౯. చూళసకులుదాయిసుత్తవణ్ణనా

౨౭౦. ఏవం మే సుతన్తి చూళసకులుదాయిసుత్తం. తత్థ యదా పన, భన్తే, భగవాతి ఇదం పరిబ్బాజకో ధమ్మకథం సోతుకామో భగవతో ధమ్మదేసనాయ సాలయభావం దస్సేన్తో ఆహ.

౨౭౧. తంయేవేత్థ పటిభాతూతి సచే ధమ్మం సోతుకామో, తుయ్హేవేత్థ ఏకో పఞ్హో ఏకం కారణం ఉపట్ఠాతు. యథా మం పటిభాసేయ్యాతి యేన కారణేన మమ ధమ్మదేసనా ఉపట్ఠహేయ్య, ఏతేన హి కారణేన కథాయ సముట్ఠితాయ సుఖం ధమ్మం దేసేతున్తి దీపేతి. తస్స మయ్హం, భన్తేతి సో కిర తం దిస్వా – ‘‘సచే భగవా ఇధ అభవిస్సా, అయమేతస్స భాసితస్స అత్థోతి దీపసహస్సం వియ ఉజ్జలాపేత్వా అజ్జ మే పాకటం అకరిస్సా’’తి దసబలంయేవ అనుస్సరి. తస్మా తస్స మయ్హం, భన్తేతిఆదిమాహ. తత్థ అహో నూనాతి అనుస్సరణత్థే నిపాతద్వయం. తేన తస్స భగవన్తం అనుస్సరన్తస్స ఏతదహోసి ‘‘అహో నూన భగవా అహో నూన సుగతో’’తి. యో ఇమేసన్తి యో ఇమేసం ధమ్మానం. సుకుసలోతి సుట్ఠు కుసలో నిపుణో ఛేకో. సో భగవా అహో నూన కథేయ్య, సో సుగతో అహో నూన కథేయ్య, తస్స హి భగవతో పుబ్బేనివాసఞాణస్స అనేకాని కప్పకోటిసహస్సాని ఏకఙ్గణాని పాకటానీతి, అయమేత్థ అధిప్పాయో.

తస్స వాహం పుబ్బన్తం ఆరబ్భాతి యో హి లాభీ హోతి, సో ‘‘పుబ్బే త్వం ఖత్తియో అహోసి, బ్రాహ్మణో అహోసీ’’తి వుత్తే జానన్తో సక్కచ్చం సుస్సూసతి. అలాభీ పన – ‘‘ఏవం భవిస్సతి ఏవం భవిస్సతీ’’తి సీసకమ్పమేత్తమేవ దస్సేతి. తస్మా ఏవమాహ – ‘‘తస్స వాహం పుబ్బన్తం ఆరబ్భ పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేయ్య’’న్తి.

సో వా మం అపరన్తన్తి దిబ్బచక్ఖులాభినో హి అనాగతంసఞాణం ఇజ్ఝతి, తస్మా ఏవమాహ. ఇతరం పుబ్బే వుత్తనయమేవ.

ధమ్మం తే దేసేస్సామీతి అయం కిర అతీతే దేసియమానేపి న బుజ్ఝిస్సతి, అనాగతే దేసియమానేపి న బుజ్ఝిస్సతి. అథస్స భగవా సణ్హసుఖుమం పచ్చయాకారం దేసేతుకామో ఏవమాహ. కిం పన తం బుజ్ఝిస్సతీతి? ఏతం పగేవ న బుజ్ఝిస్సతి, అనాగతే పనస్స వాసనాయ పచ్చయో భవిస్సతీతి దిస్వా భగవా ఏవమాహ.

