౮. నళకపానసుత్తవణ్ణనా

౧౬౬. ఏవం మే సుతన్తి నళకపానసుత్తం. తత్థ నళకపానేతి ఏవంనామకే గామే. పుబ్బే కిర అమ్హాకం బోధిసత్తో వానరయోనియం నిబ్బత్తో, మహాకాయో కపిరాజా అనేకవానరసహస్సపరివుతో పబ్బతపాదే విచరతి. పఞ్ఞవా ఖో పన హోతి మహాపుఞ్ఞో. సో పరిసం ఏవం ఓవదతి – ‘‘ఇమస్మిం పబ్బతపాదే తాతా, విసఫలాని నామ హోన్తి, అమనుస్సపరిగ్గహితా పోక్ఖరణియో నామ హోన్తి, తుమ్హే పుబ్బే ఖాదితపుబ్బానేవ ఫలాని ఖాదథ, పీతపుబ్బానేవ పానీయాని చ పివథ, ఏత్థ వో మం పటిపుచ్ఛితబ్బకిచ్చం నత్థి, అఖాదితపుబ్బాని పన ఫలాని అపీతపుబ్బాని చ పానీయాని మం అపుచ్ఛిత్వా మా ఖాదిత్థ మా పివిత్థా’’తి.

తే ఏకదివసం చరమానా అఞ్ఞం పబ్బతపాదం గన్త్వా గోచరం గహేత్వా పానీయం ఓలోకేన్తా ఏకం అమనుస్సపరిగ్గహితం పోక్ఖరణిం దిస్వా సహసా అపివిత్వా సమన్తా పరివారేత్వా మహాసత్తస్స ఆగమనం ఓలోకయమానా నిసీదింసు. మహాసత్తో ఆగన్త్వా ‘‘కిం తాతా పానీయం న పివథా’’తి ఆహ. తుమ్హాకం ఆగమనం ఓలోకేమాతి. సాధు తాతాతి సమన్తా పదం పరియేసమానో ఓతిణ్ణపదంయేవ అద్దస, న ఉత్తిణ్ణపదం, దిస్వా సపరిస్సయాతి అఞ్ఞాసి. తావదేవ చ తత్థ అభినిబ్బత్తఅమనుస్సో ఉదకం ద్వేధా కత్వా ఉట్ఠాసి సేతముఖో నీలకుచ్ఛి రత్తహత్థపాదో మహాదాఠికో వఙ్కదాఠో విరూపో బీభచ్ఛో ఉదకరక్ఖసో. సో ఏవమాహ – ‘‘కస్మా పానీయం న పివథ, మధురం ఉదకం పివథ, కిం తుమ్హే ఏతస్స వచనం సుణాథా’’తి? మహాసత్తో ఆహ – ‘‘త్వం ఇధ అధివత్థో అమనుస్సో’’తి? ఆమాహన్తి. త్వం ఇధ ఓతిణ్ణే లభసీతి? ఆమ లభామి, తుమ్హే పన సబ్బే ఖాదిస్సామీతి. న సక్ఖిస్ససి, యక్ఖాతి. పానీయం పన పివిస్సథాతి? ఆమ పివిస్సామాతి. ఏవం సన్తే ఏకోపి వో న ముచ్చిస్సతీతి. పానీయఞ్చ పివిస్సామ, న చ తే వసం గమిస్సామాతి ఏకనళం ఆహరాపేత్వా కోటియం గహేత్వా ధమి, సబ్బో ఏకచ్ఛిద్దో అహోసి, తీరే నిసీదిత్వావ పానీయం పివి, సేసవానరానం పాటియేక్కే నళే ఆహరాపేత్వా ధమిత్వా అదాసి. సబ్బే యక్ఖస్స పస్సన్తస్సేవ పానీయం పివింసు. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘దిస్వా పదమనుత్తిణ్ణం, దిస్వానో’ తరితం పదం;

