౬. సన్దకసుత్తవణ్ణనా

౨౨౩. ఏవం మే సుతన్తి సన్దకసుత్తం. తత్థ పిలక్ఖగుహాయన్తి తస్సా గుహాయ ద్వారే పిలక్ఖరుక్ఖో అహోసి, తస్మా పిలక్ఖగుహాత్వేవ సఙ్ఖం గతా. పటిసల్లానా వుట్ఠితోతి వివేకతో వుట్ఠితో. దేవకతసోబ్భోతి వస్సోదకేనేవ తిన్నట్ఠానే జాతో మహాఉదకరహదో. గుహాదస్సనాయాతి ఏత్థ గుహాతి పంసుగుహా. సా ఉన్నమే ఉదకముత్తట్ఠానే అహోసి, ఏకతో ఉమఙ్గం కత్వా ఖాణుకే చ పంసుఞ్చ నీహరిత్వా అన్తో థమ్భే ఉస్సాపేత్వా మత్థకే పదరచ్ఛన్నగేహసఙ్ఖేపేన కతా, తత్థ తే పరిబ్బాజకా వసన్తి. సా వస్సానే ఉదకపుణ్ణా తిట్ఠతి, నిదాఘే తత్థ వసన్తి. తం సన్ధాయ ‘‘గుహాదస్సనాయా’’తి ఆహ. విహారదస్సనత్థఞ్హి అనమతగ్గియం పచ్చవేక్ఖిత్వా సముద్దపబ్బతదస్సనత్థం వాపి గన్తుం వట్టతీతి.

ఉన్నాదినియాతి ఉచ్చం నదమానాయ. ఏవం నదమానాయ చస్సా ఉద్ధఙ్గమనవసేన ఉచ్చో, దిసాసు పత్థటవసేన మహాసద్దోతి ఉచ్చాసద్దమహాసద్దో, తాయ ఉచ్చాసద్దమహాసద్దాయ. తేసం పరిబ్బాజకానం పాతోవ ఉట్ఠాయ కత్తబ్బం నామ చేతియవత్తం వా బోధివత్తం వా ఆచరియుపజ్ఝాయవత్తం వా యోనిసోమనసికారో వా నత్థి. తేన తే పాతోవ ఉట్ఠాయ బాలాతపే నిసిన్నా, సాయం వా కథాయ ఫాసుకత్థాయ సన్నిపతితా ‘‘ఇమస్స హత్థో సోభణో ఇమస్స పాదో’’తి ఏవం అఞ్ఞమఞ్ఞస్స హత్థపాదాదీని వా ఆరబ్భ ఇత్థిపురిసదారకదారికావణ్ణే వా అఞ్ఞం వా కామస్సాదభవస్సాదాదివత్థుం ఆరబ్భ కథం పట్ఠపేత్వా అనుపుబ్బేన రాజకథాదిఅనేకవిధం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తి. సా హి అనియ్యానికత్తా సగ్గమోక్ఖమగ్గానం తిరచ్ఛానభూతా కథాతి తిరచ్ఛానకథా. తత్థ రాజానం ఆరబ్భ ‘‘మహాసమ్మతో మన్ధాతా ధమ్మాసోకో ఏవంమహానుభావో’’తిఆదినా నయేన పవత్తా కథా రాజకథా. ఏస నయో చోరకథాదీసు.

తేసు ‘‘అసుకో రాజా అభిరూపో దస్సనీయో’’తిఆదినా నయేన గేహస్సితకథావ తిరచ్ఛానకథా హోతి. ‘‘సోపి నామ ఏవం మహానుభావో ఖయం గతో’’తి ఏవం పవత్తా పన కమ్మట్ఠానభావే తిట్ఠతి. చోరేసుపి ‘‘మూలదేవో ఏవంమహానుభావో, మేఘమాలో ఏవంమహానుభావో’’తి తేసం కమ్మం పటిచ్చ అహో సూరాతి గేహస్సితకథావ తిరచ్ఛానకథా. యుద్ధేపి భారతయుద్ధాదీసు ‘‘అసుకేన అసుకో ఏవం మారితో ఏవం విద్ధో’’తి కామస్సాదవసేనేవ కథా తిరచ్ఛానకథా. ‘‘తేపి నామ ఖయం గతా’’తి ఏవం పవత్తా పన సబ్బత్థ కథా కమ్మట్ఠానమేవ హోతి. అపిచ అన్నాదీసు ‘‘ఏవం వణ్ణవన్తం గన్ధవన్తం రసవన్తం ఫస్ససమ్పన్నం ఖాదిమ్హ భుఞ్జిమ్హ పివిమ్హ పరిభుఞ్జిమ్హా’’తి కామస్సాదవసేన కథేతుం న వట్టతి, సాత్థకం పన కత్వా – ‘‘పుబ్బే ఏవం వణ్ణాదిసమ్పన్నం అన్నం పానం వత్థం సయనం మాలం గన్ధం సీలవన్తానం అదమ్హ, చేతియే పూజం అకరిమ్హా’’తి కథేతుం వట్టతి.

