౩. పచ్చవేక్ఖణసుత్తవణ్ణనా

౫౩. తతియే అత్తనో అనేకే పాపకే అకుసలే ధమ్మే పహీనేతి లోభదోసమోహవిపరీతమనసికారఅహిరికానోత్తప్పకోధూపనాహమక్ఖపలాసఇస్సామచ్ఛరియమాయా- సాఠేయ్యథమ్భసారమ్భమానాతిమానమదపమాదతణ్హాఅవిజ్జాతివిధాకుసలమూలదుచ్చరితసంకిలేసవిసమ- సఞ్ఞావితక్కపపఞ్చచతుబ్బిధవిపల్లాసఆసవఓఘయోగగన్థాగతిగమనతణ్హుపాదానపఞ్చవిధ- చేతోఖిలపఞ్చచేతోవినిబన్ధనీవరణాభినన్దనఛవివాద- మూలతణ్హాకాయసత్తానుసయఅట్ఠమిచ్ఛత్తనవ- తణ్హామూలకదసాకుసలకమ్మపథద్వాసట్ఠిదిట్ఠిగతఅట్ఠసతతణ్హావిచరితాదిప్పభేదే అత్తనో సన్తానే అనాదికాలపవత్తే దియడ్ఢసహస్సకిలేసే తంసహగతే చాపి అనేకే పాపకే లామకే అకోసల్లసమ్భూతట్ఠేన అకుసలే ధమ్మే అనవసేసం సహ వాసనాయ బోధిమూలేయేవ పహీనే అరియమగ్గేన సముచ్ఛిన్నే పచ్చవేక్ఖమానో ‘‘అయమ్పి మే కిలేసో పహీనో, అయమ్పి మే కిలేసో పహీనో’’తి అనుపదపచ్చవేక్ఖణాయ పచ్చవేక్ఖమానో భగవా నిసిన్నో హోతి.

