౬. పాటలిగామియసుత్తవణ్ణనా

౭౬. ఛట్ఠే మగధేసూతి మగధరట్ఠే. మహతాతి ఇధాపి గుణమహత్తేనపి అపరిచ్ఛిన్నసఙ్ఖ్యత్తా గణనమహత్తేనపి మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన. పాటలిగామోతి ఏవంనామకో మగధరట్ఠే ఏకో గామో. తస్స కిర గామస్స మాపనదివసే గామగ్గహణట్ఠానే ద్వే తయో పాటలఙ్కురా పథవితో ఉబ్భిజ్జిత్వా నిక్ఖమింసు. తేన తం ‘‘పాటలిగామో’’త్వేవ వోహరింసు. తదవసరీతి తం పాటలిగామం అవసరి అనుపాపుణి. కదా పన భగవా పాటలిగామం అనుపాపుణి? హేట్ఠా వుత్తనయేన సావత్థియం ధమ్మసేనాపతినో చేతియం కారాపేత్వా తతో నిక్ఖమిత్వా రాజగహే వసన్తో తత్థ ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స చ చేతియం కారాపేత్వా తతో నిక్ఖమిత్వా అమ్బలట్ఠికాయం వసిత్వా అతురితచారికావసేన జనపదచారికం చరన్తో తత్థ తత్థ ఏకరత్తివాసేన వసిత్వా లోకం అనుగ్గణ్హన్తో అనుక్కమేన పాటలిగామం అనుపాపుణి.

పాటలిగామియాతి పాటలిగామవాసినో ఉపాసకా. తే కిర భగవతో పఠమదస్సనేన కేచి సరణేసు, కేచి సీలేసు, కేచి సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠితా. తేన వుత్తం ‘‘ఉపాసకా’’తి. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసూతి పాటలిగామే కిర అజాతసత్తునో లిచ్ఛవిరాజూనఞ్చ మనుస్సా కాలేన కాలం గన్త్వా గేహసామికే గేహతో నీహరిత్వా మాసమ్పి అడ్ఢమాసమ్పి వసన్తి. తేన పాటలిగామవాసినో మనుస్సా నిచ్చుపద్దుతా ‘‘ఏతేసఞ్చేవ ఆగతకాలే వసనట్ఠానం భవిస్సతీ’’తి ఏకపస్సే ఇస్సరానం భణ్డప్పటిసామనట్ఠానం, ఏకపస్సే వసనట్ఠానం, ఏకపస్సే ఆగన్తుకానం అద్ధికమనుస్సానం, ఏకపస్సే దలిద్దానం కపణమనుస్సానం, ఏకపస్సే గిలానానం వసనట్ఠానం భవిస్సతీతి సబ్బేసం అఞ్ఞమఞ్ఞం అఘట్టేత్వా వసనప్పహోనకం నగరమజ్ఝే మహాసాలం కారేసుం, తస్సా నామం ఆవసథాగారన్తి. తం దివసఞ్చ నిట్ఠానం అగమాసి. తే తత్థ గన్త్వా హత్థకమ్మసుధాకమ్మచిత్తకమ్మాదివసేన సుపరినిట్ఠితం సుసజ్జితం దేవవిమానసదిసం తం ద్వారకోట్ఠకతో పట్ఠాయ ఓలోకేత్వా ‘‘ఇదం ఆవసథాగారం అతివియ మనోరమం సస్సిరికం, కేన ను ఖో పఠమం పరిభుత్తం అమ్హాకం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ అస్సా’’తి చిన్తేసుం, తస్మింయేవ చ ఖణే ‘‘భగవా తం గామం అనుప్పత్తో’’తి అస్సోసుం. తేన తే ఉప్పన్నపీతిసోమనస్సా ‘‘అమ్హేహి భగవా గన్త్వాపి ఆనేతబ్బో సియా, సో పన సయమేవ అమ్హాకం వసనట్ఠానం సమ్పత్తో, అజ్జ మయం భగవన్తం ఇధ వసాపేత్వా పఠమం పరిభుఞ్జాపేస్సామ తథా భిక్ఖుసఙ్ఘం, భిక్ఖుసఙ్ఘే ఆగతే తేపిటకం బుద్ధవచనం ఆగతమేవ భవిస్సతి, సత్థారం మఙ్గలం వదాపేస్సామ, ధమ్మం కథాపేస్సామ. ఇతి తీహి రతనేహి పరిభుత్తే పచ్ఛా అమ్హాకఞ్చ పరేసఞ్చ పరిభోగో భవిస్సతి, ఏవం నో దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి సన్నిట్ఠానం కత్వా ఏతదత్థమేవ భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు. తస్మా ఏవమాహంసు – ‘‘అధివాసేతు నో, భన్తే భగవా, ఆవసథాగార’’న్తి.

యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమింసూతి కిఞ్చాపి తం తం దివసమేవ పరినిట్ఠితత్తా దేవవిమానం వియ సుసజ్జితం సుపటిజగ్గితం, బుద్ధారహం పన కత్వా న పఞ్ఞత్తం, ‘‘బుద్ధా నామ అరఞ్ఞజ్ఝాసయా అరఞ్ఞారామా, అన్తోగామే వసేయ్యుం వా నో వా, తస్మా భగవతో రుచిం జానిత్వావ పఞ్ఞాపేస్సామా’’తి చిన్తేత్వా తే భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు, ఇదాని భగవతో రుచిం జానిత్వా తథా పఞ్ఞాపేతుకామా యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమింసు. సబ్బసన్థరిం ఆవసథాగారం సన్థరిత్వాతి యథా సబ్బమేవ సన్థతం హోతి, ఏవం తం సన్థరిత్వా సబ్బపఠమం తావ ‘‘గోమయం నామ సబ్బమఙ్గలేసు వత్తతీ’’తి సుధాపరికమ్మకతమ్పి భూమిం అల్లగోమయేన ఓపుఞ్జాపేత్వా పరిసుక్ఖభావం ఞత్వా యథా అక్కన్తట్ఠానే పదం న పఞ్ఞాయతి, ఏవం చతుజ్జాతియగన్ధేహి లిమ్పేత్వా ఉపరి నానావణ్ణకటసారకే సన్థరిత్వా తేసం ఉపరి మహాపిట్ఠికకోజవాదిం కత్వా హత్థత్థరణాదీహి నానావణ్ణేహి అత్థరణేహి సన్థరితబ్బయుత్తకం సబ్బోకాసం సన్థరాపేసుం. తేన వుత్తం – ‘‘సబ్బసన్థరిం ఆవసథాగారం సన్థరిత్వా’’తి.

