కాలం పస్సిస్సన్తి, మయమ్పి పస్సిస్సామ, పబ్బజ్జాపి చ నామేసా భారియా, దివసే దివసే మత్తికాపత్తం గహేత్వా పిణ్డాయ చరితబ్బం, ఏకసేయ్యం ఏకభత్తం బ్రహ్మచరియం అతిదుక్కరం, అయఞ్చ సుఖుమాలో నాగరికజాతియో, సో తం చరితుం అసక్కోన్తో పున ఇధేవ ఆగమిస్సతి, హన్దస్స మాతాపితరో అనుజానాపేస్సామా’’తి. తే తథా అకంసు. మాతాపితరోపి నం ‘‘పబ్బజితేన చ పన తే మాతాపితరో ఉద్దస్సేతబ్బా’’తి ఇమం కతికం కత్వా అనుజానింసు. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో రట్ఠపాలస్స కులపుత్తస్స సహాయకా యేన రట్ఠపాలస్స కులపుత్తస్స మాతాపితరో…పే… అనుఞ్ఞాతోసి మాతాపితూహి…పే… ఉద్దస్సేతబ్బా’’తి. తత్థ ఉద్దస్సేతబ్బాతి ఉద్ధం దస్సేతబ్బా, యథా తం కాలేన కాలం పస్సన్తి, ఏవం ఆగన్త్వా అత్తానం దస్సేతబ్బా.

౨౯౯. బలం గహేత్వాతి సప్పాయభోజనాని భుఞ్జన్తో ఉచ్ఛాదనాదీహి చ కాయం పరిహరన్తో కాయబలం జనేత్వా మాతాపితరో వన్దిత్వా అస్సుముఖం ఞాతిపరివట్టం పహాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… పబ్బాజేతు మం, భన్తే, భగవాతి. భగవా సమీపే ఠితం అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆమన్తేసి – ‘‘తేన హి భిక్ఖు రట్ఠపాలం పబ్బాజేహి చేవ ఉపసమ్పాదేహి చా’’తి. సాధు, భన్తేతి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో పటిస్సుత్వా రట్ఠపాలం కులపుత్తం జినదత్తియం సద్ధివిహారికం లద్ధా పబ్బాజేసి చేవ ఉపసమ్పాదేసి చ. తేన వుత్తం – ‘‘అలత్థ ఖో రట్ఠపాలో కులపుత్తో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పద’’న్తి.

పహితత్తో విహరన్తోతి ద్వాదస సంవచ్ఛరాని ఏవం విహరన్తో. నేయ్యపుగ్గలో హి అయమాయస్మా, తస్మా పుఞ్ఞవా అభినీహారసమ్పన్నోపి సమానో ‘‘అజ్జ అజ్జేవ అరహత్త’’న్తి సమణధమ్మం కరోన్తోపి ద్వాదసమే వస్సే అరహత్తం పాపుణి.

యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి మయ్హం మాతాపితరో పబ్బజ్జం అనుజానమానా – ‘‘తయా కాలేన కాలం ఆగన్త్వా అమ్హాకం దస్సనం దాతబ్బ’’న్తి వత్వా అనుజానింసు, దుక్కరకారికా ఖో పన మాతాపితరో, అహఞ్చ యేనజ్ఝాసయేన పబ్బజితో, సో మే మత్థకం పత్తో, ఇదాని భగవన్తం ఆపుచ్ఛిత్వా అత్తానం మాతాపితూనం దస్సేస్సామీతి చిన్తేత్వా ఆపుచ్ఛితుకామో ఉపసఙ్కమి. మనసాకాసీతి ‘‘కిం ను ఖో రట్ఠపాలే గతే కోచి ఉపద్దవో భవిస్సతీ’’తి మనసి అకాసి. తతో ‘‘భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘సక్ఖిస్సతి ను ఖో రట్ఠపాలో తం మద్దితు’’న్తి ఓలోకేన్తో తస్స అరహత్తసమ్పత్తిం దిస్వా ‘‘సక్ఖిస్సతీ’’తి అఞ్ఞాసి. తేన వుత్తం – యథా భగవా అఞ్ఞాసి…పే… కాలం మఞ్ఞసీతి.

మిగచీరేతి ఏవంనామకే ఉయ్యానే. తఞ్హి రఞ్ఞా – ‘‘అకాలే సమ్పత్తపబ్బజితానం దిన్నమేవ ఇదం, యథాసుఖం పరిభుఞ్జన్తూ’’తి ఏవమనుఞ్ఞాతమేవ అహోసి, తస్మా థేరో – ‘‘మమ ఆగతభావం మాతాపితూనం ఆరోచేస్సామి, తే మే పాదధోవనఉణ్హోదకపాదమక్ఖనతేలాదీని పేసిస్సన్తీ’’తి చిత్తమ్పి అనుప్పాదేత్వా ఉయ్యానమేవ పావిసి. పిణ్డాయ పావిసీతి దుతియదివసే పావిసి.

