౯. ఉదపానసుత్తవణ్ణనా

౬౯. నవమే మల్లేసూతి మల్లా నామ జానపదినో రాజకుమారా, తేసం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హీవసేన ‘‘మల్లా’’తి వుచ్చతి, తేసు మల్లేసు, యం లోకే ‘‘మల్లో’’తి వుచ్చతి. కేచి పన ‘‘మాలేసూ’’తి పఠన్తి. చారియం చరమానోతి అతురితచారికావసేన మహామణ్డలజనపదచారికం చరమానో. మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేనాతి అపరిచ్ఛేదగుణేన మహన్తేన సమణగణేన. తదా హి భగవతో మహాభిక్ఖుపరివారో అహోసి. థూణం నామ మల్లానం బ్రాహ్మణగామోతి పురత్థిమదక్ఖిణాయ దిసాయ మజ్ఝిమదేసస్స అవధిట్ఠానే మల్లదేసే థూణనామకో బ్రాహ్మణబహులతాయ బ్రాహ్మణగామో. తదవసరీతి తం అవసరి, థూణగామమగ్గం పాపుణీతి అత్థో. అస్సోసున్తి సుణింసు, సోతద్వారసమ్పత్తవచననిగ్ఘోసానుసారేన జానింసూతి అత్థో. ఖోతి పదపూరణే, అవధారణత్థే వా నిపాతో. తత్థ అవధారణత్థేన అస్సోసుంయేవ, న తేసం సవనన్తరాయో అహోసీతి వుత్తం హోతి. పదపూరణేన పదబ్యఞ్జనసిలిట్ఠత్తమత్తమేవ. థూణేయ్యకాతి థూణగామవాసినో. బ్రాహ్మణగహపతికాతి ఏత్థ బ్రహ్మం అణన్తీతి బ్రాహ్మణా, మన్తే సజ్ఝాయన్తీతి అత్థో. ఇదమేవ హి జాతిబ్రాహ్మణానం నిబ్బచనం, అరియా పన బాహితపాపత్తా ‘‘బ్రాహ్మణా’’తి వుచ్చన్తి. గహపతికాతి ఖత్తియబ్రాహ్మణే వజ్జేత్వా యే కేచి అగారం అజ్ఝావసన్తా వుచ్చన్తి, విసేసతో వేస్సా. బ్రాహ్మణా చ గహపతికా చ బ్రాహ్మణగహపతికా.

ఇదాని యమత్థం తే అస్సోసుం, తం దస్సేతుం ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సమితపాపత్తా ‘‘సమణో’’తి వేదితబ్బో. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘సమితాస్స హోన్తి పాపకా అకుసలా ధమ్మా’’తిఆది (మ. ని. ౧.౪౩౪). భగవా చ అనుత్తరేన అరియమగ్గేన సబ్బసో సమితపాపో. తేనస్స యథాభుచ్చగుణాధిగతమేతం నామం, యదిదం సమణోతి. ఖలూతి అనుస్సవత్థే నిపాతో. భోతి బ్రాహ్మణజాతికానం జాతిసముదాగతం ఆలపనమత్తం. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘భోవాది నామ సో హోతి, సచే హోతి సకిఞ్చనో’’తి (ధ. ప. ౩౯౬). గోతమోతి గోత్తవసేన భగవతో పరికిత్తనం. తస్మా ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో’’తి సమణో కిర, భో, గోతమగోత్తోతి అయమేత్థ అత్థో. సక్యపుత్తోతి ఇదం పన భగవతో ఉచ్చాకులపరిదీపనం. సక్యకులా పబ్బజితోతి సద్ధాపబ్బజితభావపరిదీపనం. కేనచి పారిజుఞ్ఞేన అనభిభూతో అపరిక్ఖీణంయేవ తం కులం పహాయ నేక్ఖమ్మాధిగమసద్ధాయ పబ్బజితోతి వుత్తం హోతి. ఉదపానం తిణస్స చ భుసస్స చ యావ ముఖతో పూరేసున్తి పానీయకూపం తిణేన చ భుసేన చ ముఖప్పమాణేన వడ్ఢేసుం, తిణాదీని పక్ఖిపిత్వా కూపం పిదహింసూతి అత్థో.