ఞాతికథాదీసుపి ‘‘అమ్హాకం ఞాతకా సూరా సమత్థా’’తి వా ‘‘పుబ్బే మయం ఏవం విచిత్రేహి యానేహి చరిమ్హా’’తి వా అస్సాదవసేన వత్తుం న వట్టతి, సాత్థకం పన కత్వా ‘‘తేపి నో ఞాతకా ఖయం గతా’’తి వా ‘‘పుబ్బే మయం ఏవరూపా ఉపాహనా సఙ్ఘస్స అదమ్హా’’తి వా కథేతబ్బా. గామకథాపి సునివిట్ఠదున్నివిట్ఠసుభిక్ఖదుబ్భిక్ఖాదివసేన వా ‘‘అసుకగామవాసినో సూరా సమత్థా’’తి వా ఏవం అస్సాదవసేన న వట్టతి, సాత్థకం పన కత్వా సద్ధా పసన్నాతి వా ఖయవయం గతాతి వా వత్తుం వట్టతి. నిగమనగరజనపదకథాసుపి ఏసేవ నయో. ఇత్థికథాపి వణ్ణసణ్ఠానాదీని పటిచ్చ అస్సాదవసేన న వట్టతి, సద్ధా పసన్నా ఖయం గతాతి ఏవమేవ వట్టతి. సూరకథాపి నన్దిమిత్తో నామ యోధో సూరో అహోసీతి అస్సాదవసేనేవ న వట్టతి, సద్ధో పసన్నో అహోసి ఖయం గతోతి ఏవమేవ వట్టతి. విసిఖాకథాపి అసుకా విసిఖా సునివిట్ఠా దున్నివిట్ఠా సూరా సమత్థాతి అస్సాదవసేనేవ న వట్టతి, సద్ధా పసన్నా ఖయం గతా ఇచ్చేవం వట్టతి.

కుమ్భట్ఠానకథాతి కుమ్భట్ఠానఉదకతిత్థకథా వా వుచ్చతి కుమ్భదాసికథా వా. సాపి ‘‘పాసాదికా నచ్చితుం గాయితుం ఛేకా’’తి అస్సాదవసేన న వట్టతి, సద్ధా పసన్నాతిఆదినా నయేనేవ వట్టతి. పుబ్బపేతకథాతి అతీతఞాతికథా. తత్థ వత్తమానఞాతికథాసదిసోవ వినిచ్ఛయో.

నానత్తకథాతి పురిమపచ్ఛిమకథావిముత్తా అవసేసా నానాసభావా నిరత్థకకథా. లోకక్ఖాయికాతి అయం లోకో కేన నిమ్మితో, అసుకేన నామ నిమ్మితో, కాకా సేతా అట్ఠీనం సేతత్తా, బకా రత్తా లోహితస్స రత్తత్తాతి ఏవమాదికా లోకాయతవితణ్డసల్లాపకథా.

