౫. భద్దాలిసుత్తవణ్ణనా

౧౩౪. ఏవం మే సుతన్తి భద్దాలిసుత్తం. తత్థ ఏకాసనభోజనన్తి ఏకస్మిం పురేభత్తే అసనభోజనం, భుఞ్జితబ్బభత్తన్తి అత్థో. అప్పాబాధతన్తిఆదీని కకచోపమే విత్థారితాని. న ఉస్సహామీతి న సక్కోమి. సియా కుక్కుచ్చం సియా విప్పటిసారోతి ఏవం భుఞ్జన్తో యావజీవం బ్రహ్మచరియం చరితుం సక్ఖిస్సామి ను ఖో, న ను ఖోతి ఇతి మే విప్పటిసారకుక్కుచ్చం భవేయ్యాతి అత్థో. ఏకదేసం భుఞ్జిత్వాతి పోరాణకత్థేరా కిర పత్తే భత్తం పక్ఖిపిత్వా సప్పిమ్హి దిన్నే సప్పినా ఉణ్హమేవ థోకం భుఞ్జిత్వా హత్థే ధోవిత్వా అవసేసం బహి నీహరిత్వా ఛాయూదకఫాసుకే ఠానే నిసీదిత్వా భుఞ్జన్తి. ఏతం సన్ధాయ సత్థా ఆహ. భద్దాలి, పన చిన్తేసి – ‘‘సచే సకిం పత్తం పూరేత్వా దిన్నం భత్తం భుఞ్జిత్వా పున పత్తం ధోవిత్వా ఓదనస్స పూరేత్వా లద్ధం బహి నీహరిత్వా ఛాయూదకఫాసుకే ఠానే భుఞ్జేయ్య, ఇతి ఏవం వట్టేయ్య, ఇతరథా కో సక్కోతీ’’తి. తస్మా ఏవమ్పి ఖో అహం, భన్తే, న ఉస్సహామీతి ఆహ. అయం కిర అతీతే అనన్తరాయ జాతియా కాకయోనియం నిబ్బత్తి. కాకా చ నామ మహాఛాతకా హోన్తి. తస్మా ఛాతకత్థేరో నామ అహోసి. తస్స పన విరవన్తస్సేవ భగవా తం మద్దిత్వా అజ్ఝోత్థరిత్వా – ‘‘యో పన భిక్ఖు వికాలే ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా ఖాదేయ్య వా భుఞ్జేయ్య వా పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౨౪౮) సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేసి. తేన వుత్తం అథ ఖో ఆయస్మా, భద్దాలి,…పే… అనుస్సాహం పవేదేసీతి.

యథా తన్తి యథా అఞ్ఞోపి సిక్ఖాయ న పరిపూరకారీ ఏకవిహారేపి వసన్తో సత్థు సమ్ముఖీభావం న దదేయ్య, తథేవ న అదాసీతి అత్థో. నేవ భగవతో ఉపట్ఠానం అగమాసి, న ధమ్మదేసనట్ఠానం న వితక్కమాళకం, న ఏకం భిక్ఖాచారమగ్గం పటిపజ్జి. యస్మిం కులే భగవా నిసీదతి, తస్స ద్వారేపి న అట్ఠాసి. సచస్స వసనట్ఠానం భగవా గచ్ఛతి, సో పురేతరమేవ ఞత్వా అఞ్ఞత్థ గచ్ఛతి. సద్ధాపబ్బజితో కిరేస కులపుత్తో పరిసుద్ధసీలో. తేనస్స న అఞ్ఞో వితక్కో అహోసి, – ‘‘మయా నామ ఉదరకారణా భగవతో సిక్ఖాపదపఞ్ఞాపనం పటిబాహితం, అననుచ్ఛవికం మే కత’’న్తి అయమేవ వితక్కో అహోసి. తస్మా ఏకవిహారే వసన్తోపి లజ్జాయ సత్థు సమ్ముఖీభావం నాదాసి.

