౫. మాగణ్డియసుత్తవణ్ణనా

౨౦౭. ఏవం మే సుతన్తి మాగణ్డియసుత్తం. తత్థ అగ్యాగారేతి అగ్గిహోమసాలయం. తిణసన్థారకేతి ద్వే మాగణ్డియా మాతులో చ భాగినేయ్యో చ. తేసు మాతులో పబ్బజిత్వా అరహత్తం పత్తో, భాగినేయ్యోపి సఉపనిస్సయో నచిరస్సేవ పబ్బజిత్వా అరహత్తం పాపుణిస్సతి. అథస్స భగవా ఉపనిస్సయం దిస్వా రమణీయం దేవగబ్భసదిసం గన్ధకుటిం పహాయ తత్థ ఛారికతిణకచవరాదీహి ఉక్లాపే అగ్యాగారే తిణసన్థారకం పఞ్ఞాపేత్వా పరసఙ్గహకరణత్థం కతిపాహం వసిత్థ. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. తేనుపసఙ్కమీతి న కేవలం తందివసమేవ, యస్మా పన తం అగ్యాగారం గామూపచారే దారకదారికాహి ఓకిణ్ణం అవివిత్తం, తస్మా భగవా నిచ్చకాలమ్పి దివసభాగం తస్మిం వనసణ్డే వీతినామేత్వా సాయం వాసత్థాయ తత్థ ఉపగచ్ఛతి.

అద్దసా ఖో…పే… తిణసన్థారకం పఞ్ఞత్తన్తి భగవా అఞ్ఞేసు దివసేసు తిణసన్థారకం సఙ్ఘరిత్వా సఞ్ఞాణం కత్వా గచ్ఛతి, తందివసం పన పఞ్ఞపేత్వావ అగమాసి. కస్మా? తదా హి పచ్చూససమయే లోకం ఓలోకేత్వావ అద్దస – ‘‘అజ్జ మాగణ్డియో ఇధాగన్త్వా ఇమం తిణసన్థారకం దిస్వా భారద్వాజేన సద్ధిం తిణసన్థారకం ఆరబ్భ కథాసల్లాపం కరిస్సతి, అథాహం ఆగన్త్వా ధమ్మం దేసేస్సామి, సో ధమ్మం సుత్వా మమ సన్తికే పబ్బజిత్వా అరహత్తం పాపుణిస్సతి. పరేసం సఙ్గహకరణత్థమేవ హి మయా పారమియో పూరితా’’తి తిణసన్థారకం పఞ్ఞపేత్వావ అగమాసి.

సమణసేయ్యానురూపం మఞ్ఞేతి ఇమం తిణసన్థారకం ‘‘సమణస్స అనుచ్ఛవికా సేయ్యా’’తి మఞ్ఞామి. న చ అసఞ్ఞతసమణస్స నివుత్థట్ఠానమేతం. తథాహేత్థ హత్థేన ఆకడ్ఢితట్ఠానం వా పాదేన ఆకడ్ఢితట్ఠానం వా సీసేన పహటట్ఠానం వా న పఞ్ఞాయతి, అనాకులో అనాకిణ్ణో అభిన్నో ఛేకేన చిత్తకారేన తూలికాయ పరిచ్ఛిన్దిత్వా పఞ్ఞత్తో వియ. సఞ్ఞతసమణస్స వసితట్ఠానం, కస్స భో వసితట్ఠానన్తి పుచ్ఛతి. భూనహునోతి హతవడ్ఢినో మరియాదకారకస్స. కస్మా ఏవమాహ? ఛసు ద్వారేసు వడ్ఢిపఞ్ఞాపనలద్ధికత్తా. అయఞ్హి తస్స లద్ధి – చక్ఖు బ్రూహేతబ్బం వడ్ఢేతబ్బం, అదిట్ఠం దక్ఖితబ్బం, దిట్ఠం సమతిక్కమితబ్బం. సోతం బ్రూహేతబ్బం వడ్ఢేతబ్బం, అసుతం సోతబ్బం, సుతం సమతిక్కమితబ్బం. ఘానం బ్రూహేతబ్బం వడ్ఢేతబ్బం, అఘాయితం ఘాయితబ్బం, ఘాయితం సమతిక్కమితబ్బం. జివ్హా బ్రూహేతబ్బా వడ్ఢేతబ్బా, అస్సాయితం సాయితబ్బం, సాయితం సమతిక్కమితబ్బం. కాయో బ్రూహేతబ్బో వడ్ఢేతబ్బో, అఫుట్ఠం ఫుసితబ్బం, ఫుట్ఠం సమతిక్కమితబ్బం. మనో బ్రూహేతబ్బో వడ్ఢేతబ్బో, అవిఞ్ఞాతం విజానితబ్బం, విఞ్ఞాతం సమతిక్కమితబ్బం. ఏవం సో ఛసు ద్వారేసు వడ్ఢిం పఞ్ఞపేతి. భగవా పన –