తస్స కిర గామస్స బహి భగవతో ఆగమనమగ్గే బ్రాహ్మణానం పరిభోగభూతో ఏకో ఉదపానో అహోసి. తం ఠపేత్వా తత్థ సబ్బాని కూపతళాకాదీని ఉదకట్ఠానాని తదా విసుక్ఖాని నిరుదకాని అహేసుం. అథ థూణేయ్యకా రతనత్తయే అప్పసన్నా మచ్ఛేరపకతా భగవతో ఆగమనం సుత్వా ‘‘సచే సమణో గోతమో ససావకో ఇమం గామం పవిసిత్వా ద్వీహతీహం వసేయ్య, సబ్బం ఇమం జనం అత్తనో వచనే ఠపేయ్య, తతో బ్రాహ్మణధమ్మో పతిట్ఠం న లభేయ్యా’’తి తత్థ భగవతో అవాసాయ పరిసక్కన్తా ‘‘ఇమస్మిం గామే అఞ్ఞత్థ ఉదకం నత్థి, అముం ఉదపానం అపరిభోగం కరిస్సామ, ఏవం సమణో గోతమో ససావకో ఇమం గామం న పవిసిస్సతీ’’తి సమ్మన్తయిత్వా సబ్బే గామవాసినో సత్తాహస్స ఉదకం గహేత్వా చాటిఆదీని పూరేత్వా ఉదపానం తిణేన చ భుసేన చ పిదహింసు. తేన వుత్తం – ‘‘ఉదపానం తిణస్స చ భుసస్స చ యావ ముఖతో పూరేసుం, ‘మా తే ముణ్డకా సమణకా పానీయం అపంసూ’’’తి.

తత్థ ముణ్డకా సమణకాతి ముణ్డే ‘‘ముణ్డా’’తి సమణే ‘‘సమణా’’తి వత్తుం వట్టేయ్య, తే పన ఖుంసనాధిప్పాయేన హీళేన్తా ఏవమాహంసు. మాతి పటిసేధే, మా అపంసు మా పివింసూతి అత్థో. మగ్గా ఓక్కమ్మాతి మగ్గతో అపసక్కిత్వా. ఏతమ్హాతి యో ఉదపానో తేహి తథా కతో, తమేవ నిద్దిసన్తో ఆహ. కిం పన భగవా తేసం బ్రాహ్మణానం విప్పకారం అనావజ్జిత్వా ఏవమాహ – ‘‘ఏతమ్హా ఉదపానా పానీయం ఆహరా’’తి, ఉదాహు ఆవజ్జిత్వా జానన్తోతి? జానన్తో ఏవ భగవా అత్తనో బుద్ధానుభావం పకాసేత్వా తే దమేత్వా నిబ్బిసేవనే కాతుం ఏవమాహ, న పానీయం పాతుకామో. తేనేవేత్థ మహాపరినిబ్బానసుత్తే వియ ‘‘పిపాసితోస్మీ’’తి (దీ. ని. ౨.౧౯౧) న వుత్తం. ధమ్మభణ్డాగారికో పన సత్థు అజ్ఝాసయం అజానన్తో థూణేయ్యకేహి కతం విప్పకారం ఆచిక్ఖన్తో ‘‘ఇదాని సో, భన్తే’’తిఆదిమాహ.

