౭. చాతుమసుత్తవణ్ణనా

౧౫౭. ఏవం మే సుతన్తి చాతుమసుత్తం. తత్థ చాతుమాయన్తి ఏవంనామకే గామే. పఞ్చమత్తాని భిక్ఖుసతానీతి అధునా పబ్బజితానం భిక్ఖూనం పఞ్చ సతాని. థేరా కిర చిన్తేసుం – ‘‘ఇమే కులపుత్తా దసబలం అదిస్వావ పబ్బజితా, ఏతేసం భగవన్తం దస్సేస్సామ, భగవతో సన్తికే ధమ్మం సుత్వా అత్తనో అత్తనో యథాఉపనిస్సయేన పతిట్ఠహిస్సన్తీ’’తి. తస్మా తే భిక్ఖూ గహేత్వా ఆగతా. పటిసమ్మోదమానాతి ‘‘కచ్చావుసో, ఖమనీయ’’న్తిఆదిం పటిసన్థారకథం కురుమానా. సేనాసనాని పఞ్ఞాపయమానాతి అత్తనో అత్తనో ఆచరియుపజ్ఝాయానం వసనట్ఠానాని పుచ్ఛిత్వా ద్వారవాతపానాని వివరిత్వా మఞ్చపీఠకటసారకాదీని నీహరిత్వా పప్ఫోటేత్వా యథాట్ఠానే సణ్ఠాపయమానా. పత్తచీవరాని పటిసామయమానాతి, భన్తే, ఇదం మే పత్తం ఠపేథ, ఇదం చీవరం, ఇదం థాలకం, ఇదం ఉదకతుమ్బం, ఇమం కత్తరయట్ఠిన్తి ఏవం సమణపరిక్ఖారే సఙ్గోపయమానా.

ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దాతి ఉద్ధం ఉగ్గతత్తా ఉచ్చం, పత్థటత్తా మహన్తం అవినిబ్భోగసద్దం కరోన్తా. కేవట్టా మఞ్ఞే మచ్ఛవిలోపేతి కేవట్టానం మచ్ఛపచ్ఛిఠపితట్ఠానే మహాజనో సన్నిపతిత్వా – ‘‘ఇధ అఞ్ఞం ఏకం మచ్ఛం దేహి, ఏకం మచ్ఛఫాలం దేహి, ఏతస్స తే మహా దిన్నో, మయ్హం ఖుద్దకో’’తి ఏవం ఉచ్చాసద్దం మహాసద్దం కరోన్తి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. మచ్ఛగహణత్థం జాలే పక్ఖిత్తేపి తస్మిం ఠానే కేవట్టా చేవ అఞ్ఞే చ ‘‘పవిట్ఠో న పవిట్ఠో, గహితో న గహితో’’తి మహాసద్దం కరోన్తి. తమ్పి సన్ధాయేతం వుత్తం. పణామేమీతి నీహరామి. న వో మమ సన్తికే వత్థబ్బన్తి తుమ్హే మాదిసస్స బుద్ధస్స వసనట్ఠానం ఆగన్త్వా ఏవం మహాసద్దం కరోథ, అత్తనో ధమ్మతాయ వసన్తా కిం నామ సారుప్పం కరిస్సథ, తుమ్హాదిసానం మమ సన్తికే వసనకిచ్చం నత్థీతి దీపేతి. తేసు ఏకభిక్ఖుపి ‘‘భగవా తుమ్హే మహాసద్దమత్తకేన అమ్హే పణామేథా’’తి వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి వత్తుం నాసక్ఖి, సబ్బే భగవతో వచనం సమ్పటిచ్ఛన్తా ‘‘ఏవం, భన్తే,’’తి వత్వా నిక్ఖమింసు. ఏవం పన తేసం అహోసి ‘‘మయం సత్థారం పస్సిస్సామ, ధమ్మకథం సోస్సామ, సత్థు సన్తికే వసిస్సామాతి ఆగతా. ఏవరూపస్స పన గరునో సత్థు సన్తికం ఆగన్త్వా మహాసద్దం కరిమ్హా, అమ్హాకమేవ దోసోయం, పణామితమ్హా, న నో లద్ధం భగవతో సన్తికే వత్థుం, న సువణ్ణవణ్ణసరీరం ఓలోకేతుం, న మధురస్సరేన ధమ్మం సోతు’’న్తి. తే బలవదోమనస్సజాతా హుత్వా పక్కమింసు.