‘‘చక్ఖునా సంవరో సాధు, సాధు సోతేన సంవరో;

ఘానేన సంవరో సాధు, సాధు జివ్హాయ సంవరో.

కాయేన సంవరో సాధు, సాధు వాచాయ సంవరో;

మనసా సంవరో సాధు, సాధు సబ్బత్థ సంవరో;

సబ్బత్థ సంవుతో భిక్ఖు, సబ్బదుక్ఖా పముచ్చతీ’’తి. (ధ. ప. ౩౬౦-౩౬౧) –

ఛసు ద్వారేసు సంవరం పఞ్ఞపేతి. తస్మా సో ‘‘వడ్ఢిహతో సమణో గోతమో మరియాదకారకో’’తి మఞ్ఞమానో ‘‘భూనహునో’’తి ఆహ.

అరియే ఞాయే ధమ్మే కుసలేతి పరిసుద్ధే కారణధమ్మే అనవజ్జే. ఇమినా కిం దస్సేతి? ఏవరూపస్స నామ ఉగ్గతస్స పఞ్ఞాతస్స యసస్సినో ఉపరి వాచం భాసమానేన వీమంసిత్వా ఉపధారేత్వా ముఖే ఆరక్ఖం ఠపేత్వా భాసితబ్బో హోతి. తస్మా మా సహసా అభాసి, ముఖే ఆరక్ఖం ఠపేహీతి దస్సేతి. ఏవఞ్హి నో సుత్తే ఓచరతీతి యస్మా అమ్హాకం సుత్తే ఏవం ఆగచ్ఛతి, న మయం ముఖారుళ్హిచ్ఛామత్తం వదామ, సుత్తే చ నామ ఆగతం వదమానా కస్స భాయేయ్యామ, తస్మా సమ్ముఖాపి నం వదేయ్యామాతి అత్థో. అప్పోస్సుక్కోతి మమ రక్ఖనత్థాయ అనుస్సుక్కో అవావటో హుత్వాతి అత్థో. వుత్తోవ నం వదేయ్యాతి మయా వుత్తోవ హుత్వా అపుచ్ఛితోవ కథం సముట్ఠాపేత్వా అమ్బజమ్బూఆదీని గహేత్వా వియ అపూరయమానో మయా కథితనియామేన భవం భారద్వాజో వదేయ్య, వదస్సూతి అత్థో.

౨౦౮. అస్సోసి ఖోతి సత్థా ఆలోకం వడ్ఢేత్వా దిబ్బచక్ఖునా మాగణ్డియం తత్థ ఆగతం అద్దస, ద్విన్నం జనానం భాసమానానం దిబ్బసోతేన సద్దమ్పి అస్సోసి. పటిసల్లానా వుట్ఠితోతి ఫలసమాపత్తియా వుట్ఠితో. సంవిగ్గోతి పీతిసంవేగేన సంవిగ్గో చలితో కమ్పితో. తస్స కిర ఏతదహోసి – ‘‘నేవ మాగణ్డియేన సమణస్స గోతమస్స ఆరోచితం, న మయా. అమ్హే ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞో ఏత్థ తతియోపి నత్థి, సుతో భవిస్సతి అమ్హాకం సద్దో తిఖిణసోతేన పురిసేనా’’తి. అథస్స అబ్భన్తరే పీతి ఉప్పజ్జిత్వా నవనవుతిలోమకూపసహస్సాని ఉద్ధగ్గాని అకాసి. తేన వుత్తం ‘‘సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో’’తి. అథ ఖో మాగణ్డియో పరిబ్బాజకోతి పరిబ్బాజకస్స పభిన్నముఖం వియ బీజం పరిపాకగతం ఞాణం, తస్మా సన్నిసీదితుం అసక్కోన్తో ఆహిణ్డమానో పున సత్థు సన్తికం ఆగన్త్వా ఏకమన్తం నిసీది. తం దస్సేతుం ‘‘అథ ఖో మాగణ్డియో’’తిఆది వుత్తం.