తత్థ ఇదానీతి అధునా, అమ్హాకం ఆగమనవేలాయమేవాతి అత్థో. ఏసో, భన్తే, ఉదపానోతి పఠన్తి. థేరో ద్విక్ఖత్తుం పటిక్ఖిపిత్వా తతియవారే ‘‘న ఖో తథాగతా తిక్ఖత్తుం పచ్చనీకా కాతబ్బా, కారణం దిట్ఠం భవిస్సతి దీఘదస్సినా’’తి మహారాజదత్తియం భగవతో పత్తం గహేత్వా ఉదపానం అగమాసి. గచ్ఛన్తే థేరే ఉదపానే ఉదకం పరిపుణ్ణం హుత్వా ఉత్తరిత్వా సమన్తతో సన్దతి, సబ్బం తిణం భుసఞ్చ ఉప్లవిత్వా సయమేవ అపగచ్ఛి. తేన చ సన్దమానేన సలిలేన ఉపరూపరి వడ్ఢన్తేన తస్మిం గామే సబ్బేవ పోక్ఖరణీఆదయో జలాసయా విసుక్ఖా పరిపూరింసు, తథా పరిఖాకుసుబ్భనిన్నాదీని చ. సబ్బో గామప్పదేసో మహోఘేన అజ్ఝోత్థటో మహావస్సకాలే వియ అహోసి. కుముదుప్పలపదుమపుణ్డరీకాదీని జలజపుప్ఫాని తత్థ తత్థ ఉబ్భిజ్జిత్వా వికసమానాని ఉదకం సఞ్ఛాదింసు. సరేసు హంసకోఞ్చచక్కవాకకారణ్డవబకాదయా ఏ ఉదకసకుణికా వస్సమానా తత్థ తత్థ విచరింసు. థూణేయ్యకా తం మహోఘం తథా ఉత్తరన్తం సమన్తతో వీచితరఙ్గసమాకులం పరియన్తతో సముట్ఠహమానం రుచిరం ఫేణబుబ్బుళకం దిస్వా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా ఏవం సమ్మన్తేసుం ‘‘మయం సమణస్స గోతమస్స ఉదకుపచ్ఛేదం కాతుం వాయమిమ్హా, అయం పన మహోఘో తస్స ఆగమనకాలతో పట్ఠాయ ఏవం అభివడ్ఢతి, నిస్సంసయం ఖో అయం తస్స ఇద్ధానుభావో. మహిద్ధికో హి సో మహానుభావో. ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యథా యం మహోఘో ఉట్ఠహిత్వా అమ్హాకం గామమ్పి ఓత్థరేయ్య. హన్ద మయం సమణం గోతమం ఉపసఙ్కమిత్వా పయిరుపాసిత్వా అచ్చయం దేసేన్తా ఖమాపేయ్యామా’’తి.

తే సబ్బేవ ఏకజ్ఝాసయా హుత్వా సఙ్ఘసఙ్ఘీ గణీభూతా గామతో నిక్ఖమిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు. ఉపసఙ్కమిత్వా అప్పేకచ్చే భగవతో పాదే సిరసా వన్దింసు, అప్పేకచ్చే అఞ్జలిం పణామేసుం, అప్పేకచ్చే భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు, అప్పేకచ్చే తుణ్హీభూతా నిసీదింసు, అప్పేకచ్చే నామగోత్తం సావేసుం. ఏవం పన కత్వా సబ్బేవ ఏకమన్తం నిసీదిత్వా ‘‘ఇధ మయం, భో గోతమ, భోతో చేవ గోతమస్స గోతమసావకానఞ్చ ఉదకప్పటిసేధం కారయిమ్హ, అముకస్మిం ఉదపానే తిణఞ్చ భుసఞ్చ పక్ఖిపిమ్హ. సో పన ఉదపానో అచేతనోపి సమానో సచేతనో వియ భోతో గుణం జానన్తో వియ సయమేవ సబ్బం తిణం భుసం అపనేత్వా సువిసుద్ధో జాతో, సబ్బోపి చేత్థ నిన్నప్పదేసో మహతా ఉదకోఘేన పరిపుణ్ణో రమణీయోవ జాతో, ఉదకూపజీవినో సత్తా పరితుట్ఠా. మయం పన మనుస్సాపి సమానా భోతో గుణే న జానిమ్హ, యే మయం ఏవం అకరిమ్హ, సాధు నో భవం గోతమో తథా కరోతు, యథాయం మహోఘో ఇమం గామం న ఓత్థరేయ్య, అచ్చయో నో అచ్చగమా యథాబాలం, తం నో భవం గోతమో అచ్చయం పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి అచ్చయం దేసేసుం. భగవాపి ‘‘తగ్ఘ తుమ్హే అచ్చయో అచ్చగమా యథాబాలం, తం వో మయం పటిగ్గణ్హామ ఆయతిం సంవరాయా’’తి తేసం అచ్చయం పటిగ్గహేత్వా పసన్నచిత్తతం ఞత్వా ఉత్తరి అజ్ఝాసయానురూపం ధమ్మం దేసేసి. తే భగవతో ధమ్మదేసనం సుత్వా పసన్నచిత్తా సరణాదీసు పతిట్ఠితా భగవన్తం వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కమింసు. తేసం పన ఆగమనతో పురేతరంయేవ ఆయస్మా ఆనన్దో తం పాటిహారియం దిస్వా అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతో పత్తేన పానీయం ఆదాయ భగవతో ఉపనామేత్వా తం పవత్తిం ఆరోచేసి. తేన వుత్తం – ‘‘ఏవం, భన్తేతి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో’’తిఆది.

