౯. పఠమదబ్బసుత్తవణ్ణనా

౭౯. నవమే ఆయస్మాతి పియవచనం. దబ్బోతి తస్స థేరస్స నామం. మల్లపుత్తోతి మల్లరాజస్స పుత్తో. సో హి ఆయస్మా పదుముత్తరస్స భగవతో పాదమూలే కతాభినీహారో కప్పసతసహస్సం ఉపచితపుఞ్ఞసఞ్చయో అమ్హాకం భగవతో కాలే మల్లరాజస్స దేవికా కుచ్ఛియం నిబ్బత్తో కతాధికారత్తా జాతియా సత్తవస్సికకాలేయేవ మాతాపితరో ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి. తే చ ‘‘పబ్బజిత్వాపి ఆచారం తావ సిక్ఖతు, సచే తం నాభిరమిస్సతి, ఇధేవ ఆగమిస్సతీ’’తి అనుజానింసు. సో సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి. సత్థాపిస్స ఉపనిస్సయసమ్పత్తిం ఓలోకేత్వా పబ్బజ్జం అనుజాని. తస్స పబ్బజ్జాసమయే దిన్నఓవాదేన భవత్తయం ఆదిత్తం వియ ఉపట్ఠాసి. సో విపస్సనం పట్ఠపేత్వా ఖురగ్గేయేవ అరహత్తం పాపుణి. యంకిఞ్చి సావకేన పత్తబ్బం, ‘‘తిస్సో విజ్జా చతస్సో పటిసమ్భిదా ఛళభిఞ్ఞా నవ లోకుత్తరధమ్మా’’తి ఏవమాదికం సబ్బం అధిగన్త్వా అసీతియా మహాసావకేసు అబ్భన్తరో అహోసి. వుత్తఞ్హేతం తేన ఆయస్మతా –

‘‘మయా ఖో జాతియా సత్తవస్సేన అరహత్తం సచ్ఛికతం, యంకిఞ్చి సావకేన పత్తబ్బం, సబ్బం తం అనుప్పత్తం మయా’’తిఆది (పారా. ౩౮౦).

యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి సో కిరాయస్మా ఏకదివసం రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో భగవతో వత్తం దస్సేత్వా దివాట్ఠానం గన్త్వా ఉదకకుమ్భతో ఉదకం గహేత్వా పాదే పక్ఖాలేత్వా గత్తాని సీతిం కత్వా చమ్మక్ఖణ్డం పఞ్ఞాపేత్వా నిసిన్నో కాలపరిచ్ఛేదం కత్వా సమాపత్తిం సమాపజ్జి. అథాయస్మా యథాకాలపరిచ్ఛేదం సమాపత్తితో వుట్ఠహిత్వా అత్తనో ఆయుసఙ్ఖారే ఓలోకేసి. తస్స తే పరిక్ఖీణా కతిపయముహుత్తికా ఉపట్ఠహింసు. సో చిన్తేసి – ‘‘న ఖో మేతం పతిరూపం, యమహం సత్థు అనారోచేత్వా సబ్రహ్మచారీహి చ అవిదితో ఇధ యథానిసిన్నోవ పరినిబ్బాయిస్సామి. యంనూనాహం సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా పరినిబ్బానం అనుజానాపేత్వా సత్థు వత్తం దస్సేత్వా సాసనస్స నియ్యానికభావదస్సనత్థం మయ్హం ఇద్ధానుభావం విభావేన్తో ఆకాసే నిసీదిత్వా తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వా పరినిబ్బాయేయ్యం. ఏవం సన్తే యే మయి అస్సద్ధా అప్పసన్నా, తేసమ్పి పసాదో ఉప్పజ్జిస్సతి, తదస్స తేసం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. ఏవఞ్చ సో ఆయస్మా చిన్తేత్వా భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా సబ్బం తం తథేవ అకాసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీ’’తిఆది.