ఆసనానఞ్హి మజ్ఝట్ఠానే తావ మఙ్గలథమ్భం నిస్సాయ మహారహం బుద్ధాసనం పఞ్ఞాపేత్వా తత్థ యం యం ముదుకఞ్చ మనోరమఞ్చ పచ్చత్థరణం, తం తం పచ్చత్థరిత్వా ఉభతోలోహితకం మనుఞ్ఞదస్సనం ఉపధానం ఉపదహిత్వా ఉపరి సువణ్ణరజతతారకావిచిత్తం వితానం బన్ధిత్వా గన్ధదామపుప్ఫదామాదీహి అలఙ్కరిత్వా సమన్తా ద్వాదసహత్థే ఠానే పుప్ఫజాలం కారేత్వా తింసహత్థమత్తట్ఠానం పటసాణియా పరిక్ఖిపాపేత్వా పచ్ఛిమభిత్తిం నిస్సాయ భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పల్లఙ్కఅపస్సయమఞ్చపీఠాదీని పఞ్ఞాపేత్వా ఉపరి సేతపచ్చత్థరణేహి పచ్చత్థరాపేత్వా సాలాయ పాచీనపస్సం అత్తనో నిసజ్జాయోగ్గం కారేసుం. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఆసనాని పఞ్ఞాపేత్వా’’తి.

ఉదకమణికన్తి మహాకుచ్ఛికం ఉదకచాటిం. ఏవం భగవా భిక్ఖుసఙ్ఘో చ యథారుచియా హత్థపాదే ధోవిస్సన్తి, ముఖం విక్ఖాలేస్సన్తీతి తేసు తేసు ఠానేసు మణివణ్ణస్స ఉదకస్స పూరేత్వా వాసత్థాయ నానాపుప్ఫాని చేవ ఉదకవాసచుణ్ణాని చ పక్ఖిపిత్వా కదలిపణ్ణేహి పిదహిత్వా పతిట్ఠపేసుం. తేన వుత్తం ‘‘ఉదకమణికం పతిట్ఠాపేత్వా’’తి.

తేలప్పదీపం ఆరోపేత్వాతి రజతసువణ్ణాదిమయదణ్డదీపికాసు యోధకరూపవిలాసఖచితరూపకాదీనం హత్థే ఠపితసువణ్ణరజతాదిమయకపల్లికాసు తేలప్పదీపం జాలయిత్వా. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసూతి ఏత్థ పన తే పాటలిగామియా ఉపాసకా న కేవలం ఆవసథాగారమేవ, అథ ఖో సకలస్మిమ్పి గామే వీథియో సజ్జాపేత్వా ధజే ఉస్సాపేత్వా గేహద్వారేసు పుణ్ణఘటే కదలియో చ ఠపాపేత్వా సకలగామం దీపమాలాహి విప్పకిణ్ణతారకం వియ కత్వా ‘‘ఖీరపకే దారకే ఖీరం పాయేథ, దహరకుమారే లహుం లహుం భోజేత్వా సయాపేథ, ఉచ్చాసద్దం మా కరిత్థ, అజ్జ ఏకరత్తిం సత్థా అన్తోగామే వసిస్సతి, బుద్ధా నామ అప్పసద్దకామా హోన్తీ’’తి భేరిం చరాపేత్వా సయం దణ్డదీపికా ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు.

అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమీతి ‘‘యస్స దాని, భన్తే, భగవా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి ఏవం కిర తేహి కాలే ఆరోచితే భగవా లాఖారసేన తిన్తరత్తకోవిళారపుప్ఫవణ్ణం రత్తదుపట్టం కత్తరియా పదుమం కన్తేన్తో వియ, సంవిధాయ తిమణ్డలం పటిచ్ఛాదేన్తో నివాసేత్వా సువణ్ణపామఙ్గేన పదుమకలాపం పరిక్ఖిపన్తో వియ, విజ్జులతాసస్సిరికం కాయబన్ధనం బన్ధిత్వా రత్తకమ్బలేన గజకుమ్భం పరియోనన్ధన్తో వియ, రతనసతుబ్బేధే సువణ్ణగ్ఘికే పవాళజాలం ఖిపమానో వియ, మహతి సువణ్ణచేతియే రత్తకమ్బలకఞ్చుకం పటిముఞ్చన్తో వియ, గచ్ఛన్తం పుణ్ణచన్దం రత్తవలాహకేన పటిచ్ఛాదేన్తో వియ, కఞ్చనగిరిమత్థకే సుపక్కలాఖారసం పరిసిఞ్చన్తో వియ, చిత్తకూటపబ్బతమత్థకం విజ్జులతాజాలేన పరిక్ఖిపన్తో వియ, సకలచక్కవాళసినేరుయుగన్ధరమహాపథవిం చాలేత్వా గహితనిగ్రోధపల్లవసమానవణ్ణం సురత్తవరపంసుకూలం పారుపిత్వా వనగహనతో నిక్ఖన్తకేసరసీహో వియ, సమన్తతో ఉదయపబ్బతకూటతో పుణ్ణచన్దో వియ, బాలసూరియో వియ చ అత్తనా నిసిన్నచారుమణ్డపతో నిక్ఖమి.

అథస్స కాయతో మేఘముఖతో విజ్జుకలాపా వియ రస్మియో నిక్ఖమిత్వా సువణ్ణరసధారాపరిసేకపిఞ్జరపత్తపుప్ఫఫలసాఖావిటపే వియ సమన్తతో రుక్ఖే కరింసు. తావదేవ అత్తనో అత్తనో పత్తచీవరమాదాయ మహాభిక్ఖుసఙ్ఘో భగవన్తం పరివారేసి. తే చ నం పరివారేత్వా ఠితా భిక్ఖూ ఏవరూపా అహేసుం అప్పిచ్ఛా సన్తుట్ఠా పవివిత్తా అసంసట్ఠా ఆరద్ధవీరియా వత్తారో వచనక్ఖమా చోదకా పాపగరహినో సీలసమ్పన్నా సమాధిసమ్పన్నా పఞ్ఞాసమ్పన్నా విముత్తిసమ్పన్నా విముత్తిఞాణదస్సనసమ్పన్నా. తేహి పరివుతో భగవా రత్తకమ్బలపరిక్ఖిత్తో వియ సువణ్ణక్ఖన్ధో, నక్ఖత్తపరివారితో వియ పుణ్ణచన్దో, రత్తపదుమవనసణ్డమజ్ఝగతా వియ సువణ్ణనావా, పవాళవేదికపరిక్ఖిత్తో వియ సువణ్ణపాసాదో విరోచిత్థ. మహాకస్సపప్పముఖా పన మహాథేరా మేఘవణ్ణం పంసుకూలచీవరం పారుపిత్వా మణివమ్మవమ్మితా వియ మహానాగా పరివారయింసు వన్తరాగా భిన్నకిలేసా విజటితజటా ఛిన్నబన్ధనా కులే వా గణే వా అలగ్గా.