౧౩౫. చీవరకమ్మం కరోన్తీతి మనుస్సా భగవతో చీవరసాటకం అదంసు, తం గహేత్వా చీవరం కరోన్తి. ఏతం దోసకన్తి ఏతం ఓకాసమేతం అపరాధం, సత్థు సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేన్తస్స పటిబాహితకారణం సాధుకం మనసి కరోహీతి అత్థో. దుక్కరతరన్తి వస్సఞ్హి వసిత్వా దిసాపక్కన్తే భిక్ఖూ కుహిం వసిత్థాతి పుచ్ఛన్తి, తేహి జేతవనే వసిమ్హాతి వుత్తే, ‘‘ఆవుసో, భగవా ఇమస్మిం అన్తోవస్సే కతరం జాతకం కథేసి, కతరం సుత్తన్తం, కతరం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేసీ’’తి పుచ్ఛితారో హోన్తి. తతో ‘‘వికాలభోజనసిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేసి, భద్దాలి, నామ నం ఏకో థేరో పటిబాహీ’’తి వక్ఖన్తి. తం సుత్వా భిక్ఖూ – ‘‘భగవతోపి నామ సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేన్తస్స పటిబాహితం అయుత్తం అకారణ’’న్తి వదన్తి. ఏవం తే అయం దోసో మహాజనన్తరే పాకటో హుత్వా దుప్పటికారతం ఆపజ్జిస్సతీతి మఞ్ఞమానా ఏవమాహంసు. అపిచ అఞ్ఞేపి భిక్ఖూ పవారేత్వా సత్థు సన్తికం ఆగమిస్సన్తి. అథ త్వం ‘‘ఏథావుసో, మమ సత్థారం ఖమాపేన్తస్స సహాయా హోథా’’తి సఙ్ఘం సన్నిపాతేస్ససి. తత్థ ఆగన్తుకా పుచ్ఛిస్సన్తి, ‘‘ఆవుసో, కిం ఇమినాపి భిక్ఖునా కత’’న్తి. తతో ఏతమత్థం సుత్వా ‘‘భారియం కతం భిక్ఖునా, దసబలం నామ పటిబాహిస్సతీతి అయుత్తమేత’’న్తి వక్ఖన్తి. ఏవమ్పి తే అయం అపరాధో మహాజనన్తరే పాకటో హుత్వా దుప్పటికారతం ఆపజ్జిస్సతీతి మఞ్ఞమానాపి ఏవమాహంసు. అథ వా భగవా పవారేత్వా చారికం పక్కమిస్సతి, అథ త్వం గతగతట్ఠానే భగవతో ఖమాపనత్థాయ సఙ్ఘం సన్నిపాతేస్ససి. తత్ర దిసావాసినో భిక్ఖూ పుచ్ఛిస్సన్తి, ‘‘ఆవుసో, కిం ఇమినా భిక్ఖునా కత’’న్తి…పే… దుప్పటికారతం ఆపజ్జిస్సతీతి మఞ్ఞమానాపి ఏవమాహంసు.

ఏతదవోచాతి అప్పతిరూపం మయా కతం, భగవా పన మహన్తేపి అగుణే అలగ్గిత్వా మయ్హం అచ్చయం పటిగ్గణ్హిస్సతీతి మఞ్ఞమానో ఏతం ‘‘అచ్చయో మం, భన్తే,’’తిఆదివచనం అవోచ. తత్థ అచ్చయోతి అపరాధో. మం అచ్చగమాతి మం అతిక్కమ్మ అభిభవిత్వా పవత్తో. పటిగ్గణ్హాతూతి ఖమతు. ఆయతిం సంవరాయాతి అనాగతే సంవరణత్థాయ, పున ఏవరూపస్స అపరాధస్స దోసస్స ఖలితస్స అకరణత్థాయ. తగ్ఘాతి ఏకంసేన. సమయోపి ఖో తే, భద్దాలీతి, భద్దాలి, తయా పటివిజ్ఝితబ్బయుత్తకం ఏకం కారణం అత్థి, తమ్పి తే న పటివిద్ధం న సల్లక్ఖితన్తి దస్సేతి.

౧౩౬. ఉభతోభాగవిముత్తోతిఆదీసు ధమ్మానుసారీ, సద్ధానుసారీతి ద్వే ఏకచిత్తక్ఖణికా మగ్గసమఙ్గిపుగ్గలా. ఏతే పన సత్తపి అరియపుగ్గలే భగవతాపి ఏవం ఆణాపేతుం న యుత్తం, భగవతా ఆణత్తే తేసమ్పి ఏవం కాతుం న యుత్తం. అట్ఠానపరికప్పవసేన పన అరియపుగ్గలానం సువచభావదస్సనత్థం భద్దాలిత్థేరస్స చ దుబ్బచభావదస్సనత్థమేతం వుత్తం.

అపి ను త్వం తస్మిం సమయే ఉభతోభాగవిముత్తోతి దేసనం కస్మా ఆరభి? భద్దాలిస్స నిగ్గహణత్థం. అయఞ్హేత్థ అధిప్పాయో – భద్దాలి, ఇమే సత్త అరియపుగ్గలా లోకే దక్ఖిణేయ్యా మమ సాసనే సామినో, మయి సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేన్తే పటిబాహితబ్బయుత్తే కారణే సతి ఏతేసం పటిబాహితుం యుత్తం. త్వం పన మమ సాసనతో బాహిరకో, మయి సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేన్తే తుయ్హం పటిబాహితుం న యుత్తన్తి.