మజ్ఝిమాయాతి సత్తద్వారకోట్ఠకస్స ఘరస్స మజ్ఝిమే ద్వారకోట్ఠకే. ఉల్లిఖాపేతీతి కప్పకేన కేసే పహరాపేతి. ఏతదవోచాతి – ‘‘ఇమే సమణకా అమ్హాకం పియపుత్తకం పబ్బాజేత్వా చోరానం హత్థే నిక్ఖిపిత్వా వియ ఏకదివసమ్పి న దస్సాపేన్తి, ఏవం ఫరుసకారకా ఏతే పున ఇమం ఠానం ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞన్తి, ఏత్తోవ నికడ్ఢితబ్బా ఏతే’’తి చిన్తేత్వా ఏతం ‘‘ఇమేహి ముణ్డకేహీ’’తిఆదివచనం అవోచ. ఞాతిదాసీతి ఞాతకానం దాసీ. ఆభిదోసికన్తి పారివాసికం ఏకరత్తాతిక్కన్తం పూతిభూతం. తత్థాయం పదత్థో – పూతిభావదోసేన అభిభూతోతి అభిదోసో, అభిదోసోవ ఆభిదోసికో. ఏకరత్తాతిక్కన్తస్సేవ నామసఞ్ఞా ఏసా యదిదం ఆభిదోసికోతి, తం ఆభిదోసికం. కుమ్మాసన్తి యవకుమ్మాసం. ఛడ్డేతుకామా హోతీతి యస్మా అన్తమసో దాసకమ్మకారానం గోరూపానమ్పి అపరిభోగారహో, తస్మా నం కచవరం వియ బహి ఛడ్డేతుకామా హోతి. సచేతన్తి సచే ఏతం. భగినీతి అరియవోహారేన అత్తనో ధాతిం ఞాతిదాసిం ఆలపతి. ఛడ్డనీయధమ్మన్తి ఛడ్డేతబ్బసభావం. ఇదం వుత్తం హోతి – ‘‘భగిని ఏతం సచే బహి ఛడ్డనీయధమ్మం నిస్సట్ఠపరిగ్గహం, ఇధ మే పత్తే ఆకిరాహీ’’తి. కిం పన ఏవం వత్తుం లబ్భతి, విఞ్ఞత్తి వా పయుత్తవాచా వా న హోతీతి. న హోతి. కస్మా? నిస్సట్ఠపరిగ్గహత్తా. యఞ్హి ఛడ్డనీయధమ్మం నిస్సట్ఠపరిగ్గహం, యత్థ సామికా అనాలయా హోన్తి, తం సబ్బం ‘‘దేథ ఆహరథ ఆకిరథా’’తి వత్తుం వట్టతి. తేనేవ హి అయమాయస్మా అగ్గఅరియవంసికో సమానోపి ఏవమాహ.

హత్థానన్తి భిక్ఖాగహణత్థం పత్తం ఉపనామయతో మణిబన్ధతో పభుతి ద్విన్నమ్పి హత్థానం. పాదానన్తి నివాసనన్తతో పట్ఠాయ ద్విన్నమ్పి పాదానం. సరస్సాతి సచే తం భగినీతి వాచం నిచ్ఛారయతో సరస్స చ. నిమిత్తం అగ్గహేసీతి హత్థపిట్ఠిఆదీని ఓలోకయమానా – ‘‘పుత్తస్స మే రట్ఠపాలస్స వియ సువణ్ణకచ్ఛపపిట్ఠిసదిసా ఇమా హత్థపాదపిట్ఠియో, హరితాలవట్టియో వియ సువట్టితా అఙ్గులియో, మధురో సరో’’తి గిహికాలే సల్లక్ఖితపుబ్బం ఆకారం అగ్గహేసి సఞ్జాని సల్లక్ఖేసి. తస్స హాయస్మతో ద్వాదసవస్సాని అరఞ్ఞావాసఞ్చేవ పిణ్డియాలోపభోజనఞ్చ పరిభుఞ్జన్తస్స అఞ్ఞాదిసో సరీరవణ్ణో అహోసి, తేన నం సా ఞాతిదాసీ దిస్వావ న సఞ్జాని, నిమిత్తం పన అగ్గహేసీతి.