ఇతి భగవా సయం వీతరాగో వీతరాగేహి, వీతదోసో వీతదోసేహి, వీతమోహో వీతమోహేహి, నిత్తణ్హో నిత్తణ్హేహి, నిక్కిలేసో నిక్కిలేసేహి, సయం బుద్ధో అనుబుద్ధేహి పరివారితో పత్తపరివారితం వియ కేసరం, కేసరపరివారితా వియ కణ్ణికా, అట్ఠనాగసహస్సపరివారితో వియ ఛద్దన్తో నాగరాజా, నవుతిహంససహస్సపరివారితో వియ ధతరట్ఠో హంసరాజా, సేనఙ్గపరివారితో వియ చక్కవత్తిరాజా, మరుగణపరివారితో వియ సక్కో దేవరాజా, బ్రహ్మగణపరివారితో వియ హారితమహాబ్రహ్మా, తారాగణపరివారితో వియ పుణ్ణచన్దో, అనుపమేన బుద్ధవేసేన అపరిమాణేన బుద్ధవిలాసేన పాటలిగామినం మగ్గం పటిపజ్జి.

అథస్స పురత్థిమకాయతో సువణ్ణవణ్ణా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, తథా పచ్ఛిమకాయతో దక్ఖిణపస్సతో వామపస్సతో సువణ్ణవణ్ణా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, ఉపరికేసన్తతో పట్ఠాయ సబ్బకేసావట్టేహి మోరగీవరాజవణ్ణా అసితా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా గగనతలే అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, హేట్ఠాపాదతలేహి పవాళవణ్ణా రస్మియో ఉట్ఠహిత్వా ఘనపథవియం అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, దన్తతో అక్ఖీనం సేతట్ఠానతో, నఖానం మంసవిముత్తట్ఠానతో ఓదాతా ఘనబుద్ధరస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, రత్తపీతవణ్ణానం సమ్భిన్నట్ఠానతో మఞ్జేట్ఠవణ్ణా రస్మియో ఉట్ఠహిత్వా అసీతిహత్థట్ఠానం అగ్గహేసుం, సబ్బత్థకమేవ పభస్సరా రస్మియో ఉట్ఠహింసు. ఏవం సమన్తా అసీతిహత్థట్ఠానం ఛబ్బణ్ణా బుద్ధరస్మియో విజ్జోతమానా విప్ఫన్దమానా విధావమానా కఞ్చనదణ్డదీపికాదీహి నిచ్ఛరిత్వా ఆకాసం పక్ఖన్దమానా మహాపదీపజాలా వియ, చాతుద్దీపికమహామేఘతో నిక్ఖన్తవిజ్జులతా వియ చ దిసోదిసం పక్ఖన్దింసు. యాహి సబ్బే దిసాభాగా సువణ్ణచమ్పకపుప్ఫేహి వికిరియమానా వియ, సువణ్ణఘటతో సువణ్ణరసధారాహి ఆసిఞ్చియమానా వియ, పసారితసువణ్ణపటపరిక్ఖిత్తా వియ, వేరమ్భవాతేన సముద్ధతకింసుకకణికారకోవిళారపుప్ఫచుణ్ణసమోకిణ్ణా వియ, చీనపిట్ఠచుణ్ణసమ్పరిరఞ్జితా వియ చ విరోచింసు.

భగవతోపి అసీతిఅనుబ్యఞ్జనబ్యామప్పభాపరిక్ఖేపసముజ్జలం ద్వత్తింసమహాపురిసలక్ఖణప్పటిమణ్డితం సరీరం అబ్భమహికాదిఉపక్కిలేసవిముత్తం సముజ్జలన్తతారకావభాసితం వియ, గగనతలం వికసితం వియ పదుమవనం, సబ్బపాలిఫుల్లో వియ యోజనసతికో పారిచ్ఛత్తకో, పటిపాటియా ఠపితానం ద్వత్తింససూరియానం ద్వత్తింసచన్దిమానం ద్వత్తింసచక్కవత్తీనం ద్వత్తింసదేవరాజానం ద్వత్తింసమహాబ్రహ్మానం సిరియా సిరిం అభిభవమానం వియ విరోచిత్థ, యథా తం దసహి పారమీహి దసహి ఉపపారమీహి దసహి పరమత్థపారమీహీతి సమ్మదేవ పరిపూరితాహి సమతింసపారమితాహి అలఙ్కతం కప్పసతసహస్సాధికాని చత్తారి అసఙ్ఖ్యేయ్యాని దిన్నేన దానేన రక్ఖితేన సీలేన కతేన కల్యాణకమ్మేన ఏకస్మిం అత్తభావే సమోసరిత్వా విపాకం దాతుం ఓకాసం అలభమానేన సమ్బాధప్పత్తం వియ నిబ్బత్తితం నావాసహస్సభణ్డం ఏకం నావం ఆరోపనకాలో వియ, సకటసహస్సభణ్డం ఏకం సకటం ఆరోపనకాలో వియ, పఞ్చవీసతియా గఙ్గానం సమ్భిన్నముఖద్వారే ఏకతో రాసిభూతకాలో వియ అహోసి.

ఇమాయ బుద్ధసిరియా ఓభాసమానస్సపి భగవతో పురతో అనేకాని దణ్డదీపికాసహస్సాని ఉక్ఖిపింసు. తథా పచ్ఛతో వామపస్సే దక్ఖిణపస్సే జాతికుసుమచమ్పకవనమాలికారత్తుప్పలనీలుప్పలబకులసిన్దువారాదిపుప్ఫాని చేవ నీలపీతాదివణ్ణసుగన్ధచుణ్ణాని చ చాతుద్దీపికమహామేఘవిస్సట్ఠా సలిలవుట్ఠియో వియ విప్పకిరింసు. పఞ్చఙ్గికతూరియనిగ్ఘోసా చ బుద్ధధమ్మసఙ్ఘగుణాసంయుత్తా థుతిఘోసా చ సబ్బా దిసా పూరయమానా ముఖసమ్భాసా వియ అహేసుం. దేవసుపణ్ణనాగయక్ఖగన్ధబ్బమనుస్సానం అక్ఖీని అమతపానం వియ లభింసు. ఇమస్మిం పన ఠానే ఠత్వా పదసహస్సేహి గమనవణ్ణనం వత్తుం వట్టతి. తత్రియం ముఖమత్తం –

‘‘ఏవం సబ్బఙ్గసమ్పన్నో, కమ్పయన్తో వసున్ధరం;

అహేఠయన్తో పాణాని, యాతి లోకవినాయకో.