అనేకే చ కుసలే ధమ్మేతి సీలసమాధిపఞ్ఞావిముత్తివిముత్తిఞాణదస్సనం చత్తారో సతిపట్ఠానా, చత్తారో సమ్మప్పధానా, చత్తారో ఇద్ధిపాదా, చత్తారో అరియమగ్గా, చత్తారి ఫలాని, చతస్సో పటిసమ్భిదా, చతుయోనిపరిచ్ఛేదకఞాణం, చత్తారో అరియవంసా, చత్తారి వేసారజ్జఞాణాని, పఞ్చ పధానియఙ్గాని, పఞ్చఙ్గికో సమ్మాసమాధి, పఞ్చఞాణికో సమ్మాసమాధి, పఞ్చిన్ద్రియాని, పఞ్చ బలాని, పఞ్చ నిస్సారణీయా ధాతుయో, పఞ్చ విముత్తాయతనఞాణాని, పఞ్చ విముత్తిపరిపాచనీయా సఞ్ఞా, ఛ అనుస్సతిట్ఠానాని, ఛ గారవా, ఛ నిస్సారణీయా ధాతుయో, ఛ సతతవిహారా, ఛ అనుత్తరియాని, ఛ నిబ్బేధభాగియా పఞ్ఞా, ఛ అభిఞ్ఞా, ఛ అసాధారణఞాణాని, సత్త అపరిహానియా ధమ్మా, సత్త అరియధనాని, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, సత్త సప్పురిసధమ్మా, సత్త నిజ్జరవత్థూని, సత్త సఞ్ఞా, సత్త దక్ఖిణేయ్యపుగ్గలదేసనా, సత్త ఖీణాసవబలదేసనా, అట్ఠ పఞ్ఞాపటిలాభహేతుదేసనా, అట్ఠ సమ్మత్తాని, అట్ఠ లోకధమ్మాతిక్కమా, అట్ఠ ఆరమ్భవత్థూని, అట్ఠ అక్ఖణదేసనా, అట్ఠ మహాపురిసవితక్కా, అట్ఠ అభిభాయతనదేసనా, అట్ఠ విమోక్ఖా, నవ యోనిసోమనసికారమూలకా ధమ్మా, నవ పారిసుద్ధిపధానియఙ్గాని, నవ సత్తావాసదేసనా, నవ ఆఘాతప్పటివినయా, నవ సఞ్ఞా, నవ నానత్తాని, నవ అనుపుబ్బవిహారా, దస నాథకరణా ధమ్మా, దస కసిణాయతనాని, దస కుసలకమ్మపథా, దస సమ్మత్తాని, దస అరియవాసా, దస అసేక్ఖా ధమ్మా, దస తథాగతబలాని, ఏకాదస మేత్తానిసంసా, ద్వాదస ధమ్మచక్కాకారా, తేరస ధుతఙ్గగుణా, చుద్దస బుద్ధఞాణాని, పన్నరస విముత్తిపరిపాచనీయా ధమ్మా, సోళసవిధా ఆనాపానస్సతి, సోళస అపరన్తపనీయా ధమ్మా, అట్ఠారస మహావిపస్సనా, అట్ఠారస బుద్ధధమ్మా, ఏకూనవీసతి పచ్చవేక్ఖణఞాణాని, చతుచత్తాలీస ఞాణవత్థూని, పఞ్ఞాస ఉదయబ్బయఞాణాని, పరోపఞ్ఞాస కుసలా ధమ్మా, సత్తసత్తతి ఞాణవత్థూని, చతువీసతికోటిసతసహస్ససమాపత్తిసఞ్చారిమహావజిరఞాణం, అనన్తనయసమన్తపట్ఠానపవిచయపచ్చవేక్ఖణదేసనాఞాణాని, తథా అనన్తాసు లోకధాతూసు అనన్తానం సత్తానం ఆసయాదివిభావనఞాణాని చాతి ఏవమాదికే అనేకే అత్తనో కుసలే అనవజ్జధమ్మే అనన్తకాలం పారమిపరిభావనాయ మగ్గభావనాయ చ పారిపూరిం వుద్ధిం గతే ‘‘ఇమేపి అనవజ్జధమ్మా మయి సంవిజ్జన్తి, ఇమేపి అనవజ్జధమ్మా మయి సంవిజ్జన్తీ’’తి రుచివసేన మనసికారాభిముఖే బుద్ధగుణే వగ్గవగ్గే పుఞ్జపుఞ్జే కత్వా పచ్చవేక్ఖమానో నిసిన్నో హోతి. తే చ ఖో సపదేసతో ఏవ, న నిప్పదేసతో. సబ్బే బుద్ధగుణే భగవతాపి అనుపదం అనవసేసతో మనసి కాతుం న సక్కా అనన్తాపరిమేయ్యభావతో.

వుత్తఞ్హేతం –

‘‘బుద్ధోపి బుద్ధస్స భణేయ్య వణ్ణం,

కప్పమ్పి చే అఞ్ఞమభాసమానో;

ఖీయేథ కప్పో చిరదీఘమన్తరే,

వణ్ణో న ఖీయేథ తథాగతస్సా’’తి.

అపరమ్పి వుత్తం –

‘‘అసఙ్ఖ్యేయ్యాని నామాని, సగుణేన మహేసినో;

గుణేన నామముద్ధేయ్యం, అపి నామ సహస్సతో’’తి.

తదా హి భగవా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతప్పటిక్కన్తో విహారం పవిసిత్వా గన్ధకుటిప్పముఖే ఠత్వా భిక్ఖూసు వత్తం దస్సేత్వా గతేసు మహాగన్ధకుటిం పవిసిత్వా పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసిన్నో అత్తనో అతీతజాతివిసయం ఞాణం పేసేసి. అథస్స తాని నిరన్తరం పోఙ్ఖానుపోఙ్ఖం అనన్తాపరిమాణప్పభేదా ఉపట్ఠహింసు. సో ‘‘ఏవం మహన్తస్స నామ దుక్ఖక్ఖన్ధస్స మూలభూతా ఇమే కిలేసా’’తి కిలేసవిసయం ఞాణాచారం పేసేత్వా తే పహానముఖేన అనుపదం పచ్చవేక్ఖిత్వా ‘‘ఇమే వత కిలేసా అనవసేసతో మయ్హం సుట్ఠు పహీనా’’తి పున తేసం పహానకరం సాకారం సపరివారం సఉద్దేసం అరియమగ్గం పచ్చవేక్ఖన్తో అనన్తాపరిమాణభేదే అత్తనో సీలాదిఅనవజ్జధమ్మే మనసాకాసి. తేన వుత్తం –

