౮. పాటలిగామియవగ్గో

౧. పఠమనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తవణ్ణనా

౭౧. పాటలిగామియవగ్గస్స పఠమే నిబ్బానపటిసంయుత్తాయాతి అమతధాతుసన్నిస్సితాయ అసఙ్ఖతధాతుయా పవేదనవసేన పవత్తాయ. ధమ్మియా కథాయాతి ధమ్మదేసనాయ. సన్దస్సేతీతి సభావసరసలక్ఖణతో నిబ్బానం దస్సేతి. సమాదపేతీతి తమేవ అత్థం తే భిక్ఖూ గణ్హాపేతి. సముత్తేజేతీతి తదత్థగహణే ఉస్సాహం జనేన్తో తేజేతి జోతేతి. సమ్పహంసేతీతి నిబ్బానగుణేహి సమ్మదేవ సబ్బప్పకారేహి తోసేతి.

అథ వా సన్దస్సేతీతి ‘‘సో సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గా తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౮౧; ౨.౩౩౭; మహావ. ౮) నయేనేవ సబ్బథా తేన తేన పరియాయేన తేసం తేసం అజ్ఝాసయానురూపం సమ్మా దస్సేతి. సమాదపేతీతి ‘‘ఇమినా అరియమగ్గేన తం అధిగన్తబ్బ’’న్తి అధిగమపటిపదాయ సద్ధిం తత్థ భిక్ఖూ నిన్నపోణపబ్భారే కరోన్తో సమ్మా ఆదపేతి గణ్హాపేతి. సముత్తేజేతీతి ఏతం దుక్కరం దురభిసమ్భవన్తి ‘‘మా సమ్మాపటిపత్తియం పమాదం అన్తరావోసానం ఆపజ్జథ, ఉపనిస్సయసమ్పన్నస్స వీరియవతో నయిదం దుక్కరం, తస్మా సీలవిసుద్ధిఆదివిసుద్ధిపటిపదాయ ఉట్ఠహథ ఘటయథ వాయమేయ్యాథా’’తి నిబ్బానాధిగమాయ ఉస్సాహేతి, తత్థ వా చిత్తం వోదపేతి. సమ్పహంసేతీతి ‘‘మదనిమ్మదనో పిపాసవినయో ఆలయసముగ్ఘాతో’’తి (అ. ని. ౪.౩౪; ఇతివు. ౯౦), రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయోతి (సం. ని. ౪.౩౬౭; ఇతివు. ౪౪), అసఙ్ఖతన్తి (సం. ని. ౪.౩౬౭), అమతఞ్చ సన్తన్తిఆదినా చ అనేకపరియాయేన (సం. ని. ౪.౪౦౯) నిబ్బానానిసంసప్పకాసనేన తేసం భిక్ఖూనం చిత్తం తోసేన్తో హాసేన్తో సమ్పహంసేతి సమస్సాసేతి.

తేధాతి తే ఇధ. అట్ఠిం కత్వాతి ‘‘అత్థి కిఞ్చి అయం నో అత్థో అధిగన్తబ్బో’’తి ఏవం సల్లక్ఖేత్వా తాయ దేసనాయ అత్థికా హుత్వా. మనసి కత్వాతి చిత్తే ఠపేత్వా అనఞ్ఞవిహితా తం దేసనం అత్తనో చిత్తగతమేవ కత్వా. సబ్బం చేతసో సమన్నాహరిత్వాతి సబ్బేన కారకచిత్తేన ఆదితో పట్ఠాయ యావ పరియోసానా దేసనం ఆవజ్జేత్వా, తగ్గతమేవ ఆభోగం కత్వాతి అత్థో. అథ వా సబ్బం చేతసో సమన్నాహరిత్వాతి సబ్బస్మా చిత్తతో దేసనం సమ్మా అను అను ఆహరిత్వా. ఇదం వుత్తం హోతి – దేసేన్తస్స యేహి చిత్తేహి దేసనా కతా, సబ్బస్మా చిత్తతో పవత్తం దేసనం బహి గన్తుం అదేన్తో సమ్మా అవిపరీతం అను అను ఆహరిత్వా అత్తనో చిత్తసన్తానం ఆహరిత్వా యథాదేసితదేసితం దేసనం సుట్ఠు ఉపధారేత్వా. ఓహితసోతాతి అవహితసోతా, సుట్ఠు ఉపితసోతా. ఓహితసోతాతి వా అవిక్ఖిత్తసోతా. తమేవ ఉపలబ్భమానోపి హి సవనే అవిక్ఖేపో సతిసంవరో వియ చక్ఖున్ద్రియాదీసు సోతిన్ద్రియేపి వత్తుమరహతీతి. ఏత్థ చ ‘‘అట్ఠిం కత్వా’’తిఆదీహి చతూహిపి పదేహి తేసం భిక్ఖూనం తప్పరభావతో సవనే ఆదరదీపనేన సక్కచ్చసవనం దస్సేతి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం తేసం భిక్ఖూనం తస్సా నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మకథాయ సవనే ఆదరకారితం సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం నిబ్బానస్స తబ్బిధురధమ్మదేసనాముఖేన పరమత్థతో విజ్జమానభావవిభావనం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ అత్థీతి విజ్జతి, పరమత్థతో ఉపలబ్భతీతి అత్థో. భిక్ఖవేతి తేసం భిక్ఖూనం ఆలపనం. నను చ ఉదానం నామ పీతిసోమనస్ససముట్ఠాపితో వా ధమ్మసంవేగసముట్ఠాపితో వా ధమ్మపటిగ్గాహకనిరపేక్ఖో ఉదాహారో, తథా చేవ ఏత్తకేసు సుత్తేసు ఆగతం, ఇధ కస్మా భగవా ఉదానేన్తో తే భిక్ఖూ ఆమన్తేసీతి? తేసం భిక్ఖూనం సఞ్ఞాపనత్థం. నిబ్బానపటిసంయుత్తఞ్హి భగవా తేసం భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేత్వా నిబ్బానగుణానుస్సరణేన ఉప్పన్నపీతిసోమనస్సా ఉదానం ఉదానేసి. ఇధ నిబ్బానవజ్జో సబ్బో సభావధమ్మో పచ్చయాయత్తవుత్తికోవ ఉపలబ్భతి, న పచ్చయనిరపేక్ఖో. అయం పన నిబ్బానధమ్మో కతమపచ్చయే ఉపలబ్భతీతి తేసం భిక్ఖూనం చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ తే చ సఞ్ఞాపేతుకామో ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, తదాయతన’’న్తిఆదిమాహ, న ఏకన్తతోవ తే పటిగ్గాహకే కత్వాతి వేదితబ్బం. తదాయతనన్తి తం కారణం. దకారో పదసన్ధికరో. నిబ్బానఞ్హి మగ్గఫలఞాణాదీనం ఆరమ్మణపచ్చయభావతో రూపాదీని వియ చక్ఖువిఞ్ఞాణాదీనం ఆరమ్మణపచ్చయభూతానీతి కారణట్ఠేన ‘‘ఆయతన’’న్తి వుచ్చతి. ఏత్తావతా చ భగవా తేసం భిక్ఖూనం అసఙ్ఖతాయ ధాతుయా పరమత్థతో అత్థిభావం పవేదేసి.

తత్రాయం ధమ్మన్వయో – ఇధ సఙ్ఖతధమ్మానం విజ్జమానత్తా అసఙ్ఖతాయపి ధాతుయా భవితబ్బం తప్పటిపక్ఖత్తా సభావధమ్మానం. యథా హి దుక్ఖే విజ్జమానే తప్పటిపక్ఖభూతం సుఖమ్పి విజ్జతియేవ, తథా ఉణ్హే విజ్జమానే సీతమ్పి విజ్జతి, పాపధమ్మేసు విజ్జమానేసు కల్యాణధమ్మాపి విజ్జన్తి ఏవ. వుత్తఞ్చేతం –

‘‘యథాపి దుక్ఖే విజ్జన్తే, సుఖం నామపి విజ్జతి;

ఏవం భవే విజ్జమానే, విభవోపి ఇచ్ఛితబ్బకో.

‘‘యథాపి ఉణ్హే విజ్జన్తే, అపరం విజ్జతి సీతలం;

ఏవం తివిధగ్గి విజ్జన్తే, నిబ్బానం ఇచ్ఛితబ్బకం.

‘‘యథాపి పాపే విజ్జన్తే, కల్యాణమపి విజ్జతి;

ఏవమేవ జాతి విజ్జన్తే, అజాతిమపి ఇచ్ఛితబ్బక’’న్తిఆది. (బు. వం. ౨.౧౦-౧౨) –

అపిచ నిబ్బానస్స పరమత్థతో అత్థిభావవిచారణం పరతో ఆవిభవిస్సతి.

ఏవం భగవా అసఙ్ఖతాయ ధాతుయా పరమత్థతో అత్థిభావం సమ్ముఖేన దస్సేత్వా ఇదాని తబ్బిధురధమ్మాపోహనముఖేనస్స సభావం దస్సేతుం, ‘‘యత్థ నేవ పథవీ న ఆపో’’తిఆదిమాహ. తత్థ యస్మా నిబ్బానం సబ్బసఙ్ఖారవిధురసభావం యథా సఙ్ఖతధమ్మేసు కత్థచి నత్థి, తథా తత్థపి సబ్బే సఙ్ఖతధమ్మా. న హి సఙ్ఖతాసఙ్ఖతధమ్మానం సమోధానం సమ్భవతి. తత్రాయం అత్థవిభావనా – యత్థ యస్మిం నిబ్బానే యస్సం అసఙ్ఖతధాతుయం నేవ కక్ఖళలక్ఖణా పథవీధాతు అత్థి, న పగ్ఘరణలక్ఖణా ఆపోధాతు, న ఉణ్హలక్ఖణా తేజోధాతు, న విత్థమ్భనలక్ఖణా వాయోధాతు అత్థి. ఇతి చతుమహాభూతాభావవచనేన యథా సబ్బస్సపి ఉపాదారూపస్స అభావో వుత్తో హోతి తన్నిస్సితత్తా. ఏవం అనవసేసతో కామరూపభవస్స తత్థ అభావో వుత్తో హోతి తదాయత్తవుత్తిభావతో. న హి మహాభూతనిస్సయేన వినా పఞ్చవోకారభవో ఏకవోకారభవో వా సమ్భవతీతి.

ఇదాని అరూపసభావత్తేపి నిబ్బానస్స అరూపభవపరియాపన్నానం ధమ్మానం తత్థ అభావం దస్సేతుం, ‘‘న ఆకాసానఞ్చాయతనం…పే… న నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతన’’న్తి వుత్తం. తత్థ న ఆకాసానఞ్చాయతనన్తి సద్ధిం ఆరమ్మణేన కుసలవిపాకకిరియభేదో తివిధోపి ఆకాసానఞ్చాయతనచిత్తుప్పాదో నత్థీతి అత్థో. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. యదగ్గేన చ నిబ్బానే కామలోకాదీనం అభావో హోతి, తదగ్గేన తత్థ ఇధలోకపరలోకానమ్పి అభావోతి ఆహ – ‘‘నాయం లోకో న పరలోకో’’తి. తస్సత్థో – య్వాయం ‘‘ఇత్థత్తం దిట్ఠధమ్మో ఇధలోకో’’తి చ లద్ధవోహారో ఖన్ధాదిలోకో, యో చ ‘‘తతో అఞ్ఞథా పరో అభిసమ్పరాయో’’తి చ లద్ధవోహారో ఖన్ధాదిలోకో, తదుభయమ్పి తత్థ నత్థీతి. న ఉభో చన్దిమసూరియాతి యస్మా రూపగతే సతి తమో నామ సియా, తమస్స చ విధమనత్థం చన్దిమసూరియేహి వత్తితబ్బం. సబ్బేన సబ్బం పన యత్థ రూపగతమేవ నత్థి, కుతో తత్థ తమో. తమస్స వా విధమనా చన్దిమసూరియా, తస్మా చన్దిమా సూరియో చాతి ఉభోపి తత్థ నిబ్బానే నత్థీతి అత్థో. ఇమినా ఆలోకసభావతంయేవ నిబ్బానస్స దస్సేతి.

ఏత్తావతా చ అనభిసమేతావీనం భిక్ఖూనం అనాదిమతిసంసారే సుపినన్తేపి అననుభూతపుబ్బం పరమగమ్భీరం అతిదుద్దసం సణ్హసుఖుమం అతక్కావచరం అచ్చన్తసన్తం పణ్డితవేదనీయం అతిపణీతం అమతం నిబ్బానం విభావేన్తో పఠమం తావ ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, తదాయతన’’న్తి తస్స అత్థిభావా తేసం అఞ్ఞాణాదీని అపనేత్వా ‘‘యత్థ నేవ పథవీ …పే… న ఉభో చన్దిమసూరియా’’తి తదఞ్ఞధమ్మాపోహనముఖేన తం విభావేతి ధమ్మరాజా. తేన పథవీఆదిసబ్బసఙ్ఖతధమ్మవిధురసభావా యా అసఙ్ఖతా ధాతు, తం నిబ్బానన్తి దీపితం హోతి. తేనేవాహ, ‘‘తత్రాపాహం, భిక్ఖవే, నేవ ఆగతిం వదామీ’’తి.

తత్థ తత్రాతి తస్మిం. అపిసద్దో సముచ్చయే. అహం, భిక్ఖవే, యత్థ సఙ్ఖారపవత్తే కుతోచి కస్సచి ఆగతిం న వదామి యథాపచ్చయం తత్థ ధమ్మమత్తస్స ఉప్పజ్జనతో. ఏవం తస్మిమ్పి ఆయతనే నిబ్బానే కుతోచి ఆగతిం ఆగమనం నేవ వదామి ఆగన్తబ్బట్ఠానతాయ అభావతో. న గతిన్తి కత్థచి గమనం న వదామి గన్తబ్బట్ఠానతాయ అభావతో. న హి తత్థ సత్తానం ఠపేత్వా ఞాణేన ఆరమ్మణకరణం ఆగతిగతియో సమ్భవన్తి, నాపి ఠితిచుతూపపత్తియో వదామి. ‘‘తదాపహ’’న్తిపి పాళి. తస్సత్థో – తమ్పి ఆయతనం గామన్తరతో గామన్తరం వియ న ఆగన్తబ్బతాయ న ఆగతి, న గన్తబ్బతాయ న గతి, పథవీపబ్బతాది వియ అపతిట్ఠానతాయ న ఠితి, అపచ్చయత్తా వా ఉప్పాదాభావో, తతో అమతసభావత్తా చవనాభావో, ఉప్పాదనిరోధాభావతో చేవ తదుభయపరిచ్ఛిన్నాయ ఠితియా చ అభావతో న ఠితిం న చుతిం న ఉపపత్తిం వదామి. కేవలం పన తం అరూపసభావత్తా అపచ్చయత్తా చ న కత్థచి పతిట్ఠితన్తి అప్పతిట్ఠం. తత్థ పవత్తాభావతో పవత్తప్పటిపక్ఖతో చ అప్పవత్తం. అరూపసభావత్తేపి వేదనాదయో వియ కస్సచిపి ఆరమ్మణస్స అనాలమ్బనతో ఉపత్థమ్భనిరపేక్ఖతో చ అనారమ్మణమేవ తం ‘‘ఆయతన’’న్తి వుత్తం నిబ్బానం. అయఞ్చ ఏవసద్దో అప్పతిట్ఠమేవ అప్పవత్తమేవాతి పదద్వయేనపి యోజేతబ్బో. ఏసేవన్తో దుక్ఖస్సాతి యదిదం ‘‘అప్పతిట్ఠ’’న్తిఆదీహి వచనేహి వణ్ణితం థోమితం యథావుత్తలక్ఖణం నిబ్బానం, ఏసో ఏవ సకలస్స వట్టదుక్ఖస్స అన్తో పరియోసానం తదధిగమే సతి సబ్బదుక్ఖాభావతో. తస్మా ‘‘దుక్ఖస్స అన్తో’’తి అయమేవ తస్స సభావోతి దస్సేతి.

పఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. దుతియనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తవణ్ణనా

౭౨. దుతియే ఇమం ఉదానన్తి ఇమం నిబ్బానస్స పకతియా గమ్భీరభావతో దుద్దసభావదీపనం ఉదానం ఉదానేసి. తత్థ దుద్దసన్తి సభావగమ్భీరత్తా అతిసుఖుమసణ్హసభావత్తా చ అనుపచితఞాణసమ్భారేహి పస్సితుం న సక్కాతి దుద్దసం. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘తఞ్హి తే, మాగణ్డియ, అరియం పఞ్ఞాచక్ఖు నత్థి, యేన త్వం ఆరోగ్యం జానేయ్యాసి, నిబ్బానమ్పి పస్సేయ్యాసీ’’తి (మ. ని. ౨.౨౧౮). అపరమ్పి వుత్తం – ‘‘ఇదమ్పి ఖో ఠానం దుద్దసం, యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో’’తిఆది (మహావ. ౮; మ. ని. ౧.౨౮౧; ౨.౩౩౭). అనతన్తి రూపాదిఆరమ్మణేసు, కామాదీసు చ భవేసు నమనతో తన్నిన్నభావేన పవత్తితో సత్తానఞ్చ తత్థ నమనతో తణ్హా నతా నామ, నత్థి ఏత్థ నతాతి అనతం, నిబ్బానన్తి అత్థో. ‘‘అనన్త’’న్తిపి పఠన్తి, నిచ్చసభావత్తా అన్తవిరహితం, అచవనధమ్మం నిరోధం అమతన్తి అత్థో. కేచి పన ‘‘అనన్త’’న్తి పదస్స ‘‘అప్పమాణ’’న్తి అత్థం వదన్తి. ఏత్థ చ ‘‘దుద్దస’’న్తి ఇమినా పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణేహి రాగాదికిలేసేహి చిరకాలభావితత్తా సత్తానం అపచ్చయభావనా న సుకరాతి నిబ్బానస్స కిచ్ఛేన అధిగమనీయతం దస్సేతి. న హి సచ్చం సుదస్సనన్తి ఇమినాపి తమేవత్థం పాకటం కరోతి. తత్థ సచ్చన్తి నిబ్బానం. తఞ్హి కేనచి పరియాయేన అసన్తసభావాభావతో ఏకన్తేనేవ సన్తత్తా అవిపరీతట్ఠేన సచ్చం. న హి తం సుదస్సనం న సుఖేన పస్సితబ్బం, సుచిరమ్పి కాలం పుఞ్ఞఞాణసమ్భారే సమానేన్తేహిపి కసిరేనేవ సమధిగన్తబ్బతో. తథా హి వుత్తం భగవతా – ‘‘కిచ్ఛేన మే అధిగత’’న్తి (మహావ. ౮; మ. ని. ౧.౨౮౧; ౨.౩౩౭).

పటివిద్ధా తణ్హా జానతో పస్సతో నత్థి కిఞ్చనన్తి తఞ్చ నిరోధసచ్చం సచ్ఛికిరియాభిసమయవసేన అభిసమేన్తేన విసయతో కిచ్చతో చ ఆరమ్మణతో చ ఆరమ్మణప్పటివేధేన అసమ్మోహప్పటివేధేన చ పటివిద్ధం, యథాపరిఞ్ఞాభిసమయవసేన దుక్ఖసచ్చం, భావనాభిసమయవసేన మగ్గసచ్చఞ్చ అసమ్మోహతో పటివిద్ధం హోతి, ఏవం పహానాభిసమయవసేన అసమ్మోహతో చ పటివిద్ధా తణ్హా హోతి. ఏవఞ్చ చత్తారి సచ్చాని యథాభూతం అరియమగ్గపఞ్ఞాయ జానతో పస్సతో భవాదీసు నతభూతా తణ్హా నత్థి, తదభావే సబ్బస్సపి కిలేసవట్టస్స అభావో, తతోవ కమ్మవిపాకవట్టానం అసమ్భవోయేవాతి ఏవం భగవా తేసం భిక్ఖూనం అనవసేసవట్టదుక్ఖవూపసమహేతుభూతం అమతమహానిబ్బానస్స ఆనుభావం పకాసేసి. సేసం వుత్తనయమేవ.

దుతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. తతియనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తవణ్ణనా

౭౩. తతియే అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వాతి తదా కిర భగవతా అనేకపరియాయేన సంసారస్స ఆదీనవం పకాసేత్వా సన్దస్సనాదివసేన నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మదేసనాయ కతాయ తేసం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం సంసారో భగవతా అవిజ్జాదీహి కారణేహి సహేతుకో పకాసితో, నిబ్బానస్స పన తదుపసమస్స న కిఞ్చి కారణం వుత్తం, తయిదం అహేతుకం, కథం సచ్చికట్ఠపరమత్థేన ఉపలబ్భతీ’’తి. అథ భగవా తేసం భిక్ఖూనం ఏతం యథావుత్తం పరివితక్కసఙ్ఖాతం అత్థం విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి తేసం భిక్ఖూనం విమతివిధమనత్థఞ్చేవ ఇధ సమణబ్రాహ్మణానం ‘‘నిబ్బానం నిబ్బానన్తి వాచావత్థుమత్తమేవ, నత్థి హి పరమత్థతో నిబ్బానం నామ అనుపలబ్భమానసభావత్తా’’తి లోకాయతికాదయో వియ విప్పటిపన్నానం బహిద్ధా చ పుథుదిట్ఠిగతికానం మిచ్ఛావాదభఞ్జనత్థఞ్చ ఇమం అమతమహానిబ్బానస్స పరమత్థతో అత్థిభావదీపనం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖతన్తి సబ్బానిపి పదాని అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనాని. అథ వా వేదనాదయో వియ హేతుపచ్చయసమవాయసఙ్ఖాతాయ కారణసామగ్గియా న జాతం న నిబ్బత్తన్తి అజాతం, కారణేన వినా, సయమేవ వా న భూతం న పాతుభూతం న ఉప్పన్నన్తి అభూతం, ఏవం అజాతత్తా అభూతత్తా చ యేన కేనచి కారణేన న కతన్తి అకతం, జాతభూతకతసభావో చ నామరూపానం సఙ్ఖతధమ్మానం హోతి, న అసఙ్ఖతసభావస్స నిబ్బానస్సాతి దస్సనత్థం అసఙ్ఖతన్తి వుత్తం. పటిలోమతో వా సమేచ్చ సమ్భూయ పచ్చయేహి కతన్తి సఙ్ఖతం, తథా న సఙ్ఖతం సఙ్ఖతలక్ఖణరహితన్తి అసఙ్ఖతన్తి. ఏవం అనేకేహి కారణేహి నిబ్బత్తితభావే పటిసిద్ధే ‘‘సియా ను ఖో ఏకేనేవ కారణేన కత’’న్తి ఆసఙ్కాయ ‘‘న యేన కేనచి కత’’న్తి దస్సనత్థం ‘‘అకత’’న్తి వుత్తం. ఏవం అపచ్చయమ్పి సమానం ‘‘సయమేవ ను ఖో ఇదం భూతం పాతుభూత’’న్తి ఆసఙ్కాయ తన్నివత్తనత్థం ‘‘అభూత’’న్తి వుత్తం. ‘‘అయఞ్చేతస్స అసఙ్ఖతాకతాభూతభావో సబ్బేన సబ్బం అజాతిధమ్మత్తా’’తి దస్సేతుం ‘‘అజాత’’న్తి వుత్తం. ఏవమేతేసం చతున్నమ్పి పదానం సాత్థకభావం విదిత్వా ‘‘తయిదం నిబ్బానం అత్థి, భిక్ఖవే’’తి పరమత్థతో నిబ్బానస్స అత్థిభావో పకాసితోతి వేదితబ్బో. ఏత్థ ఉదానేన్తేన భగవతా, ‘‘భిక్ఖవే’’తి ఆలపనే కారణం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

ఇతి సత్థా ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖత’’న్తి వత్వా తత్థ హేతుం దస్సేన్తో ‘‘నో చేతం, భిక్ఖవే’’తిఆదిమాహ. తస్సాయం సఙ్ఖేపత్థో – భిక్ఖవే, యది అజాతాదిసభావా అసఙ్ఖతా ధాతు న అభవిస్స న సియా, ఇధ లోకే జాతాదిసభావస్స రూపాదిక్ఖన్ధపఞ్చకసఙ్ఖాతస్స సఙ్ఖతస్స నిస్సరణం అనవసేసవూపసమో న పఞ్ఞాయేయ్య న ఉపలబ్భేయ్య న సమ్భవేయ్య. నిబ్బానఞ్హి ఆరమ్మణం కత్వా పవత్తమానా సమ్మాదిట్ఠిఆదయో అరియమగ్గధమ్మా అనవసేసకిలేసే సముచ్ఛిన్దన్తి. తేనేత్థ సబ్బస్సపి వట్టదుక్ఖస్స అప్పవత్తి అపగమో నిస్సరణం పఞ్ఞాయతి.

ఏవం బ్యతిరేకవసేన నిబ్బానస్స అత్థిభావం దస్సేత్వా ఇదాని అన్వయవసేనపి తం దస్సేతుం, ‘‘యస్మా చ ఖో’’తిఆది వుత్తం. తం వుత్తత్థమేవ. ఏత్థ చ యస్మా ‘‘అపచ్చయా ధమ్మా, అసఙ్ఖతా ధమ్మా (ధ. స. దుకమాతికా ౭, ౮), అత్థి, భిక్ఖవే, తదాయతనం, యత్థ నేవ పథవీ (ఉదా. ౭౧), ఇదమ్పి ఖో ఠానం దుద్దసం, యదిదం సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో (మహావ. ౮; మ. ని. ౧.౨౮౧; ౨.౩౩౭), అసఙ్ఖతఞ్చ వో, భిక్ఖవే, ధమ్మం దేసేస్సామి అసఙ్ఖతగామినిఞ్చ పటిపద’’న్తిఆదీహి (సం. ని. ౪.౩౬౬-౩౬౭) అనేకేహి సుత్తపదేహి, ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, అజాత’’న్తి ఇమినాపి చ సుత్తేన నిబ్బానధాతుయా పరమత్థతో సమ్భవో సబ్బలోకం అనుకమ్పమానేన సమ్మాసమ్బుద్ధేన దేసితో, తస్మా యదిపి తత్థ అపచ్చక్ఖకారీనమ్పి విఞ్ఞూనం కఙ్ఖా వా విమతి వా నత్థియేవ. యే పన పరనేయ్యబుద్ధినో పుగ్గలా, తేసం విమతివినోదనత్థం అయమేత్థ అధిప్పాయనిద్ధారణముఖేన యుత్తివిచారణా – యథా పరిఞ్ఞేయ్యతాయ సఉత్తరానం కామానం రూపాదీనఞ్చ పటిపక్ఖభూతం తబ్బిధురసభావం నిస్సరణం పఞ్ఞాయతి, ఏవం తంసభావానం సబ్బేసమ్పి సఙ్ఖతధమ్మానం పటిపక్ఖభూతేన తబ్బిధురసభావేన నిస్సరణేన భవితబ్బం. యఞ్చేతం నిస్సరణం, సా అసఙ్ఖతా ధాతు. కిఞ్చ భియ్యో సఙ్ఖతధమ్మారమ్మణం విపస్సనాఞాణం అపి అనులోమఞాణం కిలేసే సముచ్ఛేదవసేన పజహితుం న సక్కోతి. తథా సమ్ముతిసచ్చారమ్మణం పఠమజ్ఝానాదీసు ఞాణం విక్ఖమ్భనవసేనేవ కిలేసే పజహతి, న సముచ్ఛేదవసేన. ఇతి సఙ్ఖతధమ్మారమ్మణస్స సమ్ముతిసచ్చారమ్మణస్స చ ఞాణస్స కిలేసానం సముచ్ఛేదప్పహానే అసమత్థభావతో తేసం సముచ్ఛేదప్పహానకరస్స అరియమగ్గఞాణస్స తదుభయవిపరీతసభావేన ఆరమ్మణేన భవితబ్బం, సా అసఙ్ఖతా ధాతు. తథా ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖత’’న్తి ఇదం నిబ్బానపదస్స పరమత్థతో అత్థిభావజోతకం వచనం అవిపరీతత్థం భగవతా భాసితత్తా. యఞ్హి భగవతా భాసితం, తం అవిపరీతత్థం పరమత్థం యథా తం ‘‘సబ్బే సఙ్ఖారా అనిచ్చా, సబ్బే సఙ్ఖారా దుక్ఖా, సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి (అ. ని. ౩.౧౩౭; మహాని. ౨౭), తథా నిబ్బానసద్దో కత్థచి విసయే యథాభూతపరమత్థవిసయో ఉపచారమత్తవుత్తిసబ్భావతో సేయ్యథాపి సీహసద్దో. అథ వా అత్థేవ పరమత్థతో అసఙ్ఖతా ధాతు, ఇతరతబ్బిపరీతవినిముత్తసభావత్తా సేయ్యథాపి పథవీధాతు వేదనాతి. ఏవమాదీహి నయేహి యుత్తితోపి అసఙ్ఖతాయ ధాతుయా పరమత్థతో అత్థిభావో వేదితబ్బో.

తతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. చతుత్థనిబ్బానపటిసంయుత్తసుత్తవణ్ణనా

౭౪. చతుత్థే అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వాతి తదా కిర భగవతా అనేకపరియాయేన సన్దస్సనాదివసేన నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మదేసనాయ కతాయ తేసం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం తావ భగవతా అమతమహానిబ్బానధాతుయా అనేకాకారవోకారం ఆనిసంసం దస్సేన్తేన అనఞ్ఞసాధారణో ఆనుభావో పకాసితో, అధిగమూపాయో పనస్సా న భాసితో, కథం ను ఖో పటిపజ్జన్తేహి అమ్హేహి అయం అధిగన్తబ్బా’’తి. అథ భగవా తేసం భిక్ఖూనం ఏతం యథావుత్తపరివితక్కసఙ్ఖాతం అత్థం సబ్బాకారతో విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి తణ్హావసేన కత్థచి అనిస్సితస్స పస్సద్ధకాయచిత్తస్స వీథిపటిపన్నవిపస్సనస్స అరియమగ్గేన అనవసేసతో తణ్హాపహానేన నిబ్బానాధిగమవిభావనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ నిస్సితస్స చలితన్తి రూపాదిసఙ్ఖారే తణ్హాదిట్ఠీహి నిస్సితస్స చలితం ‘‘ఏతం మమ, ఏసో మే అత్తా’’తి తణ్హాదిట్ఠివిప్ఫన్దితం హోతి. అప్పహీనతణ్హాదిట్ఠికస్స హి పుగ్గలస్స సుఖాదీసు ఉప్పన్నేసు తాని అభిభుయ్య విహరితుం అసక్కోన్తస్స ‘‘మమ వేదనా, అహం వేదియామీ’’తిఆదినా తణ్హాదిట్ఠిగాహవసేన కుసలప్పవత్తితో చిత్తసన్తానస్స చలనం కమ్పనం, అవక్ఖలితం వా హోతీతి అత్థో. అనిస్సితస్స చలితం నత్థీతి యో పన విసుద్ధిపటిపదం పటిపజ్జన్తో సమథవిపస్సనాహి తణ్హాదిట్ఠియో విక్ఖమ్భేత్వా అనిచ్చాదివసేన సఙ్ఖారే సమ్మసన్తో విహరతి, తస్స తం అనిస్సితస్స యథావుత్తం చలితం అవక్ఖలితం, విప్ఫన్దితం వా నత్థి కారణస్స సువిక్ఖమ్భితత్తా.

చలితే అసతీతి యథావుత్తే చలితే అసతి యథా తణ్హాదిట్ఠిగాహా నప్పవత్తన్తి, తథా వీథిపటిపన్నాయ విపస్సనాయ తం ఉస్సుక్కన్తస్స. పస్సద్ధీతి విపస్సనాచిత్తసహజాతానం కాయచిత్తానం సారమ్భకరకిలేసవూపసమినీ దువిధాపి పస్సద్ధి హోతి. పస్సద్ధియా సతి నతి న హోతీతి పుబ్బేనాపరం విసేసయుత్తాయ పస్సద్ధియా సతి అనవజ్జసుఖాధిట్ఠానం సమాధిం వడ్ఢేత్వా తం పఞ్ఞాయ సమవాయకరణేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం యోజేత్వా మగ్గపరమ్పరాయ కిలేసే ఖేపేన్తస్స కామభవాదీసు నమనతో ‘‘నతీ’’తి లద్ధనామా తణ్హా అరహత్తమగ్గక్ఖణే అనవసేసతో న హోతి, అనుప్పత్తిధమ్మతం ఆపాదితత్తా న ఉప్పజ్జతీతి అత్థో.

నతియా అసతీతి అరహత్తమగ్గేన తణ్హాయ సుప్పహీనత్తా భవాదిఅత్థాయ ఆలయనికన్తి పరియుట్ఠానే అసతి. ఆగతిగతి న హోతీతి పటిసన్ధివసేన ఇధ ఆగతి ఆగమనం చుతివసేన గతి ఇతో పరలోకగమనం పేచ్చభావో న హోతి న పవత్తతి. ఆగతిగతియా అసతీతి వుత్తనయేన ఆగతియా చ గతియా చ అసతి. చుతూపపాతో న హోతీతి అపరాపరం చవనుపపజ్జనం న హోతి న పవత్తతి. అసతి హి కిలేసవట్టే కమ్మవట్టం పచ్ఛిన్నమేవ, పచ్ఛిన్నే చ తస్మిం కుతో విపాకవట్టస్స సమ్భవో. తేనాహ – ‘‘చుతూపపాతే అసతి నేవిధ న హుర’’న్తిఆది. తత్థ యం వత్తబ్బం, తం హేట్ఠా బాహియసుత్తే విత్థారతో వుత్తమేవ. తస్మా తత్థ వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో.

ఇతి భగవా ఇధాపి తేసం భిక్ఖూనం అనవసేసతో వట్టదుక్ఖవూపసమహేతుభూతం అమతమహానిబ్బానస్స ఆనుభావం సమ్మాపటిపత్తియా పకాసేతి.

చతుత్థసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. చున్దసుత్తవణ్ణనా

౭౫. పఞ్చమే మల్లేసూతి ఏవంనామకే జనపదే. మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేనాతి గుణమహత్తసఙ్ఖ్యామహత్తేహి మహతా. సో హి భిక్ఖుసఙ్ఘో సీలాదిగుణవిసేసయోగేనపి మహా తత్థ సబ్బపచ్ఛిమకస్స సోతాపన్నభావతో, సఙ్ఖ్యామహత్తేనపి మహా అపరిచ్ఛిన్నగణనత్తా. ఆయుసఙ్ఖారోస్సజ్జనతో పట్ఠాయ హి ఆగతాగతా భిక్ఖూ న పక్కమింసు. చున్దస్సాతి ఏవంనామకస్స. కమ్మారపుత్తస్సాతి సువణ్ణకారపుత్తస్స. సో కిర అడ్ఢో మహాకుటుమ్బికో భగవతో పఠమదస్సనేనేవ సోతాపన్నో హుత్వా అత్తనో అమ్బవనే సత్థువసనానుచ్ఛవికం గన్ధకుటిం, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ రత్తిట్ఠానదివాట్ఠానఉపట్ఠానసాలాకుటిమణ్డపచఙ్కమనాదికే చ సమ్పాదేత్వా పాకారపరిక్ఖిత్తం ద్వారకోట్ఠకయుత్తం విహారం కత్వా బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స నియ్యాదేసి. తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘తత్ర సుదం భగవా పావాయం విహరతి చున్దస్స కమ్మారపుత్తస్స అమ్బవనే’’తి.

పటియాదాపేత్వాతి సమ్పాదేత్వా. ‘‘సూకరమద్దవన్తి సూకరస్స ముదుసినిద్ధం పవత్తమంస’’న్తి మహాఅట్ఠకథాయం వుత్తం. కేచి పన ‘‘సూకరమద్దవన్తి న సూకరమంసం, సూకరేహి మద్దితవంసకళీరో’’తి వదన్తి. అఞ్ఞే ‘‘సూకరేహి మద్దితప్పదేసే జాతం అహిఛత్తక’’న్తి. అపరే పన ‘‘సూకరమద్దవం నామ ఏకం రసాయన’’న్తి భణింసు. తఞ్హి చున్దో కమ్మారపుత్తో ‘‘అజ్జ భగవా పరినిబ్బాయిస్సతీ’’తి సుత్వా ‘‘అప్పేవ నామ నం పరిభుఞ్జిత్వా చిరతరం తిట్ఠేయ్యా’’తి సత్థు చిరజీవితుకమ్యతాయ అదాసీతి వదన్తి.

తేన మం పరివిసాతి తేన మమం భోజేహి. కస్మా భగవా ఏవమాహ? పరానుద్దయతాయ. తఞ్చ కారణం పాళియం వుత్తమేవ. తేన అభిహటభిక్ఖాయ పరేసం అపరిభోగారహతో చ తథా వత్తుం వట్టతీతి దస్సితం హోతి. తస్మిం కిర సూకరమద్దవే ద్విసహస్సదీపపరివారేసు చతూసు మహాదీపేసు దేవతా ఓజం పక్ఖిపింసు. తస్మా తం అఞ్ఞో కోచి సమ్మా జీరాపేతుం న సక్కోతి, తమత్థం పకాసేన్తో సత్థా పరూపవాదమోచనత్థం ‘‘నాహం తం, చున్ద, పస్సామీ’’తిఆదినా సీహనాదం నది. యే హి పరే ఉపవదేయ్యుం ‘‘అత్తనా పరిభుత్తావసేసం నేవ భిక్ఖూనం, న అఞ్ఞేసం మనుస్సానం అదాసి, ఆవాటే నిఖణాపేత్వా వినాసేసీ’’తి, ‘‘తేసం వచనోకాసో మా హోతూ’’తి పరూపవాదమోచనత్థం సీహనాదం నది.

తత్థ సదేవకేతిఆదీసు సహ దేవేహీతి సదేవకో, సహ మారేనాతి సమారకో, సహ బ్రహ్మునాతి సబ్రహ్మకో, సహ సమణబ్రాహ్మణేహీతి సస్సమణబ్రాహ్మణీ, పజాతత్తా పజా, సహ దేవమనుస్సేహీతి సదేవమనుస్సా. తస్మిం సదేవకే లోకే…పే… సదేవమనుస్సాయ. తత్థ సదేవకవచనేన పఞ్చకామావచరదేవగ్గహణం, సమారకవచనేన ఛట్ఠకామావచరదేవగ్గహణం, సబ్రహ్మకవచనేన బ్రహ్మకాయికాదిబ్రహ్మగ్గహణం, సస్సమణబ్రాహ్మణీవచనేన సాసనస్స పచ్చత్థికపచ్చామిత్తసమణబ్రాహ్మణగ్గహణం సమితపాపబాహితపాపసమణబ్రాహ్మణగ్గహణఞ్చ, పజావచనేన సత్తలోకగ్గహణం, సదేవమనుస్సవచనేన సమ్ముతిదేవఅవసేసమనుస్సగ్గహణం. ఏవమేత్థ తీహి పదేహి ఓకాసలోకవసేన, ద్వీహి పజావసేన సత్తలోకో గహితోతి వేదితబ్బో. అపరో నయో – సదేవకవచనేన అరూపావచరలోకో గహితో, సమారకవచనేన ఛకామావచరదేవలోకో, సబ్రహ్మకవచనేన రూపీ బ్రహ్మలోకో, సస్సమణబ్రాహ్మణవచనేన చతుపరిసవసేన సమ్ముతిదేవేహి సహ మనుస్సలోకో, అవసేససత్తలోకో వా గహితోతి వేదితబ్బో.

భుత్తావిస్సాతి భుత్తవతో. ఖరోతి ఫరుసో. ఆబాధోతి విసభాగరోగో. పబాళ్హాతి బలవతియో. మారణన్తికాతి మరణన్తా మరణసమీపపాపనసమత్థా. సతో సమ్పజానో అధివాసేసీతి సతిం ఉపట్ఠితం కత్వా ఞాణేన పరిచ్ఛిన్దిత్వా అధివాసేసి. అవిహఞ్ఞమానోతి వేదనానువత్తనవసేన అసల్లక్ఖితధమ్మో వియ అపరాపరం పరివత్తనం అకరోన్తో అపీళియమానో అదుక్ఖియమానో వియ అధివాసేసి. భగవతో హి వేళువగామకేయేవ తా వేదనా ఉప్పన్నా, సమాపత్తిబలేన పన విక్ఖమ్భితా యావ పరినిబ్బానదివసా న ఉప్పజ్జింసు దివసే దివసే సమాపత్తీహి పటిపణామనతో. తం దివసం పన పరినిబ్బాయితుకామో ‘‘కోటిసహస్సహత్థీనం బలం ధారేన్తానం వజిరసఙ్ఘాతసమానకాయానం అపరిమితకాలం ఉపచితపుఞ్ఞసమ్భారానమ్పి భవే సతి ఏవరూపా వేదనా పవత్తన్తి, కిమఙ్గం పన అఞ్ఞేస’’న్తి సత్తానం సంవేగజననత్థం సమాపత్తిం న సమాపజ్జి, తేన వేదనా ఖరా వత్తింసు. ఆయామాతి ఏహి యామ.

చున్దస్స భత్తం భుఞ్జిత్వాతిఆదికా అపరభాగే ధమ్మసఙ్గాహకేహి ఠపితా గాథా. తత్థ భుత్తస్స చ సూకరమద్దవేనాతి భుత్తస్స ఉదపాది, న పన భుత్తపచ్చయా. యది హి అభుత్తస్స ఉప్పజ్జిస్సా, అతిఖరో అభవిస్సా, సినిద్ధభోజనం పన భుత్తత్తా తనుకా వేదనా అహోసి, తేనేవ పదసా గన్తుం అసక్ఖి. ఏతేన య్వాయం ‘‘యస్స తం పరిభుత్తం సమ్మా పరిణామం గచ్ఛేయ్య అఞ్ఞత్ర తథాగతస్సా’’తి సీహనాదో నదితో, తస్స సాత్థకతా దస్సితా. బుద్ధానఞ్హి అట్ఠానే గజ్జితం నామ నత్థి. యస్మా తం పరిభుత్తం భగవతో న కిఞ్చి వికారం ఉప్పాదేసి, కమ్మేన పన లద్ధోకాసేన ఉప్పాదియమానం వికారం అప్పమత్తతాయ ఉపసమేన్తో సరీరే బలం ఉప్పాదేసి, యేన యథా వక్ఖమానం తివిధం పయోజనం సమ్పాదేసి, తస్మా సమ్మదేవ తం పరిణామం గతం, మారణన్తికత్తా పన వేదనానం అవిఞ్ఞాతం అపాకటం అహోసీతి. విరిచ్చమానోతి అభిణ్హం పవత్తలోహితవిరేచనోవ సమానో. అవోచాతి అత్తనా ఇచ్ఛితట్ఠానే పరినిబ్బానత్థాయ ఏవమాహ.

కస్మా పన భగవా ఏవం రోగే ఉప్పన్నే కుసినారం అగమాసి, కిం అఞ్ఞత్థ న సక్కా పరినిబ్బాయితున్తి? పరినిబ్బాయితుం నామ న కత్థచి న సక్కా, ఏవం పన చిన్తేసి – మయి కుసినారం గతే మహాసుదస్సనసుత్తదేసనాయ (దీ. ని. ౨.౨౪౧) అట్ఠుప్పత్తి భవిస్సతి, తాయ యా దేవలోకే అనుభవితబ్బసదిసా సమ్పత్తి మనుస్సలోకే మయా అనుభూతా, తం ద్వీహి భాణవారేహి పటిమణ్డేత్వా దేసేస్సామి, తం సుత్వా బహూ జనా కుసలం కత్తబ్బం మఞ్ఞిస్సన్తి. సుభద్దోపి కత్థ మం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛిత్వా విస్సజ్జనపరియోసానే సరణేసు పతిట్ఠాయ పబ్బజిత్వా లద్ధూపసమ్పదో కమ్మట్ఠానం భావేత్వా మయి ధరన్తేయేవ అరహత్తం పత్వా పచ్ఛిమసావకో నామ భవిస్సతి. అఞ్ఞత్థ మయి పరినిబ్బుతే ధాతునిమిత్తం మహాకలహో భవిస్సతి, లోహితం నదీ వియ సన్దిస్సతి. కుసినారాయం పన పరినిబ్బుతే దోణబ్రాహ్మణో తం వివాదం వూపసమేత్వా ధాతుయో విభజిత్వా దస్సతీతి ఇమాని తీణి కారణాని పస్సన్తో భగవా మహతా ఉస్సాహేన కుసినారం అగమాసి.

