౨. సత్తజటిలసుత్తవణ్ణనా

౫౨. దుతియే బహిద్వారకోట్ఠకేతి పాసాదద్వారకోట్ఠకస్స బహి, న విహారద్వారకోట్ఠకస్స. సో కిర పాసాదో లోహపాసాదో వియ సమన్తా చతుద్వారకోట్ఠకపరివుతో పాకారపరిక్ఖిత్తో. తేసు పాచీనద్వారకోట్ఠకస్స బహి పాసాదచ్ఛాయాయం పాచీనలోకధాతుం ఓలోకేన్తో పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసిన్నో హోతి. జటిలాతి జటావన్తో తాపసవేసధారినో. నిగణ్ఠాతి సేతపటనిగణ్ఠరూపధారినో. ఏకసాటకాతి ఏకసాటకనిగణ్ఠా వియ ఏకం పిలోతికఖణ్డం హత్థే బన్ధిత్వా తేనాపి సరీరస్స పురిమభాగం పటిచ్ఛాదేత్వా విచరణకా. పరూళ్హకచ్ఛనఖలోమాతి పరూళ్హకచ్ఛలోమా పరూళ్హనఖా పరూళ్హఅవసేసలోమా చ, కచ్ఛాదీసు దీఘలోమా దీఘనఖా చాతి అత్థో. ఖారివివిధమాదాయాతి వివిధం ఖారాదినానప్పకారం పబ్బజితపరిక్ఖారభణ్డికం గహేత్వా. అవిదూరే అతిక్కమన్తీతి విహారస్స అవిదూరమగ్గేన నగరం పవిసన్తి.

రాజాహం, భన్తే, పసేనది కోసలోతి అహం, భన్తే, రాజా పసేనది కోసలో, మయ్హం నామం తుమ్హే జానాథాతి. కస్మా పన రాజా లోకే అగ్గపుగ్గలస్స సన్తికే నిసిన్నో ఏవరూపానం నగ్గనిస్సిరీకానం అఞ్జలిం పగ్గణ్హాతీతి? సఙ్గణ్హనత్థాయ. ఏవఞ్హిస్స అహోసి ‘‘సచాహం ఏత్తకమ్పి ఏతేసం న కరిస్సామి, మయం పుత్తదారం పహాయ ఏతస్సత్థాయ దుబ్భోజనదుక్ఖసేయ్యాదీని అనుభోమ, అయం అమ్హాకం నిపచ్చకారమత్తమ్పి న కరోతి. తస్మిఞ్హి కతే అమ్హే ‘ఓచరకా’తి జనో అగ్గహేత్వా ‘పబ్బజితా’ఇచ్చేవ సఞ్జానిస్సతి, కిం ఇమస్స భూతత్థకథనేనాతి అత్తనా దిట్ఠం సుతం పటిచ్ఛాదేత్వా న కథేయ్యుం, ఏవం కతే పన అనిగూహిత్వా కథేస్సన్తీ’’తి. అపిచ సత్థు అజ్ఝాసయజాననత్థమ్పి ఏవమకాసీతి. రాజా కిర భగవన్తం ఉపసఙ్కమన్తోపి కతిపయకాలం సమ్మాసమ్బోధిం న సద్దహి. తేనస్స ఏవం అహోసి ‘‘యది భగవా సబ్బం జానాతి, మయా ఇమేసం నిపచ్చకారం కత్వా ‘ఇమే అరహన్తో’తి వుత్తే నానుజానేయ్య, అథ మం అనువత్తన్తో అనుజానేయ్య, కుతో తస్స సబ్బఞ్ఞుతా’’తి. ఏవం సో సత్థు అజ్ఝాసయజాననత్థం తథా అకాసి. భగవా పన ‘‘ఉజుకమేవ ‘న ఇమే సమణా ఓచరకా’తి వుత్తే యదిపి రాజా సద్దహతి, మహాజనో పన తమత్థం అజానన్తో న సద్దహేయ్య, సమణో గోతమో ‘రాజా అత్తనో కథం సుణాతీ’తి యం కిఞ్చి ముఖారుళ్హం కథేతీ’తి వదేయ్య, తదస్స దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ సంవత్తేయ్య, అఞ్ఞో చ గుళ్హకమ్మం వివటం కతం భవేయ్య, సయమేవ రాజా తేసం ఓచరకభావం కథేస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘దుజ్జానం ఖో ఏత’’న్తిఆదిమాహ.