౨౦౯. సత్థా – ‘‘ఏవం కిర త్వం, మాగణ్డియ, మం అవచా’’తి అవత్వావ చక్ఖుం ఖో, మాగణ్డియాతి పరిబ్బాజకస్స ధమ్మదేసనం ఆరభి. తత్థ వసనట్ఠానట్ఠేన రూపం చక్ఖుస్స ఆరామోతి చక్ఖు రూపారామం. రూపే రతన్తి రూపరతం. రూపేన చక్ఖు ఆమోదితం పమోదితన్తి రూపసముదితం. దన్తన్తి నిబ్బిసేవనం. గుత్తన్తి గోపితం. రక్ఖితన్తి ఠపితరక్ఖం. సంవుతన్తి పిహితం. సంవరాయాతి పిధానత్థాయ.

౨౧౦. పరిచారితపుబ్బోతి అభిరమితపుబ్బో. రూపపరిళాహన్తి రూపం ఆరబ్భ ఉప్పజ్జనపరిళాహం. ఇమస్స పన తే, మాగణ్డియ, కిమస్స వచనీయన్తి ఇమస్స రూపం పరిగ్గణ్హిత్వా అరహత్తప్పత్తస్స ఖీణాసవస్స తయా కిం వచనం వత్తబ్బం అస్స, వుడ్ఢిహతో మరియాదకారకోతి ఇదం వత్తబ్బం, న వత్తబ్బన్తి పుచ్ఛతి. న కిఞ్చి, భో గోతమాతి, భో గోతమ, కిఞ్చి వత్తబ్బం నత్థి. సేసద్వారేసుపి ఏసేవ నయో.

౨౧౧. ఇదాని యస్మా తయా పఞ్చక్ఖన్ధే పరిగ్గహేత్వా అరహత్తప్పత్తస్స ఖీణాసవస్స కిఞ్చి వత్తబ్బం నత్థి, అహఞ్చ పఞ్చక్ఖన్ధే పరిగ్గహేత్వా సబ్బఞ్ఞుతం పత్తో, తస్మా అహమ్పి తే న కిఞ్చి వత్తబ్బోతి దస్సేతుం అహం ఖో పనాతిఆదిమాహ. తస్స మయ్హం మాగణ్డియాతి గిహికాలే అత్తనో సమ్పత్తిం దస్సేన్తో ఆహ. తత్థ వస్సికోతిఆదీసు యత్థ సుఖం హోతి వస్సకాలే వసితుం, అయం వస్సికో. ఇతరేసుపి ఏసేవ నయో. అయం పనేత్థ వచనత్థో – వస్సం వాసో వస్సం, వస్సం అరహతీతి వస్సికో. ఇతరేసుపి ఏసేవ నయో.