౩౦౦. రట్ఠపాలస్స మాతరం ఏతదవోచాతి థేరస్స అఙ్గపచ్చఙ్గాని సణ్ఠాపేత్వా థఞ్ఞం పాయేత్వా సంవడ్ఢితధాతీపి సమానా పబ్బజిత్వా మహాఖీణాసవభావప్పత్తేన సామిపుత్తేన సద్ధిం – ‘‘త్వం ను ఖో, మే భన్తే, పుత్తో రట్ఠపాలో’’తిఆదివచనం వత్తుం అవిసహన్తీ వేగేన ఘరం పవిసిత్వా రట్ఠపాలస్స మాతరం ఏతదవోచ. యగ్ఘేతి ఆరోచనత్థే నిపాతో. సచే జే సచ్చన్తి ఏత్థ జేతి ఆలపనే నిపాతో. ఏవఞ్హి తస్మిం దేసే దాసిజనం ఆలపన్తి, తస్మా ‘‘త్వఞ్హి, భోతి దాసి, సచే సచ్చం భణసీ’’తి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

ఉపసఙ్కమీతి కస్మా ఉపసఙ్కమి? మహాకులే ఇత్థియో బహి నిక్ఖమన్తా గరహం పాపుణన్తి, ఇదఞ్చ అచ్చాయికకిచ్చం, సేట్ఠిస్స నం ఆరోచేస్సామీతి చిన్తేతి. తస్మా ఉపసఙ్కమి. అఞ్ఞతరం కుట్టమూలన్తి తస్మిం కిర దేసే దానపతీనం ఘరేసు సాలా హోన్తి, ఆసనాని చేత్థ పఞ్ఞత్తాని హోన్తి, ఉపట్ఠాపితం ఉదకకఞ్జియం. తత్థ పబ్బజితా పిణ్డాయ చరిత్వా నిసీదిత్వా భుఞ్జన్తి. సచే ఇచ్ఛన్తి, దానపతీనమ్పి సన్తకం గణ్హన్తి. తస్మా తమ్పి అఞ్ఞతరస్స కులస్స ఈదిసాయ సాలాయ అఞ్ఞతరం కుట్టమూలన్తి వేదితబ్బం. న హి పబ్బజితా కపణమనుస్సా వియ అసారుప్పే ఠానే నిసీదిత్వా భుఞ్జన్తీతి.

అత్థి నామ తాతాతి ఏత్థ అత్థీతి విజ్జమానత్థే, నామాతి పుచ్ఛనత్థే మఞ్ఞనత్థే వా నిపాతో. ఇదఞ్హి వుత్తం హోతి – అత్థి ను ఖో, తాత రట్ఠపాల, అమ్హాకం ధనం, నను మయం నిద్ధనాతి వత్తబ్బా, యేసం నో త్వం ఈదిసే ఠానే నిసీదిత్వా ఆభిదోసికం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జిస్ససి. తథా అత్థి ను ఖో, తాత రట్ఠపాల, అమ్హాకం జీవితం, నను మయం మతాతి వత్తబ్బా, యేసం నో త్వం ఈదిసే ఠానే నిసీదిత్వా ఆభిదోసికం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జిస్ససి. తథా అత్థి మఞ్ఞే, తాత రట్ఠపాల, తవ అబ్భన్తరే సాసనం నిస్సాయ పటిలద్ధో సమణగుణో, యం త్వం సుభోజనరససంవడ్ఢితోపి ఇమం జిగుచ్ఛనేయ్యం ఆభిదోసికం కుమ్మాసం అమతమివ నిబ్బికారో పరిభుఞ్జిస్ససీతి. సో పన గహపతి దుక్ఖాభితున్నతాయ ఏతమత్థం పరిపుణ్ణం కత్వా వత్తుమసక్కోన్తో – ‘‘అత్థి నామ, తాత రట్ఠపాల, ఆభిదోసికం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జిస్ససీ’’తి ఏత్తకమేవ అవచ. అక్ఖరచిన్తకా పనేత్థ ఇదం లక్ఖణం వదన్తి – అనోకప్పనామరిసనత్థవసేనేతం అత్థిసద్దే ఉపపదే ‘‘పరిభుఞ్జిస్ససీ’’తి అనాగతవచనం కతం. తస్సాయమత్థో – ‘‘అత్థి నామ…పే… పరిభుఞ్జిస్ససి, ఇదం పచ్చక్ఖమ్పి అహం న సద్దహామి న మరిసయామీ’’తి. ఇదం ఏత్తకం వచనం గహపతి థేరస్స పత్తముఖవట్టియం గహేత్వా ఠితకోవ కథేసి. థేరోపి పితరి పత్తముఖవట్టియం గహేత్వా ఠితేయేవ తం పూతికుమ్మాసం పరిభుఞ్జి సునఖవన్తసదిసం పూతికుక్కుటణ్డమివ భిన్నట్ఠానే పూతికం వాయన్తం. పుథుజ్జనేన కిర తథారూపం కుమ్మాసం పరిభుఞ్జితుం న సక్కా. థేరో పన అరియిద్ధియం ఠత్వా దిబ్బోజం అమతరసం పరిభుఞ్జమానో వియ పరిభుఞ్జిత్వా ధమకరణేన ఉదకం గహేత్వా పత్తఞ్చ ముఖఞ్చ హత్థపాదే చ ధోవిత్వా కుతో నో గహపతీతిఆదిమాహ.