తత్థ ముఖతో ఓవమిత్వాతి సబ్బం తం తిణాదిం ముఖేన ఛడ్డేత్వా. విస్సన్దన్తో మఞ్ఞేతి పుబ్బే దీఘరజ్జుకేన ఉదపానేన ఉస్సిఞ్చిత్వా గహేతబ్బఉదకోఘో భగవతో పత్తం గహేత్వా థేరస్స గతకాలే ముఖేన విస్సన్దన్తో వియ సమతిత్తికో కాకపేయ్యో హుత్వా అట్ఠాసి. ఇదఞ్చ థేరస్స గతకాలే ఉదకప్పవత్తిం సన్ధాయ వుత్తం. తతో పరం పన పుబ్బే వుత్తనయేన తస్మిం గామే సకలం నిన్నట్ఠానం ఉదకేన పరిపుణ్ణం అహోసీతి. అయం పనిద్ధి న బుద్ధానం అధిట్ఠానేన, నాపి దేవానుభావేన, అథ ఖో భగవతో పుఞ్ఞానుభావేన పరిత్తదేసనత్థం రాజగహతో వేసాలిగమనే వియ. కేచి పన ‘‘థూణేయ్యకానం భగవతి పసాదజననత్థం తేసం అత్థకామాహి దేవతాహి కత’’న్తి. అపరే ‘‘ఉదపానస్స హేట్ఠా వసనకనాగరాజా ఏవమకాసీ’’తి. సబ్బం తం అకారణం, యథా భగవతో పుఞ్ఞానుభావేనయేవ తథా ఉదకుప్పత్తియా పరిదీపితత్తా.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం అధిట్ఠానేన వినా అత్తనా ఇచ్ఛితనిప్ఫత్తిసఙ్ఖాతం అత్థం సబ్బాకారతో విదిత్వా తదత్థదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ కిం కయిరా ఉదపానేన, ఆపా చే సబ్బదా సియున్తి యస్స సబ్బకాలం సబ్బత్థ చ ఆపా చే యది సియుం యది ఉపలబ్భేయ్యుం యది ఆకఙ్ఖామత్తపటిబద్ధో, తేసం లాభో, తేన ఉదపానేన కిం కయిరా కిం కరేయ్య, కిం పయోజనన్తి అత్థో. తణ్హాయ మూలతో ఛేత్వా, కిస్స పరియేసనం చరేతి యాయ తణ్హాయ వినిబద్ధా సత్తా అకతపుఞ్ఞా హుత్వా ఇచ్ఛితాలాభదుక్ఖేన విహఞ్ఞన్తి, తస్సా తణ్హాయ మూలం, మూలే వా ఛిన్దిత్వా ఠితో మాదిసో సబ్బఞ్ఞుబుద్ధో కిస్స కేన కారణేన పానీయపరియేసనం, అఞ్ఞం వా పచ్చయపరియేసనం చరేయ్య. ‘‘మూలతో ఛేత్తా’’తిపి పఠన్తి, తణ్హాయ మూలం మూలేయేవ వా ఛేదకోతి అత్థో. అథ వా మూలతో ఛేత్తాతి మూలతో పట్ఠాయ తణ్హాయ ఛేదకో. ఇదం వుత్తం హోతి – యో బోధియా మూలభూతమహాపణిధానతో పట్ఠాయ అపరిమితం సకలం పుఞ్ఞసమ్భారం అత్తనో అచిన్తేత్వా లోకహితత్థమేవ పరిణామనవసేన పరిపూరేన్తో మూలతో పభుతి తణ్హాయ ఛేత్తా, సో తణ్హాహేతుకస్స ఇచ్ఛితాలాభస్స అభావతో కిస్స కేన కారణేన ఉదకపరియేసనం చరేయ్య, ఇమే పన థూణేయ్యకా అన్ధబాలా ఇమం కారణం అజానన్తా ఏవమకంసూతి.

నవమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.