‘‘తేన ఖో పన సమయేన భగవా అత్తనో అనేకే పాపకే అకుసలే ధమ్మే పహీనే పచ్చవేక్ఖమానో నిసిన్నో హోతి, అనేకే చ కుసలే ధమ్మే భావనాపారిపూరిం గతే’’తి.

ఏవం పచ్చవేక్ఖిత్వా ఉప్పన్నపీతిసోమనస్సుద్దేసభూతం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ అహు పుబ్బేతి అరహత్తమగ్గఞాణుప్పత్తితో పుబ్బే సబ్బోపి చాయం రాగాదికో కిలేసగణో మయ్హం సన్తానే అహు ఆసి, న ఇమస్మిం కిలేసగణే కోచిపి కిలేసో నాహోసి. తదా నాహూతి తదా తస్మిం కాలే అరియమగ్గక్ఖణే సో కిలేసగణో న అహు న ఆసి, తత్థ అణుమత్తోపి కిలేసో అగ్గమగ్గక్ఖణే అప్పహీనో నామ నత్థి. ‘‘తతో నాహూ’’తిపి పఠన్తి, తతో అరహత్తమగ్గక్ఖణతో పరం నాసీతి అత్థో. నాహు పుబ్బేతి యో చాయం మమ అపరిమాణో అనవజ్జధమ్మో ఏతరహి భావనాపారిపూరిం గతో ఉపలబ్భతి, సోపి అరియమగ్గక్ఖణతో పుబ్బే న అహు న ఆసి. తదా అహూతి యదా పన మే అగ్గమగ్గఞాణం ఉప్పన్నం, తదా సబ్బోపి మే అనవజ్జధమ్మో ఆసి. అగ్గమగ్గాధిగమేన హి సద్ధిం సబ్బేపి సబ్బఞ్ఞుగుణా బుద్ధానం హత్థగతా ఏవ హోన్తి.

న చాహు న చ భవిస్సతి, న చేతరహి విజ్జతీతి యో పన సో అనవజ్జధమ్మో అరియమగ్గో మయ్హం బోధిమణ్డే ఉప్పన్నో, యేన సబ్బో కిలేసగణో అనవసేసం పహీనో, సో యథా మయ్హం మగ్గక్ఖణతో పుబ్బే న చాహు న చ అహోసి, ఏవం అత్తనా పహాతబ్బకిలేసాభావతో తే కిలేసా వియ అయమ్పి న చ భవిస్సతి అనాగతే న ఉప్పజ్జిస్సతి, ఏతరహి పచ్చుప్పన్నకాలేపి న విజ్జతి న ఉపలబ్భతి అత్తనా కత్తబ్బకిచ్చాభావతో. న హి అరియమగ్గో అనేకవారం పవత్తతి. తేనేవాహ – ‘‘న పారం దిగుణం యన్తీ’’తి.

ఇతి భగవా అరియమగ్గేన అత్తనో సన్తానే అనవసేసం పహీనే అకుసలే ధమ్మే భావనాపారిపూరిం గతే అపరిమాణే అనవజ్జధమ్మే చ పచ్చవేక్ఖమానో అత్తుపనాయికపీతివేగవిస్సట్ఠం ఉదానం ఉదానేసి. పురిమాయ కథాయ పురిమవేసారజ్జద్వయమేవ కథితం, పచ్ఛిమద్వయం సమ్మాసమ్బోధియా పకాసితత్తా పకాసితమేవ హోతీతి.

తతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.