తత్థ కుతో నోతి కుతో ను. నేవ దానన్తి దేయ్యధమ్మవసేన నేవ దానం అలత్థమ్హ. న పచ్చక్ఖానన్తి ‘‘కిం, తాత రట్ఠపాల, కచ్చి తే ఖమనీయం, కచ్చిసి అప్పకిలమథేన ఆగతో, న తావ తాత గేహే భత్తం సమ్పాదియతీ’’తి ఏవం పటిసన్థారవసేన పచ్చక్ఖానమ్పి న అలత్థమ్హ. కస్మా పన థేరో ఏవమాహ? పితు అనుగ్గహేన. ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘యథా ఏస మం వదతి, అఞ్ఞేపి పబ్బజితే ఏవం వదతి మఞ్ఞే. బుద్ధసాసనే చ పత్తన్తరే పదుమం వియ భస్మాఛన్నో అగ్గి వియ ఫేగ్గుపటిచ్ఛన్నో చన్దనసారో వియ సుత్తికాపటిచ్ఛన్నం ముత్తరతనం వియ వలాహకపటిచ్ఛన్నో చన్దిమా వియ మాదిసానం పటిచ్ఛన్నగుణానం భిక్ఖూనం అన్తో నత్థి, తేసుపి న ఏవరూపం వచనం పవత్తేస్సతి, సంవరే ఠస్సతీ’’తి అనుగ్గహేన ఏవమాహ.

ఏహి తాతాతి తాత తుయ్హం ఘరం మా హోతు, ఏహి ఘరం గమిస్సామాతి వదతి. అలన్తి థేరో ఉక్కట్ఠఏకాసనికతాయ పటిక్ఖిపన్తో ఏవమాహ. అధివాసేసీతి థేరో పన పకతియా ఉక్కట్ఠసపదానచారికో స్వాతనాయభిక్ఖం నామ నాధివాసేతి, మాతు అనుగ్గహేన పన అధివాసేసి. మాతు కిరస్స థేరం అనుస్సరిత్వా మహాసోకో ఉప్పజ్జి, రోదనేనేవ పక్కక్ఖి వియ జాతా, తస్మా థేరో ‘‘సచాహం తం అపస్సిత్వా గమిస్సామి, హదయమ్పిస్సా ఫాలేయ్యా’’తి అనుగ్గహేన అధివాసేసి. కారాపేత్వాతి ఏకం హిరఞ్ఞస్స, ఏకం సువణ్ణస్సాతి ద్వే పుఞ్జే కారాపేత్వా. కీవమహన్తా పన పుఞ్జా అహేసున్తి. యథా ఓరతో ఠితో పురిసో పారతో ఠితం మజ్ఝిమప్పమాణం పురిసం న పస్సతి, ఏవంమహన్తా.

౩౦౧. ఇదం తే తాతాతి కహాపణపుఞ్జఞ్చ సువణ్ణపుఞ్జఞ్చ దస్సేన్తో ఆహ. మత్తికన్తి మాతితో ఆగతం, ఇదం తే మాతామహియా మాతు ఇమం గేహం ఆగచ్ఛన్తియా గన్ధమాలాదీనం అత్థాయ దిన్నం ధనన్తి అత్థో. అఞ్ఞం పేత్తికం అఞ్ఞం పితామహన్తి యం పన తే పితు చ పితామహానఞ్చ సన్తకం, తం అఞ్ఞంయేవ, నిహితఞ్చ పయుత్తఞ్చ అతివియ బహు. ఏత్థ చ ‘‘పితామహ’’న్తి తద్ధితలోపం కత్వా వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ‘‘పేతామహ’’న్తి వా పాఠో. సక్కా తతోనిదానన్తి ధనహేతు ధనపచ్చయా. తం తం ధనం రక్ఖన్తస్స చ రాజాదీనం వసేన ధనపరిక్ఖయం పాపుణన్తస్స కస్సచి ఉప్పజ్జమానసోకాదయో సన్ధాయ ఏవమాహ. ఏవం వుత్తే సేట్ఠి గహపతి – ‘‘అహం ఇమం ఉప్పబ్బాజేస్సామీతి ఆనేసిం, సో దాని మే ధమ్మకథం కాతుం ఆరద్ధో, అయం న మే వచనం కరిస్సతీ’’తి ఉట్ఠాయ గన్త్వా అస్స ఓరోధానం ద్వారం వివరాపేత్వా – ‘‘అయం వో సామికో, గచ్ఛథ యం కిఞ్చి కత్వా నం గణ్హితుం వాయమథా’’తి ఉయ్యోజేసి. సువయే ఠితా నాటకిత్థియో నిక్ఖమిత్వా థేరం పరివారయింసు, తాసు ద్వే జేట్ఠకిత్థియో సన్ధాయ పురాణదుతియికాతిఆది వుత్తం. పచ్చేకం పాదేసు గహేత్వాతి ఏకేకమ్హి పాదే నం గహేత్వా.