రిత్తో తుచ్ఛోతి అన్తో అరియగుణానం అభావేన రిత్తకో తుచ్ఛకో, ఇస్సరవచనే కిఞ్చి న హోతి. యథాధమ్మం పటికరోసీతి యథా ధమ్మో ఠితో, తథేవ కరోసి, ఖమాపేసీతి వుత్తం హోతి. తం తే మయం పటిగ్గణ్హామాతి తం తవ అపరాధం మయం ఖమామ. వుడ్ఢి హేసా, భద్దాలి, అరియస్స వినయేతి ఏసా, భద్దాలి, అరియస్స వినయే బుద్ధస్స భగవతో సాసనే వుడ్ఢి నామ. కతమా? అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరిత్వా ఆయతిం సంవరాపజ్జనా. దేసనం పన పుగ్గలాధిట్ఠానం కరోన్తో ‘‘యో అచ్చయం అచ్చయతో దిస్వా యథాధమ్మం పటికరోతి, ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జతీ’’తి ఆహ.

౧౩౭. సత్థాపి ఉపవదతీతి ‘‘అసుకవిహారవాసీ అసుకస్స థేరస్స సద్ధివిహారికో అసుకస్స అన్తేవాసికో ఇత్థన్నామో నామ భిక్ఖు లోకుత్తరధమ్మం నిబ్బత్తేతుం అరఞ్ఞం పవిట్ఠో’’తి సుత్వా – ‘‘కిం తస్స అరఞ్ఞవాసేన, యో మయ్హం పన సాసనే సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీ’’తి ఏవం ఉపవదతి, సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో, అపిచేత్థ దేవతా న కేవలం ఉపవదన్తి, భేరవారమ్మణం దస్సేత్వా పలాయనాకారమ్పి కరోన్తి. అత్తనాపి అత్తానన్తి సీలం ఆవజ్జన్తస్స సంకిలిట్ఠట్ఠానం పాకటం హోతి, చిత్తం విధావతి, న కమ్మట్ఠానం అల్లీయతి. సో ‘‘కిం మాదిసస్స అరఞ్ఞవాసేనా’’తి విప్పటిసారీ ఉట్ఠాయ పక్కమతి. అత్తాపి అత్తానం ఉపవదితోతి అత్తనాపి అత్తా ఉపవదితో, అయమేవ వా పాఠో. సుక్కపక్ఖో వుత్తపచ్చనీకనయేన వేదితబ్బో. సో వివిచ్చేవ కామేహీతిఆది ఏవం సచ్ఛికరోతీతి దస్సనత్థం వుత్తం.

౧౪౦. పసయ్హ పసయ్హ కారణం కరోన్తీతి అప్పమత్తకేపి దోసే నిగ్గహేత్వా పునప్పునం కారేన్తి. నో తథాతి మహన్తేపి అపరాధే యథా ఇతరం, ఏవం పసయ్హ న కారేన్తి. సో కిర, ‘‘ఆవుసో, భద్దాలి, మా చిన్తయిత్థ, ఏవరూపం నామ హోతి, ఏహి సత్థారం ఖమాపేహీ’’తి భిక్ఖుసఙ్ఘతోపి, కఞ్చి భిక్ఖుం పేసేత్వా అత్తనో సన్తికం పక్కోసాపేత్వా, ‘‘భద్దాలి, మా చిన్తయిత్థ, ఏవరూపం నామ హోతీ’’తి ఏవం సత్థుసన్తికాపి అనుగ్గహం పచ్చాసీసతి. తతో ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘేనాపి న సమస్సాసితో, సత్థారాపీ’’తి చిన్తేత్వా ఏవమాహ.

