౭. ద్విధాపథసుత్తవణ్ణనా

౭౭. సత్తమే అద్ధానమగ్గపటిపన్నోతి అద్ధానసఙ్ఖాతం దీఘమగ్గం పటిపన్నో గచ్ఛన్తో హోతి. నాగసమాలేనాతి ఏవంనామకేన థేరేన. పచ్ఛాసమణేనాతి అయం తదా భగవతో ఉపట్ఠాకో అహోసి. తేన నం పచ్ఛాసమణం కత్వా మగ్గం పటిపజ్జి. భగవతో హి పఠమబోధియం వీసతివస్సాని అనిబద్ధా ఉపట్ఠాకా అహేసుం, తతో పరం యావ పరినిబ్బానా పఞ్చవీసతివస్సాని ఆయస్మా ఆనన్దో ఛాయావ ఉపట్ఠాసి. అయం పన అనిబద్ధుపట్ఠాకకాలో. తేన వుత్తం – ‘‘ఆయస్మతా నాగసమాలేన పచ్ఛాసమణేనా’’తి. ద్విధాపథన్తి ద్విధాభూతం మగ్గం. ‘‘ద్వేధాపథ’’న్తిపి పఠన్తి ఆయస్మా నాగసమాలో అత్తనా పుబ్బే తత్థ కతపరిచయత్తా ఉజుభావఞ్చస్స సన్ధాయ వదతి ‘‘అయం, భన్తే భగవా, పన్థో’’తి.

భగవా పన తదా తస్స సపరిస్సయభావం ఞత్వా తతో అఞ్ఞం మగ్గం గన్తుకామో ‘‘అయం, నాగసమాల, పన్థో’’తి ఆహ. ‘‘సపరిస్సయో’’తి చ వుత్తే అసద్దహిత్వా ‘‘భగవా న తత్థ పరిస్సయో’’తి వదేయ్య, తదస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయాతి ‘‘సపరిస్సయో’’తి న కథేసి. తిక్ఖత్తుం ‘‘అయం పన్థో, ఇమినా గచ్ఛామా’’తి వత్వా చతుత్థవారే ‘‘న భగవా ఇమినా మగ్గేన గన్తుం ఇచ్ఛతి, అయమేవ చ ఉజుమగ్గో, హన్దాహం భగవతో పత్తచీవరం దత్వా ఇమినా మగ్గేన గమిస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా సత్థు పత్తచీవరం దాతుం అసక్కోన్తో భూమియం ఠపేత్వా పచ్చుపట్ఠితేన దుక్ఖసంవత్తనికేన కమ్మునా చోదియమానో భగవతో వచనం అనాదియిత్వావ పక్కామి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో భగవతో పత్తచీవరం తత్థేవ ఛమాయం నిక్ఖిపిత్వా పక్కామీ’’తి. తత్థ భగవతో పత్తచీవరన్తి అత్తనో హత్థగతం భగవతో పత్తచీవరం. తత్థేవాతి తస్మింయేవ మగ్గే ఛమాయం పథవియం నిక్ఖిపిత్వా పక్కామి. ఇదం వో భగవా పత్తచీవరం, సచే ఇచ్ఛథ, గణ్హథ, యది అత్తనా ఇచ్ఛితమగ్గంయేవ గన్తుకామత్థాతి అధిప్పాయో. భగవాపి అత్తనో పత్తచీవరం సయమేవ గహేత్వా యథాధిప్పేతం మగ్గం పటిపజ్జి.

అన్తరామగ్గే చోరా నిక్ఖమిత్వాతి తదా కిర పఞ్చసతా పురిసా లుద్దా లోహితపాణినో రాజాపరాధినో హుత్వా అరఞ్ఞం పవిసిత్వా చోరికాయ జీవికం కప్పేన్తా ‘‘పారిపన్థికభావేన రఞ్ఞో ఆయపథం పచ్ఛిన్దిస్సామా’’తి మగ్గసమీపే అరఞ్ఞే తిట్ఠన్తి. తే థేరం తేన మగ్గేన గచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘అయం సమణో ఇమినా మగ్గేన ఆగచ్ఛతి, అవళఞ్జితబ్బం మగ్గం వళఞ్జేతి, అమ్హాకం అత్థిభావం న జానాతి, హన్ద నం జానాపేస్సామా’’తి కుజ్ఝిత్వా గహనట్ఠానతో వేగేన నిక్ఖమిత్వా సహసా థేరం భూమియం పాతేత్వా హత్థపాదేహి కోట్టేత్వా మత్తికాపత్తఞ్చస్స భిన్దిత్వా చీవరం ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దిత్వా పబ్బజితత్తా ‘‘తం న హనామ, ఇతో పట్ఠాయ ఇమస్స మగ్గస్స పరిస్సయభావం జానాహీ’’తి విస్సజ్జేసుం. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మతో…పే… విప్ఫాలేసు’’న్తి.

భగవాపి ‘‘అయం తేన మగ్గేన గతో చోరేహి బాధితో మం పరియేసిత్వా ఇదానేవ ఆగమిస్సతీ’’తి ఞత్వా థోకం గన్త్వా మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది. ఆయస్మాపి ఖో నాగసమాలో పచ్చాగన్త్వా సత్థారా గతమగ్గమేవ గహేత్వా గచ్ఛన్తో తస్మిం రుక్ఖమూలే భగవన్తం పస్సిత్వా ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా తం పవత్తిం సబ్బం ఆరోచేసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా నాగసమాలో…పే… సఙ్ఘాటిఞ్చ విప్ఫాలేసు’’న్తి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం ఆయస్మతో నాగసమాలస్స అత్తనో వచనం అనాదియిత్వా అఖేమన్తమగ్గగమనం, అత్తనో చ ఖేమన్తమగ్గగమనం విదిత్వా తదత్థదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ సద్ధిం చరన్తి సహ చరన్తో. ఏకతో వసన్తి ఇదం తస్సేవ వేవచనం, సహ వసన్తోతి అత్థో. మిస్సో అఞ్ఞజనేన వేదగూతి వేదితబ్బట్ఠేన వేదసఙ్ఖాతేన చతుసచ్చఅరియమగ్గఞాణేన గతత్తా అధిగతత్తా, వేదస్స వా సకలస్స ఞేయ్యస్స పారం గతత్తా వేదగూ. అత్తనో హితాహితం న జానాతీతి అఞ్ఞో, అవిద్వా బాలోతి అత్థో. తేన అఞ్ఞేన జనేన మిస్సో సహచరణమత్తేన మిస్సో. విద్వా పజహాతి పాపకన్తి తేన వేదగూభావేన విద్వా జానన్తో పాపకం అభద్దకం అత్తనో దుక్ఖావహం పజహాతి, పాపకం వా అకల్యాణపుగ్గలం పజహాతి. యథా కిం? కోఞ్చో ఖీరపకోవ నిన్నగన్తి యథా కోఞ్చసకుణో ఉదకమిస్సితే ఖీరే ఉపనీతే వినా తోయం ఖీరమత్తస్సేవ పివనతో ఖీరపకో నిన్నట్ఠానగమనేన నిన్నగసఙ్ఖాతం ఉదకం పజహాతి వజ్జేతి, ఏవం పణ్డితో కిర దుప్పఞ్ఞపుగ్గలేహి ఠాననిసజ్జాదీసు సహభూతోపి ఆచారేన తే పజహాతి, న కదాచిపి సమ్మిస్సో హోతి.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.