సముద్దక్ఖాయికా నామ కస్మా సముద్దో సాగరో, సాగరదేవేన ఖణితత్తా సాగరో, ఖతో మేతి హత్థముద్దాయ నివేదితత్తా సముద్దోతి ఏవమాదికా నిరత్థకా సముద్దక్ఖాయికకథా. ఇతి భవో, ఇతి అభవోతి యం వా తం వా నిరత్థకకారణం వత్వా పవత్తితకథా ఇతిభవాభవకథా. ఏత్థ చ భవోతి సస్సతం, అభవోతి ఉచ్ఛేదం. భవోతి వడ్ఢి, అభవోతి హాని. భవోతి కామసుఖం, అభవోతి అత్తకిలమథో. ఇతి ఇమాయ ఛబ్బిధాయ ఇతిభవాభవకథాయ సద్ధిం బాత్తింసతిరచ్ఛానకథా నామ హోతి. ఏవరూపిం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తియా నిసిన్నో హోతి.

తతో సన్దకో పరిబ్బాజకో తే పరిబ్బాజకే ఓలోకేత్వా – ‘‘ఇమే పరిబ్బాజకా అతివియ అఞ్ఞమఞ్ఞం అగారవా అప్పతిస్సా, మయఞ్చ సమణస్స గోతమస్స పాతుభావతో పట్ఠాయ సూరియుగ్గమనే ఖజ్జోపనకూపమా జాతా, లాభసక్కారోపి నో పరిహీనో. సచే పన ఇమం ఠానం సమణో గోతమో గోతమసావకో వా గిహిఉపట్ఠాకోపి వాస్స ఆగచ్ఛేయ్య, అతివియ లజ్జనీయం భవిస్సతి. పరిసదోసో ఖో పన పరిసజేట్ఠకస్సేవ ఉపరి ఆరోహతీ’’తి ఇతో చితో చ విలోకేన్తో థేరం అద్దస. తేన వుత్తం అద్దసా ఖో సన్దకో పరిబ్బాజకో…పే… తుణ్హీ అహేసున్తి.

తత్థ సణ్ఠపేసీతి సిక్ఖాపేసి, వజ్జమస్సా పటిచ్ఛాదేసి. యథా సుట్ఠపితా హోతి, తథా నం ఠపేసి. యథా నామ పరిసమజ్ఝం పవిసన్తో పురిసో వజ్జపటిచ్ఛాదనత్థం నివాసనం సణ్ఠపేతి, పారుపనం సణ్ఠపేతి, రజోకిణ్ణట్ఠానం పుఞ్ఛతి, ఏవమస్సా వజ్జపటిచ్ఛాదనత్థం ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో’’తి సిక్ఖాపేన్తో యథా సుట్ఠపితా హోతి, తథా నం ఠపేసీతి అత్థో. అప్పసద్దకామాతి అప్పసద్దం ఇచ్ఛన్తి, ఏకకా నిసీదన్తి, ఏకకా తిట్ఠన్తి, న గణసఙ్గణికాయ యాపేన్తి. అప్పసద్దవినీతాతి అప్పసద్దేన నిరవేన బుద్ధేన వినీతా. అప్పసద్దస్స వణ్ణవాదినోతి యం ఠానం అప్పసద్దం నిస్సద్దం. తస్స వణ్ణవాదినో. ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యాతి ఇధాగన్తబ్బం మఞ్ఞేయ్య.

కస్మా పనేస థేరస్స ఉపసఙ్కమనం పచ్చాసీసతీతి. అత్తనో వుద్ధిం పత్థయమానో. పరిబ్బాజకా కిర బుద్ధేసు వా బుద్ధసావకేసు వా అత్తనో సన్తికం ఆగతేసు – ‘‘అజ్జ అమ్హాకం సన్తికం సమణో గోతమో ఆగతో, సారిపుత్తో ఆగతో, న ఖో పనేతే యస్స వా తస్స వా సన్తికం గచ్ఛన్తి, పస్సథ అమ్హాకం ఉత్తమభావ’’న్తి అత్తనో ఉపట్ఠాకానం సన్తికే అత్తానం ఉక్ఖిపన్తి ఉచ్చే ఠానే ఠపేన్తి. భగవతోపి ఉపట్ఠాకే గణ్హితుం వాయమన్తి. తే కిర భగవతో ఉపట్ఠాకే దిస్వా ఏవం వదన్తి – ‘‘తుమ్హాకం సత్థా భవం గోతమోపి గోతమస్స సావకాపి అమ్హాకం సన్తికం ఆగచ్ఛన్తి, మయం అఞ్ఞమఞ్ఞం సమగ్గా. తుమ్హే పన అమ్హే అక్ఖీహి పస్సితుం న ఇచ్ఛథ, సామీచికమ్మం న కరోథ, కిం వో అమ్హేహి అపరద్ధ’’న్తి. అప్పేకచ్చే మనుస్సా – ‘‘బుద్ధాపి ఏతేసం సన్తికం గచ్ఛన్తి, కిం అమ్హాక’’న్తి తతో పట్ఠాయ తే దిస్వా నప్పమజ్జన్తి. తుణ్హీ అహేసున్తి సన్దకం పరివారేత్వా నిస్సద్దా నిసీదింసు.