కీదిసా నామ తా అయ్యపుత్త అచ్ఛరాయోతి కస్మా ఏవమాహంసు? తదా కిర సమ్బహులే ఖత్తియకుమారేపి బ్రాహ్మణకుమారేపి సేట్ఠిపుత్తేపి మహాసమ్పత్తియో పహాయ పబ్బజన్తే దిస్వా పబ్బజ్జాగుణం అజానన్తా కథం సముట్ఠాపేన్తి ‘‘కస్మా ఏతే పబ్బజన్తీ’’తి. అథఞ్ఞే వదన్తి ‘‘దేవచ్ఛరాదేవనాటకానం కారణా’’తి. సా కథా విత్థారికా అహోసి. తం గహేత్వా సబ్బా ఏవమాహంసు. అథ థేరో పటిక్ఖిపన్తో న ఖో మయం భగినీతిఆదిమాహ. సముదాచరతీతి వోహరతి వదతి. తత్థేవ ముచ్ఛితా పపతింసూతి తం భగినివాదేన సముదాచరన్తం దిస్వా ‘‘మయం అజ్జ ఆగమిస్సతి, అజ్జ ఆగమిస్సతీ’’తి ద్వాదస వస్సాని బహి న నిక్ఖన్తా, ఏతం నిస్సాయ నో దారకా న లద్ధా, యేసం ఆనుభావేన జీవేయ్యామ, ఇతో చమ్హా పరిహీనా అఞ్ఞతో చ. అయం లోకో నామ అత్తనోవ చిన్తేసి, తస్మా తాపి ‘‘ఇదాని మయం అనాథా జాతా’’తి అత్తనోవ చిన్తయమానా – ‘‘అనత్థికో దాని అమ్హేహి అయం, సో అమ్హే పజాపతియో సమానా అత్తనా సద్ధిం ఏకమాతుకుచ్ఛియా సయితదారికా వియ మఞ్ఞతీ’’తి సముప్పన్నబలవసోకా హుత్వా తస్మింయేవ పదేసే ముచ్ఛితా పపతింసు, పతితాతి అత్థో.

మా నో విహేఠేథాతి మా అమ్హే ధనం దస్సేత్వా మాతుగామే చ ఉయ్యోజేత్వా విహేఠయిత్థ, విహేసా హేసా పబ్బజితానన్తి. కస్మా ఏవమాహ? మాతాపితూనం అనుగ్గహేన. సో కిర సేట్ఠి – ‘‘పబ్బజితలిఙ్గం నామ కిలిట్ఠం, పబ్బజ్జావేసం హారేత్వా న్హాయిత్వా తయో జనా ఏకతో భుఞ్జిస్సామా’’తి మఞ్ఞమానో థేరస్స భిక్ఖం న దేతి. థేరో – ‘‘మాదిసస్స ఖీణాసవస్స ఆహారన్తరాయం కత్వా ఏతే బహుం అపుఞ్ఞం పసవేయ్యు’’న్తి తేసం అనుగ్గహేన ఏవమాహ.

౩౦౨. గాథా అభాసీతి గాథాయో అభాసి. తత్థ పస్సాతి సన్తికే ఠితజనం సన్ధాయ వదతి. చిత్తన్తి చిత్తవిచిత్తం. బిమ్బన్తి అత్తభావం. అరుకాయన్తి నవన్నం వణముఖానం వసేన వణకాయం. సముస్సితన్తి తీణి అట్ఠిసతాని నవహి న్హారుసతేహి బన్ధిత్వా నవహి మంసపేసిసతేహి లిమ్పిత్వా సమన్తతో ఉస్సితం. ఆతురన్తి జరాతురతాయ రోగాతురతాయ కిలేసాతురతాయ చ నిచ్చాతురం. బహుసఙ్కప్పన్తి పరేసం ఉప్పన్నపత్థనాసఙ్కప్పేహి బహుసఙ్కప్పం. ఇత్థీనఞ్హి కాయే పురిసానం సఙ్కప్పా ఉప్పజ్జన్తి, తేసం కాయే ఇత్థీనం. సుసానే ఛడ్డితకళేవరభూతమ్పి చేతం కాకకులలాదయో పత్థయన్తియేవాతి బహుసఙ్కప్పో నామ హోతి. యస్స నత్థి ధువం ఠితీతి యస్స కాయస్స మాయామరీచిఫేణపిణ్డ ఉదకపుప్ఫుళాదీనం వియ ఏకంసేనేవ ఠితి నామ నత్థి, భిజ్జనధమ్మతావ నియతా.

తచేన ఓనద్ధన్తి అల్లమనుస్సచమ్మేన ఓనద్ధం. సహ వత్థేభి సోభతీతి గన్ధాదీహి మణికుణ్డలేహి చ చిత్తకతమ్పి రూపం వత్థేహి సహేవ సోభతి, వినా వత్థేహి జేగుచ్ఛం హోతి అనోలోకనక్ఖమం.