తత్థ కామభోగినాతి ఇమినా పన రాగాభిభవం, ఉభయేనాపి విక్ఖిత్తచిత్తతం దస్సేతి. పుత్తసమ్బాధసయనన్తి పుత్తేహి సమ్బాధసయనం. ఏత్థ చ పుత్తసీసేన దారపరిగ్గహం, పుత్తదారేసు ఉప్పిలావితేన తేసం ఘరావాసాదిహేతు సోకాభిభవేన చిత్తస్స సంకిలిట్ఠతం దస్సేతి. కాసికచన్దనన్తి సణ్హచన్దనం, కాసికవత్థఞ్చ చన్దనఞ్చాతి వా అత్థో. మాలాగన్ధవిలేపనన్తి వణ్ణగన్ధత్థాయ మాలా, సుగన్ధభావత్థాయ గన్ధం, ఛవిరాగకరణత్థాయ విలేపనం ధారేన్తేన. జాతరూపరజతన్తి సువణ్ణఞ్చేవ అవసిట్ఠధనఞ్చ. సాదియన్తేనాతి పటిగ్గణ్హన్తేన. సబ్బేనపి కామేసు అభిగిద్ధభావమేవ పకాసేతి.

సంవాసేనాతి సహవాసేన. సీలం వేదితబ్బన్తి ‘‘అయం పేసలో వా దుస్సీలో వా’’తి సంవసన్తేన ఏకస్మిం ఠానే సహ వసన్తేన జానితబ్బో. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా న ఇత్తరన్తి తఞ్చ సీలం దీఘేన కాలేన వేదితబ్బం, న ఇత్తరేన. కతిపయదివసే హి సఞ్ఞతాకారో సంవుతిన్ద్రియాకారో చ హుత్వా సక్కా దస్సేతుం. మనసి కరోతా నో అమనసి కరోతాతి తమ్పి ‘‘సీలమస్స పరిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి మనసి కరోన్తేన పచ్చవేక్ఖన్తేన సక్కా జానితుం, న ఇతరేన. పఞ్ఞవతాతి తమ్పి సప్పఞ్ఞేనేవ పణ్డితేన. బాలో హి మనసి కరోన్తోపి జానితుం న సక్కోతి. సంవోహారేనాతి కథనేన.

‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, వోహారం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, వాణిజో సో న బ్రాహ్మణో’’తి. (సు. ని. ౬౧౯) –

ఏత్థ హి వాణిజ్జం వోహారో నామ. ‘‘చత్తారో అరియవోహారా’’తి (దీ. ని. ౩.౩౧౩) ఏత్థ చేతనా. ‘‘సఙ్ఖా సమఞ్ఞా పఞ్ఞత్తి వోహారో’’తి (ధ. స. ౧౩౧౩-౧౩౧౫) ఏత్థ పఞ్ఞత్తి. ‘‘వోహారమత్తేన సో వోహరేయ్యా’’తి (సం. ని. ౧.౨౫) ఏత్థ కథా వోహారో. ఇధాపి సో ఏవ అధిప్పేతో. ఏకచ్చస్స హి సమ్ముఖాకథా పరమ్ముఖాకథాయ న సమేతి, పరమ్ముఖాకథా సమ్ముఖాకథాయ, తథా పురిమకథా పచ్ఛిమకథాయ, పచ్ఛిమకథా చ పురిమకథాయ. సో కథేన్తోయేవ సక్కా జానితుం ‘‘అసుచి ఏసో పుగ్గలో’’తి. సుచిసీలస్స పన పురిమం పచ్ఛిమేన, పచ్ఛిమఞ్చ పురిమేన, సమ్ముఖా కథితఞ్చ పరమ్ముఖా కథితేన, పరమ్ముఖా కథితఞ్చ సమ్ముఖా కథితేన సమేతి, తస్మా కథేన్తేన సక్కా సుచిభావో జానితున్తి పకాసేన్తో ఆహ – ‘‘సంవోహారేన సోచేయ్యం వేదితబ్బ’’న్తి.

థామోతి ఞాణథామో. యస్స హి ఞాణథామో నత్థి, సో ఉప్పన్నేసు ఉపద్దవేసు గహేతబ్బగహణం కత్తబ్బకరణం అపస్సన్తో అద్వారికం ఘరం పవిట్ఠో వియ చరతి. తేనాహ – ‘‘ఆపదాసు ఖో, మహారాజ,థామో వేదితబ్బో’’తి. సాకచ్ఛాయాతి సహకథాయ. దుప్పఞ్ఞస్స హి కథా ఉదకే గేణ్డు వియ ఉప్లవతి, పఞ్ఞవతో కథేన్తస్స పటిభానం అనన్తం హోతి. ఉదకవిప్ఫన్దనేనేవ హి మచ్ఛో ఖుద్దకో మహన్తో వాతి పఞ్ఞాయతి.