అథ భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘోపి సత్థాపి ఓవదితబ్బయుత్తమేవ ఓవదతి, న ఇతరన్తి దస్సేతుం ఇధ, భద్దాలి, ఏకచ్చోతిఆదిమాహ. తత్థ అఞ్ఞేనాఞ్ఞన్తిఆదీని అనుమానసుత్తే విత్థారితాని. న సమ్మా వత్తతీతి సమ్మా వత్తమ్పి న వత్తతి. న లోమం పాతేతీతి అనులోమవత్తే న వత్తతి, విలోమమేవ గణ్హాతి. న నిత్థారం వత్తతీతి నిత్థారణకవత్తమ్హి న వత్తతి, ఆపత్తివుట్ఠానత్థం తురితతురితో ఛన్దజాతో న హోతి. తత్రాతి తస్మిం తస్స దుబ్బచకరణే. అభిణ్హాపత్తికోతి నిరన్తరాపత్తికో. ఆపత్తిబహులోతి సాపత్తికకాలోవస్స బహు, సుద్ధో నిరాపత్తికకాలో అప్పోతి అత్థో. న ఖిప్పమేవ వూపసమ్మతీతి ఖిప్పం న వూపసమ్మతి, దీఘసుత్తం హోతి. వినయధరా పాదధోవనకాలే ఆగతం ‘‘గచ్ఛావుసో, వత్తవేలా’’తి వదన్తి. పున కాలం మఞ్ఞిత్వా ఆగతం ‘‘గచ్ఛావుసో, తుయ్హం విహారవేలా, గచ్ఛావుసో, సామణేరాదీనం ఉద్దేసదానవేలా, అమ్హాకం న్హానవేలా, థేరూపట్ఠానవేలా, ముఖధోవనవేలా’’తిఆదీని వత్వా దివసభాగేపి రత్తిభాగేపి ఆగతం ఉయ్యోజేన్తియేవ. ‘‘కాయ వేలాయ, భన్తే, ఓకాసో భవిస్సతీ’’తి వుత్తేపి ‘‘గచ్ఛావుసో, త్వం ఇమమేవ ఠానం జానాసి, అసుకో నామ వినయధరత్థేరో సినేహపానం పివతి, అసుకో విరేచనం కారేతి, కస్మా తురితోసీ’’తిఆదీని వత్వా దీఘసుత్తమేవ కరోన్తి.

౧౪౧. ఖిప్పమేవ వూపసమ్మతీతి లహుం వూపసమ్మతి, న దీఘసుత్తం హోతి. ఉస్సుక్కాపన్నా భిక్ఖూ – ‘‘ఆవుసో, అయం సుబ్బచో భిక్ఖు, జనపదవాసినో నామ గామన్తసేనాసనే వసనట్ఠాననిసజ్జనాదీని న ఫాసుకాని హోన్తి, భిక్ఖాచారోపి దుక్ఖో హోతి, సీఘమస్స అధికరణం వూపసమేమా’’తి సన్నిపతిత్వా ఆపత్తితో వుట్ఠాపేత్వా సుద్ధన్తే పతిట్ఠాపేన్తి.

౧౪౨. అధిచ్చాపత్తికోతి కదాచి కదాచి ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. సో కిఞ్చాపి లజ్జీ హోతి పకతత్తో, దుబ్బచత్తా పనస్స భిక్ఖూ తథేవ పటిపజ్జన్తి.

౧౪౪. సద్ధామత్తకేన వహతి పేమమత్తకేనాతి ఆచరియుపజ్ఝాయేసు అప్పమత్తికాయ గేహస్సితసద్ధాయ అప్పమత్తకేన గేహస్సితపేమేన యాపేతి. పటిసన్ధిగ్గహణసదిసా హి అయం పబ్బజ్జా నామ, నవపబ్బజితో పబ్బజ్జాయ గుణం అజానన్తో ఆచరియుపజ్ఝాయేసు పేమమత్తేన యాపేతి, తస్మా ఏవరూపా సఙ్గణ్హితబ్బా. అప్పమత్తకమ్పి హి సఙ్గహం లభిత్వా పబ్బజ్జాయ ఠితా అభిఞ్ఞాపత్తా మహాసమణా భవిస్సన్తి. ఏత్తకేన కథామగ్గేన ‘‘ఓవదితబ్బయుత్తకం ఓవదన్తి, న ఇతర’’న్తి ఇమమేవ భగవతా దస్సితం.

౧౪౫. అఞ్ఞాయ సణ్ఠహింసూతి అరహత్తే పతిట్ఠహింసు. సత్తేసు హాయమానేసూతి పటిపత్తియా హాయమానాయ సత్తా హాయన్తి నామ. సద్ధమ్మే అన్తరధాయమానేతి పటిపత్తిసద్ధమ్మే అన్తరధాయమానే. పటిపత్తిసద్ధమ్మోపి హి పటిపత్తిపూరకేసు సత్తేసు అసతి అన్తరధాయతి నామ. ఆసవట్ఠానీయాతి ఆసవా తిట్ఠన్తి ఏతేసూతి ఆసవట్ఠానీయా. యేసు దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికా పరూపవాదవిప్పటిసారవధబన్ధనాదయో చేవ అపాయదుక్ఖవిసేసభూతా చ ఆసవా తిట్ఠన్తియేవ. యస్మా నేసం తే కారణం హోన్తీతి అత్థో. తే ఆసవట్ఠానీయా వీతిక్కమధమ్మా యావ న సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, న తావ సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతీతి అయమేత్థ యోజనా.