౧౫౮. తేనుపసఙ్కమింసూతి తే కిర సక్యా ఆగమనసమయేపి తే భిక్ఖూ తత్థేవ నిసిన్నా పస్సింసు. అథ నేసం ఏతదహోసి – ‘‘కిం ను ఖో ఏతే భిక్ఖూ పవిసిత్వావ పటినివత్తా, జానిస్సామ తం కారణ’’న్తి చిన్తేత్వా యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమింసు. హన్దాతి వవస్సగ్గత్థే నిపాతో. కహం పన తుమ్హేతి తుమ్హే ఇదానేవ ఆగన్త్వా కహం గచ్ఛథ, కిం తుమ్హాకం కోచి ఉపద్దవో, ఉదాహు దసబలస్సాతి? తేసం పన భిక్ఖూనం, – ‘‘ఆవుసో, మయం భగవన్తం దస్సనాయ ఆగతా, దిట్ఠో నో భగవా, ఇదాని అత్తనో వసనట్ఠానం గచ్ఛామా’’తి కిఞ్చాపి ఏవం వచనపరిహారో అత్థి, ఏవరూపం పన లేసకప్పం అకత్వా యథాభూతమేవ ఆరోచేత్వా భగవతా ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖుసఙ్ఘో పణామితోతి ఆహంసు. తే పన రాజానో సాసనే ధురవహా, తస్మా చిన్తేసుం – ‘‘ద్వీహి అగ్గసావకేహి సద్ధిం పఞ్చసు భిక్ఖుసతేసు గచ్ఛన్తేసు భగవతో పాదమూలం విగచ్ఛిస్సతి, ఇమేసం నివత్తనాకారం కరిస్సామా’’తి. ఏవం చిన్తేత్వా తేన హాయస్మన్తోతిఆదిమాహంసు. తేసుపి భిక్ఖూసు ‘‘మయం మహాసద్దమత్తకేన పణామితా, న మయం జీవితుం అసక్కోన్తా పబ్బజితా’’తి ఏకభిక్ఖుపి పటిప్ఫరితో నామ నాహోసి, సబ్బే పన సమకంయేవ, ‘‘ఏవమావుసో,’’తి సమ్పటిచ్ఛింసు.

౧౫౯. అభినన్దతూతి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఆగమనం ఇచ్ఛన్తో అభినన్దతు. అభివదతూతి ఏతు భిక్ఖుసఙ్ఘోతి ఏవం చిత్తం ఉప్పాదేన్తో అభివదతు. అనుగ్గహితోతి ఆమిసానుగ్గహేన చ ధమ్మానుగ్గహేన చ అనుగ్గహితో. అఞ్ఞథత్తన్తి దసబలస్స దస్సనం న లభామాతి పసాదఞ్ఞథత్తం భవేయ్య. విపరిణామోతి పసాదఞ్ఞథత్తేన విబ్భమన్తానం విపరిణామఞ్ఞథత్తం భవేయ్య. బీజానం తరుణానన్తి తరుణసస్సానం. సియా అఞ్ఞథత్తన్తి ఉదకవారకాలే ఉదకం అలభన్తానం మిలాతభావేన అఞ్ఞథత్తం భవేయ్య, సుస్సిత్వా మిలాతభావం ఆపజ్జనేన విపరిణామో భవేయ్య. వచ్ఛకస్స పన ఖీరపిపాసాయ సుస్సనం అఞ్ఞథత్తం నామ, సుస్సిత్వా కాలకిరియా విపరిణామో నామ.

౧౬౦. పసాదితో భగవాతి థేరో కిర తత్థ నిసిన్నోవ దిబ్బచక్ఖునా బ్రహ్మానం ఆగతం అద్దస, దిబ్బాయ సోతధాతుయా చ ఆయాచనసద్దం సుణి, చేతోపరియఞాణేన భగవతో పసన్నభావం అఞ్ఞాసి. తస్మా – ‘‘కఞ్చి భిక్ఖుం పేసేత్వా పక్కోసియమానానం గమనం నామ న ఫాసుకం, యావ సత్థా న పేసేతి, తావదేవ గమిస్సామా’’తి మఞ్ఞమానో ఏవమాహ. అప్పోస్సుక్కోతి అఞ్ఞేసు కిచ్చేసు అనుస్సుక్కో హుత్వా. దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారన్తి ఫలసమాపత్తివిహారం అనుయుత్తో మఞ్ఞే భగవా విహరితుకామో, సో ఇదాని యథారుచియా విహరిస్సతీతి ఏవం మే అహోసీతి వదతి. మయమ్పి దానీతి మయం పరం ఓవదమానా విహారతో నిక్కడ్ఢితా, కిం అమ్హాకం పరోవాదేన. ఇదాని మయమ్పి దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారేనేవ విహరిస్సామాతి దీపేతి. థేరో ఇమస్మిం ఠానే విరద్ధో అత్తనో భారభావం న అఞ్ఞాసి. అయఞ్హి భిక్ఖుసఙ్ఘో ద్విన్నమ్పి మహాథేరానం భారో, తేన నం పటిసేధేన్తో భగవా ఆగమేహీతిఆదిమాహ. మహామోగ్గల్లానత్థేరో పన అత్తనో భారభావం అఞ్ఞాసి. తేనస్స భగవా సాధుకారం అదాసి.