తత్థ వస్సికో పాసాదో నాతిఉచ్చో హోతి నాతినీచో, ద్వారవాతపానానిపిస్స నాతితనూని నాతిబహూని, భూమత్థరణపచ్చత్థరణఖజ్జభోజ్జానిపేత్థ మిస్సకానేవ వట్టన్తి. హేమన్తికే థమ్భాపి భిత్తియోపి నీచా హోన్తి, ద్వారవాతపానాని తనుకాని సుఖుమచ్ఛిద్దాని. ఉణ్హపవేసనత్థాయ భిత్తినియూహాని నీహరీయన్తి. భూమత్థరణపచ్చత్థరణనివాసనపారుపనాని పనేత్థ ఉణ్హవీరియాని కమ్బలాదీని వట్టన్తి. ఖజ్జభోజ్జం సినిద్ధం కటుకసన్నిస్సితఞ్చ. గిమ్హికే థమ్భాపి భిత్తియోపి ఉచ్చా హోన్తి. ద్వారవాతపానాని పనేత్థ బహూని విపులజాలాని భవన్తి. భూమత్థరణాదీని దుకూలమయాని వట్టన్తి, ఖజ్జభోజ్జాని మధురరససీతవీరియాని. వాతపానసమీపేసు చేత్థ నవ చాటియో ఠపేత్వా ఉదకస్స పూరేత్వా నీలుప్పలాదీహి సఞ్ఛాదేన్తి. తేసు తేసు పదేసేసు ఉదకయన్తాని కరోన్తి, యేహి దేవే వస్సన్తే వియ ఉదకధారా నిక్ఖమన్తి.

బోధిసత్తస్స పన అట్ఠసతసువణ్ణఘటే చ రజతఘటే చ గన్ధోదకస్స పూరేత్వా నీలుప్పలగచ్ఛకే కత్వా సయనం పరివారేత్వా ఠపయింసు. మహన్తేసు లోహకటాహేసు గన్ధకలలం పూరేత్వా నీలుప్పలపదుమపుణ్డరీకాని రోపేత్వా ఉతుగ్గహణత్థాయ తత్థ తత్థ ఠపేసుం. సూరియరస్మీహి పుప్ఫాని పుప్ఫన్తి. నానావిధా భమరగణా పాసాదం పవిసిత్వా పుప్ఫేసు రసం గణ్హన్తా విచరన్తి. పాసాదో అతిసుగన్ధో హోతి. యమకభిత్తియా అన్తరే లోహనాళిం ఠపేత్వా నవభూమికపాసాదస్స ఉపరి ఆకాసఙ్గణే రతనమణ్డపమత్థకే సుఖుమచ్ఛిద్దకం జాలం బద్ధం అహోసి. ఏకస్మిం ఠానే సుక్ఖమహింసచమ్మం పసారేతి. బోధిసత్తస్స ఉదకకీళనవేలాయ మహింసచమ్మే పాసాణగుళే ఖిపన్తి, మేఘథనితసద్దో వియ హోతి. హేట్ఠా యన్తం పరివత్తేన్తి, ఉదకం అభిరుహిత్వా జాలమత్థకే పతతి, వస్సపతనసలిలం వియ హోతి. తదా బోధిసత్తో నీలపటం నివాసేతి, నీలపటం పారుపతి, నీలపసాధనం పసాధేతి. పరివారాపిస్స చత్తాలీసనాటకసహస్సాని నీలవత్థాభరణానేవ నీలవిలేపనాని హుత్వా మహాపురిసం పరివారేత్వా రతనమణ్డపం గచ్ఛన్తి. దివసభాగం ఉదకకీళం కీళన్తో సీతలం ఉతుసుఖం అనుభోతి.

పాసాదస్స చతూసు దిసాసు చత్తారో సరా హోన్తి. దివాకాలే నానావణ్ణసకుణగణా పాచీనసరతో వుట్ఠాయ విరవమానా పాసాదమత్థకేన పచ్ఛిమసరం గచ్ఛన్తి. పచ్ఛిమసరతో వుట్ఠాయ పాచీనసరం, ఉత్తరసరతో దక్ఖిణసరం, దక్ఖిణసరతో ఉత్తరసరం గచ్ఛన్తి, అన్తరవస్ససమయో వియ హోతి. హేమన్తికపాసాదో పన పఞ్చభూమికో అహోసి, వస్సికపాసాదో సత్తభూమికో.