ఇఙ్ఘాతి చోదనత్థే నిపాతో. కిలన్తోస్మీతి పరిస్సన్తో అస్మి. తేన యథావుత్తవేదనానం బలవభావం ఏవ దస్సేతి. భగవా హి అత్తనో ఆనుభావేన తదా పదసా అగమాసి, అఞ్ఞేసం పన యథా పదుద్ధారమ్పి కాతుం న సక్కా, తథా వేదనా తిఖిణా ఖరా కటుకా వత్తింసు. తేనేవాహ ‘‘నిసీదిస్సామీ’’తి.

ఇదానీతి అధునా. లుళితన్తి మద్దితం వియ ఆకులం. ఆవిలన్తి ఆలులం. అచ్ఛోదకాతి తనుపసన్నసలిలా. సాతోదకాతి మధురతోయా. సీతోదకాతి సీతలజలా. సేతోదకాతి నిక్కద్దమా. ఉదకఞ్హి సభావతో సేతవణ్ణం, భూమివసేన కద్దమావిలతాయ చ అఞ్ఞాదిసం హోతి, కకుధాపి నదీ విమలవాలికా సమోకిణ్ణా సేతవణ్ణా సన్దతి. తేన వుత్తం ‘‘సేతోదకా’’తి. సుపతిత్థాతి సున్దరతిత్థా. రమణీయాతి మనోహరభూమిభాగతాయ రమితబ్బా యథావుత్తఉదకసమ్పత్తియా చ మనోరమా.

కిలన్తోస్మి చున్దక, నిపజ్జిస్సామీతి తథాగతస్స హి –

‘‘కాళావకఞ్చ గఙ్గేయ్యం, పణ్డరం తమ్బపిఙ్గలం;

గన్ధమఙ్గలహేమఞ్చ, ఉపోసథఛద్దన్తిమే దసా’’తి. –

ఏవం వుత్తేసు దససు హత్థికులేసు కాళావకసఙ్ఖాతానం యం దసన్నం పకతిహత్థీనం బలం, తం ఏకస్స గఙ్గేయ్యస్సాతి ఏవం దసగుణితాయ గణనాయ పకతిహత్థీనం కోటిసహస్సబలప్పమాణం సరీరబలం. తం సబ్బమ్పి తస్మిం దివసే పచ్ఛాభత్తతో పట్ఠాయ చఙ్గవారే పక్ఖిత్తఉదకం వియ పరిక్ఖయం గతం. పావాయ తిగావుతే కుసినారా. ఏతస్మిం అన్తరే పఞ్చవీసతియా ఠానేసు నిసీదిత్వా మహన్తం ఉస్సాహం కత్వా ఆగచ్ఛన్తో సూరియత్థఙ్గమనవేలాయ భగవా కుసినారం పాపుణీతి ఏవం ‘‘రోగో నామ సబ్బం ఆరోగ్యం మద్దన్తో ఆగచ్ఛతీ’’తి ఇమమత్థం దస్సేన్తో సదేవకస్స లోకస్స సంవేగకరం వాచం భాసన్తో ‘‘కిలన్తోస్మి, చున్దక, నిపజ్జిస్సామీ’’తి ఆహ.

సీహసేయ్యన్తి ఏత్థ కామభోగీసేయ్యా పేతసేయ్యా తథాగతసేయ్యా సీహసేయ్యాతి చతస్సో సేయ్యా. తత్థ ‘‘యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, కామభోగీ వామేన పస్సేన సేయ్యం కప్పేన్తీ’’తి (అ. ని. ౪.౨౪౬) అయం కామభోగీసేయ్యా. ‘‘యేభుయ్యేన, భిక్ఖవే, పేతా ఉత్తానా సేన్తీ’’తి (అ. ని. ౪.౨౪౬) అయం పేతసేయ్యా. చతుత్థజ్ఝానం తథాగతసేయ్యా. ‘‘సీహో, భిక్ఖవే, మిగరాజా దక్ఖిణేన పస్సేన సేయ్యం కప్పేతీ’’తి (అ. ని. ౪.౨౪౬) అయం సీహసేయ్యా. అయఞ్హి తేజుస్సదఇరియాపథత్తా ఉత్తమసేయ్యా నామ. తేన వుత్తం – ‘‘దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసీ’’తి. పాదే పాదన్తి దక్ఖిణపాదే వామపాదం. అచ్చాధాయాతి అతిఆధాయ, గోప్ఫకం అతిక్కమ్మ ఠపేత్వా. గోప్ఫకేన హి గోప్ఫకే, జాణునా జాణుమ్హి సఙ్ఘట్టియమానే అభిణ్హం వేదనా ఉప్పజ్జన్తి, సేయ్యా ఫాసుకా న హోతి. యథా పన న సఙ్ఘట్టేతి, ఏవం అతిక్కమ్మ ఠపితే వేదనా నుప్పజ్జన్తి, సేయ్యా ఫాసుకా హోతి. తస్మా ఏవం నిపజ్జి.

గన్త్వాన బుద్ధోతి ఇమా గాథా అపరభాగే ధమ్మసఙ్గాహకేహి ఠపితా. తత్థ నదికన్తి నదిం. అప్పటిమోధ లోకేతి అప్పటిమో ఇధ ఇమస్మిం సదేవకే లోకే. న్హత్వా చ పివిత్వా చుదతారీతి గత్తానం సీతికరణవసేన న్హత్వా చ పానీయం పివిత్వా చ నదితో ఉత్తరి. తదా కిర భగవతి న్హాయన్తే అన్తోనదియం మచ్ఛకచ్ఛపా, ఉదకం, ఉభోసు తీరేసు వనసణ్డో, సబ్బో చ సో భూమిభాగోతి సబ్బం సువణ్ణవణ్ణమేవ అహోసి. పురక్ఖతోతి గుణవిసిట్ఠసత్తుత్తమగరుభావతో సదేవకేన లోకేన పూజాసమ్మానవసేన పురక్ఖతో. భిక్ఖుగణస్స మజ్ఝేతి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మజ్ఝే. తదా భిక్ఖూ భగవతో వేదనానం అధిమత్తభావం విదిత్వా ఆసన్నా హుత్వా సమన్తతో పరివారేత్వావ గచ్ఛన్తి. సత్థాతి దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థేహి సత్తానం అనుసాసనతో సత్థా. పవత్తా భగవా ఇధ ధమ్మేతి భాగ్యవన్తతాదీహి భగవా ఇధ సీలాదిసాసనధమ్మే పవత్తా, ధమ్మే వా చతురాసీతిధమ్మక్ఖన్ధసహస్సాని పవత్తా పవత్తేతా. అమ్బవనన్తి తస్సా ఏవ నదియా తీరే అమ్బవనం. ఆమన్తయి చున్దకన్తి తస్మిం కిర ఖణే ఆయస్మా ఆనన్దో ఉదకసాటికం పీళేన్తో ఓహీయి, చున్దకత్థేరో సమీపే అహోసి. తస్మా తం భగవా ఆమన్తయి. పముఖే నిసీదీతి వత్తసీసేన సత్థు పురతో నిసీది ‘‘కిం ను ఖో సత్థా ఆణాపేతీ’’తి. ఏత్తావతా ధమ్మభణ్డాగారికో అనుప్పత్తో. ఏవం అనుప్పత్తం అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి.

ఉపదహేయ్యాతి ఉప్పాదేయ్య, విప్పటిసారస్స ఉప్పాదకో కోచి పురిసో సియా అపి భవేయ్య. అలాభాతి యే అఞ్ఞేసం దానం దదన్తానం దానానిసంససఙ్ఖాతా లాభా హోన్తి, తే అలాభా. దుల్లద్ధన్తి పుఞ్ఞవిసేసేన లద్ధమ్పి మనుస్సత్తం దుల్లద్ధం. యస్స తేతి యస్స తవ. ఉత్తణ్డులం వా అతికిలిన్నం వా కో తం జానాతి, కీదిసమ్పి పచ్ఛిమం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా తథాగతో పరినిబ్బుతో, అద్ధా తేన యం వా తం వా దిన్నం భవిస్సతీతి. లాభాతి దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికా దానానిసంససఙ్ఖాతా లాభా. సులద్ధన్తి తుయ్హం మనుస్సత్తం సులద్ధం. సమ్ముఖాతి సమ్ముఖతో, న అనుస్సవేన న పరమ్పరాయాతి అత్థో. మేతన్తి మే ఏతం మయా ఏతం. ద్వేమేతి ద్వే ఇమే. సమసమఫలాతి సబ్బాకారేన సమానఫలా.

నను చ యం సుజాతాయ దిన్నం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా తథాగతో అభిసమ్బుద్ధో, తం కిలేసానం అప్పహీనకాలే దానం, ఇదం పన చున్దస్స దానం ఖీణాసవకాలే, కస్మా ఏతాని సమఫలానీతి? పరినిబ్బానసమతాయ సమాపత్తిసమతాయ అనుస్సరణసమతాయ చ. భగవా హి సుజాతాయ దిన్నం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా సఉపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతో, చున్దేన దిన్నం భుఞ్జిత్వా అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతోతి ఏవం పరినిబ్బానసమతాయపి సమఫలాని. అభిసమ్బుజ్ఝనదివసే చ అగ్గమగ్గస్స హేతుభూతా చతువీసతికోటిసతసహస్ససఙ్ఖా సమాపత్తియో సమాపజ్జి, పరినిబ్బానదివసేపి సబ్బా తా సమాపజ్జి. ఏవం సమాపత్తిసమతాయపి సమఫలాని. వుత్తఞ్హేతం భగవతా –

‘‘యస్స చేతం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా అనుత్తరం అప్పమాణం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, అప్పమాణో తస్స పుఞ్ఞాభిసన్దో కుసలాభిసన్దో’’తిఆది. –

సుజాతా చ అపరభాగే అస్సోసి ‘‘న కిర సా రుక్ఖదేవతా, బోధిసత్తో కిరేస, తం కిర పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో, సత్తసత్తాహం కిరస్స తేన యాపనా అహోసీ’’తి. తస్సా ఇదం సుత్వా ‘‘లాభా వత మే’’తి అనుస్సరన్తియా బలవపీతిసోమనస్సం ఉదపాది. చున్దస్సపి అపరభాగే ‘‘అవసానపిణ్డపాతో కిర మయా దిన్నో, ధమ్మసీసం కిర మయా గహితం, మయ్హం కిర పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా సత్థా అత్తనా చిరకాలాభిపత్థితాయ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బుతో’’తి సుత్వా ‘‘లాభా వత మే’’తి అనుస్సరతో బలవపీతిసోమనస్సం ఉదపాది. ఏవం అనుస్సరణసమతాయపి సమఫలాని ద్వేపి పిణ్డపాతదానానీతి వేదితబ్బాని.

ఆయుసంవత్తనికన్తి దీఘాయుకసంవత్తనికం. ఉపచితన్తి పసుతం ఉప్పాదితం. యససంవత్తనికన్తి పరివారసంవత్తనికం. ఆధిపతేయ్యసంవత్తనికన్తి సేట్ఠభావసంవత్తనికం.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం దానస్స మహప్ఫలతఞ్చేవ సీలాదిగుణేహి అత్తనో చ అనుత్తరదక్ఖిణేయ్యభావం అనుపాదాపరినిబ్బానఞ్చాతి తివిధమ్పి అత్థం సబ్బాకారతో విదిత్వా తదత్థదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ దదతో పుఞ్ఞం పవడ్ఢతీతి దానం దేన్తస్స చిత్తసమ్పత్తియా చ దక్ఖిణేయ్యసమ్పత్తియా చ దానమయం పుఞ్ఞం ఉపచీయతి, మహప్ఫలతరఞ్చ మహానిసంసతరఞ్చ హోతీతి అత్థో. అథ వా దదతో పుఞ్ఞం పవడ్ఢతీతి దేయ్యధమ్మం పరిచ్చజన్తో పరిచ్చాగచేతనాయ బహులీకతాయ అనుక్కమేన సబ్బత్థ అనాపత్తిబహులో సువిసుద్ధసీలం రక్ఖిత్వా సమథవిపస్సనఞ్చ భావేతుం సక్కోతీతి తస్స దానాదివసేన తివిధమ్పి పుఞ్ఞం అభివడ్ఢతీతి ఏవమేత్థ అత్థో వేదితబ్బో. సంయమతోతి సీలసంయమేన సంయమన్తస్స, సంవరే ఠితస్సాతి అత్థో. వేరం న చీయతీతి పఞ్చవిధవేరం న పవడ్ఢతి, అదోసపధానత్తా వా అధిసీలస్స కాయవాచాచిత్తేహి సయంమన్తో సువిసుద్ధసీలో ఖన్తిబహులతాయ కేనచి వేరం న కరోతి, కుతో తస్స ఉపచయో. తస్మా తస్స సంయమతో సంయమన్తస్స, సంయమహేతు వా వేరం న చీయతి. కుసలో చ జహాతి పాపకన్తి కుసలో పన ఞాణసమ్పన్నో సువిసుద్ధసీలే పతిట్ఠితో అట్ఠతింసాయ ఆరమ్మణేసు అత్తనో అనురూపం కమ్మట్ఠానం గహేత్వా ఉపచారప్పనాభేదం ఝానం సమ్పాదేన్తో పాపకం లామకం కామచ్ఛన్దాదిఅకుసలం విక్ఖమ్భనవసేన జహాతి పరిచ్చజతి. సో తమేవ ఝానం పాదకం కత్వా సఙ్ఖారేసు ఖయవయం పట్ఠపేత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో విపస్సనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరియమగ్గేన అనవసేసం పాపకం లామకం అకుసలం సముచ్ఛేదవసేన జహాతి. రాగదోసమోహక్ఖయా స నిబ్బుతోతి సో ఏవం పాపకం పజహిత్వా రాగాదీనం ఖయా అనవసేసకిలేసనిబ్బానేన, తతో పరం ఖన్ధనిబ్బానేన చ నిబ్బుతో హోతీతి ఏవం భగవా చున్దస్స చ దక్ఖిణసమ్పత్తిం, అత్తనో చ దక్ఖిణేయ్యసమ్పత్తిం నిస్సాయ పీతివేగవిస్సట్ఠం ఉదానం ఉదానేసి.

