౮. విసాఖాసుత్తవణ్ణనా

౭౮. అట్ఠమే విసాఖాయ మిగారమాతుయా నత్తా కాలఙ్కతా హోతీతి విసాఖాయ మహాఉపాసికాయ పుత్తస్స ధీతా కుమారికా కాలఙ్కతా హోతి. సా కిర వత్తసమ్పన్నా సాసనే అభిప్పసన్నా మహాఉపాసికాయ గేహం పవిట్ఠానం భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనఞ్చ అత్తనా కాతబ్బవేయ్యావచ్చం పురేభత్తం పచ్ఛాభత్తఞ్చ అప్పమత్తా అకాసి, అత్తనో పితామహియా చిత్తానుకూలం పటిపజ్జి. తేన విసాఖా గేహతో బహి గచ్ఛన్తీ సబ్బం తస్సాయేవ భారం కత్వా గచ్ఛతి, రూపేన చ దస్సనీయా పాసాదికా, ఇతి సా తస్సా విసేసతో పియా మనాపా అహోసి. సా రోగాభిభూతా కాలమకాసి. తేన వుత్తం – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన విసాఖాయ మిగారమాతుయా నత్తా కాలఙ్కతా హోతి పియా మనాపా’’తి. అథ మహాఉపాసికా తస్సా మరణేన సోకం సన్ధారేతుం అసక్కోన్తీ దుక్ఖీ దుమ్మనా సరీరనిక్ఖేపం కారేత్వా ‘‘అపి నామ సత్థు సన్తికం గతకాలే చిత్తస్సాదం లభేయ్య’’న్తి భగవన్తం ఉపసఙ్కమి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా’’తిఆది. తత్థ దివా దివస్సాతి దివసస్సాపి దివా, మజ్ఝన్హికే కాలేతి అత్థో.

భగవా విసాఖాయ వట్టాభిరతిం జానన్తో ఉపాయేన సోకతనుకరణత్థం ‘‘ఇచ్ఛేయ్యాసి త్వం విసాఖే’’తిఆదిమాహ. తత్థ యావతికాతి యత్తకా. తదా కిర సత్త జనకోటియో సావత్థియం పటివసన్తి. తం సన్ధాయ భగవా ‘‘కీవబహుకా పన విసాఖే సావత్థియా మనుస్సా దేవసికం కాలం కరోన్తీ’’తి పుచ్ఛి. విసాఖా ‘‘దసపి, భన్తే’’తిఆదిమాహ. తత్థ తీణీతి తయో. అయమేవ వా పాఠో. అవివిత్తాతి అసుఞ్ఞా.

అథ భగవా అత్తనో అధిప్పాయం పకాసేన్తో ‘‘అపి ను త్వం కదాచి కరహచి అనల్లవత్థా వా భవేయ్యాసి అనల్లకేసా వా’’తి ఆహ. నను ఏవం సన్తే తయా సబ్బకాలం సోకాభిభూతాయ మతానం పుత్తాదీనం అమఙ్గలూపచారవసేన ఉదకోరోహణేన అల్లవత్థాయ అల్లకేసాయ ఏవ భవితబ్బన్తి దస్సేతి. తం సుత్వా ఉపాసికా సంవేగజాతా ‘‘నో హేతం, భన్తే’’తి పటిక్ఖిపిత్వా పియవత్థుం విప్పటిసారతో అత్తనో చిత్తస్స నివత్తభావం సత్థు ఆరోచేన్తీ ‘‘అలం మే, భన్తే, తావబహుకేహి పుత్తేహి చ నత్తారేహి చా’’తి ఆహ.

అథస్సా భగవా ‘‘దుక్ఖం నామేతం పియవత్థునిమిత్తం, యత్తకాని పియవత్థూని, తత్తకాని దుక్ఖాని. తస్మా సుఖకామేన దుక్ఖప్పటికూలేన సబ్బసో పియవత్థుతో చిత్తం వివేచేతబ్బ’’న్తి ధమ్మం దేసేన్తో ‘‘యేసం ఖో విసాఖే సతం పియాని, సతం తేసం దుక్ఖానీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సతం పియానీతి సతం పియాయితబ్బవత్థూని. ‘‘సతం పియ’’న్తిపి కేచి పఠన్తి. ఏత్థ చ యస్మా ఏకతో పట్ఠాయ యావ దస, తావ సఙ్ఖ్యా సఙ్ఖ్యేయ్యప్పధానా, తస్మా ‘‘యేసం దస పియాని, దస తేసం దుక్ఖానీ’’తిఆదినా పాళి ఆగతా. కేచి పన ‘‘యేసం దస పియానం, దస నేసం దుక్ఖాన’’న్తిఆదినా పఠన్తి, తం న సున్దరం. యస్మా పన వీసతితో పట్ఠాయ యావ సతం, తావ సఙ్ఖ్యా సఙ్ఖ్యేయ్యప్పధానావ, తస్మా తత్థాపి సఙ్ఖ్యేయ్యప్పధానతంయేవ గహేత్వా ‘‘యేసం ఖో విసాఖే సతం పియాని, సతం తేసం దుక్ఖానీ’’తిఆదినా పాళి ఆగతా. సబ్బేసమ్పి చ ‘‘యేసం ఏకం పియం, ఏకం తేసం దుక్ఖ’’న్తి పాఠో, న పన దుక్ఖస్సాతి. ఏతస్మిఞ్హి పక్ఖే ఏకరసా ఏకజ్ఝాసయా చ భగవతో దేసనా హోతి. తస్మా యథావుత్తనయావ పాళి వేదితబ్బా.