నిప్పురిసేహీతి పురిసవిరహితేహి. న కేవలఞ్చేత్థ తూరియానేవ నిప్పురిసాని, సబ్బట్ఠానానిపి నిప్పురిసానేవ. దోవారికాపి ఇత్థియోవ, న్హాపనాదిపరికమ్మకరాపి ఇత్థియోవ. రాజా కిర – ‘‘తథారూపం ఇస్సరియసుఖసమ్పత్తిం అనుభవమానస్స పురిసం దిస్వా పరిసఙ్కా ఉప్పజ్జతి, సా మే పుత్తస్స మా అహోసీ’’తి సబ్బకిచ్చేసు ఇత్థియోవ ఠపేసి. తాయ రతియా రమమానోతి ఇదం చతుత్థజ్ఝానికఫలసమాపత్తిరతిం సన్ధాయ వుత్తం.

౨౧౨. గహపతి వా గహపతిపుత్తో వాతి ఏత్థ యస్మా ఖత్తియానం సేతచ్ఛత్తస్మింయేవ పత్థనా హోతి, మహా చ నేసం పపఞ్చో, బ్రాహ్మణా మన్తేహి అతిత్తా మన్తే గవేసన్తా విచరన్తి, గహపతినో పన ముద్దాగణనమత్తం ఉగ్గహితకాలతో పట్ఠాయ సమ్పత్తింయేవ అనుభవన్తి, తస్మా ఖత్తియబ్రాహ్మణే అగ్గహేత్వా ‘‘గహపతి వా గహపతిపుత్తో వా’’తి ఆహ. ఆవట్టేయ్యాతి మానుసకకామహేతు ఆవట్టో భవేయ్యాతి అత్థో. అభిక్కన్తతరాతి విసిట్ఠతరా. పణీతతరాతి అతప్పకతరా. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘కుసగ్గేనుదకమాదాయ, సముద్దే ఉదకం మినే;

ఏవం మానుసకా కామా, దిబ్బకామాన సన్తికే’’తి. (జా. ౨.౨౧.౩౮౯) –

సమధిగయ్హ తిట్ఠతీతి దిబ్బసుఖం గణ్హిత్వా తతో విసిట్ఠతరా హుత్వా తిట్ఠతి.

ఓపమ్మసంసన్దనం పనేత్థ ఏవం వేదితబ్బం – గహపతిస్స పఞ్చహి కామగుణేహి సమఙ్గీభూతకాలో వియ బోధిసత్తస్స తీసు పాసాదేసు చత్తాలీససహస్సఇత్థిమజ్ఝే మోదనకాలో, తస్స సుచరితం పూరేత్వా సగ్గే నిబ్బత్తకాలో వియ బోధిసత్తస్స అభినిక్ఖమనం కత్వా బోధిపల్లఙ్కే సబ్బఞ్ఞుతం పటివిద్ధకాలో, తస్స నన్దనవనే సమ్పత్తిం అనుభవనకాలో వియ తథాగతస్స చతుత్థజ్ఝానికఫలసమాపత్తిరతియా వీతివత్తనకాలో, తస్స మానుసకానం పఞ్చన్నం కామగుణానం అపత్థనకాలో వియ తథాగతస్స చతుత్థజ్ఝానికఫలసమాపత్తిరతియా వీతినామేన్తస్స హీనజనసుఖస్స అపత్థనకాలోతి.

౨౧౩. సుఖీతి పఠమం దుక్ఖితో పచ్ఛా సుఖితో అస్స. సేరీతి పఠమం వేజ్జదుతియకో పచ్ఛా సేరీ ఏకకో భవేయ్య. సయంవసీతి పఠమం వేజ్జస్స వసే వత్తమానో వేజ్జేన నిసీదాతి వుత్తే నిసీది, నిపజ్జాతి వుత్తే నిపజ్జి, భుఞ్జాతి వుత్తే భుఞ్జి, పివాతి వుత్తే పివి, పచ్ఛా సయంవసీ జాతో. యేన కామం గమోతి పఠమం ఇచ్ఛితిచ్ఛితట్ఠానం గన్తుం నాలత్థ, పచ్ఛా రోగే వూపసన్తే వనదస్సన-గిరిదస్సన-పబ్బతదస్సనాదీసుపి యేనకామం గమో జాతో, యత్థ యత్థేవ గన్తుం ఇచ్ఛతి, తత్థ తత్థేవ గచ్ఛేయ్య.