పఞ్చమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. పాటలిగామియసుత్తవణ్ణనా

౭౬. ఛట్ఠే మగధేసూతి మగధరట్ఠే. మహతాతి ఇధాపి గుణమహత్తేనపి అపరిచ్ఛిన్నసఙ్ఖ్యత్తా గణనమహత్తేనపి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన. పాటలిగామోతి ఏవంనామకో మగధరట్ఠే ఏకో గామో. తస్స కిర గామస్స మాపనదివసే గామగ్గహణట్ఠానే ద్వే తయో పాటలఙ్కురా పథవితో ఉబ్భిజ్జిత్వా నిక్ఖమింసు. తేన తం ‘‘పాటలిగామో’’త్వేవ వోహరింసు. తదవసరీతి తం పాటలిగామం అవసరి అనుపాపుణి. కదా పన భగవా పాటలిగామం అనుపాపుణి? హేట్ఠా వుత్తనయేన సావత్థియం ధమ్మసేనాపతినో చేతియం కారాపేత్వా తతో నిక్ఖమిత్వా రాజగహే వసన్తో తత్థ ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స చ చేతియం కారాపేత్వా తతో నిక్ఖమిత్వా అమ్బలట్ఠికాయం వసిత్వా అతురితచారికావసేన జనపదచారికం చరన్తో తత్థ తత్థ ఏకరత్తివాసేన వసిత్వా లోకం అనుగ్గణ్హన్తో అనుక్కమేన పాటలిగామం అనుపాపుణి.

పాటలిగామియాతి పాటలిగామవాసినో ఉపాసకా. తే కిర భగవతో పఠమదస్సనేన కేచి సరణేసు, కేచి సీలేసు, కేచి సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠితా. తేన వుత్తం ‘‘ఉపాసకా’’తి. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసూతి పాటలిగామే కిర అజాతసత్తునో లిచ్ఛవిరాజూనఞ్చ మనుస్సా కాలేన కాలం గన్త్వా గేహసామికే గేహతో నీహరిత్వా మాసమ్పి అడ్ఢమాసమ్పి వసన్తి. తేన పాటలిగామవాసినో మనుస్సా నిచ్చుపద్దుతా ‘‘ఏతేసఞ్చేవ ఆగతకాలే వసనట్ఠానం భవిస్సతీ’’తి ఏకపస్సే ఇస్సరానం భణ్డప్పటిసామనట్ఠానం, ఏకపస్సే వసనట్ఠానం, ఏకపస్సే ఆగన్తుకానం అద్ధికమనుస్సానం, ఏకపస్సే దలిద్దానం కపణమనుస్సానం, ఏకపస్సే గిలానానం వసనట్ఠానం భవిస్సతీతి సబ్బేసం అఞ్ఞమఞ్ఞం అఘట్టేత్వా వసనప్పహోనకం నగరమజ్ఝే మహాసాలం కారేసుం, తస్సా నామం ఆవసథాగారన్తి. తం దివసఞ్చ నిట్ఠానం అగమాసి. తే తత్థ గన్త్వా హత్థకమ్మసుధాకమ్మచిత్తకమ్మాదివసేన సుపరినిట్ఠితం సుసజ్జితం దేవవిమానసదిసం తం ద్వారకోట్ఠకతో పట్ఠాయ ఓలోకేత్వా ‘‘ఇదం ఆవసథాగారం అతివియ మనోరమం సస్సిరికం, కేన ను ఖో పఠమం పరిభుత్తం అమ్హాకం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ అస్సా’’తి చిన్తేసుం, తస్మింయేవ చ ఖణే ‘‘భగవా తం గామం అనుప్పత్తో’’తి అస్సోసుం. తేన తే ఉప్పన్నపీతిసోమనస్సా ‘‘అమ్హేహి భగవా గన్త్వాపి ఆనేతబ్బో సియా, సో పన సయమేవ అమ్హాకం వసనట్ఠానం సమ్పత్తో, అజ్జ మయం భగవన్తం ఇధ వసాపేత్వా పఠమం పరిభుఞ్జాపేస్సామ తథా భిక్ఖుసఙ్ఘం, భిక్ఖుసఙ్ఘే ఆగతే తేపిటకం బుద్ధవచనం ఆగతమేవ భవిస్సతి, సత్థారం మఙ్గలం వదాపేస్సామ, ధమ్మం కథాపేస్సామ. ఇతి తీహి రతనేహి పరిభుత్తే పచ్ఛా అమ్హాకఞ్చ పరేసఞ్చ పరిభోగో భవిస్సతి, ఏవం నో దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా ఏతదత్థమేవ భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు. తస్మా ఏవమాహంసు – ‘‘అధివాసేతు నో, భన్తే భగవా, ఆవసథాగార’’న్తి.

యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమింసూతి కిఞ్చాపి తం తం దివసమేవ పరినిట్ఠితత్తా దేవవిమానం వియ సుసజ్జితం సుపటిజగ్గితం, బుద్ధారహం పన కత్వా న పఞ్ఞత్తం, ‘‘బుద్ధా నామ అరఞ్ఞజ్ఝాసయా అరఞ్ఞారామా, అన్తోగామే వసేయ్యుం వా నో వా, తస్మా భగవతో రుచిం జానిత్వావ పఞ్ఞాపేస్సామా’’తి చిన్తేత్వా తే భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు, ఇదాని భగవతో రుచిం జానిత్వా తథా పఞ్ఞాపేతుకామా యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమింసు. సబ్బసన్థరిం ఆవసథాగారం సన్థరిత్వాతి యథా సబ్బమేవ సన్థతం హోతి, ఏవం తం సన్థరిత్వా సబ్బపఠమం తావ ‘‘గోమయం నామ సబ్బమఙ్గలేసు వత్తతీ’’తి సుధాపరికమ్మకతమ్పి భూమిం అల్లగోమయేన ఓపుఞ్జాపేత్వా పరిసుక్ఖభావం ఞత్వా యథా అక్కన్తట్ఠానే పదం న పఞ్ఞాయతి, ఏవం చతుజ్జాతియగన్ధేహి లిమ్పేత్వా ఉపరి నానావణ్ణకటసారకే సన్థరిత్వా తేసం ఉపరి మహాపిట్ఠికకోజవాదిం కత్వా హత్థత్థరణాదీహి నానావణ్ణేహి అత్థరణేహి సన్థరితబ్బయుత్తకం సబ్బోకాసం సన్థరాపేసుం. తేన వుత్తం – ‘‘సబ్బసన్థరిం ఆవసథాగారం సన్థరిత్వా’’తి.

ఆసనానఞ్హి మజ్ఝట్ఠానే తావ మఙ్గలథమ్భం నిస్సాయ మహారహం బుద్ధాసనం పఞ్ఞాపేత్వా తత్థ యం యం ముదుకఞ్చ మనోరమఞ్చ పచ్చత్థరణం, తం తం పచ్చత్థరిత్వా ఉభతోలోహితకం మనుఞ్ఞదస్సనం ఉపధానం ఉపదహిత్వా ఉపరి సువణ్ణరజతతారకావిచిత్తం వితానం బన్ధిత్వా గన్ధదామపుప్ఫదామాదీహి అలఙ్కరిత్వా సమన్తా ద్వాదసహత్థే ఠానే పుప్ఫజాలం కారేత్వా తింసహత్థమత్తట్ఠానం పటసాణియా పరిక్ఖిపాపేత్వా పచ్ఛిమభిత్తిం నిస్సాయ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పల్లఙ్కఅపస్సయమఞ్చపీఠాదీని పఞ్ఞాపేత్వా ఉపరి సేతపచ్చత్థరణేహి పచ్చత్థరాపేత్వా సాలాయ పాచీనపస్సం అత్తనో నిసజ్జాయోగ్గం కారేసుం. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా’’తి.

ఉదకమణికన్తి మహాకుచ్ఛికం ఉదకచాటిం. ఏవం భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘో చ యథారుచియా హత్థపాదే ధోవిస్సన్తి, ముఖం విక్ఖాలేస్సన్తీతి తేసు తేసు ఠానేసు మణివణ్ణస్స ఉదకస్స పూరేత్వా వాసత్థాయ నానాపుప్ఫాని చేవ ఉదకవాసచుణ్ణాని చ పక్ఖిపిత్వా కదలిపణ్ణేహి పిదహిత్వా పతిట్ఠపేసుం. తేన వుత్తం ‘‘ఉదకమణికం పతిట్ఠాపేత్వా’’తి.

తేలప్పదీపం ఆరోపేత్వాతి రజతసువణ్ణాదిమయదణ్డదీపికాసు యోధకరూపవిలాసఖచితరూపకాదీనం హత్థే ఠపితసువణ్ణరజతాదిమయకపల్లికాసు తేలప్పదీపం జాలయిత్వా. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసూతి ఏత్థ పన తే పాటలిగామియా ఉపాసకా న కేవలం ఆవసథాగారమేవ, అథ ఖో సకలస్మిమ్పి గామే వీథియో సజ్జాపేత్వా ధజే ఉస్సాపేత్వా గేహద్వారేసు పుణ్ణఘటే కదలియో చ ఠపాపేత్వా సకలగామం దీపమాలాహి విప్పకిణ్ణతారకం వియ కత్వా ‘‘ఖీరపకే దారకే ఖీరం పాయేథ, దహరకుమారే లహుం లహుం భోజేత్వా సయాపేథ, ఉచ్చాసద్దం మా కరిత్థ, అజ్జ ఏకరత్తిం సత్థా అన్తోగామే వసిస్సతి, బుద్ధా నామ అప్పసద్దకామా హోన్తీ’’తి భేరిం చరాపేత్వా సయం దణ్డదీపికా ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు.

అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమీతి ‘‘యస్స దాని, భన్తే, భగవా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి ఏవం కిర తేహి కాలే ఆరోచితే భగవా లాఖారసేన తిన్తరత్తకోవిళారపుప్ఫవణ్ణం రత్తదుపట్టం కత్తరియా పదుమం కన్తేన్తో వియ, సంవిధాయ తిమణ్డలం పటిచ్ఛాదేన్తో నివాసేత్వా సువణ్ణపామఙ్గేన పదుమకలాపం పరిక్ఖిపన్తో వియ, విజ్జులతాసస్సిరికం కాయబన్ధనం బన్ధిత్వా రత్తకమ్బలేన గజకుమ్భం పరియోనన్ధన్తో వియ, రతనసతుబ్బేధే సువణ్ణగ్ఘికే పవాళజాలం ఖిపమానో వియ, మహతి సువణ్ణచేతియే రత్తకమ్బలకఞ్చుకం పటిముఞ్చన్తో వియ, గచ్ఛన్తం పుణ్ణచన్దం రత్తవలాహకేన పటిచ్ఛాదేన్తో వియ, కఞ్చనగిరిమత్థకే సుపక్కలాఖారసం పరిసిఞ్చన్తో వియ, చిత్తకూటపబ్బతమత్థకం విజ్జులతాజాలేన పరిక్ఖిపన్తో వియ, సకలచక్కవాళసినేరుయుగన్ధరమహాపథవిం చాలేత్వా గహితనిగ్రోధపల్లవసమానవణ్ణం సురత్తవరపంసుకూలం పారుపిత్వా వనగహనతో నిక్ఖన్తకేసరసీహో వియ, సమన్తతో ఉదయపబ్బతకూటతో పుణ్ణచన్దో వియ, బాలసూరియో వియ చ అత్తనా నిసిన్నచారుమణ్డపతో నిక్ఖమి.

అథస్స కాయతో మేఘముఖతో విజ్జుకలాపా వియ రస్మియో నిక్ఖమిత్వా సువణ్ణరసధారాపరిసేకపిఞ్జరపత్తపుప్ఫఫలసాఖావిటపే వియ సమన్తతో రుక్ఖే కరింసు. తావదేవ అత్తనో అత్తనో పత్తచీవరమాదాయ మహాభిక్ఖుసఙ్ఘో భగవన్తం పరివారేసి. తే చ నం పరివారేత్వా ఠితా భిక్ఖూ ఏవరూపా అహేసుం అప్పిచ్ఛా సన్తుట్ఠా పవివిత్తా అసంసట్ఠా ఆరద్ధవీరియా వత్తారో వచనక్ఖమా చోదకా పాపగరహినో సీలసమ్పన్నా సమాధిసమ్పన్నా పఞ్ఞాసమ్పన్నా విముత్తిసమ్పన్నా విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నా. తేహి పరివుతో భగవా రత్తకమ్బలపరిక్ఖిత్తో వియ సువణ్ణక్ఖన్ధో, నక్ఖత్తపరివారితో వియ పుణ్ణచన్దో, రత్తపదుమవనసణ్డమజ్ఝగతా వియ సువణ్ణనావా, పవాళవేదికపరిక్ఖిత్తో వియ సువణ్ణపాసాదో విరోచిత్థ. మహాకస్సపప్పముఖా పన మహాథేరా మేఘవణ్ణం పంసుకూలచీవరం పారుపిత్వా మణివమ్మవమ్మితా వియ మహానాగా పరివారయింసు వన్తరాగా భిన్నకిలేసా విజటితజటా ఛిన్నబన్ధనా కులే వా గణే వా అలగ్గా.

ఇతి భగవా సయం వీతరాగో వీతరాగేహి, వీతదోసో వీతదోసేహి, వీతమోహో వీతమోహేహి, నిత్తణ్హో నిత్తణ్హేహి, నిక్కిలేసో నిక్కిలేసేహి, సయం బుద్ధో అనుబుద్ధేహి పరివారితో పత్తపరివారితం వియ కేసరం, కేసరపరివారితా వియ కణ్ణికా, అట్ఠనాగసహస్సపరివారితో వియ ఛద్దన్తో నాగరాజా, నవుతిహంససహస్సపరివారితో వియ ధతరట్ఠో హంసరాజా, సేనఙ్గపరివారితో వియ చక్కవత్తిరాజా, మరుగణపరివారితో వియ సక్కో దేవరాజా, బ్రహ్మగణపరివారితో వియ హారితమహాబ్రహ్మా, తారాగణపరివారితో వియ పుణ్ణచన్దో, అనుపమేన బుద్ధవేసేన అపరిమాణేన బుద్ధవిలాసేన పాటలిగామినం మగ్గం పటిపజ్జి.