ఏవం అకాలం దస్సేత్వా పున కాలం దస్సేతుం యతో చ ఖో, భద్దాలీతిఆదిమాహ. తత్థ యతోతి యదా, యస్మిం కాలేతి వుత్తం హోతి. సేసం వుత్తానుసారేనేవ వేదితబ్బం. అయం వా ఏత్థ సఙ్ఖేపత్థో – యస్మిం కాలే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మాతి సఙ్ఖం గతా వీతిక్కమదోసా సఙ్ఘే పాతుభవన్తి, తదా సత్థా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి. కస్మా? తేసంయేవ ఆసవట్ఠానీయధమ్మసఙ్ఖాతానం వీతిక్కమదోసానం పటిఘాతాయ.

ఏవం ఆసవట్ఠానీయానం ధమ్మానం అనుప్పత్తిం సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తియా అకాలం, ఉప్పత్తిఞ్చ కాలన్తి వత్వా ఇదాని తేసం ధమ్మానం అనుప్పత్తికాలఞ్చ ఉప్పత్తికాలఞ్చ దస్సేతుం ‘‘న తావ, భద్దాలి, ఇధేకచ్చే’’తిఆదిమాహ. తత్థ మహత్తన్తి మహన్తభావం. సఙ్ఘో హి యావ న థేరనవమజ్ఝిమానం వసేన మహత్తం పత్తో హోతి, తావ సేనాసనాని పహోన్తి, సాసనే ఏకచ్చే ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా న ఉప్పజ్జన్తి. మహత్తం పత్తే పన తే ఉప్పజ్జన్తి, అథ సత్థా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి. తత్థ మహత్తం పత్తే సఙ్ఘే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదాని –

‘‘యో పన భిక్ఖు అనుపసమ్పన్నేన ఉత్తరిద్విరత్తతిరత్తం సహసేయ్యం కప్పేయ్య పాచిత్తియం (పాచి. ౫౧). యా పన భిక్ఖునీ అనువస్సం వుట్ఠాపేయ్య పాచిత్తియం (పాచి. ౧౧౭౧). యా పన భిక్ఖునీ ఏకవస్సం ద్వే వుట్ఠాపేయ్య పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౧౧౭౫).

ఇమినా నయేన వేదితబ్బాని.

లాభగ్గన్తి లాభస్స అగ్గం. సఙ్ఘో హి యావ న లాభగ్గపత్తో హోతి, న తావ లాభం పటిచ్చ ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి. పత్తే పన ఉప్పజ్జన్తి, అథ సత్థా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి –

‘‘యో పన భిక్ఖు అచేలకస్స వా పరిబ్బాజకస్స వా పరిబ్బాజికాయ వా సహత్థా ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా దదేయ్య పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౨౭౦).

ఇదఞ్హి లాభగ్గపత్తే సఙ్ఘే సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం.

యసగ్గన్తి యసస్స అగ్గం. సఙ్ఘో హి యావ న యసగ్గపత్తో హోతి, న తావ యసం పటిచ్చ ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి. పత్తే పన ఉప్పజ్జన్తి, అథ సత్థా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి ‘‘సురామేరయపానే పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౩౨౭). ఇదఞ్హి యసగ్గపత్తే సఙ్ఘే సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం.

బాహుసచ్చన్తి బహుస్సుతభావం. సఙ్ఘో హి యావ న బాహుసచ్చపత్తో హోతి, న తావ ఆసవట్ఠానీయా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి. బాహుసచ్చపత్తే పన యస్మా ఏకం నికాయం ద్వే నికాయే పఞ్చపి నికాయే ఉగ్గహేత్వా అయోనిసో ఉమ్ముజ్జమానా పుగ్గలా రసేన రసం సంసన్దేత్వా ఉద్ధమ్మం ఉబ్బినయం సత్థు సాసనం దీపేన్తి, అథ సత్థా – ‘‘యో పన భిక్ఖు ఏవం వదేయ్య తథాహం భగవతా ధమ్మం దేసితం ఆజానామి (పాచి. ౪౧౮)…పే… సమణుద్దేసోపి చే ఏవం వదేయ్యా’’తిఆదినా (పాచి. ౪౨౯) నయేన సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేతి.