‘‘దక్ఖిణం పఠమం పాదం, ఉద్ధరన్తో నరాసభో;

గచ్ఛన్తో సిరిసమ్పన్నో, సోభతే ద్విపదుత్తమో.

‘‘గచ్ఛతో బుద్ధసేట్ఠస్స, హేట్ఠా పాదతలం ముదు;

సమం సమ్ఫుసతే భూమిం, రజసానుపలిమ్పతి.

‘‘నిన్నం ఠానం ఉన్నమతి, గచ్ఛన్తే లోకనాయకే;

ఉన్నతఞ్చ సమం హోతి, పథవీ చ అచేతనా.

‘‘పాసాణా సక్ఖరా చేవ, కథలా ఖాణుకణ్టకా;

సబ్బే మగ్గా వివజ్జన్తి, గచ్ఛన్తే లోకనాయకే.

‘‘నాతిదూరే ఉద్ధరతి, నచ్చాసన్నే చ నిక్ఖిపం;

అఘట్టయన్తో నియ్యాతి, ఉభో జాణూ చ గోప్ఫకే.

‘‘నాతిసీఘం పక్కమతి, సమ్పన్నచరణో ముని;

న చాపి సణికం యాతి, గచ్ఛమానో సమాహితో.

‘‘ఉద్ధం అధో చ తిరియం, దిసఞ్చ విదిసం తథా;

న పేక్ఖమానో సో యాతి, యుగమత్తంవపేక్ఖతి.

‘‘నాగవిక్కన్తచారో సో, గమనే సోభతే జినో;

చారుం గచ్ఛతి లోకగ్గో, హాసయన్తో సదేవకే.

‘‘ఉసభరాజావ సోభన్తో, చారుచారీవ కేసరీ;

తోసయన్తో బహూ సత్తే, గామం సేట్ఠో ఉపాగమీ’’తి. –

వణ్ణకాలో నామ కిరేస. ఏవంవిధేసు కాలేసు భగవతో సరీరవణ్ణే వా గుణవణ్ణే వా ధమ్మకథికస్స థామోయేవ పమాణం, చుణ్ణియపదేహి గాథాబన్ధేహి యత్తకం సక్కోతి, తత్తకం వత్తబ్బం. ‘‘దుక్కథిత’’న్తి వా ‘‘అతిత్థేన పక్ఖన్దో’’తి వా న వత్తబ్బో. అపరిమాణవణ్ణా హి బుద్ధా భగవన్తో, తేసం బుద్ధాపి అనవసేసతో వణ్ణం వత్తుం అసమత్థా. సకలమ్పి హి కప్పం వణ్ణేన్తా పరియోసాపేతుం న సక్కోన్తి, పగేవ ఇతరా పజాతి. ఇమినా సిరివిలాసేన అలఙ్కతప్పటియత్తం పాటలిగామం పావిసి, పవిసిత్వా భగవా పసన్నచిత్తేన జనేన పుప్ఫగన్ధధూమవాసచుణ్ణాదీహి పూజియమానో ఆవసథాగారం పావిసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమీ’’తి.

పాదే పక్ఖాలేత్వాతి యదిపి భగవతో పాదే రజోజల్లం న ఉపలిమ్పతి, తేసం పన ఉపాసకానం కుసలాభివుద్ధిం ఆకఙ్ఖన్తో పరేసం దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జనత్థఞ్చ భగవా పాదే పక్ఖాలేతి. అపిచ ఉపాదిన్నకసరీరం నామ సీతం కాతబ్బమ్పి హోతీతి ఏతదత్థమ్పి భగవా న్హానపాదధోవనాదీని కరోతియేవ. భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వాతి భగవన్తం పురతో కత్వా. తత్థ భగవా భిక్ఖూనఞ్చేవ ఉపాసకానఞ్చ మజ్ఝే నిసిన్నో గన్ధోదకేన న్హాపేత్వా దుకూలచుమ్బటకేన వోదకం కత్వా జాతిహిఙ్గులకేన మజ్జిత్వా రత్తకమ్బలేన పలివేఠేత్వా పీఠే ఠపితా రత్తసువణ్ణఘనపటిమా వియ అతివిరోచిత్థ.

అయం పనేత్థ పోరాణానం వణ్ణభణనమగ్గో –

‘‘గన్త్వాన మణ్డలమాళం, నాగవిక్కన్తచారణో;

ఓభాసయన్తో లోకగ్గో, నిసీది వరమాసనే.

‘‘తహిం నిసిన్నో నరదమ్మసారథి,

దేవాతిదేవో సతపుఞ్ఞలక్ఖణో;

బుద్ధాసనే మజ్ఝగతో విరోచతి,

సువణ్ణనిక్ఖం వియ పణ్డుకమ్బలే.

‘‘నేక్ఖం జమ్బోనదస్సేవ, నిక్ఖిత్తం పణ్డుకమ్బలే;

విరోచతి వీతమలో, మణివేరోచనో యథా.

‘‘మహాసాలోవ సమ్ఫుల్లో, మేరురాజావలఙ్కతో;

సువణ్ణయూపసఙ్కాసో, పదుమో కోకనదో యథా.

‘‘జలన్తో దీపరుక్ఖోవ, పబ్బతగ్గే యథా సిఖీ;

దేవానం పారిఛత్తోవ, సబ్బఫుల్లో విరోచతీ’’తి.

పాటలిగామియే ఉపాసకే ఆమన్తేసీతి యస్మా తేసు ఉపాసకేసు బహూ జనా సీలేసు పతిట్ఠితా, తస్మా పఠమం తావ సీలవిపత్తియా ఆదీనవం పకాసేత్వా పచ్ఛా సీలసమ్పదాయ ఆనిసంసం దస్సేతుం, ‘‘పఞ్చిమే గహపతయో’’తిఆదినా ధమ్మదేసనత్థం ఆమన్తేసి.