౨౨౪. స్వాగతం భోతో ఆనన్దస్సాతి సుఆగమనం భోతో ఆనన్దస్స. భవన్తే హి నో ఆగతే ఆనన్దో హోతి, గతే సోకోతి దీపేతి. చిరస్సం ఖోతి పియసముదాచారవచనమేతం. థేరో పన కాలేన కాలం పరిబ్బాజకారామం చారికత్థాయ గచ్ఛతీతి పురిమగమనం గహేత్వా ఏవమాహ. ఏవఞ్చ పన వత్వా న మానత్థద్ధో హుత్వా నిసీది, అత్తనో పన ఆసనా వుట్ఠాయ తం ఆసనం పప్ఫోటేత్వా థేరం ఆసనేన నిమన్తేన్తో నిసీదతు భవం ఆనన్దో, ఇదమాసనం పఞ్ఞత్తన్తి ఆహ.

అన్తరాకథా విప్పకతాతి నిసిన్నానం వో ఆరమ్భతో పట్ఠాయ యావ మమాగమనం ఏతస్మిం అన్తరే కా నామ కథా విప్పకతా, మమాగమనపచ్చయా కతమా కథా పరియన్తం న గతాతి పుచ్ఛతి.

అథ పరిబ్బాజకో ‘‘నిరత్థకకథావ ఏసా నిస్సారా వట్టసన్నిస్సితా, న తుమ్హాకం పురతో వత్తబ్బతం అరహతీ’’తి దీపేన్తో తిట్ఠతేసా, భోతిఆదిమాహ. నేసా భోతోతి సచే భవం సోతుకామో భవిస్సతి, పచ్ఛాపేసా కథా న దుల్లభా భవిస్సతి, అమ్హాకం పనిమాయ అత్థో నత్థి. భోతో పన ఆగమనం లభిత్వా అఞ్ఞదేవ సుకారణం కథం సోతుకామమ్హాతి దీపేతి. తతో ధమ్మదేసనం యాచన్తో సాధు వత భవన్తం యే వాతిఆదిమాహ. తత్థ ఆచరియకేతి ఆచరియసమయే. అనస్సాసికానీతి అస్సాసవిరహితాని. ససక్కన్తి ఏకంసత్థే నిపాతో, విఞ్ఞూ పురిసో ఏకంసేనేవ న వసేయ్యాతి అత్థో. వసన్తో చ నారాధేయ్యాతి న సమ్పాదేయ్య, న పరిపూరేయ్యాతి వుత్తం హోతి. ఞాయం ధమ్మం కుసలన్తి కారణభూతం అనవజ్జట్ఠేన కుసలం ధమ్మం.

౨౨౫. ఇధాతి ఇమస్మిం లోకే. నత్థి దిన్నన్తిఆదీని సాలేయ్యకసుత్తే (మ. ని. ౧.౪౪౦) వుత్తాని. చాతుమహాభూతికోతి చతుమహాభూతమయో. పథవీ పథవీకాయన్తి అజ్ఝత్తికా పథవీధాతు బాహిరపథవీధాతుం. అనుపేతీతి అనుయాతి. అనుపగచ్ఛతీతి తస్సేవ వేవచనం, అనుగచ్ఛతీతిపి అత్థో, ఉభయేనాపి ఉపేతి ఉపగచ్ఛతీతి దస్సేతి. ఆపాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇన్ద్రియానీతి మనచ్ఛట్ఠాని ఇన్ద్రియాని ఆకాసం పక్ఖన్దన్తి. ఆసన్దిపఞ్చమాతి నిపన్నమఞ్చేన పఞ్చమా, మఞ్చో చేవ, చత్తారో మఞ్చపాదే గహేత్వా ఠితా చత్తారో పురిసా చాతి అత్థో. యావాళాహనాతి యావ సుసానా. పదానీతి అయం ఏవం సీలవా అహోసి, ఏవం దుస్సీలోతిఆదినా నయేన పవత్తాని గుణపదాని. సరీరమేవ వా ఏత్థ పదానీతి అధిప్పేతం. కాపోతకానీతి కపోతకవణ్ణాని, పారావతపక్ఖవణ్ణానీతి అత్థో.