రత్తఞ్ఞుతం పత్తోతి ఏత్థ రత్తియో జానన్తీతి రత్తఞ్ఞూ. అత్తనో పబ్బజితదివసతో పట్ఠాయ బహూ రత్తియో జానన్తి, చిరపబ్బజితాతి వుత్తం హోతి. రత్తఞ్ఞూనం భావం రత్తఞ్ఞుతం. తత్ర రత్తఞ్ఞుతం పత్తే సఙ్ఘే ఉపసేనం వఙ్గన్తపుత్తం ఆరబ్భ సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తన్తి వేదితబ్బం. సో హాయస్మా ఊనదసవస్సే భిక్ఖూ ఉపసమ్పాదేన్తే దిస్వా ఏకవస్సో సద్ధివిహారికం ఉపసమ్పాదేసి. అథ భగవా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, ఊనదసవస్సేన ఉపసమ్పాదేతబ్బో, యో ఉపసమ్పాదేయ్య ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౭౫). ఏవం పఞ్ఞత్తే సిక్ఖాపదే పున భిక్ఖూ ‘‘దసవస్సమ్హా దసవస్సమ్హా’’తి బాలా అబ్యత్తా ఉపసమ్పాదేన్తి. అథ భగవా అపరమ్పి సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, బాలేన అబ్యత్తేన ఉపసమ్పాదేతబ్బో, యో ఉపసమ్పాదేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన దసవస్సేన వా అతిరేకదసవస్సేన వా ఉపసమ్పాదేతు’’న్తి. ఇతి రత్తఞ్ఞుతం పత్తకాలే ద్వే సిక్ఖాపదాని పఞ్ఞత్తాని.

౧౪౬. ఆజానీయసుసూపమం ధమ్మపరియాయం దేసేసిన్తి తరుణాజానీయఉపమం కత్వా ధమ్మం దేసయిం. తత్రాతి తస్మిం అసరణే. న ఖో, భద్దాలి, ఏసేవ హేతూతి న ఏస సిక్ఖాయ అపరిపూరకారీభావోయేవ ఏకో హేతు.

౧౪౭. ముఖాధానే కారణం కారేతీతి ఖలీనబన్ధాదీహి ముఖట్ఠపనే సాధుకం గీవం పగ్గణ్హాపేతుం కారణం కారేతి. విసూకాయితానీతిఆదీహి విసేవనాచారం కథేసి. సబ్బానేవ హేతాని అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనాని. తస్మిం ఠానేతి తస్మిం విసేవనాచారే. పరినిబ్బాయతీతి నిబ్బిసేవనో హోతి, తం విసేవనం జహతీతి అత్థో. యుగాధానేతి యుగట్ఠపనే యుగస్స సాధుకం గహణత్థం.

అనుక్కమేతి చత్తారోపి పాదే ఏకప్పహారేనేవ ఉక్ఖిపనే చ నిక్ఖిపనే చ. పరసేనాయ హి ఆవాటే ఠత్వా అసిం గహేత్వా ఆగచ్ఛన్తస్స అస్సస్స పాదే ఛిన్దన్తి. తస్మిం సమయే ఏస ఏకప్పహారేనేవ చత్తారోపి పాదే ఉక్ఖిపిస్సతీతి రజ్జుబన్ధనవిధానేన ఏతం కారణం కరోన్తి. మణ్డలేతి యథా అస్సే నిసిన్నోయేవ భూమియం పతితం ఆవుధం గహేతుం సక్కోతి, ఏవం కరణత్థం మణ్డలే కారణం కారేతి. ఖురకాసేతి అగ్గగ్గఖురేహి పథవీకమనే. రత్తిం ఓక్కన్తకరణస్మిఞ్హి యథా పదసద్దో న సుయ్యతి, తదత్థం ఏకస్మిం ఠానే సఞ్ఞం దత్వా అగ్గగ్గఖురేహియేవ గమనం సిక్ఖాపేన్తి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం. జవేతి సీఘవాహనే. ‘‘ధావే’’తిపి పాఠో. అత్తనో పరాజయే సతి పలాయనత్థం, పరం పలాయన్తం అనుబన్ధిత్వా గహణత్థఞ్చ ఏతం కారణం కారేతి. దవత్తేతి దవత్తాయ, యుద్ధకాలస్మిఞ్హి హత్థీసు వా కోఞ్చనాదం కరోన్తేసు అస్సేసు వా హసన్తేసు రథేసు వా నిఘోసన్తేసు యోధేసు వా ఉక్కుట్ఠిం కరోన్తేసు తస్స రవస్స అభాయిత్వా పరసేనపవేసనత్థం అయం కారణా కరీయతి.