పంసుపిసాచకన్తి అసుచిట్ఠానే నిబ్బత్తపిసాచం. సో హి ఏకం మూలం గహేత్వా అదిస్సమానకాయో హోతి. తత్రిదం వత్థు – ఏకా కిర యక్ఖినీ ద్వే దారకే థూపారామద్వారే నిసీదాపేత్వా ఆహారపరియేసనత్థం నగరం గతా. దారకా ఏకం పిణ్డపాతికత్థేరం దిస్వా ఆహంసు, – ‘‘భన్తే, అమ్హాకం మాతా అన్తో నగరం పవిట్ఠా, తస్సా వదేయ్యాథ ‘యం వా తం వా లద్ధకం, గహేత్వా సీఘం గచ్ఛ, దారకా తే జిఘచ్ఛితం సన్ధారేతుం న సక్కోన్తీ’’’తి. తమహం కథం పస్సిస్సామీతి? ఇదం, భన్తే, గణ్హథాతి ఏకం మూలఖణ్డం అదంసు. థేరస్స అనేకాని యక్ఖసహస్సాని పఞ్ఞాయింసు, సో దారకేహి దిన్నసఞ్ఞాణేన తం యక్ఖినిం అద్దస విరూపం బీభచ్ఛం కేవలం వీథియం గబ్భమలం పచ్చాసీసమానం. దిస్వా తమత్థం కథేసి. కథం మం త్వం పస్ససీతి వుత్తే మూలఖణ్డం దస్సేసి, సా అచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హి. ఏవం పంసుపిసాచకా ఏకం మూలం గహేత్వా అదిస్సమానకాయా హోన్తి. తం సన్ధాయేస ‘‘పంసుపిసాచకమ్పి న పస్సామీ’’తి ఆహ. న పక్ఖాయతీతి న దిస్సతి న ఉపట్ఠాతి.

౨౭౨. దీఘాపి ఖో తే ఏసాతి ఉదాయి ఏసా తవ వాచా దీఘాపి భవేయ్య, ఏవం వదన్తస్స వస్ససతమ్పి వస్ససహస్సమ్పి పవత్తేయ్య, న చ అత్థం దీపేయ్యాతి అధిప్పాయో. అప్పాటిహీరకతన్తి అనియ్యానికం అమూలకం నిరత్థకం సమ్పజ్జతీతి అత్థో.

ఇదాని తం వణ్ణం దస్సేన్తో సేయ్యథాపి, భన్తేతిఆదిమాహ. తత్థ పణ్డుకమ్బలే నిక్ఖిత్తోతి విసభాగవణ్ణే రత్తకమ్బలే ఠపితో. ఏవంవణ్ణో అత్తా హోతీతి ఇదం సో సుభకిణ్హదేవలోకే నిబ్బత్తక్ఖన్ధే సన్ధాయ – ‘‘అమ్హాకం మతకాలే అత్తా సుభకిణ్హదేవలోకే ఖన్ధా వియ జోతేతీ’’తి వదతి.

౨౭౩. అయం ఇమేసం ఉభిన్నన్తి సో కిర యస్మా మణిస్స బహి ఆభా న నిచ్ఛరతి, ఖజ్జోపనకస్స అఙ్గులద్వఙ్గులచతురఙ్గులమత్తం నిచ్ఛరతి, మహాఖజ్జోపనకస్స పన ఖళమణ్డలమత్తమ్పి నిచ్ఛరతియేవ, తస్మా ఏవమాహ.

విద్ధేతి ఉబ్బిద్ధే, మేఘవిగమేన దూరీభూతేతి అత్థో. విగతవలాహకేతి అపగతమేఘే. దేవేతి ఆకాసే. ఓసధితారకాతి సుక్కతారకా. సా హి యస్మా తస్సా ఉదయతో పట్ఠాయ తేన సఞ్ఞాణేన ఓసధాని గణ్హన్తిపి పివన్తిపి, తస్మా ‘‘ఓసధితారకా’’తి వుచ్చతి. అభిదో అడ్ఢరత్తసమయన్తి అభిన్నే అడ్ఢరత్తసమయే. ఇమినా గగనమజ్ఝే ఠితచన్దం దస్సేతి. అభిదో మజ్ఝన్హికేపి ఏసేవ నయో.