భస్సన్తాతి భస్మన్తా, అయమేవ వా పాళి. ఆహుతియోతి యం పహేణకసక్కారాదిభేదం దిన్నదానం, సబ్బం తం ఛారికావసానమేవ హోతి, న తతో పరం ఫలదాయకం హుత్వా గచ్ఛతీతి అత్థో. దత్తుపఞ్ఞత్తన్తి దత్తూహి బాలమనుస్సేహి పఞ్ఞత్తం. ఇదం వుత్తం హోతి – బాలేహి అబుద్ధీహి పఞ్ఞత్తమిదం దానం, న పణ్డితేహి. బాలా దేన్తి, పణ్డితా గణ్హన్తీతి దస్సేతి. అత్థికవాదన్తి అత్థి దిన్నం దిన్నఫలన్తి ఇమం అత్థికవాదంయేవ వదన్తి తేసం తుచ్ఛం వచనం ముసావిలాపో. బాలే చ పణ్డితే చాతి బాలా చ పణ్డితా చ.

అకతేన మే ఏత్థ కతన్తి మయ్హం అకతేనేవ సమణకమ్మేన ఏత్థ ఏతస్స సమయే కమ్మం కతం నామ హోతి, అవుసితేనేవ బ్రహ్మచరియేన వుసితం నామ హోతి. ఏత్థాతి ఏతస్మిం సమణధమ్మే. సమసమాతి అతివియ సమా, సమేన వా గుణేన సమా. సామఞ్ఞం పత్తాతి సమానభావం పత్తా.

౨౨౬. కరతోతిఆదీని అపణ్ణకసుత్తే వుత్తాని. తథా నత్థి హేతూతిఆదీని.

౨౨౮. చతుత్థబ్రహ్మచరియవాసే అకటాతి అకతా. అకటవిధాతి అకతవిధానా, ఏవం కరోహీతి కేనచి కారాపితా న హోన్తీతి అత్థో. అనిమ్మితాతి ఇద్ధియాపి న నిమ్మితా. అనిమ్మాతాతి అనిమ్మాపితా. కేచి అనిమ్మితబ్బాతి పదం వదన్తి, తం నేవ పాళియం, న అట్ఠకథాయం సన్దిస్సతి. వఞ్ఝాతి వఞ్ఝపసువఞ్ఝతాలాదయో వియ అఫలా, కస్సచి అజనకాతి అత్థో. ఏతేన పథవీకాయాదీనం రూపాదిజనకభావం పటిక్ఖిపతి. పబ్బతకూటా వియ ఠితాతి కూటట్ఠా. ఈసికట్ఠాయిట్ఠితాతి ముఞ్జే ఈసికా వియ ఠితా. తత్రాయమధిప్పాయో – యమిదం జాయతీతి వుచ్చతి, తం ముఞ్జతో ఈసికా వియ విజ్జమానమేవ నిక్ఖమతీతి. ‘‘ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా’’తిపి పాఠో, సునిఖాతో ఏసికత్థమ్భో నిచ్చలో తిట్ఠతి, ఏవం ఠితాతి అత్థో. ఉభయేనపి తేసం వినాసాభావం దీపేతి. న ఇఞ్జన్తీతి ఏసికత్థమ్భో వియ ఠితత్తా న చలన్తి. న విపరిణామేన్తీతి పకతిం న జహన్తి. న అఞ్ఞమఞ్ఞం బ్యాబాధేన్తీతి అఞ్ఞమఞ్ఞం న ఉపహనన్తి. నాలన్తి న సమత్థా.