రాజగుణేతి రఞ్ఞా జానితబ్బగుణే. కూటకణ్ణరఞ్ఞో కిర గుళవణ్ణో నామ అస్సో అహోసి. రాజా పాచీనద్వారేన నిక్ఖమిత్వా చేతియపబ్బతం గమిస్సామీతి కలమ్బనదీతీరం సమ్పత్తో. అస్సో తీరే ఠత్వా ఉదకం ఓతరితుం న ఇచ్ఛతి, రాజా అస్సాచరియం ఆమన్తేత్వా – ‘‘అహో తయా అస్సో సిక్ఖాపితో ఉదకం ఓతరితుం న ఇచ్ఛతీ’’తి ఆహ. ఆచరియో – ‘‘సుసిక్ఖాపితో దేవ అస్సో, ఏవమస్స హి చిత్తం ‘సచాహం ఉదకం ఓతరిస్సామి, వాలం తేమిస్సతి, వాలే తిన్తే రఞ్ఞో అఙ్గే ఉదకం పాతేయ్యా’తి ఏవం తుమ్హాకం సరీరే ఉదకపాతనభయేన న ఓతరతి, వాలం గణ్హాపేథా’’తి ఆహ. రాజా తథా కారేసి. అస్సో వేగేన ఓతరిత్వా పారం గతో. ఏతదత్థం అయం కారణా కరీయతి. రాజవంసేతి అస్సరాజవంసే. వంసో చేసో అస్సరాజానం, తథారూపేన పహారేన ఛిన్నభిన్నసరీరాపి అస్సారోహం పరసేనాయ అపాతేత్వా బహి నీహరన్తియేవ. ఏతదత్థం కారణం కారేతీతి అత్థో.

ఉత్తమే జవేతి జవసమ్పత్తియం, యథా ఉత్తమజవో హోతి, ఏవం కారణం కారేతీతి అత్థో. ఉత్తమే హయేతి ఉత్తమహయభావే, యథా ఉత్తమహయో హోతి, ఏవం కారణం కారేతీతి అత్థో. తత్థ పకతియా ఉత్తమహయోవ ఉత్తమహయకారణం అరహతి, న అఞ్ఞో. ఉత్తమహయకారణాయ ఏవ చ హయో ఉత్తమజవం పటిపజ్జతి, న అఞ్ఞోతి.

తత్రిదం వత్థు – ఏకో కిర రాజా ఏకం సిన్ధవపోతకం లభిత్వా సిన్ధవభావం అజానిత్వావ ఇమం సిక్ఖాపేహీతి ఆచరియస్స అదాసి. ఆచరియోపి తస్స సిన్ధవభావం అజానన్తో తం మాసఖాదకఘోటకానం కారణాసు ఉపనేతి. సో అత్తనో అననుచ్ఛవికత్తా కారణం న పటిపజ్జతి. సో తం దమేతుం అసక్కోన్తో ‘‘కూటస్సో అయం మహారాజా’’తి విస్సజ్జాపేసి.

అథేకదివసం ఏకో అస్సాచరియపుబ్బకో దహరో ఉపజ్ఝాయస్స భణ్డకం గహేత్వా గచ్ఛన్తో తం పరిఖాపిట్ఠే చరన్తం దిస్వా – ‘‘అనగ్ఘో, భన్తే, సిన్ధవపోతకో’’తి ఉపజ్ఝాయస్స కథేసి. సచే రాజా జానేయ్య, మఙ్గలస్సం నం కరేయ్యాతి. థేరో ఆహ – ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠికో, తాత, రాజా అప్పేవ నామ బుద్ధసాసనే పసీదేయ్య రఞ్ఞో కథేహీ’’తి. సో గన్త్వా, – ‘‘మహారాజ, అనగ్ఘో సిన్ధవపోతకో అత్థీ’’తి కథేసి. తయా దిట్ఠో, తాతాతి? ఆమ, మహారాజాతి. కిం లద్ధుం వట్టతీతి? తుమ్హాకం భుఞ్జనకసువణ్ణథాలే తుమ్హాకం భుఞ్జనకభత్తం తుమ్హాకం పివనకరసో తుమ్హాకం గన్ధా తుమ్హాకం మాలాతి. రాజా సబ్బం దాపేసి. దహరో గాహాపేత్వా అగమాసి.

అస్సో గన్ధం ఘాయిత్వావ ‘‘మయ్హం గుణజాననకఆచరియో అత్థి మఞ్ఞే’’తి సీసం ఉక్ఖిపిత్వా ఓలోకేన్తో అట్ఠాసి. దహరో గన్త్వా ‘‘భత్తం భుఞ్జా’’తి అచ్ఛరం పహరి. అస్సో ఆగన్త్వా సువణ్ణథాలే భత్తం భుఞ్జి, రసం పివి. అథ నం గన్ధేహి విలిమ్పిత్వా రాజపిళన్ధనం పిళన్ధిత్వా ‘‘పురతో పురతో గచ్ఛా’’తి అచ్ఛరం పహరి. సో దహరస్స పురతో పురతో గన్త్వా మఙ్గలస్సట్ఠానే అట్ఠాసి. దహరో – ‘‘అయం తే, మహారాజ, అనగ్ఘో సిన్ధవపోతకో, ఇమినావ నం నియామేన కతిపాహం పటిజగ్గాపేహీ’’తి వత్వా నిక్ఖమి.