నళేన వారిం పిస్సామ, నేవ మం త్వం వధిస్ససీ’’తి. (జా. ౧.౧.౨౦);

తతో పట్ఠాయ యావ అజ్జదివసా తస్మిం ఠానే నళా ఏకచ్ఛిద్దావ హోన్తి. ఇమినా హి సద్ధిం ఇమస్మిం కప్పే చత్తారి కప్పట్ఠియపాటిహారియాని నామ – చన్దే ససబిమ్బం, వట్టకజాతకమ్హి సచ్చకిరియట్ఠానే అగ్గిస్స గమనుపచ్ఛేదో, ఘటికారకుమ్భకారస్స మాతాపితూనం వసనట్ఠానే దేవస్స అవస్సనం, తస్సా పోక్ఖరణియా తీరే నళానం ఏకచ్ఛిద్దభావోతి. ఇతి సా పోక్ఖరణీ నళేన పానీయస్స పీతత్తా నళకపానాతి నామం లభి. అపరభాగే తం పోక్ఖరణిం నిస్సాయ గామో పతిట్ఠాసి, తస్సాపి నళకపానన్తేవ నామం జాతం. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘నళకపానే’’తి. పలాసవనేతి కింసుకవనే.

౧౬౭. తగ్ఘ మయం, భన్తేతి ఏకంసేనేవ మయం, భన్తే, అభిరతా. అఞ్ఞేపి యే తుమ్హాకం సాసనే అభిరమన్తి, తే అమ్హేహి సదిసావ హుత్వా అభిరమన్తీతి దీపేన్తి.

నేవ రాజాభినీతాతిఆదీసు ఏకో రఞ్ఞో అపరాధం కత్వా పలాయతి. రాజా కుహిం, భో, అసుకోతి? పలాతో దేవాతి. పలాతట్ఠానేపి మే న ముచ్చిస్సతి, సచే పన పబ్బజేయ్య, ముచ్చేయ్యాతి వదతి. తస్స కోచిదేవ సుహదో గన్త్వా తం పవత్తిం ఆరోచేత్వా త్వం సచే జీవితుమిచ్ఛసి, పబ్బజాహీతి. సో పబ్బజిత్వా జీవితం రక్ఖమానో చరతి. అయం రాజాభినీతో నామ.

ఏకో పన చోరానం మూలం ఛిన్దన్తో చరతి. చోరా సుత్వా ‘‘పురిసానం అత్థికభావం న జానాతి, జానాపేస్సామ న’’న్తి వదన్తి. సో తం పవత్తిం సుత్వా పలాయతి. చోరా పలాతోతి సుత్వా ‘‘పలాతట్ఠానేపి నో న ముచ్చిస్సతి, సచే పన పబ్బజేయ్య, ముచ్చేయ్యా’’తి వదన్తి. సో తం పవత్తిం సుత్వా పబ్బజతి. అయం చోరాభినీతో నామ.

ఏకో పన బహుం ఇణం ఖాదిత్వా తేన ఇణేన అట్టో పీళితో తమ్హా గామా పలాయతి. ఇణసామికా సుత్వా ‘‘పలాతట్ఠానేపి నో న ముచ్చిస్సతి, సచే పన పబ్బజేయ్య, ముచ్చేయ్యా’’తి వదన్తి. సో తం పవత్తిం సుత్వా పబ్బజతి. అయం ఇణట్టో నామ.

రాజభయాదీనం పన అఞ్ఞతరేన భయేన భీతో అట్టో ఆతురో హుత్వా నిక్ఖమ్మ పబ్బజితో భయట్టో నామ. దుబ్భిక్ఖాదీసు జీవితుం అసక్కోన్తో పబ్బజితో ఆజీవికాపకతో నామ, ఆజీవికాయ పకతో అభిభూతోతి అత్థో. ఇమేసు పన ఏకోపి ఇమేహి కారణేహి పబ్బజితో నామ నత్థి, తస్మా ‘‘నేవ రాజాభినీతో’’తిఆదిమాహ.