పథవీకాయోతిఆదీసు పథవీయేవ పథవీకాయో, పథవీసమూహో వా. తత్థాతి తేసు జీవసత్తమేసు కాయేసు. నత్థి హన్తా వాతి హన్తుం వా ఘాతేతుం వా సోతుం వా సావేతుం వా జానితుం వా జానాపేతుం వా సమత్థో నామ నత్థీతి దీపేతి. సత్తన్నంత్వేవ కాయానన్తి యథా ముగ్గరాసిఆదీసు పహటం సత్థం ముగ్గరాసిఆదీనం అన్తరేన పవిసతి, ఏవం సత్తన్నం కాయానం అన్తరేన ఛిద్దేన వివరేన సత్థం పవిసతి. తత్థ ‘‘అహం ఇమం జీవితా వోరోపేమీ’’తి కేవలం సఞ్ఞామత్తమేవ హోతీతి దస్సేతి. యోనిపముఖసతసహస్సానీతి పముఖయోనీనం ఉత్తమయోనీనం చుద్దససతసహస్సాని అఞ్ఞాని చ సట్ఠిసతాని అఞ్ఞాని చ ఛసతాని. పఞ్చ చ కమ్మునో సతానీతి పఞ్చ కమ్మసతాని చ, కేవలం తక్కమత్తకేన నిరత్థకం దిట్ఠిం దీపేతి. పఞ్చ చ కమ్మాని తీణి చ కమ్మానీతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. కేచి పనాహు పఞ్చ కమ్మానీతి పఞ్చిన్ద్రియవసేన భణతి. తీణీతి కాయకమ్మాదివసేనాతి. కమ్మే చ అడ్ఢకమ్మే చాతి ఏత్థ పనస్స కాయకమ్మఞ్చ వచీకమ్మఞ్చ కమ్మన్తి లద్ధి, మనోకమ్మం ఉపడ్ఢకమ్మన్తి. ద్వట్ఠిపటిపదాతి ద్వాసట్ఠి పటిపదాతి వదతి. ద్వట్ఠన్తరకప్పాతి ఏకస్మిం కప్పే చతుసట్ఠి అన్తరకప్పా నామ హోన్తి, అయం పన అఞ్ఞే ద్వే అజానన్తో ఏవమాహ. ఛళాభిజాతియో అపణ్ణకసుత్తే విత్థారితా.

అట్ఠ పురిసభూమియోతి మన్దభూమి ఖిడ్డాభూమి వీమంసకభూమి ఉజుగతభూమి సేక్ఖభూమి సమణభూమి జినభూమి పన్నభూమీతి ఇమా అట్ఠ పురిసభూమియోతి వదతి. తత్థ జాతదివసతో పట్ఠాయ సత్తదివసే సమ్బాధట్ఠానతో నిక్ఖన్తత్తా సత్తా మన్దా హోన్తి మోమూహా. అయం మన్దభూమీతి వదతి. యే పన దుగ్గతితో ఆగతా హోన్తి, తే అభిణ్హం రోదన్తి చేవ విరవన్తి చ. సుగతితో ఆగతా తం అనుస్సరిత్వా అనుస్సరిత్వా హసన్తి. అయం ఖిడ్డాభూమి నామ. మాతాపితూనం హత్థం వా పాదం వా మఞ్చం వా పీఠం వా గహేత్వా భూమియం పదనిక్ఖిపనం వీమంసకభూమి నామ. పదసావ గన్తుం సమత్థకాలో ఉజుగతభూమి నామ. సిప్పానం సిక్ఖనకాలో సేక్ఖభూమి నామ. ఘరా నిక్ఖమ్మ పబ్బజనకాలో సమణభూమి నామ. ఆచరియం సేవిత్వా జాననకాలో జినభూమి నామ. భిక్ఖు చ పన్నకో జినో న కిఞ్చి ఆహాతి ఏవం అలాభిం సమణం పన్నభూమీతి వదతి.