అథ కతిపాహస్స అచ్చయేన ఆగన్త్వా అస్సస్స ఆనుభావం పస్సిస్ససి, మహారాజాతి. సాధు ఆచరియ కుహిం ఠత్వా పస్సామాతి? ఉయ్యానం గచ్ఛ, మహారాజాతి. రాజా అస్సం గాహాపేత్వా అగమాసి. దహరో అచ్ఛరం పహరిత్వా ‘‘ఏతం రుక్ఖం అనుపరియాహీ’’తి అస్సస్స సఞ్ఞం అదాసి. అస్సో పక్ఖన్దిత్వా రుక్ఖం అనుపరిగన్త్వా ఆగతో. రాజా నేవ గచ్ఛన్తం న ఆగచ్ఛన్తం అద్దస. దిట్ఠో తే, మహారాజాతి? న దిట్ఠో, తాతాతి. వలఞ్జకదణ్డం ఏతం రుక్ఖం నిస్సాయ ఠపేథాతి వత్వా అచ్ఛరం పహరి ‘‘వలఞ్జకదణ్డం గహేత్వా ఏహీ’’తి. అస్సో పక్ఖన్దిత్వా ముఖేన గహేత్వా ఆగతో. దిట్ఠం, మహారాజాతి. దిట్ఠం, తాతాతి.

పున అచ్ఛరం పహరి ‘‘ఉయ్యానస్స పాకారమత్థకేన చరిత్వా ఏహీ’’తి. అస్సో తథా అకాసి. దిట్ఠో, మహారాజాతి. న దిట్ఠో, తాతాతి. రత్తకమ్బలం ఆహరాపేత్వా అస్సస్స పాదే బన్ధాపేత్వా తథేవ సఞ్ఞం అదాసి. అస్సో ఉల్లఙ్ఘిత్వా పాకారమత్థకేన అనుపరియాయి. బలవతా పురిసేన ఆవిఞ్ఛనఅలాతగ్గిసిఖా వియ ఉయ్యానపాకారమత్థకే పఞ్ఞాయిత్థ. అస్సో గన్త్వా సమీపే ఠితో. దిట్ఠం, మహారాజాతి. దిట్ఠం, తాతాతి. మఙ్గలపోక్ఖరణిపాకారమత్థకే అనుపరియాహీతి సఞ్ఞం అదాసి.

పున ‘‘పోక్ఖరణిం ఓతరిత్వా పదుమపత్తేసు చారికం చరాహీ’’తి సఞ్ఞం అదాసి. పోక్ఖరణిం ఓతరిత్వా సబ్బపదుమపత్తే చరిత్వా అగమాసి, ఏకం పత్తమ్పి అనక్కన్తం వా ఫాలితం వా ఛిన్దితం వా ఖణ్డితం వా నాహోసి. దిట్ఠం, మహారాజాతి. దిట్ఠం, తాతాతి. అచ్ఛరం పహరిత్వా తం హత్థతలం ఉపనామేసి. ధాతూపత్థద్ధో లఙ్ఘిత్వా హత్థతలే అట్ఠాసి. దిట్ఠం, మహారాజాతి? దిట్ఠం, తాతాతి. ఏవం ఉత్తమహయో ఏవ ఉత్తమకారణాయ ఉత్తమజవం పటిపజ్జతి.

ఉత్తమే సాఖల్యేతి ముదువాచాయ. ముదువాచాయ హి, ‘‘తాత, త్వం మా చిన్తయి, రఞ్ఞో మఙ్గలస్సో భవిస్ససి, రాజభోజనాదీని లభిస్ససీ’’తి ఉత్తమహయకారణం కారేతబ్బో. తేన వుత్తం ‘‘ఉత్తమే సాఖల్యే’’తి. రాజభోగ్గోతి రఞ్ఞో ఉపభోగో. రఞ్ఞో అఙ్గన్తేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతీతి యత్థ కత్థచి గచ్ఛన్తేన హత్థం వియ పాదం వియ అనోహాయేవ గన్తబ్బం హోతి. తస్మా అఙ్గన్తి సఙ్ఖం గచ్ఛతి, చతూసు వా సేనఙ్గేసు ఏకం అఙ్గం హోతి.

అసేఖాయ సమ్మాదిట్ఠియాతి అరహత్తఫలసమ్మాదిట్ఠియా. సమ్మాసఙ్కప్పాదయోపి తంసమ్పయుత్తావ. సమ్మాఞాణం పుబ్బే వుత్తసమ్మాదిట్ఠియేవ. ఠపేత్వా పన అట్ఠ ఫలఙ్గాని సేసా ధమ్మా విముత్తీతి వేదితబ్బా. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ. అయం పన దేసనా ఉగ్ఘటితఞ్ఞూపుగ్గలస్స వసేన అరహత్తనికూటం గహేత్వా నిట్ఠాపితాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

భద్దాలిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.