తత్థ దుస్సీలోతి నిస్సీలో. సీలవిపన్నోతి విపన్నసీలో భిన్నసంవరో. ఏత్థ చ ‘‘దుస్సీలో’’తి పదేన పుగ్గలస్స సీలాభావో వుత్తో. సో పనస్స సీలాభావో దువిధో అసమాదానేన వా సమాదిన్నస్స భేదేన వాతి. తేసు పురిమో న తథా సావజ్జో, యథా దుతియో సావజ్జతరో. యథాధిప్పేతాదీనవనిమిత్తం సీలాభావం పుగ్గలాధిట్ఠానాయ దేసనాయ దస్సేతుం, ‘‘సీలవిపన్నో’’తి వుత్తం. తేన ‘‘దుస్సీలో’’తి పదస్స అత్థం దస్సేతి. పమాదాధికరణన్తి పమాదకారణా. ఇదఞ్చ సుత్తం గహట్ఠానం వసేన ఆగతం, పబ్బజితానమ్పి పన లబ్భతేవ. గహట్ఠో హి యేన సిప్పట్ఠానేన జీవికం కప్పేతి యది కసియా యది వాణిజ్జాయ యది గోరక్ఖేన, పాణాతిపాతాదివసేన పమత్తో తం తం యథాకాలం సమ్పాదేతుం న సక్కోతి, అథస్స కమ్మం వినస్సతి. మాఘాతకాలే పన పాణాతిపాతాదీని కరోన్తో దణ్డవసేన మహతిం భోగజానిం నిగచ్ఛతి. పబ్బజితో దుస్సీలో పమాదకారణా సీలతో బుద్ధవచనతో ఝానతో సత్తఅరియధనతో చ జానిం నిగచ్ఛతి.

పాపకో కిత్తిసద్దోతి గహట్ఠస్స ‘‘అసుకో అముకకులే జాతో దుస్సీలో పాపధమ్మో పరిచ్చత్తఇధలోకపరలోకో సలాకభత్తమత్తమ్పి న దేతీ’’తి పరిసమజ్ఝే పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. పబ్బజితస్స ‘‘అసుకో నామ థేరో సత్థు సాసనే పబ్బజిత్వా నాసక్ఖి సీలాని రక్ఖితుం, న బుద్ధవచనం గహేతుం, వేజ్జకమ్మాదీహి జీవతి, ఛహి అగారవేహి సమన్నాగతో’’తి ఏవం పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి.

అవిసారదోతి గహట్ఠో తావ అవస్సం బహూనం సన్నిపాతట్ఠానే ‘‘కోచి మమ కమ్మం జానిస్సతి, అథ మం నిన్దిస్సతి, రాజకులస్స వా దస్సేస్సతీ’’తి సభయో ఉపసఙ్కమతి, మఙ్కుభూతో పత్తక్ఖన్ధో అధోముఖో నిసీదతి, విసారదో హుత్వా కథేతుం న సక్కోతి. పబ్బజితోపి బహుభిక్ఖుసఙ్ఘే సన్నిపతితే ‘‘అవస్సం కోచి మమ కమ్మం జానిస్సతి, అథ మే ఉపోసథమ్పి పవారణమ్పి ఠపేత్వా సామఞ్ఞతో చావేత్వా నిక్కడ్ఢిస్సతీ’’తి సభయో ఉపసఙ్కమతి, విసారదో హుత్వా కథేతుం న సక్కోతి. ఏకచ్చో పన దుస్సీలోపి సమానో సుసీలో వియ చరతి, సోపి అజ్ఝాసయేన మఙ్కు హోతియేవ.

సమ్మూళ్హో కాలం కరోతీతి దుస్సీలస్స హి మరణమఞ్చే నిపన్నస్స దుస్సీలకమ్మాని సమాదాయ పవత్తితట్ఠానాని ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి. సో ఉమ్మీలేత్వా ఇధలోకం, నిమీలేత్వా పరలోకం పస్సతి. తస్స చత్తారో అపాయా కమ్మానురూపం ఉపట్ఠహన్తి, సత్తిసతేన పహరియమానో వియ అగ్గిజాలాభిఘాతేన ఝాయమానో వియ చ హోతి. సో ‘‘వారేథ, వారేథా’’తి విరవన్తోవ మరతి. తేన వుత్తం – ‘‘సమ్మూళ్హో కాలం కరోతీ’’తి.

కాయస్స భేదాతి ఉపాదిన్నక్ఖన్ధపరిచ్చాగా. పరం మరణాతి తదనన్తరం అభినిబ్బత్తక్ఖన్ధగ్గహణా. అథ వా కాయస్స భేదాతి జీవితిన్ద్రియస్స ఉపచ్ఛేదా. పరం మరణాతి చుతితో ఉద్ధం. అపాయన్తిఆది సబ్బం నిరయవేవచనం. నిరయో హి సగ్గమోక్ఖహేతుభూతా పుఞ్ఞసఙ్ఖాతా అయా అపేతత్తా, సుఖానం వా అయస్స, ఆగమనస్స వా అభావా అపాయో. దుక్ఖస్స గతి పటిసరణన్తి దుగ్గతి, దోసబహులతాయ వా దుట్ఠేన కమ్మునా నిబ్బత్తా గతీతి దుగ్గతి. వివసా నిపతన్తి ఏత్థ దుక్కతకారినోతి వినిపాతో, వినస్సన్తా వా ఏత్థ నిపతన్తి సమ్భిజ్జమానఙ్గపచ్చఙ్గాతి వినిపాతో. నత్థి ఏత్థ అస్సాదసఞ్ఞితో అయోతి నిరయో.

అథ వా అపాయగ్గహణేన తిరచ్ఛానయోనిం దీపేతి. తిరచ్ఛానయోని హి అపాయో సుగతితో అపేతత్తా, న దుగ్గతి మహేసక్ఖానం నాగరాజాదీనం సమ్భవతో. దుగ్గతిగ్గహణేన పేత్తివిసయం దీపేతి. సో హి అపాయో చేవ దుగ్గతి చ సుగతితో అపేతత్తా, దుక్ఖస్స చ గతిభూతత్తా, న తు వినిపాతో అసురసదిసం అవినిపతితత్తా పేతమహిద్ధికానమ్పి విజ్జమానత్తా. వినిపాతగ్గహణేన అసురకాయం దీపేతి. సో హి యథావుత్తేనట్ఠేన ‘‘అపాయో’’ చేవ ‘‘దుగ్గతి’’ చ సబ్బసమ్పత్తిసముస్సయేహి వినిపతితత్తా ‘‘వినిపాతో’’తి చ వుచ్చతి. నిరయగ్గహణేన అవీచిఆదికం అనేకప్పకారం నిరయమేవ దీపేతి. ఉపపజ్జతీతి నిబ్బత్తతి.