తత్థ పరినిబ్బానకాలో మేతి ‘‘భగవా మయ్హం అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బానకాలో ఉపట్ఠితో, తమహం భగవతో ఆరోచేత్వా పరినిబ్బాయితుకామోమ్హీ’’తి దస్సేతి. కేచి పనాహు ‘‘న తావ థేరో జిణ్ణో, న చ గిలానో, పరినిబ్బానాయ చ సత్థారం ఆపుచ్ఛతి, కిం తత్థ కారణం? ‘మేత్తియభూమజకా భిక్ఖూ పుబ్బే మం అమూలకేన పారాజికేన అనుద్ధంసేసుం, తస్మిం అధికరణే వూపసన్తేపి అక్కోసన్తియేవ. తేసం సద్దహిత్వా అఞ్ఞేపి పుథుజ్జనా మయి అగారవం పరిభవఞ్చ కరోన్తి. ఇమఞ్చ దుక్ఖభారం నిరత్థకం వహిత్వా కిం పయోజనం, తస్మాహం ఇదానేవ పరినిబ్బాయిస్సామీ’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా సత్థారం ఆపుచ్ఛీ’’తి. తం అకారణం. న హి ఖీణాసవా అపరిక్ఖీణే ఆయుసఙ్ఖారే పరేసం ఉపవాదాదిభయేన పరినిబ్బానాయ చేతేన్తి ఘటయన్తి వాయమన్తి, న చ పరేసం పసంసాదిహేతు చిరం తిట్ఠన్తి, అథ ఖో సరసేనేవ అత్తనో ఆయుసఙ్ఖారస్స పరిక్ఖయం ఆగమేన్తి. యథాహ –

‘‘నాభికఙ్ఖామి మరణం, నాభికఙ్ఖామి జీవితం;

కాలఞ్చ పటికఙ్ఖామి, నిబ్బిసం భతకో యథా’’తి. (థేరగా. ౧౯౬, ౬౦౬; మి. ప. ౨.౨.౪) –

భగవాపిస్స ఆయుసఙ్ఖారం ఓలోకేత్వా పరిక్ఖీణభావం ఞత్వా ‘‘యస్సదాని త్వం, దబ్బ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి ఆహ.

వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వాతి ఆకాసం అభిఉగ్గన్త్వా, వేహాసం గన్త్వాతి అత్థో. అభిసద్దయోగేన హి ఇదం ఉపయోగవచనం, అత్థో పన భుమ్మవసేన వేదితబ్బో. వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా కిం అకాసీతి ఆహ – ‘‘ఆకాసే అన్తలిక్ఖే పల్లఙ్కేన నిసీదిత్వా’’తిఆది. తత్థ తేజోధాతుం సమాపజ్జిత్వాతి తేజోకసిణచతుత్థజ్ఝానసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా. థేరో హి తదా భగవన్తం వన్దిత్వా తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా ఏకమన్తం ఠితో ‘‘భగవా కప్పసతసహస్సం తుమ్హేహి సద్ధిం తత్థ తత్థ వసన్తో పుఞ్ఞాని కరోన్తో ఇమమేవత్థం సన్ధాయ అకాసిం, స్వాయమత్థో అజ్జ మత్థకం పత్తో, ఇదం పచ్ఛిమదస్సన’’న్తి ఆహ. యే తత్థ పుథుజ్జనభిక్ఖూ సోతాపన్నసకదాగామినో చ, తేసు ఏకచ్చానం మహన్తం కారుఞ్ఞం అహోసి, ఏకచ్చే ఆరోదనప్పత్తా అహేసుం. అథస్స భగవా చిత్తాచారం ఞత్వా ‘‘తేన హి, దబ్బ, మయ్హం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేహీ’’తి ఆహ. తావదేవ సబ్బో భిక్ఖుసఙ్ఘో సన్నిపతి. అథాయస్మా దబ్బో ‘‘ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతీ’’తిఆదినా (పటి. మ. ౧.౧౦౨; దీ. ని. ౧.౪౮౪) నయేన ఆగతాని సావకసాధారణాని సబ్బాని పాటిహారియాని దస్సేత్వా పున చ భగవన్తం వన్దిత్వా ఆకాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ఆకాసే పథవిం నిమ్మినిత్వా తత్థ పల్లఙ్కేన నిసిన్నో తేజోకసిణసమాపత్తియా పరికమ్మం కత్వా సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ సరీరం ఆవజ్జిత్వా పున సమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా సరీరఝాపనతేజోధాతుం అధిట్ఠహిత్వా పరినిబ్బాయి. సహ అధిట్ఠానేన సబ్బో కాయో అగ్గినా ఆదిత్తో అహోసి. ఖణేనేవ చ సో అగ్గి కప్పవుట్ఠానగ్గి వియ అణుమత్తమ్పి సఙ్ఖారగతం మసిమత్తమ్పి తత్థ కిఞ్చి అనవసేసేన్తో అధిట్ఠానబలేన ఝాపేత్వా నిబ్బాయి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో’’తిఆది. తత్థ వుట్ఠహిత్వా పరినిబ్బాయీతి ఇద్ధిచిత్తతో వుట్ఠహిత్వా భవఙ్గచిత్తేన పరినిబ్బాయి.