అథస్స పురత్థిమకాయతో సువణ్ణవణ్ణా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, తథా పచ్ఛిమకాయతో దక్ఖిణపస్సతో వామపస్సతో సువణ్ణవణ్ణా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, ఉపరికేసన్తతో పట్ఠాయ సబ్బకేసావట్టేహి మోరగీవరాజవణ్ణా అసితా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా గగనతలే అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, హేట్ఠాపాదతలేహి పవాళవణ్ణా రస్మియో ఉట్ఠహిత్వా ఘనపథవియం అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, దన్తతో అక్ఖీనం సేతట్ఠానతో, నఖానం మంసవిముత్తట్ఠానతో ఓదాతా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, రత్తపీతవణ్ణానం సమ్భిన్నట్ఠానతో మఞ్జేట్ఠవణ్ణా రస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, సబ్బత్థకమేవ పభస్సరా రస్మియో ఉట్ఠహింసు. ఏవం సమన్తా అసీతిహత్థట్ఠానం ఛబ్బణ్ణా బుద్ధరస్మియో విజ్జోతమానా విప్ఫన్దమానా విధావమానా కఞ్చనదణ్డదీపికాదీహి నిచ్ఛరిత్వా ఆకాసం పక్ఖన్దమానా మహాపదీపజాలా వియ, చాతుద్దీపికమహామేఘతో నిక్ఖన్తవిజ్జులతా వియ చ దిసోదిసం పక్ఖన్దింసు. యాహి సబ్బే దిసాభాగా సువణ్ణచమ్పకపుప్ఫేహి వికిరియమానా వియ, సువణ్ణఘటతో సువణ్ణరసధారాహి ఆసిఞ్చియమానా వియ, పసారితసువణ్ణపటపరిక్ఖిత్తా వియ, వేరమ్భవాతేన సముద్ధతకింసుకకణికారకోవిళారపుప్ఫచుణ్ణసమోకిణ్ణా వియ, చీనపిట్ఠచుణ్ణసమ్పరిరఞ్జితా వియ చ విరోచింసు.

భగవతోపి అసీతిఅనుబ్యఞ్జనబ్యామప్పభాపరిక్ఖేపసముజ్జలం ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణప్పటిమణ్డితం సరీరం అబ్భమహికాదిఉపక్కిలేసవిముత్తం సముజ్జలన్తతారకావభాసితం వియ, గగనతలం వికసితం వియ పదుమవనం, సబ్బపాలిఫుల్లో వియ యోజనసతికో పారిచ్ఛత్తకో, పటిపాటియా ఠపితానం ద్వత్తింససూరియానం ద్వత్తింసచన్దిమానం ద్వత్తింసచక్కవత్తీనం ద్వత్తింసదేవరాజానం ద్వత్తింసమహాబ్రహ్మానం సిరియా సిరిం అభిభవమానం వియ విరోచిత్థ, యథా తం దసహి పారమీహి దసహి ఉపపారమీహి దసహి పరమత్థపారమీహీతి సమ్మదేవ పరిపూరితాహి సమతింసపారమితాహి అలఙ్కతం కప్పసతసహస్సాధికాని చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని దిన్నేన దానేన రక్ఖితేన సీలేన కతేన కల్యాణకమ్మేన ఏకస్మిం అత్తభావే సమోసరిత్వా విపాకం దాతుం ఓకాసం అలభమానేన సమ్బాధప్పత్తం వియ నిబ్బత్తితం నావాసహస్సభణ్డం ఏకం నావం ఆరోపనకాలో వియ, సకటసహస్సభణ్డం ఏకం సకటం ఆరోపనకాలో వియ, పఞ్చవీసతియా గఙ్గానం సమ్భిన్నముఖద్వారే ఏకతో రాసిభూతకాలో వియ అహోసి.

ఇమాయ బుద్ధసిరియా ఓభాసమానస్సపి భగవతో పురతో అనేకాని దణ్డదీపికాసహస్సాని ఉక్ఖిపింసు. తథా పచ్ఛతో వామపస్సే దక్ఖిణపస్సే జాతికుసుమచమ్పకవనమాలికారత్తుప్పలనీలుప్పలబకులసిన్దువారాదిపుప్ఫాని చేవ నీలపీతాదివణ్ణసుగన్ధచుణ్ణాని చ చాతుద్దీపికమహామేఘవిస్సట్ఠా సలిలవుట్ఠియో వియ విప్పకిరింసు. పఞ్చఙ్గికతూరియనిగ్ఘోసా చ బుద్ధధమ్మసఙ్ఘగుణాసంయుత్తా థుతిఘోసా చ సబ్బా దిసా పూరయమానా ముఖసమ్భాసా వియ అహేసుం. దేవసుపణ్ణనాగయక్ఖగన్ధబ్బమనుస్సానం అక్ఖీని అమతపానం వియ లభింసు. ఇమస్మిం పన ఠానే ఠత్వా పదసహస్సేహి గమనవణ్ణనం వత్తుం వట్టతి. తత్రియం ముఖమత్తం –

‘‘ఏవం సబ్బఙ్గసమ్పన్నో, కమ్పయన్తో వసున్ధరం;

అహేఠయన్తో పాణాని, యాతి లోకవినాయకో.

‘‘దక్ఖిణం పఠమం పాదం, ఉద్ధరన్తో నరాసభో;

గచ్ఛన్తో సిరిసమ్పన్నో, సోభతే ద్విపదుత్తమో.

‘‘గచ్ఛతో బుద్ధసేట్ఠస్స, హేట్ఠా పాదతలం ముదు;

సమం సమ్ఫుసతే భూమిం, రజసానుపలిమ్పతి.

‘‘నిన్నం ఠానం ఉన్నమతి, గచ్ఛన్తే లోకనాయకే;

ఉన్నతఞ్చ సమం హోతి, పథవీ చ అచేతనా.

‘‘పాసాణా సక్ఖరా చేవ, కథలా ఖాణుకణ్టకా;

సబ్బే మగ్గా వివజ్జన్తి, గచ్ఛన్తే లోకనాయకే.

‘‘నాతిదూరే ఉద్ధరతి, నచ్చాసన్నే చ నిక్ఖిపం;

అఘట్టయన్తో నియ్యాతి, ఉభో జాణూ చ గోప్ఫకే.

‘‘నాతిసీఘం పక్కమతి, సమ్పన్నచరణో ముని;

న చాపి సణికం యాతి, గచ్ఛమానో సమాహితో.

‘‘ఉద్ధం అధో చ తిరియం, దిసఞ్చ విదిసం తథా;

న పేక్ఖమానో సో యాతి, యుగమత్తంవపేక్ఖతి.

‘‘నాగవిక్కన్తచారో సో, గమనే సోభతే జినో;

చారుం గచ్ఛతి లోకగ్గో, హాసయన్తో సదేవకే.

‘‘ఉసభరాజావ సోభన్తో, చారుచారీవ కేసరీ;

తోసయన్తో బహూ సత్తే, గామం సేట్ఠో ఉపాగమీ’’తి. –

వణ్ణకాలో నామ కిరేస. ఏవంవిధేసు కాలేసు భగవతో సరీరవణ్ణే వా గుణవణ్ణే వా ధమ్మకథికస్స థామోయేవ పమాణం, చుణ్ణియపదేహి గాథాబన్ధేహి యత్తకం సక్కోతి, తత్తకం వత్తబ్బం. ‘‘దుక్కథిత’’న్తి వా ‘‘అతిత్థేన పక్ఖన్దో’’తి వా న వత్తబ్బో. అపరిమాణవణ్ణా హి బుద్ధా భగవన్తో, తేసం బుద్ధాపి అనవసేసతో వణ్ణం వత్తుం అసమత్థా. సకలమ్పి హి కప్పం వణ్ణేన్తా పరియోసాపేతుం న సక్కోన్తి, పగేవ ఇతరా పజాతి. ఇమినా సిరివిలాసేన అలఙ్కతప్పటియత్తం పాటలిగామం పావిసి, పవిసిత్వా భగవా పసన్నచిత్తేన జనేన పుప్ఫగన్ధధూమవాసచుణ్ణాదీహి పూజియమానో ఆవసథాగారం పావిసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమీ’’తి.

పాదే పక్ఖాలేత్వాతి యదిపి భగవతో పాదే రజోజల్లం న ఉపలిమ్పతి, తేసం పన ఉపాసకానం కుసలాభివుద్ధిం ఆకఙ్ఖన్తో పరేసం దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జనత్థఞ్చ భగవా పాదే పక్ఖాలేతి. అపిచ ఉపాదిన్నకసరీరం నామ సీతం కాతబ్బమ్పి హోతీతి ఏతదత్థమ్పి భగవా న్హానపాదధోవనాదీని కరోతియేవ. భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వాతి భగవన్తం పురతో కత్వా. తత్థ భగవా భిక్ఖూనఞ్చేవ ఉపాసకానఞ్చ మజ్ఝే నిసిన్నో గన్ధోదకేన న్హాపేత్వా దుకూలచుమ్బటకేన వోదకం కత్వా జాతిహిఙ్గులకేన మజ్జిత్వా రత్తకమ్బలేన పలివేఠేత్వా పీఠే ఠపితా రత్తసువణ్ణఘనపటిమా వియ అతివిరోచిత్థ.

అయం పనేత్థ పోరాణానం వణ్ణభణనమగ్గో –

‘‘గన్త్వాన మణ్డలమాళం, నాగవిక్కన్తచారణో;

ఓభాసయన్తో లోకగ్గో, నిసీది వరమాసనే.

‘‘తహిం నిసిన్నో నరదమ్మసారథి,

దేవాతిదేవో సతపుఞ్ఞలక్ఖణో;

బుద్ధాసనే మజ్ఝగతో విరోచతి,

సువణ్ణనిక్ఖం వియ పణ్డుకమ్బలే.

‘‘నేక్ఖం జమ్బోనదస్సేవ, నిక్ఖిత్తం పణ్డుకమ్బలే;

విరోచతి వీతమలో, మణివేరోచనో యథా.

‘‘మహాసాలోవ సమ్ఫుల్లో, మేరురాజావలఙ్కతో;

సువణ్ణయూపసఙ్కాసో, పదుమో కోకనదో యథా.

‘‘జలన్తో దీపరుక్ఖోవ, పబ్బతగ్గే యథా సిఖీ;

దేవానం పారిఛత్తోవ, సబ్బఫుల్లో విరోచతీ’’తి.

పాటలిగామియే ఉపాసకే ఆమన్తేసీతి యస్మా తేసు ఉపాసకేసు బహూ జనా సీలేసు పతిట్ఠితా, తస్మా పఠమం తావ సీలవిపత్తియా ఆదీనవం పకాసేత్వా పచ్ఛా సీలసమ్పదాయ ఆనిసంసం దస్సేతుం, ‘‘పఞ్చిమే గహపతయో’’తిఆదినా ధమ్మదేసనత్థం ఆమన్తేసి.

తత్థ దుస్సీలోతి నిస్సీలో. సీలవిపన్నోతి విపన్నసీలో భిన్నసంవరో. ఏత్థ చ ‘‘దుస్సీలో’’తి పదేన పుగ్గలస్స సీలాభావో వుత్తో. సో పనస్స సీలాభావో దువిధో అసమాదానేన వా సమాదిన్నస్స భేదేన వాతి. తేసు పురిమో న తథా సావజ్జో, యథా దుతియో సావజ్జతరో. యథాధిప్పేతాదీనవనిమిత్తం సీలాభావం పుగ్గలాధిట్ఠానాయ దేసనాయ దస్సేతుం, ‘‘సీలవిపన్నో’’తి వుత్తం. తేన ‘‘దుస్సీలో’’తి పదస్స అత్థం దస్సేతి. పమాదాధికరణన్తి పమాదకారణా. ఇదఞ్చ సుత్తం గహట్ఠానం వసేన ఆగతం, పబ్బజితానమ్పి పన లబ్భతేవ. గహట్ఠో హి యేన సిప్పట్ఠానేన జీవికం కప్పేతి యది కసియా యది వాణిజ్జాయ యది గోరక్ఖేన, పాణాతిపాతాదివసేన పమత్తో తం తం యథాకాలం సమ్పాదేతుం న సక్కోతి, అథస్స కమ్మం వినస్సతి. మాఘాతకాలే పన పాణాతిపాతాదీని కరోన్తో దణ్డవసేన మహతిం భోగజానిం నిగచ్ఛతి. పబ్బజితో దుస్సీలో పమాదకారణా సీలతో బుద్ధవచనతో ఝానతో సత్తఅరియధనతో చ జానిం నిగచ్ఛతి.

పాపకో కిత్తిసద్దోతి గహట్ఠస్స ‘‘అసుకో అముకకులే జాతో దుస్సీలో పాపధమ్మో పరిచ్చత్తఇధలోకపరలోకో సలాకభత్తమత్తమ్పి న దేతీ’’తి పరిసమజ్ఝే పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. పబ్బజితస్స ‘‘అసుకో నామ థేరో సత్థు సాసనే పబ్బజిత్వా నాసక్ఖి సీలాని రక్ఖితుం, న బుద్ధవచనం గహేతుం, వేజ్జకమ్మాదీహి జీవతి, ఛహి అగారవేహి సమన్నాగతో’’తి ఏవం పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి.

అవిసారదోతి గహట్ఠో తావ అవస్సం బహూనం సన్నిపాతట్ఠానే ‘‘కోచి మమ కమ్మం జానిస్సతి, అథ మం నిన్దిస్సతి, రాజకులస్స వా దస్సేస్సతీ’’తి సభయో ఉపసఙ్కమతి, మఙ్కుభూతో పత్తక్ఖన్ధో అధోముఖో నిసీదతి, విసారదో హుత్వా కథేతుం న సక్కోతి. పబ్బజితోపి బహుభిక్ఖుసఙ్ఘే సన్నిపతితే ‘‘అవస్సం కోచి మమ కమ్మం జానిస్సతి, అథ మే ఉపోసథమ్పి పవారణమ్పి ఠపేత్వా సామఞ్ఞతో చావేత్వా నిక్కడ్ఢిస్సతీ’’తి సభయో ఉపసఙ్కమతి, విసారదో హుత్వా కథేతుం న సక్కోతి. ఏకచ్చో పన దుస్సీలోపి సమానో సుసీలో వియ చరతి, సోపి అజ్ఝాసయేన మఙ్కు హోతియేవ.

సమ్మూళ్హో కాలం కరోతీతి దుస్సీలస్స హి మరణమఞ్చే నిపన్నస్స దుస్సీలకమ్మాని సమాదాయ పవత్తితట్ఠానాని ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి. సో ఉమ్మీలేత్వా ఇధలోకం, నిమీలేత్వా పరలోకం పస్సతి. తస్స చత్తారో అపాయా కమ్మానురూపం ఉపట్ఠహన్తి, సత్తిసతేన పహరియమానో వియ అగ్గిజాలాభిఘాతేన ఝాయమానో వియ చ హోతి. సో ‘‘వారేథ, వారేథా’’తి విరవన్తోవ మరతి. తేన వుత్తం – ‘‘సమ్మూళ్హో కాలం కరోతీ’’తి.