ఆనిసంసకథా వుత్తవిపరియాయేన వేదితబ్బా. అయం పన విసేసో – సీలవాతి సమాదానవసేన సీలవా. సీలసమ్పన్నోతి పరిసుద్ధం పరిపుణ్ణఞ్చ కత్వా సీలస్స సమాదానేన సీలసమ్పన్నో. భోగక్ఖన్ధన్తి భోగరాసిం. సుగతిం సగ్గం లోకన్తి ఏత్థ సుగతిగ్గహణేన మనుస్సగతిపి సఙ్గయ్హతి, సగ్గగ్గహణేన దేవగతి ఏవ. తత్థ సున్దరా గతి సుగతి, రూపాదీహి విసయేహి సుట్ఠు అగ్గోతి సగ్గో, సో సబ్బోపి లుజ్జనపలుజ్జనట్ఠేన లోకోతి.

పాటలిగామియే ఉపాసకే బహుదేవ రత్తిం ధమ్మియా కథాయాతి అఞ్ఞాయపి పాళిముత్తాయ ధమ్మకథాయ చేవ ఆవసథానుమోదనకథాయ చ. తదా హి భగవా యస్మా అజాతసత్తునా తత్థ పాటలిపుత్తనగరం మాపేన్తేన అఞ్ఞేసు గామనిగమజనపదరాజధానీసు యే సీలాచారసమ్పన్నా కుటుమ్బికా, తే ఆనేత్వా ధనధఞ్ఞఘరవత్థుఖేత్తవత్థాదీని చేవ పరిహారఞ్చ దాపేత్వా నివేసియన్తి. తస్మా పాటలిగామియా ఉపాసకా ఆనిసంసదస్సావితాయ విసేసతో సీలగరుకా సబ్బగుణానఞ్చ సీలస్స అధిట్ఠానభావతో తేసం పఠమం సీలానిసంసే పకాసేత్వా తతో పరం ఆకాసగఙ్గం ఓతారేన్తో వియ, పథవోజం ఆకడ్ఢన్తో వియ, మహాజమ్బుం మత్థకే గహేత్వా చాలేన్తో వియ, యోజనికమధుకణ్డం చక్కయన్తేన పీళేత్వా మధురసం పాయమానో వియ పాటలిగామికానం ఉపాసకానం హితసుఖావహం పకిణ్ణకకథం కథేన్తో ‘‘ఆవాసదానం నామేతం గహపతయో మహన్తం పుఞ్ఞం, తుమ్హాకం ఆవాసో మయా పరిభుత్తో, భిక్ఖుసఙ్ఘేన చ పరిభుత్తో, మయా చ భిక్ఖుసఙ్ఘేన చ పరిభుత్తే పన ధమ్మరతనేనపి పరిభుత్తోయేవ హోతి. ఏవం తీహి రతనేహి పరిభుత్తే అపరిమేయ్యో చ విపాకో, అపిచ ఆవాసదానస్మిం దిన్నే సబ్బదానం దిన్నమేవ హోతి, భూమట్ఠకపణ్ణసాలాయ వా సాఖామణ్డపస్స వా సఙ్ఘం ఉద్దిస్స కతస్స ఆనిసంసో పరిచ్ఛిన్దితుం న సక్కా. ఆవాసదానానుభావేన హి భవే నిబ్బత్తమానస్సపి సమ్పీళితగబ్భవాసో నామ న హోతి, ద్వాదసహత్థో ఓవరకో వియస్స మాతుకుచ్ఛి అసమ్బాధోవ హోతీ’’తి ఏవం నానానయేహి విచిత్తం బహుం ధమ్మకథం కథేత్వా –

‘‘సీతం ఉణ్హం పటిహన్తి, తతో వాళమిగాని చ;

సరీసపే చ మకసే, సిసిరే చాపి వుట్ఠియో.

‘‘తతో వాతాతపో ఘోరో, సఞ్జాతో పటిహఞ్ఞతి;

లేణత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చ, ఝాయితుఞ్చ విపస్సితుం.

‘‘విహారదానం సఙ్ఘస్స, అగ్గం బుద్ధేన వణ్ణితం;

తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో.

‘‘విహారే కారయే రమ్మే, వాసయేత్థ బహుస్సుతే;

తేసం అన్నఞ్చ పానఞ్చ, వత్థసేనాసనాని చ.

‘‘దదేయ్య ఉజుభూతేసు, విప్పసన్నేన చేతసా;

తే తస్స ధమ్మం దేసేన్తి, సబ్బదుక్ఖాపనూదనం;

యం సో ధమ్మం ఇధఞ్ఞాయ, పరినిబ్బాతి అనాసవో’’తి. (చూళవ. ౨౯౫) –

ఏవం అయమ్పి ఆవాసదానే ఆనిసంసోతి బహుదేవ రత్తిం అతిరేకతరం దియడ్ఢయామం ఆవాసదానానిసంసకథం కథేసి. తత్థ ఇమా గాథా తావ సఙ్గహం ఆరుళ్హా, పకిణ్ణకధమ్మదేసనా పన సఙ్గహం నారోహతి. సన్దస్సేత్వాతిఆదీని వుత్తత్థానేవ.

అభిక్కన్తాతి అతిక్కన్తా ద్వే యామా గతా. యస్స దాని కాలం మఞ్ఞథాతి యస్స గమనస్స తుమ్హే కాలం మఞ్ఞథ, గమనకాలో తుమ్హాకం, గచ్ఛథాతి వుత్తం హోతి. కస్మా పన భగవా తే ఉయ్యోజేసీతి? అనుకమ్పాయ. తియామరత్తిఞ్హి తత్థ నిసీదిత్వా వీతినామేన్తానం తేసం సరీరే ఆబాధో ఉప్పజ్జేయ్యాతి, భిక్ఖుసఙ్ఘేపి చ విప్పభాతసయననిసజ్జాయ ఓకాసో లద్ధుం వట్టతి, ఇతి ఉభయానుకమ్పాయ ఉయ్యోజేసీతి. సుఞ్ఞాగారన్తి పాటియేక్కం సుఞ్ఞాగారం నామ తత్థ నత్థి. తేన కిర గహపతయో తస్సేవ ఆవసథాగారస్స ఏకపస్సే పటసాణియా పరిక్ఖిపాపేత్వా కప్పియమఞ్చం పఞ్ఞాపేత్వా తత్థ కప్పియపచ్చత్థరణం అత్థరిత్వా ఉపరి సువణ్ణరజతతారకాగన్ధమాలాదిపటిమణ్డితం వితానం బన్ధిత్వా తేలప్పదీపం ఆరోపేసుం ‘‘అప్పేవ నామ సత్థా ధమ్మాసనతో వుట్ఠాయ థోకం విస్సమితుకామో ఇధ నిపజ్జేయ్య, ఏవం నో ఇదం ఆవసథాగారం భగవతా చతూహి ఇరియాపథేహి పరిభుత్తం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి. సత్థాపి తదేవ సన్ధాయ తత్థ సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞాపేత్వా సీహసేయ్యం కప్పేసి. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘సుఞ్ఞాగారం పావిసీ’’తి. తత్థ పాదధోవనట్ఠానతో పట్ఠాయ యావ ధమ్మాసనా అగమాసి, ఏత్తకే ఠానే గమనం నిప్ఫన్నం. ధమ్మాసనం పత్వా థోకం అట్ఠాసి, ఇదం తత్థ ఠానం. భగవా ద్వే యామే ధమ్మాసనే నిసీది, ఏత్తకే ఠానే నిసజ్జా నిప్ఫన్నా. ఉపాసకే ఉయ్యోజేత్వా ధమ్మాసనతో ఓరుయ్హ యథావుత్తే ఠానే సీహసేయ్యం కప్పేసి. ఏవం తం ఠానం భగవతా చతూహి ఇరియాపథేహి పరిభుత్తం అహోసీతి.