అతో ఖోతి యే అనుభోన్తి, తేహి బహుతరా, బహూ చేవ బహుతరా చాతి అత్థో. ఆభా నానుభోన్తీతి ఓభాసం న వళఞ్జన్తి, అత్తనో సరీరోభాసేనేవ ఆలోకం ఫరిత్వా విహరన్తి.

౨౭౪. ఇదాని యస్మా సో ‘‘ఏకన్తసుఖం లోకం పుచ్ఛిస్సామీ’’తి నిసిన్నో, పుచ్ఛామూళ్హో పన జాతో, తస్మా నం భగవా తం పుచ్ఛం సరాపేన్తో కిం పన, ఉదాయి, అత్థి ఏకన్తసుఖో లోకోతిఆదిమాహ. తత్థ ఆకారవతీతి కారణవతీ. అఞ్ఞతరం వా పన తపోగుణన్తి అచేలకపాళిం సన్ధాయాహ, సురాపానవిరతీతి అత్థో.

౨౭౫. కతమా పన సా, భన్తే, ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్సాతి కస్మా పుచ్ఛతి? ఏవం కిరస్స అహోసి – ‘‘మయం సత్తానం ఏకన్తసుఖం వదామ, పటిపదం పన కాలేన సుఖం కాలేన దుక్ఖం వదామ. ఏకన్తసుఖస్స ఖో పన అత్తనో పటిపదాయపి ఏకన్తసుఖాయ భవితబ్బం. అమ్హాకం కథా అనియ్యానికా, సత్థు కథావ నియ్యానికా’’తి. ఇదాని సత్థారంయేవ పుచ్ఛిత్వా జానిస్సామీతి తస్మా పుచ్ఛతి.

ఏత్థ మయం అనస్సామాతి ఏతస్మిం కారణే మయం అనస్సామ. కస్మా పన ఏవమాహంసు? తే కిర పుబ్బే పఞ్చసు ధమ్మేసు పతిట్ఠాయ కసిణపరికమ్మం కత్వా తతియజ్ఝానం నిబ్బత్తేత్వా అపరిహీనజ్ఝానా కాలం కత్వా సుభకిణ్హేసు నిబ్బత్తన్తీతి జానన్తి, గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే పన కాలే కసిణపరికమ్మమ్పి న జానింసు, తతియజ్ఝానమ్పి నిబ్బత్తేతుం నాసక్ఖింసు. పఞ్చ పుబ్బభాగధమ్మే పన ‘‘ఆకారవతీ పటిపదా’’తి ఉగ్గహేత్వా తతియజ్ఝానం ‘‘ఏకన్తసుఖో లోకో’’తి ఉగ్గణ్హింసు. తస్మా ఏవమాహంసు. ఉత్తరితరన్తి ఇతో పఞ్చహి ధమ్మేహి ఉత్తరితరం పటిపదం వా తతియజ్ఝానతో ఉత్తరితరం ఏకన్తసుఖం లోకం వా న జానామాతి వుత్తం హోతి. అప్పసద్దే కత్వాతి ఏకప్పహారేనేవ మహాసద్దం కాతుం ఆరద్ధే నిస్సద్దే కత్వా.