ఏత్థాపి ఇదం ఓపమ్మసంసన్దనం – పురిసస్స కుట్ఠికాలో వియ హి బోధిసత్తస్స అగారమజ్ఝే వసనకాలో, అఙ్గారకపల్లం వియ ఏకం కామవత్థు, ద్వే కపల్లాని వియ ద్వే వత్థూని, సక్కస్స పన దేవరఞ్ఞో అడ్ఢతేయ్యకోటియాని అఙ్గారకపల్లాని వియ అడ్ఢతియనాటకకోటియో, నఖేహి వణముఖాని తచ్ఛేత్వా అఙ్గారకపల్లే పరితాపనం వియ వత్థుపటిసేవనం, భేసజ్జం ఆగమ్మ అరోగకాలో వియ కామేసు ఆదీనవం నేక్ఖమ్మే చ ఆనిసంసం దిస్వా నిక్ఖమ్మ బుద్ధభూతకాలే చతుత్థజ్ఝానికఫలసమాపత్తిరతియా వీతివత్తనకాలో, అఞ్ఞం కుట్ఠిపురిసం దిస్వా అపత్థనకాలో వియ తాయ రతియా వీతినామేన్తస్స హీనజనరతియా అపత్థనకాలోతి.

౨౧౪. ఉపహతిన్ద్రియోతి కిమిరకుట్ఠేన నామ ఉపహతకాయప్పసాదో. ఉపహతిన్ద్రియాతి ఉపహతపఞ్ఞిన్ద్రియా. తే యథా సో ఉపహతకాయిన్ద్రియో కుట్ఠీ దుక్ఖసమ్ఫస్సస్మింయేవ అగ్గిస్మిం సుఖమితి విపరీతసఞ్ఞం పచ్చలత్థ, ఏవం పఞ్ఞిన్ద్రియస్స ఉపహతత్తా దుక్ఖసమ్ఫస్సేస్వేవ కామేసు సుఖమితి విపరీతసఞ్ఞం పచ్చలత్థుం.

౨౧౫. అసుచితరాని చేవాతిఆదీసు పకతియావ తాని అసుచీని చ దుగ్గన్ధాని చ పూతీని చ, ఇదాని పన అసుచితరాని చేవ దుగ్గన్ధతరాని చ పూతితరాని చ హోన్తి. కాచీతి తస్స హి పరితాపేన్తస్స చ కణ్డూవన్తస్స చ పాణకా అన్తో పవిసన్తి, దుట్ఠలోహితదుట్ఠపుబ్బా పగ్ఘరన్తి. ఏవమస్స కాచి అస్సాదమత్తా హోతి.

ఆరోగ్యపరమాతి గాథాయ యే కేచి ధనలాభా వా యసలాభా వా పుత్తలాభా వా అత్థి, ఆరోగ్యం తేసం పరమం ఉత్తమం, నత్థి తతో ఉత్తరితరో లాభోతి, ఆరోగ్యపరమా లాభా. యంకిఞ్చి ఝానసుఖం వా మగ్గసుఖం వా ఫలసుఖం వా అత్థి, నిబ్బానం తత్థ పరమం, నత్థి తతో ఉత్తరితరం సుఖన్తి నిబ్బానం పరమం సుఖం. అట్ఠఙ్గికో మగ్గానన్తి పుబ్బభాగమగ్గానం పుబ్బభాగగమనేనేవ అమతగామీనం అట్ఠఙ్గికో ఖేమో, నత్థి తతో ఖేమతరో అఞ్ఞో మగ్గో. అథ వా ఖేమం అమతగామినన్తి ఏత్థ ఖేమన్తిపి అమతన్తిపి నిబ్బానస్సేవ నామం. యావతా పుథుసమణబ్రాహ్మణా పరప్పవాదా ఖేమగామినో చ అమతగామినో చాతి లద్ధివసేన గహితా, సబ్బేసం తేసం ఖేమఅమతగామీనం మగ్గానం అట్ఠఙ్గికో పరమో ఉత్తమోతి అయమేత్థ అత్థో.