సునిధవస్సకారాతి సునిధో చ వస్సకారో చ ద్వే బ్రాహ్మణా. మగధమహామత్తాతి మగధరఞ్ఞో మహాఅమచ్చా, మగధరట్ఠే వా మహామత్తా మహతియా ఇస్సరియమత్తాయ సమన్నాగతాతి మహామత్తా. పాటలిగామే నగరం మాపేన్తీతి పాటలిగామసఙ్ఖాతే భూమిపదేసే నగరం మాపేన్తి. వజ్జీనం పటిబాహాయాతి లిచ్ఛవిరాజూనం ఆయముఖప్పచ్ఛిన్దనత్థం. సహస్ససహస్సేవాతి ఏకేకవగ్గవసేన సహస్సం సహస్సం హుత్వా. వత్థూనీతి ఘరవత్థూని. చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతున్తి రఞ్ఞో రాజమహామత్తానఞ్చ నివేసనాని మాపేతుం వత్థువిజ్జాపాఠకానం చిత్తాని నమన్తి. తే కిర అత్తనో సిప్పానుభావేన హేట్ఠాపథవియం తింసహత్థమత్తే ఠానే ‘‘ఇధ నాగగ్గాహో, ఇధ యక్ఖగ్గాహో, ఇధ భూతగ్గాహో, ఇధ పాసాణో వా ఖాణుకో వా అత్థీ’’తి జానన్తి. తే తదా సిప్పం జప్పేత్వా దేవతాహి సద్ధిం సమ్మన్తయమానా వియ మాపేన్తి.

అథ వా నేసం సరీరే దేవతా అధిముచ్చిత్వా తత్థ తత్థ నివేసనాని మాపేతుం చిత్తం నామేన్తి. తా చతూసు కోణేసు ఖాణుకే కోట్టేత్వా వత్థుమ్హి గహితమత్తే పటివిగచ్ఛన్తి. సద్ధకులానం సద్ధా దేవతా తథా కరోన్తి, అస్సద్ధకులానం అస్సద్ధా దేవతా. కింకారణా? సద్ధానఞ్హి ఏవం హోతి ‘‘ఇధ మనుస్సా నివేసనం మాపేన్తా పఠమం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిసీదాపేత్వా మఙ్గలం వదాపేస్సన్తి, అథ మయం సీలవన్తానం దస్సనం ధమ్మకథం పఞ్హవిస్సజ్జనం అనుమోదనం సోతుం లభిస్సామ, మనుస్సా చ దానం దత్వా అమ్హాకం పత్తిం దస్సన్తీ’’తి. అస్సద్ధా దేవతాపి ‘‘అత్తనో ఇచ్ఛానురూపం తేసం పటిపత్తిం పస్సితుం, కథఞ్చ సోతుం లభిస్సామా’’తి తథా కరోన్తి.

తావతింసేహీతి యథా హి ఏకస్మిం కులే ఏకం పణ్డితమనుస్సం, ఏకస్మిఞ్చ విహారే ఏకం బహుస్సుతం భిక్ఖుం ఉపాదాయ ‘‘అసుకకులే మనుస్సా పణ్డితా, అసుకవిహారే భిక్ఖూ బహుస్సుతా’’తి సద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి, ఏవమేవ సక్కం దేవరాజానం, విస్సకమ్మఞ్చ దేవపుత్తం ఉపాదాయ ‘‘తావతింసా పణ్డితా’’తి సద్దో అబ్భుగ్గతో. తేనాహ ‘‘తావతింసేహీ’’తి. సేయ్యథాపీతిఆదినా దేవేహి తావతింసేహి సద్ధిం మన్తేత్వా వియ సునిధవస్సకారా నగరం మాపేన్తీతి దస్సేతి.

యావతా, ఆనన్ద, అరియం ఆయతనన్తి యత్తకం అరియమనుస్సానం ఓసరణట్ఠానం నామ అత్థి. యావతా వణిప్పథోతి యత్తకం వాణిజానం ఆహటభణ్డస్స రాసివసేన కయవిక్కయట్ఠానం నామ, వాణిజానం వసనట్ఠానం వా అత్థి. ఇదం అగ్గనగరన్తి తేసం అరియాయతనవణిప్పథానం ఇదం నగరం అగ్గం భవిస్సతి జేట్ఠకం పామోక్ఖం. పుటభేదనన్తి భణ్డపుటభేదనట్ఠానం, భణ్డభణ్డికానం మోచనట్ఠానన్తి వుత్తం హోతి. సకలజమ్బుదీపే అలద్ధభణ్డమ్పి హి ఇధేవ లభిస్సన్తి, అఞ్ఞత్థ విక్కయం అగచ్ఛన్తాపి ఇధేవ విక్కయం గచ్ఛిస్సన్తి, తస్మా ఇధేవ పుటం భిన్దిస్సన్తీతి అత్థో. ఆయానమ్పి హి చతూసు ద్వారేసు చత్తారి, సభాయం ఏకన్తి ఏవం దివసే దివసే పఞ్చసతసహస్సాని తత్థ ఉట్ఠహిస్సన్తి. తాని సభావాని ఆయానీతి దస్సేతి.