వివేకన్తి వివిచ్చ వివిత్తో హుత్వా. ఇదం వుత్తం హోతి – యం కామేహి చ అకుసలధమ్మేహి చ వివిత్తేన పఠమదుతియజ్ఝానసఙ్ఖాతం పీతిసుఖం అధిగన్తబ్బం, సచే తం వివిచ్చ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి పీతిసుఖం నాధిగచ్ఛతి, అఞ్ఞం వా ఉపరి ద్విన్నం ఝానానం చతున్నఞ్చ మగ్గానం వసేన సన్తతరం సుఖం నాధిగచ్ఛతి, తస్స ఇమే అభిజ్ఝాదయో చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠన్తీతి. తత్థ అరతీతి అధికుసలేసు ధమ్మేసు ఉక్కణ్ఠితతా. తన్దీతి ఆలసియభావో. ఏవం యో పబ్బజిత్వా పబ్బజితకిచ్చం కాతుం న సక్కోతి, తస్స ఇమే సత్త పాపధమ్మా ఉప్పజ్జిత్వా చిత్తం పరియాదియన్తీతి దస్సేత్వా ఇదాని యస్స తే ధమ్మా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠన్తి, సోయేవ సమణకిచ్చమ్పి కాతుం న సక్కోతీతి పున వివేకం అనురుద్ధా…పే… అఞ్ఞం వా తతో సన్తతరన్తి ఆహ.

ఏవం కణ్హపక్ఖం దస్సేత్వా ఇదాని తేనేవ నయేన సుక్కపక్ఖం దస్సేతుం పున వివేకన్తిఆదిమాహ. తస్సత్థో వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

౧౬౮. సఙ్ఖాయాతి జానిత్వా. ఏకన్తి ఏకచ్చం. పటిసేవతీతి సేవితబ్బయుత్తకం సేవతి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతీతి సప్పటిసన్ధికే తావ బ్యాకరోతు, అప్పటిసన్ధికే కథం బ్యాకరోతీతి. అప్పటిసన్ధికస్స పున భవే పటిసన్ధి నత్థీతి వదన్తో ఉపపత్తీసు బ్యాకరోతి నామ.

జనకుహనత్థన్తి జనవిమ్హాపనత్థం. జనలపనత్థన్తి మహాజనస్స ఉపలాపనత్థం. న ఇతి మం జనో జానాతూతి ఏవం మం మహాజనో జానిస్సతి, ఏవం మే మహాజనస్స అన్తరే కిత్తిసద్దో ఉగ్గచ్ఛిస్సతీతి ఇమినాపి కారణేన న బ్యాకరోతీతి అత్థో. ఉళారవేదాతి మహన్తతుట్ఠినో.

౧౬౯. సో ఖో పనస్స ఆయస్మాతి సో పరినిబ్బుతో ఆయస్మా ఇమస్స ఠితస్స ఆయస్మతో. ఏవంసీలోతిఆదీసు లోకియలోకుత్తరమిస్సకావ సీలాదయో వేదితబ్బో. ఏవంధమ్మోతి ఏత్థ పన సమాధిపక్ఖికా ధమ్మా ధమ్మాతి అధిప్పేతా. ఫాసువిహారో హోతీతి తేన భిక్ఖునా పూరితపటిపత్తిం పూరేన్తస్స అరహత్తఫలం సచ్ఛికత్వా ఫలసమాపత్తివిహారేన ఫాసువిహారో హోతి, అరహత్తం పత్తుమసక్కోన్తస్స పటిపత్తిం పూరయమానస్స చరతోపి ఫాసువిహారోయేవ నామ హోతి. ఇమినా నయేన సబ్బవారేసు అత్థో వేదితబ్బోతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

నళకపానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.