౨౧౬. ఆచరియపాచరియానన్తి ఆచరియానఞ్చేవ ఆచరియాచరియానఞ్చ. సమేతీతి ఏకనాళియా మితం వియ ఏకతులాయ తులితం వియ సదిసం హోతి నిన్నానాకరణం. అనోమజ్జతీతి పాణిం హేట్ఠా ఓతారేన్తో మజ్జతి – ‘‘ఇదం తం, భో గోతమ, ఆరోగ్యం, ఇదం తం నిబ్బాన’’న్తి కాలేన సీసం కాలేన ఉరం పరిమజ్జన్తో ఏవమాహ.

౨౧౭. ఛేకన్తి సమ్పన్నం. సాహుళిచీరేనాతి కాళకేహి ఏళకలోమేహి కతథూలచీరేన. సఙ్కారచోళకేనాతిపి వదన్తి. వాచం నిచ్ఛారేయ్యాతి కాలేన దసాయ కాలేన అన్తే కాలేన మజ్ఝే పరిమజ్జన్తో నిచ్ఛారేయ్య, వదేయ్యాతి అత్థో. పుబ్బకేహేసాతి పుబ్బకేహి ఏసా. విపస్సీపి హి భగవా…పే… కస్సపోపి భగవా చతుపరిసమజ్ఝే నిసిన్నో ఇమం గాథం అభాసి, ‘‘అత్థనిస్సితగాథా’’తి మహాజనో ఉగ్గణ్హి. సత్థరి పరినిబ్బుతే అపరభాగే పరిబ్బాజకానం అన్తరం పవిట్ఠా. తే పోత్థకగతం కత్వా పదద్వయమేవ రక్ఖితుం సక్ఖింసు. తేనాహ – సా ఏతరహి అనుపుబ్బేన పుథుజ్జనగాథాతి.

౨౧౮. రోగోవ భూతోతి రోగభూతో. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. అరియం చక్ఖున్తి పరిసుద్ధం విపస్సనాఞాణఞ్చేవ మగ్గఞాణఞ్చ. పహోతీతి సమత్థో. భేసజ్జం కరేయ్యాతి ఉద్ధంవిరేచనం అధోవిరేచనం అఞ్జనఞ్చాతి భేసజ్జం కరేయ్య.

౨౧౯. న చక్ఖూని ఉప్పాదేయ్యాతి యస్స హి అన్తరా పిత్తసేమ్హాదిపలివేఠేన చక్ఖుపసాదో ఉపహతో హోతి, సో ఛేకం వేజ్జం ఆగమ్మ సప్పాయభేసజ్జం సేవన్తో చక్ఖూని ఉప్పాదేతి నామ. జచ్చన్ధస్స పన మాతుకుచ్ఛియంయేవ వినట్ఠాని, తస్మా సో న లభతి. తేన వుత్తం ‘‘న చక్ఖూని ఉప్పాదేయ్యా’’తి.

౨౨౦. దుతియవారే జచ్చన్ధోతి జాతకాలతో పట్ఠాయ పిత్తాదిపలివేఠేన అన్ధో. అముస్మిన్తి తస్మిం పుబ్బే వుత్తే. అమిత్తతోపి దహేయ్యాతి అమిత్తో మే అయన్తి ఏవం అమిత్తతో ఠపేయ్య. దుతియపదేపి ఏసేవ నయో. ఇమినా చిత్తేనాతి వట్టే అనుగతచిత్తేన. తస్స మే ఉపాదానపచ్చయాతి ఏకసన్ధి ద్విసఙ్ఖేపో పచ్చయాకారో కథితో, వట్టం విభావితం.

౨౨౧. ధమ్మానుధమ్మన్తి ధమ్మస్స అనుధమ్మం అనుచ్ఛవికం పటిపదం. ఇమే రోగా గణ్డా సల్లాతి పఞ్చక్ఖన్ధే దస్సేతి. ఉపాదాననిరోధాతి వివట్టం దస్సేన్తో ఆహ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

మాగణ్డియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.