కాయస్స భేదాతి ఉపాదిన్నక్ఖన్ధపరిచ్చాగా. పరం మరణాతి తదనన్తరం అభినిబ్బత్తక్ఖన్ధగ్గహణా. అథ వా కాయస్స భేదాతి జీవితిన్ద్రియస్స ఉపచ్ఛేదా. పరం మరణాతి చుతితో ఉద్ధం. అపాయన్తిఆది సబ్బం నిరయవేవచనం. నిరయో హి సగ్గమోక్ఖహేతుభూతా పుఞ్ఞసఙ్ఖాతా అయా అపేతత్తా, సుఖానం వా అయస్స, ఆగమనస్స వా అభావా అపాయో. దుక్ఖస్స గతి పటిసరణన్తి దుగ్గతి, దోసబహులతాయ వా దుట్ఠేన కమ్మునా నిబ్బత్తా గతీతి దుగ్గతి. వివసా నిపతన్తి ఏత్థ దుక్కతకారినోతి వినిపాతో, వినస్సన్తా వా ఏత్థ నిపతన్తి సమ్భిజ్జమానఙ్గపచ్చఙ్గాతి వినిపాతో. నత్థి ఏత్థ అస్సాదసఞ్ఞితో అయోతి నిరయో.

అథ వా అపాయగ్గహణేన తిరచ్ఛానయోనిం దీపేతి. తిరచ్ఛానయోని హి అపాయో సుగతితో అపేతత్తా, న దుగ్గతి మహేసక్ఖానం నాగరాజాదీనం సమ్భవతో. దుగ్గతిగ్గహణేన పేత్తివిసయం దీపేతి. సో హి అపాయో చేవ దుగ్గతి చ సుగతితో అపేతత్తా, దుక్ఖస్స చ గతిభూతత్తా, న తు వినిపాతో అసురసదిసం అవినిపతితత్తా పేతమహిద్ధికానమ్పి విజ్జమానత్తా. వినిపాతగ్గహణేన అసురకాయం దీపేతి. సో హి యథావుత్తేనట్ఠేన ‘‘అపాయో’’ చేవ ‘‘దుగ్గతి’’ చ సబ్బసమ్పత్తిసముస్సయేహి వినిపతితత్తా ‘‘వినిపాతో’’తి చ వుచ్చతి. నిరయగ్గహణేన అవీచిఆదికం అనేకప్పకారం నిరయమేవ దీపేతి. ఉపపజ్జతీతి నిబ్బత్తతి.

ఆనిసంసకథా వుత్తవిపరియాయేన వేదితబ్బా. అయం పన విసేసో – సీలవాతి సమాదానవసేన సీలవా. సీలసమ్పన్నోతి పరిసుద్ధం పరిపుణ్ణఞ్చ కత్వా సీలస్స సమాదానేన సీలసమ్పన్నో. భోగక్ఖన్ధన్తి భోగరాసిం. సుగతిం సగ్గం లోకన్తి ఏత్థ సుగతిగ్గహణేన మనుస్సగతిపి సఙ్గయ్హతి, సగ్గగ్గహణేన దేవగతి ఏవ. తత్థ సున్దరా గతి సుగతి, రూపాదీహి విసయేహి సుట్ఠు అగ్గోతి సగ్గో, సో సబ్బోపి లుజ్జనపలుజ్జనట్ఠేన లోకోతి.

పాటలిగామియే ఉపాసకే బహుదేవ రత్తిం ధమ్మియా కథాయాతి అఞ్ఞాయపి పాళిముత్తాయ ధమ్మకథాయ చేవ ఆవసథానుమోదనకథాయ చ. తదా హి భగవా యస్మా అజాతసత్తునా తత్థ పాటలిపుత్తనగరం మాపేన్తేన అఞ్ఞేసు గామనిగమజనపదరాజధానీసు యే సీలాచారసమ్పన్నా కుటుమ్బికా, తే ఆనేత్వా ధనధఞ్ఞఘరవత్థుఖేత్తవత్థాదీని చేవ పరిహారఞ్చ దాపేత్వా నివేసియన్తి. తస్మా పాటలిగామియా ఉపాసకా ఆనిసంసదస్సావితాయ విసేసతో సీలగరుకా సబ్బగుణానఞ్చ సీలస్స అధిట్ఠానభావతో తేసం పఠమం సీలానిసంసే పకాసేత్వా తతో పరం ఆకాసగఙ్గం ఓతారేన్తో వియ, పథవోజం ఆకడ్ఢన్తో వియ, మహాజమ్బుం మత్థకే గహేత్వా చాలేన్తో వియ, యోజనికమధుకణ్డం చక్కయన్తేన పీళేత్వా మధురసం పాయమానో వియ పాటలిగామికానం ఉపాసకానం హితసుఖావహం పకిణ్ణకకథం కథేన్తో ‘‘ఆవాసదానం నామేతం గహపతయో మహన్తం పుఞ్ఞం, తుమ్హాకం ఆవాసో మయా పరిభుత్తో, భిక్ఖుసఙ్ఘేన చ పరిభుత్తో, మయా చ భిక్ఖుసఙ్ఘేన చ పరిభుత్తే పన ధమ్మరతనేనపి పరిభుత్తోయేవ హోతి. ఏవం తీహి రతనేహి పరిభుత్తే అపరిమేయ్యో చ విపాకో, అపిచ ఆవాసదానస్మిం దిన్నే సబ్బదానం దిన్నమేవ హోతి, భూమట్ఠకపణ్ణసాలాయ వా సాఖామణ్డపస్స వా సఙ్ఘం ఉద్దిస్స కతస్స ఆనిసంసో పరిచ్ఛిన్దితుం న సక్కా. ఆవాసదానానుభావేన హి భవే నిబ్బత్తమానస్సపి సమ్పీళితగబ్భవాసో నామ న హోతి, ద్వాదసహత్థో ఓవరకో వియస్స మాతుకుచ్ఛి అసమ్బాధోవ హోతీ’’తి ఏవం నానానయేహి విచిత్తం బహుం ధమ్మకథం కథేత్వా –

‘‘సీతం ఉణ్హం పటిహన్తి, తతో వాళమిగాని చ;

సరీసపే చ మకసే, సిసిరే చాపి వుట్ఠియో.

‘‘తతో వాతాతపో ఘోరో, సఞ్జాతో పటిహఞ్ఞతి;

లేణత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చ, ఝాయితుఞ్చ విపస్సితుం.

‘‘విహారదానం సఙ్ఘస్స, అగ్గం బుద్ధేన వణ్ణితం;

తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో.

‘‘విహారే కారయే రమ్మే, వాసయేత్థ బహుస్సుతే;

తేసం అన్నఞ్చ పానఞ్చ, వత్థసేనాసనాని చ.

‘‘దదేయ్య ఉజుభూతేసు, విప్పసన్నేన చేతసా;

తే తస్స ధమ్మం దేసేన్తి, సబ్బదుక్ఖాపనూదనం;

యం సో ధమ్మం ఇధఞ్ఞాయ, పరినిబ్బాతి అనాసవో’’తి. (చూళవ. ౨౯౫) –

ఏవం అయమ్పి ఆవాసదానే ఆనిసంసోతి బహుదేవ రత్తిం అతిరేకతరం దియడ్ఢయామం ఆవాసదానానిసంసకథం కథేసి. తత్థ ఇమా గాథా తావ సఙ్గహం ఆరుళ్హా, పకిణ్ణకధమ్మదేసనా పన సఙ్గహం నారోహతి. సన్దస్సేత్వాతిఆదీని వుత్తత్థానేవ.

అభిక్కన్తాతి అతిక్కన్తా ద్వే యామా గతా. యస్స దాని కాలం మఞ్ఞథాతి యస్స గమనస్స తుమ్హే కాలం మఞ్ఞథ, గమనకాలో తుమ్హాకం, గచ్ఛథాతి వుత్తం హోతి. కస్మా పన భగవా తే ఉయ్యోజేసీతి? అనుకమ్పాయ. తియామరత్తిఞ్హి తత్థ నిసీదిత్వా వీతినామేన్తానం తేసం సరీరే ఆబాధో ఉప్పజ్జేయ్యాతి, భిక్ఖుసఙ్ఘేపి చ విప్పభాతసయననిసజ్జాయ ఓకాసో లద్ధుం వట్టతి, ఇతి ఉభయానుకమ్పాయ ఉయ్యోజేసీతి. సుఞ్ఞాగారన్తి పాటియేక్కం సుఞ్ఞాగారం నామ తత్థ నత్థి. తేన కిర గహపతయో తస్సేవ ఆవసథాగారస్స ఏకపస్సే పటసాణియా పరిక్ఖిపాపేత్వా కప్పియమఞ్చం పఞ్ఞాపేత్వా తత్థ కప్పియపచ్చత్థరణం అత్థరిత్వా ఉపరి సువణ్ణరజతతారకాగన్ధమాలాదిపటిమణ్డితం వితానం బన్ధిత్వా తేలప్పదీపం ఆరోపేసుం ‘‘అప్పేవ నామ సత్థా ధమ్మాసనతో వుట్ఠాయ థోకం విస్సమితుకామో ఇధ నిపజ్జేయ్య, ఏవం నో ఇదం ఆవసథాగారం భగవతా చతూహి ఇరియాపథేహి పరిభుత్తం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి. సత్థాపి తదేవ సన్ధాయ తత్థ సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేత్వా సీహసేయ్యం కప్పేసి. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘సుఞ్ఞాగారం పావిసీ’’తి. తత్థ పాదధోవనట్ఠానతో పట్ఠాయ యావ ధమ్మాసనా అగమాసి, ఏత్తకే ఠానే గమనం నిప్ఫన్నం. ధమ్మాసనం పత్వా థోకం అట్ఠాసి, ఇదం తత్థ ఠానం. భగవా ద్వే యామే ధమ్మాసనే నిసీది, ఏత్తకే ఠానే నిసజ్జా నిప్ఫన్నా. ఉపాసకే ఉయ్యోజేత్వా ధమ్మాసనతో ఓరుయ్హ యథావుత్తే ఠానే సీహసేయ్యం కప్పేసి. ఏవం తం ఠానం భగవతా చతూహి ఇరియాపథేహి పరిభుత్తం అహోసీతి.

సునిధవస్సకారాతి సునిధో చ వస్సకారో చ ద్వే బ్రాహ్మణా. మగధమహామత్తాతి మగధరఞ్ఞో మహాఅమచ్చా, మగధరట్ఠే వా మహామత్తా మహతియా ఇస్సరియమత్తాయ సమన్నాగతాతి మహామత్తా. పాటలిగామే నగరం మాపేన్తీతి పాటలిగామసఙ్ఖాతే భూమిపదేసే నగరం మాపేన్తి. వజ్జీనం పటిబాహాయాతి లిచ్ఛవిరాజూనం ఆయముఖప్పచ్ఛిన్దనత్థం. సహస్ససహస్సేవాతి ఏకేకవగ్గవసేన సహస్సం సహస్సం హుత్వా. వత్థూనీతి ఘరవత్థూని. చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతున్తి రఞ్ఞో రాజమహామత్తానఞ్చ నివేసనాని మాపేతుం వత్థువిజ్జాపాఠకానం చిత్తాని నమన్తి. తే కిర అత్తనో సిప్పానుభావేన హేట్ఠాపథవియం తింసహత్థమత్తే ఠానే ‘‘ఇధ నాగగ్గాహో, ఇధ యక్ఖగ్గాహో, ఇధ భూతగ్గాహో, ఇధ పాసాణో వా ఖాణుకో వా అత్థీ’’తి జానన్తి. తే తదా సిప్పం జప్పేత్వా దేవతాహి సద్ధిం సమ్మన్తయమానా వియ మాపేన్తి.

అథ వా నేసం సరీరే దేవతా అధిముచ్చిత్వా తత్థ తత్థ నివేసనాని మాపేతుం చిత్తం నామేన్తి. తా చతూసు కోణేసు ఖాణుకే కోట్టేత్వా వత్థుమ్హి గహితమత్తే పటివిగచ్ఛన్తి. సద్ధకులానం సద్ధా దేవతా తథా కరోన్తి, అస్సద్ధకులానం అస్సద్ధా దేవతా. కింకారణా? సద్ధానఞ్హి ఏవం హోతి ‘‘ఇధ మనుస్సా నివేసనం మాపేన్తా పఠమం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిసీదాపేత్వా మఙ్గలం వదాపేస్సన్తి, అథ మయం సీలవన్తానం దస్సనం ధమ్మకథం పఞ్హవిస్సజ్జనం అనుమోదనం సోతుం లభిస్సామ, మనుస్సా చ దానం దత్వా అమ్హాకం పత్తిం దస్సన్తీ’’తి. అస్సద్ధా దేవతాపి ‘‘అత్తనో ఇచ్ఛానురూపం తేసం పటిపత్తిం పస్సితుం, కథఞ్చ సోతుం లభిస్సామా’’తి తథా కరోన్తి.

తావతింసేహీతి యథా హి ఏకస్మిం కులే ఏకం పణ్డితమనుస్సం, ఏకస్మిఞ్చ విహారే ఏకం బహుస్సుతం భిక్ఖుం ఉపాదాయ ‘‘అసుకకులే మనుస్సా పణ్డితా, అసుకవిహారే భిక్ఖూ బహుస్సుతా’’తి సద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి, ఏవమేవ సక్కం దేవరాజానం, విస్సకమ్మఞ్చ దేవపుత్తం ఉపాదాయ ‘‘తావతింసా పణ్డితా’’తి సద్దో అబ్భుగ్గతో. తేనాహ ‘‘తావతింసేహీ’’తి. సేయ్యథాపీతిఆదినా దేవేహి తావతింసేహి సద్ధిం మన్తేత్వా వియ సునిధవస్సకారా నగరం మాపేన్తీతి దస్సేతి.

యావతా, ఆనన్ద, అరియం ఆయతనన్తి యత్తకం అరియమనుస్సానం ఓసరణట్ఠానం నామ అత్థి. యావతా వణిప్పథోతి యత్తకం వాణిజానం ఆహటభణ్డస్స రాసివసేన కయవిక్కయట్ఠానం నామ, వాణిజానం వసనట్ఠానం వా అత్థి. ఇదం అగ్గనగరన్తి తేసం అరియాయతనవణిప్పథానం ఇదం నగరం అగ్గం భవిస్సతి జేట్ఠకం పామోక్ఖం. పుటభేదనన్తి భణ్డపుటభేదనట్ఠానం, భణ్డభణ్డికానం మోచనట్ఠానన్తి వుత్తం హోతి. సకలజమ్బుదీపే అలద్ధభణ్డమ్పి హి ఇధేవ లభిస్సన్తి, అఞ్ఞత్థ విక్కయం అగచ్ఛన్తాపి ఇధేవ విక్కయం గచ్ఛిస్సన్తి, తస్మా ఇధేవ పుటం భిన్దిస్సన్తీతి అత్థో. ఆయానమ్పి హి చతూసు ద్వారేసు చత్తారి, సభాయం ఏకన్తి ఏవం దివసే దివసే పఞ్చసతసహస్సాని తత్థ ఉట్ఠహిస్సన్తి. తాని సభావాని ఆయానీతి దస్సేతి.

