౪. మహామాలుక్యసుత్తవణ్ణనా

౧౨౯. ఏవం మే సుతన్తి మహామాలుక్యసుత్తం. తత్థ ఓరమ్భాగియానీతి హేట్ఠా కోట్ఠాసికాని కామభవే నిబ్బత్తిసంవత్తనికాని. సంయోజనానీతి బన్ధనాని. కస్స ఖో నామాతి కస్స దేవస్స వా మనుస్సస్స వా దేసితాని ధారేసి, కిం త్వమేవేకో అస్సోసి, న అఞ్ఞో కోచీతి? అనుసేతీతి అప్పహీనతాయ అనుసేతి. అనుసయమానో సంయోజనం నామ హోతి.

ఏత్థ చ భగవతా సంయోజనం పుచ్ఛితం, థేరేనపి సంయోజనమేవ బ్యాకతం. ఏవం సన్తేపి తస్స వాదే భగవతా దోసో ఆరోపితో. సో కస్మాతి చే? థేరస్స తథాలద్ధికత్తా. అయఞ్హి తస్స లద్ధి ‘‘సముదాచారక్ఖణేయేవ కిలేసేహి సంయుత్తో నామ హోతి, ఇతరస్మిం ఖణే అసంయుత్తో’’తి. తేనస్స భగవతా దోసో ఆరోపితో. అథాయస్మా ఆనన్దో చిన్తేసి – ‘‘భగవతా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ధమ్మం దేసేస్సామీతి అత్తనో ధమ్మతాయేవ అయం ధమ్మదేసనా ఆరద్ధా, సా ఇమినా అపణ్డితేన భిక్ఖునా విసంవాదితా. హన్దాహం భగవన్తం యాచిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేస్సామీ’’తి. సో ఏవమకాసి. తం దస్సేతుం ‘‘ఏవం వుత్తే ఆయస్మా ఆనన్దో’’తిఆది వుత్తం.

తత్థ సక్కాయదిట్ఠిపరియుట్ఠితేనాతి సక్కాయదిట్ఠియా గహితేన అభిభూతేన. సక్కాయదిట్ఠిపరేతేనాతి సక్కాయదిట్ఠియా అనుగతేన. నిస్సరణన్తి దిట్ఠినిస్సరణం నామ నిబ్బానం, తం యథాభూతం నప్పజానాతి. అప్పటివినీతాతి అవినోదితా అనీహటా. ఓరమ్భాగియం సంయోజనన్తి హేట్ఠాభాగియసంయోజనం నామ హోతి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. సుక్కపక్ఖో ఉత్తానత్థోయేవ. ‘‘సానుసయా పహీయతీ’’తి వచనతో పనేత్థ ఏకచ్చే ‘‘అఞ్ఞం సంయోజనం అఞ్ఞో అనుసయో’’తి వదన్తి. ‘‘యథా హి సబ్యఞ్జనం భత్త’’న్తి వుత్తే భత్తతో అఞ్ఞం బ్యఞ్జనం హోతి, ఏవం ‘‘సానుసయా’’తి వచనతో పరియుట్ఠానసక్కాయదిట్ఠితో అఞ్ఞేన అనుసయేన భవితబ్బన్తి తేసం లద్ధి. తే ‘‘ససీసం పారుపిత్వా’’తిఆదీహి పటిక్ఖిపితబ్బా. న హి సీసతో అఞ్ఞో పురిసో అత్థి. అథాపి సియా – ‘‘యది తదేవ సంయోజనం సో అనుసయో, ఏవం సన్తే భగవతా థేరస్స తరుణూపమో ఉపారమ్భో దుఆరోపితో హోతీ’’తి. న దుఆరోపితో, కస్మా? ఏవంలద్ధికత్తాతి విత్థారితమేతం. తస్మా సోయేవ కిలేసో బన్ధనట్ఠేన సంయోజనం, అప్పహీనట్ఠేన అనుసయోతి ఇమమత్థం సన్ధాయ భగవతా ‘‘సానుసయా పహీయతీ’’తి ఏవం వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