అగ్గితో వాతిఆదీసు సముచ్చయత్థో వాసద్దో, అగ్గినా చ ఉదకేన చ మిథుభేదేన చ నస్సిస్సతీతి అత్థో. తస్స హి ఏకో కోట్ఠాసో అగ్గినా నస్సిస్సతి, నిబ్బాపేతుం న సక్ఖిస్సన్తి, ఏకం కోట్ఠాసం గఙ్గా గహేత్వా గమిస్సతి, ఏకో ఇమినా అకథితం అముస్స, అమునా అకథితం ఇమస్స వదన్తానం పిసుణవాచానం వసేన భిన్నానం మనుస్సానం అఞ్ఞమఞ్ఞభేదేన వినస్సిస్సతి. ఏవం వత్వా భగవా పచ్చూసకాలే గఙ్గాతీరం గన్త్వా కతముఖధోవనో భిక్ఖాచారవేలం ఆగమయమానో నిసీది.

సునిధవస్సకారాపి ‘‘అమ్హాకం రాజా సమణస్స గోతమస్స ఉపట్ఠాకో, సో అమ్హే ఉపగతే పుచ్ఛిస్సతి ‘సత్థా కిర పాటలిగామం అగమాసి, కిం తస్స సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్థ, న ఉపసఙ్కమిత్థా’తి. ‘ఉపసఙ్కమిమ్హా’తి చ వుత్తే ‘నిమన్తయిత్థ, న నిమన్తయిత్థా’తి పుచ్ఛిస్సతి. ‘న నిమన్తయిమ్హా’తి చ వుత్తే అమ్హాకం దోసం ఆరోపేత్వా నిగ్గణ్హిస్సతి, ఇదఞ్చాపి మయం అకతట్ఠానే నగరం మాపేమ, సమణస్స ఖో పన గోతమస్స గతగతట్ఠానే కాళకణ్ణిసత్తా పటిక్కమన్తి, తం మయం నగరమఙ్గలం వాచాపేస్సామా’’తి చిన్తేత్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా నిమన్తయింసు. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో సునిధవస్సకారా’’తిఆది.

పుబ్బణ్హసమయన్తి పుబ్బణ్హే కాలే. నివాసేత్వాతి గామపవేసననీహారేన నివాసనం నివాసేత్వా కాయబన్ధనం బన్ధిత్వా. పత్తచీవరమాదాయాతి చీవరం పారుపిత్వా పత్తం హత్థేన గహేత్వా.

సీలవన్తేత్థాతి సీలవన్తో ఏత్థ అత్తనో వసనట్ఠానే. సఞ్ఞతేతి కాయవాచాచిత్తేహి సఞ్ఞతే. తాసం దక్ఖిణమాదిసేతి సఙ్ఘస్స దిన్నే చత్తారో పచ్చయే తాసం ఘరదేవతానం ఆదిసేయ్య పత్తిం దదేయ్య. పూజితా పూజయన్తీతి ‘‘ఇమే మనుస్సా అమ్హాకం ఞాతకాపి న హోన్తి, ఏవమ్పి నో పత్తిం దేన్తీ’’తి ఆరక్ఖం సుసంవిహితం కరోన్తి సుట్ఠు ఆరక్ఖం కరోన్తి. మానితా మానయన్తీతి కాలానుకాలం బలికమ్మకరణేన మానితా ‘‘ఏతే మనుస్సా అమ్హాకం ఞాతకాపి న హోన్తి, తథాపి చతుపఞ్చఛమాసన్తరం నో బలికమ్మం కరోన్తీ’’తి మానేన్తి ఉప్పన్నపరిస్సయం హరన్తి. తతో నన్తి తతో తం పణ్డితజాతికం పురిసం. ఓరసన్తి ఉరే ఠపేత్వా వడ్ఢితం, యథా మాతా ఓరసం పుత్తం అనుకమ్పతి, ఉప్పన్నపరిస్సయహరణత్థమేవస్స యథా వాయమతి, ఏవం అనుకమ్పన్తీతి అత్థో. భద్రాని పస్సతీతి సున్దరాని పస్సతి.

అనుమోదిత్వాతి తేహి తదా పసుతపుఞ్ఞస్స అనుమోదనవసేన తేసం ధమ్మకథం కత్వా. సునిధవస్సకారాపి ‘‘యా తత్థ దేవతా ఆసుం, తాసం దక్ఖిణమాదిసే’’తి భగవతో వచనం సుత్వా దేవతానం పత్తిం అదంసు. తం గోతమద్వారం నామ అహోసీతి తస్స నగరస్స యేన ద్వారేన భగవా నిక్ఖమి, తం గోతమద్వారం నామ అహోసి. గఙ్గాయ పన ఉత్తరణత్థం అనోతిణ్ణత్తా గోతమతిత్థం నామ నాహోసి. పూరాతి పుణ్ణా. సమతిత్తికాతి తటసమం ఉదకస్స తిత్తా భరితా. కాకపేయ్యాతి తీరే ఠితకాకేహి పాతుం సక్కుణేయ్యఉదకా. ద్వీహిపి పదేహి ఉభతోకూలసమం పరిపుణ్ణభావమేవ దస్సేతి. ఉళుమ్పన్తి పారగమనత్థాయ దారూని సఙ్ఘాటేత్వా ఆణియో కోట్టేత్వా కతం. కుల్లన్తి వేళుదణ్డాదికే వల్లిఆదీహి బన్ధిత్వా కతం.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం మహాజనస్స గఙ్గోదకమత్తస్సపి కేవలం తరితుం అసమత్థతం, అత్తనో పన భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ అతిగమ్భీరవిత్థతం సంసారమహణ్ణవం తరిత్వా ఠితభావఞ్చ సబ్బాకారతో విదిత్వా తదత్థపరిదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ అణ్ణవన్తి సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన యోజనమత్తం గమ్భీరస్స చ విత్థతస్స చ ఉదకట్ఠానస్సేతం అధివచనం. సరన్తి సరిత్వా గమనతో ఇధ నదీ అధిప్పేతా. ఇదం వుత్తం హోతి – యే గమ్భీరవిత్థతం సంసారణ్ణవం తణ్హాసరితఞ్చ తరన్తి, తే అరియమగ్గసఙ్ఖాతం సేతుం కత్వాన విసజ్జ పల్లలాని అనామసిత్వావ ఉదకభరితాని నిన్నట్ఠానాని, అయం పన ఇదం అప్పమత్తకం ఉదకం తరితుకామో కుల్లఞ్హి జనో పబన్ధతి కుల్లం బన్ధితుం ఆయాసం ఆపజ్జతి. తిణ్ణా మేధావినో జనాతి అరియమగ్గఞాణసఙ్ఖాతాయ మేధాయ సమన్నాగతత్తా మేధావినో బుద్ధా చ బుద్ధసావకా చ వినా ఏవ కుల్లేన తిణ్ణా పరతీరే పతిట్ఠితాతి.

ఛట్ఠసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.