ఏకూనపఞ్ఞాస ఆజీవసతేతి ఏకూనపఞ్ఞాస ఆజీవవుత్తిసతాని. పరిబ్బాజకసతేతి పరిబ్బాజకపబ్బజ్జసతాని. నాగావాససతేతి నాగమణ్డలసతాని. వీసే ఇన్ద్రియసతేతి వీస ఇన్ద్రియసతాని. తింసే నిరయసతేతి తింస నిరయసతాని. రజోధాతుయోతి రజఓకిరణట్ఠానాని. హత్థపిట్ఠిపాదపిట్ఠాదీని సన్ధాయ వదతి. సత్త సఞ్ఞీగబ్భాతి ఓట్ఠగోణగద్రభఅజపసుమిగమహింసే సన్ధాయ వదతి. అసఞ్ఞీగబ్భాతి సాలియవగోధుమముగ్గకఙ్గువరకకుద్రూసకే సన్ధాయ వదతి. నిగణ్ఠిగబ్భాతి నిగణ్ఠిమ్హి జాతగబ్భా, ఉచ్ఛువేళునళాదయో సన్ధాయ వదతి. సత్త దేవాతి బహూ దేవా, సో పన సత్తాతి వదతి. మానుసాపి అనన్తా, సో సత్తాతి వదతి. సత్త పిసాచాతి పిసాచా మహన్తా, సత్తాతి వదతి.

సరాతి మహాసరా. కణ్ణముణ్డ-రథకార-అనోతత్త-సీహపపాతకుళిర-ముచలిన్ద-కుణాలదహే గహేత్వా వదతి. పవుటాతి గణ్ఠికా. పపాతాతి మహాపపాతా. పపాతసతానీతి ఖుద్దకపపాతసతాని. సుపినాతి మహాసుపినా. సుపినసతానీతి ఖుద్దకసుపినసతాని. మహాకప్పినోతి మహాకప్పానం. ఏత్థ ఏకమ్హా సరా వస్ససతే వస్ససతే కుసగ్గేన ఏకం ఉదకబిన్దుం నీహరిత్వా నీహరిత్వా సత్తక్ఖత్తుం తమ్హి సరే నిరుదకే కతే ఏకో మహాకప్పోతి వదతి. ఏవరూపానం మహాకప్పానం చతురాసీతిసతసహస్సాని ఖేపేత్వా బాలా చ పణ్డితా చ దుక్ఖస్సన్తం కరోన్తీతి అయమస్స లద్ధి. పణ్డితోపి కిర అన్తరా సుజ్ఝితుం న సక్కోతి, బాలోపి తతో ఉద్ధం న గచ్ఛతి.

సీలేనాతి అచేలకసీలేన వా అఞ్ఞేన వా యేన కేనచి. వతేనాతి తాదిసేన వతేన. తపేనాతి తపోకమ్మేన. అపరిపక్కం పరిపాచేతి నామ యో ‘‘అహం పణ్డితో’’తి అన్తరా విసుజ్ఝతి. పరిపక్కం ఫుస్స ఫుస్స బ్యన్తిం కరోతి నామ యో ‘‘అహం బాలో’’తి వుత్తపరిమాణం కాలం అతిక్కమిత్వా యాతి. హేవం నత్థీతి ఏవం నత్థి. తఞ్హి ఉభయమ్పి న సక్కా కాతున్తి దీపేతి. దోణమితేతి దోణేన మితం వియ. సుఖదుక్ఖేతి సుఖదుక్ఖం. పరియన్తకతేతి వుత్తపరిమాణేన కాలేన కతపరియన్తో. నత్థి హాయనవడ్ఢనేతి నత్థి హాయనవడ్ఢనాని. న సంసారో పణ్డితస్స హాయతి, న బాలస్స వడ్ఢతీతి అత్థో. ఉక్కంసావకంసేతి ఉక్కంసావకంసా, హాపనవడ్ఢనానమేవేతం వేవచనం. ఇదాని తమత్థం ఉపమాయ సాధేన్తో సేయ్యథాపి నామాతిఆదిమాహ. తత్థ సుత్తగుళేతి వేఠేత్వా కతసుత్తగుళం. నిబ్బేఠియమానమేవ పలేతీతి పబ్బతే వా రుక్ఖగ్గే వా ఠత్వా ఖిత్తం సుత్తపమాణేన నిబ్బేఠియమానం గచ్ఛతి, సుత్తే ఖీణే తత్థ తిట్ఠతి న గచ్ఛతి. ఏవమేవం వుత్తకాలతో ఉద్ధం న గచ్ఛతీతి దస్సేతి.