అలత్తకకతాతి అలత్తకేన రఞ్జితా. చుణ్ణకమక్ఖితన్తి సాసపకక్కేన ముఖపీళకాదీని నీహరిత్వా లోణమత్తికాయ దుట్ఠలోహితం విలియాపేత్వా తిలపిట్ఠేన లోహితం పసాదేత్వా హలిద్దియా వణ్ణం సమ్పాదేత్వా చుణ్ణకగణ్డికాయ ముఖం పహరన్తి, తేనేస అతివియ విరోచతి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

అట్ఠాపదకతాతి రసోదకేన మక్ఖిత్వా నలాటపరియన్తే ఆవత్తనపరివత్తే కత్వా అట్ఠపదకరచనాయ రచితా. అఞ్జనీతి అఞ్జననాళికా.

ఓదహీతి ఠపేసి. పాసన్తి వాకరాజాలం. నాసదాతి న ఘట్టయి. నివాపన్తి నివాపసుత్తే వుత్తనివాపతిణసదిసభోజనం. కన్దన్తేతి విరవమానే పరిదేవమానే. ఇమాయ హి గాథాయ థేరో మాతాపితరో మిగలుద్దకే వియ కత్వా దస్సేసి, అవసేసఞాతకే మిగలుద్దకపరిసం వియ, హిరఞ్ఞసువణ్ణం వాకరాజాలం వియ, అత్తనా భుత్తభోజనం నివాపతిణం వియ, అత్తానం మహామిగం వియ కత్వా దస్సేసి. యథా హి మహామిగో యావదత్థం నివాపతిణం ఖాదిత్వా పానీయం పివిత్వా గీవం ఉక్ఖిపిత్వా దిసం ఓలోకేత్వా ‘‘ఇమం నామ ఠానం గతస్స సోత్థి భవిస్సతీ’’తి మిగలుద్దకానం పరిదేవన్తానంయేవ వాకరం అఘట్టయమానోవ ఉప్పతిత్వా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా ఘనచ్ఛాయస్స ఛత్తస్స వియ గుమ్బస్స హేట్ఠా మన్దమన్దేన వాతేన బీజయమానో ఆగతమగ్గం ఓలోకేన్తో తిట్ఠతి, ఏవమేవ థేరో ఇమా గాథా భాసిత్వా ఆకాసేనేవ గన్త్వా మిగచీరే పచ్చుపట్ఠాసి.

కస్మా పన థేరో ఆకాసేన గతోతి. పితా కిరస్స సేట్ఠి సత్తసు ద్వారకోట్ఠకేసు అగ్గళం దాపేత్వా మల్లే ఆణాపేసి – ‘‘సచే నిక్ఖమిత్వా గచ్ఛతి, హత్థపాదేసు నం గహేత్వా కాసాయాని హరిత్వా గిహివేసం గణ్హాపేథా’’తి. తస్మా థేరో – ‘‘ఏతే మాదిసం మహాఖీణాసవం హత్థే వా పాదే వా గహేత్వా అపుఞ్ఞం పసవేయ్యుం, తం నేసం మా అహోసీ’’తి చిన్తేత్వా ఆకాసేన అగమాసి. పరసముద్దవాసిత్థేరానం పన – ‘‘ఠితకోవ ఇమా గాథా భాసిత్వా వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా రఞ్ఞో కోరబ్యస్స మిగచీరే పచ్చుపట్ఠాసీ’’తి అయం వాచనామగ్గోయేవ.

౩౦౩. మిగవోతి తస్స ఉయ్యానపాలస్స నామం. సోధేన్తోతి ఉయ్యానమగ్గం సమం కారేత్వా అన్తోఉయ్యానే తచ్ఛితబ్బయుత్తట్ఠానాని తచ్ఛాపేన్తో సమ్మజ్జితబ్బయుత్తాని ఠానాని సమ్మజ్జాపేన్తో వాలుకాఓకిరణ-పుప్ఫవికిరణ-పుణ్ణఘటట్ఠపన-కదలిక్ఖన్ధఠపనాదీని చ కరోన్తోతి అత్థో. యేన రాజా కోరబ్యో తేనుపసఙ్కమీతి అమ్హాకం రాజా సదా ఇమస్స కులపుత్తస్స వణ్ణం కథేసి, పస్సితుకామో ఏతం, ఆగతభావం పనస్స న జానాతి, మహా ఖో పనాయం పణ్ణాకారో, గన్త్వా రఞ్ఞో ఆరోచేస్సామీతి చిన్తేత్వా యేన రాజా కోరబ్యో తేనుపసఙ్కమి.