౧౩౨. తచం ఛేత్వాతిఆదీసు ఇదం ఓపమ్మసంసన్దనం – తచచ్ఛేదో వియ హి సమాపత్తి దట్ఠబ్బా, ఫేగ్గుచ్ఛేదో వియ విపస్సనా, సారచ్ఛేదో వియ మగ్గో. పటిపదా పన లోకియలోకుత్తరమిస్సకావ వట్టతి. ఏవమేతే దట్ఠబ్బాతి ఏవరూపా పుగ్గలా ఏవం దట్ఠబ్బా.

౧౩౩. ఉపధివివేకాతి ఉపధివివేకేన. ఇమినా పఞ్చకామగుణవివేకో కథితో. అకుసలానం ధమ్మానం పహానాతి ఇమినా నీవరణప్పహానం కథితం. కాయదుట్ఠుల్లానం పటిప్పస్సద్ధియాతి ఇమినా కాయాలసియపటిప్పస్సద్ధి కథితా. వివిచ్చేవ కామేహీతి ఉపధివివేకేన కామేహి వినా హుత్వా. వివిచ్చ అకుసలేహీతి అకుసలానం ధమ్మానం పహానేన కాయదుట్ఠుల్లానం పటిప్పస్సద్ధియా చ అకుసలేహి వినా హుత్వా. యదేవ తత్థ హోతీతి యం తత్థ అన్తోసమాపత్తిక్ఖణేయేవ సమాపత్తిసముట్ఠితఞ్చ రూపాదిధమ్మజాతం హోతి. తే ధమ్మేతి తే రూపగతన్తిఆదినా నయేన వుత్తే రూపాదయో ధమ్మే. అనిచ్చతోతి న నిచ్చతో. దుక్ఖతోతి న సుఖతో. రోగతోతిఆదీసు ఆబాధట్ఠేన రోగతో, అన్తోదోసట్ఠేన గణ్డతో, అనుపవిద్ధట్ఠేన దుక్ఖజననట్ఠేన చ సల్లతో, దుక్ఖట్ఠేన అఘతో, రోగట్ఠేన ఆబాధతో, అసకట్ఠేన పరతో, పలుజ్జనట్ఠేన పలోకతో, నిస్సత్తట్ఠేన సుఞ్ఞతో, న అత్తట్ఠేన అనత్తతో. తత్థ అనిచ్చతో, పలోకతోతి ద్వీహి పదేహి అనిచ్చలక్ఖణం కథితం, దుక్ఖతోతిఆదీహి ఛహి దుక్ఖలక్ఖణం, పరతో సుఞ్ఞతో అనత్తతోతి తీహి అనత్తలక్ఖణం.

సో తేహి ధమ్మేహీతి సో తేహి ఏవం తిలక్ఖణం ఆరోపేత్వా దిట్ఠేహి అన్తోసమాపత్తియం పఞ్చక్ఖన్ధధమ్మేహి. చిత్తం పటివాపేతీతి చిత్తం పటిసంహరతి మోచేతి అపనేతి. ఉపసంహరతీతి విపస్సనాచిత్తం తావ సవనవసేన థుతివసేన పరియత్తివసేన పఞ్ఞత్తివసేన చ ఏతం సన్తం నిబ్బానన్తి ఏవం అసఙ్ఖతాయ అమతాయ ధాతుయా ఉపసంహరతి. మగ్గచిత్తం నిబ్బానం ఆరమ్మణకరణవసేనేవ ఏతం సన్తమేతం పణీతన్తి న ఏవం వదతి, ఇమినా పన ఆకారేన తం పటివిజ్ఝన్తో తత్థ చిత్తం ఉపసంహరతీతి అత్థో. సో తత్థ ఠితోతి తాయ తిలక్ఖణారమ్మణాయ విపస్సనాయ ఠితో. ఆసవానం ఖయం పాపుణాతీతి అనుక్కమేన చత్తారో మగ్గే భావేత్వా పాపుణాతి. తేనేవ ధమ్మరాగేనాతి సమథవిపస్సనాధమ్మే ఛన్దరాగేన. సమథవిపస్సనాసు హి సబ్బసో ఛన్దరాగం పరియాదాతుం సక్కోన్తో అరహత్తం పాపుణాతి, అసక్కోన్తో అనాగామీ హోతి.