అగ్గితో వాతిఆదీసు సముచ్చయత్థో వాసద్దో, అగ్గినా చ ఉదకేన చ మిథుభేదేన చ నస్సిస్సతీతి అత్థో. తస్స హి ఏకో కోట్ఠాసో అగ్గినా నస్సిస్సతి, నిబ్బాపేతుం న సక్ఖిస్సన్తి, ఏకం కోట్ఠాసం గఙ్గా గహేత్వా గమిస్సతి, ఏకో ఇమినా అకథితం అముస్స, అమునా అకథితం ఇమస్స వదన్తానం పిసుణవాచానం వసేన భిన్నానం మనుస్సానం అఞ్ఞమఞ్ఞభేదేన వినస్సిస్సతి. ఏవం వత్వా భగవా పచ్చూసకాలే గఙ్గాతీరం గన్త్వా కతముఖధోవనో భిక్ఖాచారవేలం ఆగమయమానో నిసీది.

సునిధవస్సకారాపి ‘‘అమ్హాకం రాజా సమణస్స గోతమస్స ఉపట్ఠాకో, సో అమ్హే ఉపగతే పుచ్ఛిస్సతి ‘సత్థా కిర పాటలిగామం అగమాసి, కిం తస్స సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్థ, న ఉపసఙ్కమిత్థా’తి. ‘ఉపసఙ్కమిమ్హా’తి చ వుత్తే ‘నిమన్తయిత్థ, న నిమన్తయిత్థా’తి పుచ్ఛిస్సతి. ‘న నిమన్తయిమ్హా’తి చ వుత్తే అమ్హాకం దోసం ఆరోపేత్వా నిగ్గణ్హిస్సతి, ఇదఞ్చాపి మయం అకతట్ఠానే నగరం మాపేమ, సమణస్స ఖో పన గోతమస్స గతగతట్ఠానే కాళకణ్ణిసత్తా పటిక్కమన్తి, తం మయం నగరమఙ్గలం వాచాపేస్సామా’’తి చిన్తేత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా నిమన్తయింసు. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో సునిధవస్సకారా’’తిఆది.

పుబ్బణ్హసమయన్తి పుబ్బణ్హే కాలే. నివాసేత్వాతి గామపవేసననీహారేన నివాసనం నివాసేత్వా కాయబన్ధనం బన్ధిత్వా. పత్తచీవరమాదాయాతి చీవరం పారుపిత్వా పత్తం హత్థేన గహేత్వా.

సీలవన్తేత్థాతి సీలవన్తో ఏత్థ అత్తనో వసనట్ఠానే. సఞ్ఞతేతి కాయవాచాచిత్తేహి సఞ్ఞతే. తాసం దక్ఖిణమాదిసేతి సఙ్ఘస్స దిన్నే చత్తారో పచ్చయే తాసం ఘరదేవతానం ఆదిసేయ్య పత్తిం దదేయ్య. పూజితా పూజయన్తీతి ‘‘ఇమే మనుస్సా అమ్హాకం ఞాతకాపి న హోన్తి, ఏవమ్పి నో పత్తిం దేన్తీ’’తి ఆరక్ఖం సుసంవిహితం కరోన్తి సుట్ఠు ఆరక్ఖం కరోన్తి. మానితా మానయన్తీతి కాలానుకాలం బలికమ్మకరణేన మానితా ‘‘ఏతే మనుస్సా అమ్హాకం ఞాతకాపి న హోన్తి, తథాపి చతుపఞ్చఛమాసన్తరం నో బలికమ్మం కరోన్తీ’’తి మానేన్తి ఉప్పన్నపరిస్సయం హరన్తి. తతో నన్తి తతో తం పణ్డితజాతికం పురిసం. ఓరసన్తి ఉరే ఠపేత్వా వడ్ఢితం, యథా మాతా ఓరసం పుత్తం అనుకమ్పతి, ఉప్పన్నపరిస్సయహరణత్థమేవస్స యథా వాయమతి, ఏవం అనుకమ్పన్తీతి అత్థో. భద్రాని పస్సతీతి సున్దరాని పస్సతి.

అనుమోదిత్వాతి తేహి తదా పసుతపుఞ్ఞస్స అనుమోదనవసేన తేసం ధమ్మకథం కత్వా. సునిధవస్సకారాపి ‘‘యా తత్థ దేవతా ఆసుం, తాసం దక్ఖిణమాదిసే’’తి భగవతో వచనం సుత్వా దేవతానం పత్తిం అదంసు. తం గోతమద్వారం నామ అహోసీతి తస్స నగరస్స యేన ద్వారేన భగవా నిక్ఖమి, తం గోతమద్వారం నామ అహోసి. గఙ్గాయ పన ఉత్తరణత్థం అనోతిణ్ణత్తా గోతమతిత్థం నామ నాహోసి. పూరాతి పుణ్ణా. సమతిత్తికాతి తటసమం ఉదకస్స తిత్తా భరితా. కాకపేయ్యాతి తీరే ఠితకాకేహి పాతుం సక్కుణేయ్యఉదకా. ద్వీహిపి పదేహి ఉభతోకూలసమం పరిపుణ్ణభావమేవ దస్సేతి. ఉళుమ్పన్తి పారగమనత్థాయ దారూని సఙ్ఘాటేత్వా ఆణియో కోట్టేత్వా కతం. కుల్లన్తి వేళుదణ్డాదికే వల్లిఆదీహి బన్ధిత్వా కతం.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం మహాజనస్స గఙ్గోదకమత్తస్సపి కేవలం తరితుం అసమత్థతం, అత్తనో పన భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ అతిగమ్భీరవిత్థతం సంసారమహణ్ణవం తరిత్వా ఠితభావఞ్చ సబ్బాకారతో విదిత్వా తదత్థపరిదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ అణ్ణవన్తి సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన యోజనమత్తం గమ్భీరస్స చ విత్థతస్స చ ఉదకట్ఠానస్సేతం అధివచనం. సరన్తి సరిత్వా గమనతో ఇధ నదీ అధిప్పేతా. ఇదం వుత్తం హోతి – యే గమ్భీరవిత్థతం సంసారణ్ణవం తణ్హాసరితఞ్చ తరన్తి, తే అరియమగ్గసఙ్ఖాతం సేతుం కత్వాన విసజ్జ పల్లలాని అనామసిత్వావ ఉదకభరితాని నిన్నట్ఠానాని, అయం పన ఇదం అప్పమత్తకం ఉదకం తరితుకామో కుల్లఞ్హి జనో పబన్ధతి కుల్లం బన్ధితుం ఆయాసం ఆపజ్జతి. తిణ్ణా మేధావినో జనాతి అరియమగ్గఞాణసఙ్ఖాతాయ మేధాయ సమన్నాగతత్తా మేధావినో బుద్ధా చ బుద్ధసావకా చ వినా ఏవ కుల్లేన తిణ్ణా పరతీరే పతిట్ఠితాతి.

ఛట్ఠసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. ద్విధాపథసుత్తవణ్ణనా

౭౭. సత్తమే అద్ధానమగ్గపటిపన్నోతి అద్ధానసఙ్ఖాతం దీఘమగ్గం పటిపన్నో గచ్ఛన్తో హోతి. నాగసమాలేనాతి ఏవంనామకేన థేరేన. పచ్ఛాసమణేనాతి అయం తదా భగవతో ఉపట్ఠాకో అహోసి. తేన నం పచ్ఛాసమణం కత్వా మగ్గం పటిపజ్జి. భగవతో హి పఠమబోధియం వీసతివస్సాని అనిబద్ధా ఉపట్ఠాకా అహేసుం, తతో పరం యావ పరినిబ్బానా పఞ్చవీసతివస్సాని ఆయస్మా ఆనన్దో ఛాయావ ఉపట్ఠాసి. అయం పన అనిబద్ధుపట్ఠాకకాలో. తేన వుత్తం – ‘‘ఆయస్మతా నాగసమాలేన పచ్ఛాసమణేనా’’తి. ద్విధాపథన్తి ద్విధాభూతం మగ్గం. ‘‘ద్వేధాపథ’’న్తిపి పఠన్తి ఆయస్మా నాగసమాలో అత్తనా పుబ్బే తత్థ కతపరిచయత్తా ఉజుభావఞ్చస్స సన్ధాయ వదతి ‘‘అయం, భన్తే భగవా, పన్థో’’తి.

భగవా పన తదా తస్స సపరిస్సయభావం ఞత్వా తతో అఞ్ఞం మగ్గం గన్తుకామో ‘‘అయం, నాగసమాల, పన్థో’’తి ఆహ. ‘‘సపరిస్సయో’’తి చ వుత్తే అసద్దహిత్వా ‘‘భగవా న తత్థ పరిస్సయో’’తి వదేయ్య, తదస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయాతి ‘‘సపరిస్సయో’’తి న కథేసి. తిక్ఖత్తుం ‘‘అయం పన్థో, ఇమినా గచ్ఛామా’’తి వత్వా చతుత్థవారే ‘‘న భగవా ఇమినా మగ్గేన గన్తుం ఇచ్ఛతి, అయమేవ చ ఉజుమగ్గో, హన్దాహం భగవతో పత్తచీవరం దత్వా ఇమినా మగ్గేన గమిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా సత్థు పత్తచీవరం దాతుం అసక్కోన్తో భూమియం ఠపేత్వా పచ్చుపట్ఠితేన దుక్ఖసంవత్తనికేన కమ్మునా చోదియమానో భగవతో వచనం అనాదియిత్వావ పక్కామి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో భగవతో పత్తచీవరం తత్థేవ ఛమాయం నిక్ఖిపిత్వా పక్కామీ’’తి. తత్థ భగవతో పత్తచీవరన్తి అత్తనో హత్థగతం భగవతో పత్తచీవరం. తత్థేవాతి తస్మింయేవ మగ్గే ఛమాయం పథవియం నిక్ఖిపిత్వా పక్కామి. ఇదం వో భగవా పత్తచీవరం, సచే ఇచ్ఛథ, గణ్హథ, యది అత్తనా ఇచ్ఛితమగ్గంయేవ గన్తుకామత్థాతి అధిప్పాయో. భగవాపి అత్తనో పత్తచీవరం సయమేవ గహేత్వా యథాధిప్పేతం మగ్గం పటిపజ్జి.

అన్తరామగ్గే చోరా నిక్ఖమిత్వాతి తదా కిర పఞ్చసతా పురిసా లుద్దా లోహితపాణినో రాజాపరాధినో హుత్వా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా చోరికాయ జీవికం కప్పేన్తా ‘‘పారిపన్థికభావేన రఞ్ఞో ఆయపథం పచ్ఛిన్దిస్సామా’’తి మగ్గసమీపే అరఞ్ఞే తిట్ఠన్తి. తే థేరం తేన మగ్గేన గచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘అయం సమణో ఇమినా మగ్గేన ఆగచ్ఛతి, అవళఞ్జితబ్బం మగ్గం వళఞ్జేతి, అమ్హాకం అత్థిభావం న జానాతి, హన్ద నం జానాపేస్సామా’’తి కుజ్ఝిత్వా గహనట్ఠానతో వేగేన నిక్ఖమిత్వా సహసా థేరం భూమియం పాతేత్వా హత్థపాదేహి కోట్టేత్వా మత్తికాపత్తఞ్చస్స భిన్దిత్వా చీవరం ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దిత్వా పబ్బజితత్తా ‘‘తం న హనామ, ఇతో పట్ఠాయ ఇమస్స మగ్గస్స పరిస్సయభావం జానాహీ’’తి విస్సజ్జేసుం. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మతో…పే… విప్ఫాలేసు’’న్తి.

భగవాపి ‘‘అయం తేన మగ్గేన గతో చోరేహి బాధితో మం పరియేసిత్వా ఇదానేవ ఆగమిస్సతీ’’తి ఞత్వా థోకం గన్త్వా మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది. ఆయస్మాపి ఖో నాగసమాలో పచ్చాగన్త్వా సత్థారా గతమగ్గమేవ గహేత్వా గచ్ఛన్తో తస్మిం రుక్ఖమూలే భగవన్తం పస్సిత్వా ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా తం పవత్తిం సబ్బం ఆరోచేసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో…పే… సఙ్ఘాటిఞ్చ విప్ఫాలేసు’’న్తి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం ఆయస్మతో నాగసమాలస్స అత్తనో వచనం అనాదియిత్వా అఖేమన్తమగ్గగమనం, అత్తనో చ ఖేమన్తమగ్గగమనం విదిత్వా తదత్థదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ సద్ధిం చరన్తి సహ చరన్తో. ఏకతో వసన్తి ఇదం తస్సేవ వేవచనం, సహ వసన్తోతి అత్థో. మిస్సో అఞ్ఞజనేన వేదగూతి వేదితబ్బట్ఠేన వేదసఙ్ఖాతేన చతుసచ్చఅరియమగ్గఞాణేన గతత్తా అధిగతత్తా, వేదస్స వా సకలస్స ఞేయ్యస్స పారం గతత్తా వేదగూ. అత్తనో హితాహితం న జానాతీతి అఞ్ఞో, అవిద్వా బాలోతి అత్థో. తేన అఞ్ఞేన జనేన మిస్సో సహచరణమత్తేన మిస్సో. విద్వా పజహాతి పాపకన్తి తేన వేదగూభావేన విద్వా జానన్తో పాపకం అభద్దకం అత్తనో దుక్ఖావహం పజహాతి, పాపకం వా అకల్యాణపుగ్గలం పజహాతి. యథా కిం? కోఞ్చో ఖీరపకోవ నిన్నగన్తి యథా కోఞ్చసకుణో ఉదకమిస్సితే ఖీరే ఉపనీతే వినా తోయం ఖీరమత్తస్సేవ పివనతో ఖీరపకో నిన్నట్ఠానగమనేన నిన్నగసఙ్ఖాతం ఉదకం పజహాతి వజ్జేతి, ఏవం పణ్డితో కిర దుప్పఞ్ఞపుగ్గలేహి ఠాననిసజ్జాదీసు సహభూతోపి ఆచారేన తే పజహాతి, న కదాచిపి సమ్మిస్సో హోతి.