౨౨౯. కిమిదన్తి కిమిదం తవ అఞ్ఞాణం, కిం సబ్బఞ్ఞు నామ త్వన్తి ఏవం పుట్ఠో సమానో నియతివాదే పక్ఖిపన్తో సుఞ్ఞం మే అగారన్తిఆదిమాహ.

౨౩౦. అనుస్సవికో హోతీతి అనుస్సవనిస్సితో హోతి. అనుస్సవసచ్చోతి సవనం సచ్చతో గహేత్వా ఠితో. పిటకసమ్పదాయాతి వగ్గపణ్ణాసకాయ పిటకగన్థసమ్పత్తియా.

౨౩౨. మన్దోతి మన్దపఞ్ఞో. మోమూహోతి అతిమూళ్హో. వాచావిక్ఖేపం ఆపజ్జతీతి వాచాయ విక్ఖేపం ఆపజ్జతి. కీదిసం? అమరావిక్ఖేపం, అపరియన్తవిక్ఖేపన్తి అత్థో. అథ వా అమరా నామ మచ్ఛజాతి. సా ఉమ్ముజ్జననిమ్ముజ్జనాదివసేన ఉదకే సన్ధావమానా గహేతుం న సక్కాతి ఏవమేవ అయమ్పి వాదో ఇతో చితో చ సన్ధావతి, గాహం న ఉపగచ్ఛతీతి అమరావిక్ఖేపోతి వుచ్చతి. తం అమరావిక్ఖేపం.

ఏవన్తిపి మే నోతిఆదీసు ఇదం కుసలన్తి పుట్ఠో ‘‘ఏవన్తిపి మే నో’’తి వదతి, తతో కిం అకుసలన్తి వుత్తే ‘‘తథాతిపి మే నో’’తి వదతి, కిం ఉభయతో అఞ్ఞథాతి వుత్తే ‘‘అఞ్ఞథాతిపి మే నో’’తి వదతి, తతో తివిధేనాపి న హోతీతి తే లద్ధీతి వుత్తే ‘‘నోతిపి మే నో’’తి వదతి, తతో కిం నో నోతి తే లద్ధీతి వుత్తే ‘‘నో నోతిపి మే నో’’తి విక్ఖేపమాపజ్జతి, ఏకస్మిమ్పి పక్ఖే న తిట్ఠతి. నిబ్బిజ్జ పక్కమతీతి అత్తనోపి ఏస సత్థా అవస్సయో భవితుం న సక్కోతి, మయ్హం కిం సక్ఖిస్సతీతి నిబ్బిన్దిత్వా పక్కమతి. పురిమేసుపి అనస్సాసికేసు ఏసేవ నయో.

౨౩౪. సన్నిధికారకం కామే పరిభుఞ్జితున్తి యథా పుబ్బే గిహిభూతో సన్నిధిం కత్వా వత్థుకామే పరిభుఞ్జతి, ఏవం తిలతణ్డులసప్పినవనీతాదీని సన్నిధిం కత్వా ఇదాని పరిభుఞ్జితుం అభబ్బోతి అత్థో. నను చ ఖీణాసవస్స వసనట్ఠానే తిలతణ్డులాదయో పఞ్ఞాయన్తీతి. నో న పఞ్ఞాయన్తి, న పనేస తే అత్తనో అత్థాయ ఠపేతి, అఫాసుకపబ్బజితాదీనం అత్థాయ ఠపేతి. అనాగామిస్స కథన్తి. తస్సాపి పఞ్చ కామగుణా సబ్బసోవ పహీనా, ధమ్మేన పన లద్ధం విచారేత్వా పరిభుఞ్జతి.

౨౩౬. పుత్తమతాయ పుత్తాతి సో కిర ఇమం ధమ్మం సుత్వా ఆజీవకా మతా నామాతి సఞ్ఞీ హుత్వా ఏవమాహ. అయఞ్హేత్థ అత్థో – ఆజీవకా మతా నామ, తేసం మాతా పుత్తమతా హోతి, ఇతి ఆజీవకా పుత్తమతాయ పుత్తా నామ హోన్తి. సమణే గోతమేతి సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియవాసో అత్థి, అఞ్ఞత్థ నత్థీతి దీపేతి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

సన్దకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.