ఝాయమానస్సాతి జాలియమానస్స. డయ్హమానస్సాతి తస్సేవ వేవచనం. అథ వా ఝాయమానస్సాతి జాలాపవత్తిక్ఖణం సన్ధాయ వుత్తం, డయ్హమానస్సాతి వీతచ్చితఙ్గారక్ఖణం. ఛారికాతి భస్మం. మసీతి కజ్జలం. న పఞ్ఞాయిత్థాతి న పస్సిత్థ, అధిట్ఠానబలేన సబ్బం ఖణేనేవ అన్తరధాయిత్థాతి అత్థో. కస్మా పన థేరో ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సేసి, నను భగవతా ఇద్ధిపాటిహారియకరణం పటిక్ఖిత్తన్తి? న చోదేతబ్బమేతం గిహీనం సమ్ముఖా పాటిహారియకరణస్స పటిక్ఖిత్తత్తా. తఞ్చ ఖో వికుబ్బనవసేన, న పనేవం అధిట్ఠానవసేన. అయం పనాయస్మా ధమ్మసామినా ఆణత్తోవ పాటిహారియం దస్సేసి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స అనుపాదాపరినిబ్బానం సబ్బాకారతో విదిత్వా తదత్థపరిదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ అభేది కాయోతి సబ్బో భూతుపాదాయపభేదో చతుసన్తతిరూపకాయో భిజ్జి, అనవసేసతో డయ్హి, అన్తరధాయి, అనుప్పత్తిధమ్మతం ఆపజ్జి. నిరోధి సఞ్ఞాతి రూపాయతనాదిగోచరతాయ రూపసఞ్ఞాదిభేదా సబ్బాపి సఞ్ఞా అప్పటిసన్ధికేన నిరోధేన నిరుజ్ఝి. వేదనా సీతిభవింసు సబ్బాతి విపాకవేదనా కిరియవేదనాతి సబ్బాపి వేదనా అప్పటిసన్ధికనిరోధేన నిరుద్ధత్తా అణుమత్తమ్పి వేదనాదరథస్స అభావతో సీతిభూతా అహేసుం, కుసలాకుసలవేదనా పన అరహత్తఫలక్ఖణేయేవ నిరోధం గతా. ‘‘సీతిరహింసూ’’తిపి పఠన్తి, సన్తా నిరుద్ధా అహేసున్తి అత్థో. వూపసమింసు సఙ్ఖారాతి విపాకకిరియప్పభేదా సబ్బేపి ఫస్సాదయో సఙ్ఖారక్ఖన్ధధమ్మా అప్పటిసన్ధికనిరోధేనేవ నిరుద్ధత్తా విసేసేన ఉపసమింసు. విఞ్ఞాణం అత్థమాగమాతి విఞ్ఞాణమ్పి విపాకకిరియప్పభేదం సబ్బం అప్పటిసన్ధికనిరోధేనేవ అత్థం వినాసం ఉపచ్ఛేదం అగమా అగచ్ఛి.

ఇతి భగవా ఆయస్మతో దబ్బస్స మల్లపుత్తస్స పఞ్చన్నమ్పి ఖన్ధానం పుబ్బేయేవ కిలేసాభిసఙ్ఖారుపాదానస్స అనవసేసతో నిరుద్ధత్తా అనుపాదానో వియ జాతవేదో అప్పటిసన్ధికనిరోధేన నిరుద్ధభావం నిస్సాయ పీతివేగవిస్సట్ఠం ఉదానం ఉదానేసీతి.

నవమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.