౨౭౬. సచ్ఛికిరియాహేతూతి ఏత్థ ద్వే సచ్ఛికిరియా పటిలాభసచ్ఛికిరియా చ పచ్చక్ఖసచ్ఛికిరియా చ. తత్థ తతియజ్ఝానం నిబ్బత్తేత్వా అపరిహీనజ్ఝానో కాలం కత్వా సుభకిణ్హలోకే తేసం దేవానం సమానాయువణ్ణో హుత్వా నిబ్బత్తతి, అయం పటిలాభసచ్ఛికిరియా నామ. చతుత్థజ్ఝానం నిబ్బత్తేత్వా ఇద్ధివికుబ్బనేన సుభకిణ్హలోకం గన్త్వా తేహి దేవేహి సద్ధిం సన్తిట్ఠతి సల్లపతి సాకచ్ఛం ఆపజ్జతి, అయం పచ్చక్ఖసచ్ఛికిరియా నామ. తాసం ద్విన్నమ్పి తతియజ్ఝానం ఆకారవతీ పటిపదా నామ. తఞ్హి అనుప్పాదేత్వా నేవ సక్కా సుభకిణ్హలోకే నిబ్బత్తితుం, న చతుత్థజ్ఝానం ఉప్పాదేతుం. ఇతి దువిధమ్పేతం సచ్ఛికిరియం సన్ధాయ – ‘‘ఏతస్స నూన, భన్తే, ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాహేతూ’’తి ఆహ.

౨౭౭. ఉదఞ్చనికోతి ఉదకవారకో. అన్తరాయమకాసీతి యథా పబ్బజ్జం న లభతి, ఏవం ఉపద్దుతమకాసి యథా తం ఉపనిస్సయవిపన్నం. అయం కిర కస్సపబుద్ధకాలే పబ్బజిత్వా సమణధమ్మమకాసి. అథస్స ఏకో సహాయకో భిక్ఖు సాసనే అనభిరతో, ‘‘ఆవుసో, విబ్భమిస్సామీ’’తి ఆరోచేసి. సో తస్స పత్తచీవరే లోభం ఉప్పాదేత్వా గిహిభావాయ వణ్ణం అభాసి. ఇతరో తస్స పత్తచీవరం దత్వా విబ్భమి. తేనస్స కమ్మునా ఇదాని భగవతో సమ్ముఖా పబ్బజ్జాయ అన్తరాయో జాతో. భగవతా పనస్స పురిమసుత్తం అతిరేకభాణవారమత్తం, ఇదం భాణవారమత్తన్తి ఏత్తకాయ తన్తియా ధమ్మో కథితో, ఏకదేసనాయపి మగ్గఫలపటివేధో న జాతో, అనాగతే పనస్స పచ్చయో భవిస్సతీతి భగవా ధమ్మం దేసేతి. అనాగతే పచ్చయభావఞ్చస్స దిస్వా భగవా ధరమానో ఏకం భిక్ఖుమ్పి మేత్తావిహారిమ్హి ఏతదగ్గే న ఠపేసి. పస్సతి హి భగవా – ‘‘అనాగతే అయం మమ సాసనే పబ్బజిత్వా మేత్తావిహారీనం అగ్గో భవిస్సతీ’’తి.

సో భగవతి పరినిబ్బుతే ధమ్మాసోకరాజకాలే పాటలిపుత్తే నిబ్బత్తిత్వా పబ్బజిత్వా అరహత్తప్పత్తో అస్సగుత్తత్థేరో నామ హుత్వా మేత్తావిహారీనం అగ్గో అహోసి. థేరస్స మేత్తానుభావేన తిరచ్ఛానగతాపి మేత్తచిత్తం పటిలభింసు, థేరో సకలజమ్బుదీపే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఓవాదాచరియో హుత్వా వత్తనిసేనాసనే ఆవసి, తింసయోజనమత్తా అటవీ ఏకం పధానఘరం అహోసి. థేరో ఆకాసే చమ్మఖణ్డం పత్థరిత్వా తత్థ నిసిన్నో కమ్మట్ఠానం కథేసి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే భిక్ఖాచారమ్పి అగన్త్వా విహారే నిసిన్నో కమ్మట్ఠానం కథేసి, మనుస్సా విహారమేవ గన్త్వా దానమదంసు. ధమ్మాసోకరాజా థేరస్స గుణం సుత్వా దట్ఠుకామో తిక్ఖత్తుం పహిణి. థేరో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఓవాదం దమ్మీతి ఏకవారమ్పి న గతోతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

చూళసకులుదాయిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.