౧౬౧. చత్తారిమాని, భిక్ఖవేతి కస్మా ఆరభి? ఇమస్మిం సాసనే చత్తారి భయాని. యో తాని అభీతో హోతి, సో ఇమస్మిం సాసనే పతిట్ఠాతుం సక్కోతి. ఇతరో పన న సక్కోతీతి దస్సేతుం ఇమం దేసనం ఆరభి. తత్థ ఉదకోరోహన్తేతి ఉదకం ఓరోహన్తే పుగ్గలే. కుమ్భీలభయన్తి సుంసుమారభయం. సుసుకాభయన్తి చణ్డమచ్ఛభయం.

౧౬౨. కోధుపాయాసస్సేతం అధివచనన్తి యథా హి బాహిరం ఉదకం ఓతిణ్ణో ఊమీసు ఓసీదిత్వా మరతి, ఏవం ఇమస్మిం సాసనే కోధుపాయాసే ఓసీదిత్వా విబ్భమతి. తస్మా కోధుపాయాసో ‘‘ఊమిభయ’’న్తి వుత్తో.

౧౬౩. ఓదరికత్తస్సేతం అధివచనన్తి యథా హి బాహిరం ఉదకం ఓతిణ్ణో కుమ్భీలేన ఖాదితో మరతి, ఏవం ఇమస్మిం సాసనే ఓదరికత్తేన ఖాదితో విబ్భమతి. తస్మా ఓదరికత్తం ‘‘కుమ్భీలభయ’’న్తి వుత్తం.

౧౬౪. అరక్ఖితేనేవ కాయేనాతి సీసప్పచాలకాదికరణేన అరక్ఖితకాయో హుత్వా. అరక్ఖితాయ వాచాయాతి దుట్ఠుల్లభాసనాదివసేన అరక్ఖితవాచో హుత్వా. అనుపట్ఠితాయ సతియాతి కాయగతాసతిం అనుపట్ఠాపేత్వా. అసంవుతేహీతి అపిహితేహి. పఞ్చన్నేతంకామగుణానం అధివచనన్తి యథా హి బాహిరం ఉదకం ఓతిణ్ణో ఆవట్టే నిముజ్జిత్వా మరతి, ఏవం ఇమస్మిం సాసనే పబ్బజితో పఞ్చకామగుణావట్టే నిముజ్జిత్వా విబ్భమతి. తస్మా పఞ్చ కామగుణా ‘‘ఆవట్టభయ’’న్తి వుత్తా.

౧౬౫. అనుద్ధంసేతీతి కిలమేతి మిలాపేతి. రాగానుద్ధంసేనాతి రాగానుద్ధంసితేన. మాతుగామస్సేతం అధివచనన్తి యథా హి బాహిరం ఉదకం ఓతిణ్ణో చణ్డమచ్ఛం ఆగమ్మ లద్ధప్పహారో మరతి, ఏవం ఇమస్మిం సాసనే మాతుగామం ఆగమ్మ ఉప్పన్నకామరాగో విబ్భమతి. తస్మా మాతుగామో ‘‘సుసుకాభయ’’న్తి వుత్తో.

ఇమాని పన చత్తారి భయాని భాయిత్వా యథా ఉదకం అనోరోహన్తస్స ఉదకం నిస్సాయ ఆనిసంసో నత్థి, ఉదకపిపాసాయ పిపాసితో చ హోతి రజోజల్లేన కిలిట్ఠసరీరో చ, ఏవమేవం ఇమాని చత్తారి భయాని భాయిత్వా సాసనే అపబ్బజన్తస్సాపి ఇమం సాసనం నిస్సాయ ఆనిసంసో నత్థి, తణ్హాపిపాసాయ పిపాసితో చ హోతి కిలేసరజేన సంకిలిట్ఠచిత్తో చ. యథా పన ఇమాని చత్తారి భయాని అభాయిత్వా ఉదకం ఓరోహన్తస్స వుత్తప్పకారో ఆనిసంసో హోతి, ఏవం ఇమాని అభాయిత్వా సాసనే పబ్బజితస్సాపి వుత్తప్పకారో ఆనిసంసో హోతి. థేరో పనాహ – ‘‘చత్తారి భయాని భాయిత్వా ఉదకం అనోతరన్తో సోతం ఛిన్దిత్వా పరతీరం పాపుణితుం న సక్కోతి, అభాయిత్వా ఓతరన్తో సక్కోతి, ఏవమేవం భాయిత్వా సాసనే అపబ్బజన్తోపి తణ్హాసోతం ఛిన్దిత్వా నిబ్బానపారం దట్ఠుం న సక్కోతి, అభాయిత్వా పబ్బజన్తో పన సక్కోతీ’’తి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ. అయం పన దేసనా నేయ్యపుగ్గలస్స వసేన నిట్ఠాపితాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

చాతుమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.