ఏతమత్థం విదిత్వా సోకపరిదేవాదికం చేతసికం కాయికఞ్చ దుక్ఖం పియవత్థునిమిత్తం పియవత్థుమ్హి సతి హోతి, అసతి న హోతీతి ఏతమత్థం సబ్బాకారతో జానిత్వా తదత్థపరిదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తస్సత్థో – ఞాతిభోగరోగసీలదిట్ఠిబ్యసనేహి ఫుట్ఠస్స అన్తో నిజ్ఝాయన్తస్స బాలస్స చిత్తసన్తాపలక్ఖణా యే కేచి ముదుమజ్ఝాదిభేదేన యాదిసా తాదిసా సోకా వా తేహియేవ ఫుట్ఠస్స సోకుద్దేహకసముట్ఠాపితవచీవిప్పలాపలక్ఖణా పరిదేవితా వా అనిట్ఠఫోట్ఠబ్బపటిహతకాయస్స కాయపీళనలక్ఖణా దుక్ఖా వా తథా అవుత్తత్థస్స వికప్పనత్థేన వాసద్దేన గహితా దోమనస్సూపాయాసాదయో వా నిస్సయభేదేన చ అనేకరూపా నానావిధా ఇమస్మిం సత్తలోకే దిస్సన్తి ఉపలబ్భన్తి, సబ్బేపి ఏతే పియం పియజాతికం సత్తం సఙ్ఖారఞ్చ పటిచ్చ నిస్సాయ ఆగమ్మ పచ్చయం కత్వా పభవన్తి నిబ్బత్తన్తి. తస్మిం పన యథావుత్తే పియవత్థుమ్హి పియే అసన్తే పియభావకరే ఛన్దరాగే పహీనే న కదాచిపి ఏతే భవన్తి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘పియతో జాయతీ సోకో…పే… పేమతో జాయతీ సోకో’’తి చ ఆది (ధ. ప. ౨౧౨-౨౧౩). తథా ‘‘పియప్పభూతా కలహా వివాదా, పరిదేవసోకా సహమచ్ఛరేహీ’’తి చ ఆది (సు. ని. ౮౬౯). ఏత్థ చ ‘‘పరిదేవితా వా దుక్ఖా వా’’తి లిఙ్గవిపల్లాసేన వుత్తం, ‘‘పరిదేవితాని వా దుక్ఖాని వా’’తి వత్తబ్బే విభత్తిలోపో వా కతోతి వేదితబ్బో.

తస్మా హి తే సుఖినో వీతసోకాతి యస్మా పియప్పభూతా సోకాదయో యేసం నత్థి, తస్మా తే ఏవ సుఖినో వీతసోకా నామ. కే పన తే? యేసం పియం నత్థి కుహిఞ్చి లోకే యేసం అరియానం సబ్బసో వీతరాగత్తా కత్థచిపి సత్తలోకే సఙ్ఖారలోకే చ పియం పియభావో ‘‘పుత్తో’’తి వా ‘‘భాతా’’తి వా ‘‘భగినీ’’తి వా ‘‘భరియా’’తి వా పియం పియాయనం పియభావో నత్థి, సఙ్ఖారలోకేపి ‘‘ఏతం మమ సన్తకం, ఇమినాహం ఇమం నామ సుఖం లభామి లభిస్సామీ’’తి పియం పియాయనం పియభావో నత్థి. తస్మా అసోకం విరజం పత్థయానో, పియం న కయిరాథ కుహిఞ్చి లోకేతి యస్మా చ సుఖినో నామ వీతసోకా, వీతసోకత్తావ కత్థచిపి విసయే పియభావో నత్థి, తస్మా అత్తనో యథావుత్తసోకాభావేన చ అసోకం అసోకభావం రాగరజాదివిగమనేన విరజం విరజభావం అరహత్తం, సోకస్స రాగరజాదీనఞ్చ అభావహేతుభావతో వా ‘‘అసోకం విరజ’’న్తి లద్ధనామం నిబ్బానం పత్థయానో కత్తుకమ్యతాకుసలచ్ఛన్దస్స వసేన ఛన్దజాతో కత్థచి లోకే రూపాదిధమ్మే అన్తమసో సమథవిపస్సనాధమ్మేపి పియం పియభావం వియాయనం న కయిరాథ న ఉప్పాదేయ్య. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘ధమ్మాపి వో, భిక్ఖవే, పహాతబ్బా, పగేవ అధమ్మా’’తి (మ. ని. ౧.౨౪౦).

అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.