యదేవ తత్థ హోతి వేదనాగతన్తి ఇధ పన రూపం న గహితం. కస్మా? సమతిక్కన్తత్తా. అయఞ్హి హేట్ఠా రూపావచరజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా రూపం అతిక్కమిత్వా అరూపావచరసమాపత్తిం సమాపన్నోతి సమథవసేనపినేన రూపం అతిక్కన్తం, హేట్ఠా రూపం సమ్మదేవ సమ్మసిత్వా తం అతిక్కమ్మ ఇదాని అరూపం సమ్మసతీతి విపస్సనావసేనపినేన రూపం అతిక్కన్తం. అరూపే పన సబ్బసోపి రూపం నత్థీతి తం సన్ధాయపి ఇధ రూపం న గహితం.

అథ కిఞ్చరహీతి కిం పుచ్ఛామీతి పుచ్ఛతి? సమథవసేన గచ్ఛతో చిత్తేకగ్గతా ధురం హోతి, సో చేతోవిముత్తో నామ. విపస్సనావసేన గచ్ఛతో పఞ్ఞా ధురం హోతి, సో పఞ్ఞావిముత్తో నామాతి ఏత్థ థేరస్స కఙ్ఖా నత్థి. అయం సభావధమ్మోయేవ, సమథవసేనేవ పన గచ్ఛన్తేసు ఏకో చేతోవిముత్తో నామ హోతి, ఏకో పఞ్ఞావిముత్తో. విపస్సనావసేన గచ్ఛన్తేసుపి ఏకో పఞ్ఞావిముత్తో నామ హోతి, ఏకో చేతోవిముత్తోతి ఏత్థ కిం కారణన్తి పుచ్ఛతి.

ఇన్ద్రియవేమత్తతం వదామీతి ఇన్ద్రియనానత్తతం వదామి. ఇదం వుత్తం హోతి, న త్వం, ఆనన్ద, దస పారమియో పూరేత్వా సబ్బఞ్ఞుతం పటివిజ్ఝి, తేన తే ఏతం అపాకటం. అహం పన పటివిజ్ఝిం, తేన మే ఏతం పాకటం. ఏత్థ హి ఇన్ద్రియనానత్తతా కారణం. సమథవసేనేవ హి గచ్ఛన్తేసు ఏకస్స భిక్ఖునో చిత్తేకగ్గతా ధురం హోతి, సో చేతోవిముత్తో నామ హోతి. ఏకస్స పఞ్ఞా ధురం హోతి, సో పఞ్ఞావిముత్తో నామ హోతి. విపస్సనావసేనేవ చ గచ్ఛన్తేసు ఏకస్స పఞ్ఞా ధురం హోతి, సో పఞ్ఞావిముత్తో నామ హోతి. ఏకస్స చిత్తేకగ్గతా ధురం హోతి, సో చేతోవిముత్తో నామ హోతి. ద్వే అగ్గసావకా సమథవిపస్సనాధురేన అరహత్తం పత్తా. తేసు ధమ్మసేనాపతి పఞ్ఞావిముత్తో జాతో, మహామోగ్గల్లానత్థేరో చేతోవిముత్తో. ఇతి ఇన్ద్రియవేమత్తమేత్థ కారణన్తి వేదితబ్బం. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి.

పపఞ్చసూదనియా మజ్ఝిమనికాయట్ఠకథాయ

మహామాలుక్యసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.