కిత్తయమానో అహోసీతి సో కిర రాజా థేరం అనుస్సరిత్వా బలమజ్ఝేపి నాటకమజ్ఝేపి – ‘‘దుక్కరం కతం కులపుత్తేన తావ మహన్తం సమ్పత్తిం పహాయ పబ్బజిత్వా పుననివత్తిత్వా అనపలోకేన్తేనా’’తి గుణం కథేసి, తం గహేత్వా అయం ఏవమాహ. విస్సజ్జేథాతి వత్వాతి ఓరోధమహామత్తబలకాయాదీసు యస్స యం అనుచ్ఛవికం, తస్స తం దాపేత్వాతి అత్థో. ఉస్సటాయ ఉస్సటాయాతి ఉస్సితాయ ఉస్సితాయ, మహామత్తమహారట్ఠికాదీనం వసేన ఉగ్గతుగ్గతమేవ పరిసం గహేత్వా ఉపసఙ్కమీతి అత్థో. ఇధ భవం రట్ఠపాలో హత్థత్థరే నిసీదతూతి హత్థత్థరో తనుకో బహలపుప్ఫాదిగుణం కత్వా అత్థతో అభిలక్ఖితో హోతి, తాదిసే అనాపుచ్ఛిత్వా నిసీదితుం న యుత్తన్తి మఞ్ఞమానో ఏవమాహ.

౩౦౪. పారిజుఞ్ఞానీతి పారిజుఞ్ఞభావా పరిక్ఖయా. జిణ్ణోతి జరాజిణ్ణో. వుడ్ఢోతి వయోవుడ్ఢో. మహల్లకోతి జాతిమహల్లకో. అద్ధగతోతి అద్ధానం అతిక్కన్తో. వయోఅనుప్పత్తోతి పచ్ఛిమవయం అనుప్పత్తో. పబ్బజతీతి ధురవిహారం గన్త్వా భిక్ఖూ వన్దిత్వా, – ‘‘భన్తే, మయా దహరకాలే బహుం కుసలం కతం, ఇదాని మహల్లకోమ్హి, మహల్లకస్స చేసా పబ్బజ్జా నామ, చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా అప్పహరితం కత్వా జీవిస్సామి, పబ్బాజేథ మం, భన్తే,’’తి కారుఞ్ఞం ఉప్పాదేన్తో యాచతి, థేరా అనుకమ్పాయ పబ్బాజేన్తి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. దుతియవారేపి ఏసేవ నయో.

అప్పాబాధోతి అరోగో. అప్పాతఙ్కోతి నిద్దుక్ఖో. సమవేపాకినియాతి సమవిపాచనియా. గహణియాతి కమ్మజతేజోధాతుయా. తత్థ యస్స భుత్తభుత్తో ఆహారో జీరతి, యస్స వా పన పుటభత్తం వియ తథేవ తిట్ఠతి, ఉభోపేతే న సమవేపాకినియా గహణియా సమన్నాగతా. యస్స పన భుత్తకాలే భత్తచ్ఛన్దో ఉప్పజ్జతేవ, అయం సమవేపాకినియా సమన్నాగతో. నాతిసీతాయ నచ్చుణ్హాయాతి తేనేవ కారణేన నాతిసీతాయ నచ్చుణ్హాయ. అనుపుబ్బేనాతి రాజానో వా హరన్తీతిఆదినా అనుక్కమేన. దుతియవారే రాజభయచోరభయఛాతకభయాదినా అనుక్కమేన.

౩౦౫. ధమ్ముద్దేసా ఉద్దిట్ఠాతి ధమ్మనిద్దేసా ఉద్దిట్ఠా. ఉపనియ్యతీతి జరామరణసన్తికం గచ్ఛతి, ఆయుక్ఖయేన వా తత్థ నియ్యతి. అద్ధువోతి ధువట్ఠానవిరహితో. అతాణోతి తాయితుం సమత్థేన విరహితో. అనభిస్సరోతి అసరణో అభిసరిత్వా అభిగన్త్వా అస్సాసేతుం సమత్థేన విరహితో. అస్సకోతి నిస్సకో సకభణ్డవిరహితో. సబ్బం పహాయ గమనీయన్తి సకభణ్డన్తి సల్లక్ఖితం సబ్బం పహాయ లోకేన గన్తబ్బం. తణ్హాదాసోతి తణ్హాయ దాసో.

౩౦౬. హత్థిస్మిన్తి హత్థిసిప్పే. కతావీతి కతకరణీయో, సిక్ఖితసిక్ఖో పగుణసిప్పోతి అత్థో. ఏస నయో సబ్బత్థ. ఊరుబలీతి ఊరుబలసమ్పన్నో. యస్స హి ఫలకఞ్చ ఆవుధఞ్చ గహేత్వా పరసేనం పవిసిత్వా అభిన్నం భిన్దతో భిన్నం సన్ధారయతో పరహత్థగతం రజ్జం ఆహరితుం ఊరుబలం అత్థి, అయం ఊరుబలీ నామ. బాహుబలీతి బాహుబలసమ్పన్నో. సేసం పురిమసదిసమేవ. అలమత్తోతి సమత్థఅత్తభావో.

పరియోధాయ వత్తిస్సన్తీతి ఉప్పన్నం ఉప్పద్దవం ఓధాయ అవత్థరిత్వా వత్తిస్సన్తీతి సల్లక్ఖేత్వా గహితా.

సంవిజ్జతి ఖో, భో రట్ఠపాల, ఇమస్మిం రాజకులే పహూతం హిరఞ్ఞసువణ్ణన్తి ఇదం సో రాజా ఉపరి ధమ్ముద్దేసస్స కారణం ఆహరన్తో ఆహ.

అథాపరం ఏతదవోచాతి ఏతం ‘‘పస్సామి లోకే’’తిఆదినా నయేన చతున్నం ధమ్ముద్దేసానం అనుగీతిం అవోచ.

౩౦౭. తత్థ భియ్యోవ కామే అభిపత్థయన్తీతి ఏకం లభిత్వా ద్వే పత్థయన్తి, ద్వే లభిత్వా చత్తారోతి ఏవం ఉత్తరుత్తరి వత్థుకామకిలేసకామే పత్థయన్తియేవ.

పసయ్హాతి సపత్తగణం అభిభవిత్వా. ససాగరన్తన్తి సద్ధిం సాగరన్తేన. ఓరం సముద్దస్సాతి యం సముద్దస్స ఓరతో సకరట్ఠం, తేన అతిత్తరూపోతి అత్థో. న హత్థీతి న హి అత్థి.

అహో వతా నోతి అహో వత ను, అయమేవ వా పాఠో. అమరాతి చాహూతి అమరం ఇతి చ ఆహు. ఇదం వుత్తం హోతి – యం మతం ఞాతీ పరివారేత్వా కన్దన్తి, తం – ‘‘అహో వత అమ్హాకం భాతా మతో, పుత్తో మతో’’తిఆదీనిపి వదన్తి.

ఫుసన్తి ఫస్సన్తి మరణఫస్సం ఫుసన్తి. తథేవ ఫుట్ఠోతి యథా బాలో, ధీరోపి తథేవ మరణఫస్సేన ఫుట్ఠో, అఫుట్ఠో నామ నత్థి, అయం పన విసేసో. బాలో చ బాల్యా వధితోవ సేతీతి బాలో బాలభావేన మరణఫస్సం ఆగమ్మ వధితోవ సేతి అభిహతోవ సయతి. అకతం వత మే కల్యాణన్తిఆదివిప్పటిసారవసేన చలతి వేధతి విప్ఫన్దతి. ధీరో చ న వేధతీతి ధీరో సుగతినిమిత్తం పస్సన్తో న వేధతి న చలతి.

యాయ వోసానం ఇధాధిగచ్ఛతీతి యాయ పఞ్ఞాయ ఇమస్మిం లోకే సబ్బకిచ్చవోసానం అరహత్తం అధిగచ్ఛతి, సావ ధనతో ఉత్తమతరా. అబ్యోసితత్తాతి అపరియోసితత్తా, అరహత్తపత్తియా, అభావేనాతి అత్థో. భవాభవేసూతి హీనప్పణీతేసు భవేసు.

ఉపేతి గబ్భఞ్చ పరఞ్చ లోకన్తి తేసు పాపం కరోన్తేసు యో కోచి సత్తో పరమ్పరాయ సంసారం ఆపజ్జిత్వా గబ్భఞ్చ పరఞ్చ లోకం ఉపేతి. తస్సప్పపఞ్ఞోతి తస్స తాదిసస్స అప్పపఞ్ఞస్స అఞ్ఞో అప్పపఞ్ఞో అభిసద్దహన్తో.

సకమ్మునా హఞ్ఞతీతి అత్తనా కతకమ్మవసేన ‘‘కసాహిపి తాలేతీ’’తిఆదీహి కమ్మకారణాహి హఞ్ఞతి. పేచ్చ పరమ్హి లోకేతి ఇతో గన్త్వా పరమ్హి అపాయలోకే.

విరూపరూపేనాతి వివిధరూపేన, నానాసభావేనాతి అత్థో. కామగుణేసూతి దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికేసు సబ్బకామగుణేసు ఆదీనవం దిస్వా. దహరాతి అన్తమసో కలలమత్తభావం ఉపాదాయ తరుణా. వుడ్ఢాతి వస్ససతాతిక్కన్తా. అపణ్ణకం సామఞ్ఞమేవ సేయ్యోతి అవిరుద్ధం అద్వజ్ఝగామిం ఏకన్తనియ్యానికం సామఞ్ఞమేవ ‘‘సేయ్యో, ఉత్తరితరఞ్చ పణీతతరఞ్చా’’తి ఉపధారేత్వా పబ్బజితోస్మి మహారాజాతి. తస్మా యం త్వం వదసి – ‘‘కిం దిస్వా వా సుత్వా వా’’తి, ఇదం దిస్వా చ సుత్వా చ పబ్బజితోస్మీతి మం ధారేహీతి దేసనం నిట్ఠాపేసీతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

రట్ఠపాలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.