ఇతి భగవా రఞ్ఞో ఉజుకమేవ తే ‘‘ఇమే నామా’’తి అవత్వా అరహన్తానం అనరహన్తానఞ్చ జాననూపాయం పకాసేసి. రాజా తం సుత్వా భగవతో సబ్బఞ్ఞుతాయ దేసనావిలాసేన చ అభిప్పసన్నో ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే’’తిఆదినా అత్తనో పసాదం పకాసేత్వా ఇదాని తే యాథావతో భగవతో ఆరోచేన్తో ‘‘ఏతే, భన్తే, మమ పురిసా చరా’’తిఆదిమాహ. తత్థ చరాతి అపబ్బజితా ఏవ పబ్బజితరూపేన రట్ఠపిణ్డం భుఞ్జన్తా పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తత్తా. ఓచరకాతి హేట్ఠా చరకా. చరా హి పబ్బతమత్థకేన చరన్తాపి హేట్ఠా చరకావ నిహీనకమ్మత్తా. అథ వా ఓచరకాతి చరపురిసా. ఓచరిత్వాతి అవచరిత్వా వీమంసిత్వా, తస్మిం తస్మిం దేసే తం తం పవత్తిం ఞత్వాతి అత్థో. ఓసారిస్సామీతి పటిపజ్జిస్సామి, కరిస్సామీతి అత్థో. రజోజల్లన్తి రజఞ్చ మలఞ్చ. పవాహేత్వాతి సుట్ఠు విక్ఖాలనవసేన అపనేత్వా. కప్పితకేసమస్సూతి అలఙ్కారసత్థే వుత్తవిధినా కప్పకేహి ఛిన్నకేసమస్సూ. కామగుణేహీతి కామకోట్ఠాసేహి, కామబన్ధనేహి వా సమప్పితాతి సుట్ఠు అప్పితా అల్లీనా. సమఙ్గిభూతాతి సహభూతా. పరిచారేస్సన్తీతి ఇన్ద్రియాని సమన్తతో చారేస్సన్తి కీళాపేస్సన్తి వా.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం తేసం రాజపురిసానం అత్తనో ఉదరస్స కారణా పబ్బజితవేసేన లోకవఞ్చనసఙ్ఖాతం అత్థం విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం పరాధీనతాపరవఞ్చనతాపటిక్ఖేపవిభావనం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ న వాయమేయ్య సబ్బత్థాతి దూతేయ్యఓచరకకమ్మాదికే సబ్బస్మిం పాపధమ్మే ఇమే రాజపురిసా వియ పబ్బజితో న వాయమేయ్య, వాయామం ఉస్సాహం న కరేయ్య, సబ్బత్థ యత్థ కత్థచి వాయామం అకత్వా అప్పమత్తకేపి పుఞ్ఞస్మింయేవ వాయమేయ్యాతి అధిప్పాయో. నాఞ్ఞస్స పురిసో సియాతి పబ్బజితరూపేన అఞ్ఞస్స పుగ్గలస్స సేవకపురిసో న సియా. కస్మా? ఏవరూపస్సపి ఓచరకాదిపాపకమ్మస్స కత్తబ్బత్తా. నాఞ్ఞం నిస్సాయ జీవేయ్యాతి అఞ్ఞం పరం ఇస్సరాదిం నిస్సాయ ‘‘తప్పటిబద్ధం మే సుఖదుక్ఖ’’న్తి ఏవంచిత్తో హుత్వా న జీవికం పవత్తేయ్య, అత్తదీపో అత్తసరణో అనఞ్ఞసరణో ఏవ భవేయ్య. అథ వా అనత్థావహతో ‘‘ఓచరణ’’న్తి లద్ధనామకత్తా అఞ్ఞం అకుసలకమ్మం నిస్సాయ న జీవేయ్య. ధమ్మేన న వణిం చరేతి ధనాదిఅత్థాయ ధమ్మం న కథేయ్య. యో హి ధనాదిహేతు పరేసం ధమ్మం దేసేతి, సో ధమ్మేన వాణిజ్జం కరోతి నామ, ఏవం ధమ్మేన తం న చరేయ్య. అథ వా ధనాదీనం అత్థాయ కోసలరఞ్ఞో పురిసో వియ ఓచరకాదికమ్మం కరోన్తో పరేహి అనాసఙ్కనీయతాయ పబ్బజ్జాలిఙ్గసమాదానాదీని అనుతిట్ఠన్తో ధమ్మేన వాణిజ్జం కరోతి నామ. యోపి ఇధ పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరన్తోపి అఞ్ఞతరం దేవనికాయం పణిధాయ బ్రహ్మచరియం చరతి, సోపి ధమ్మేన వాణిజ్జం కరోతి నామ, ఏవం ధమ్మేన వాణిజ్జం న చరే, న కరేయ్యాతి అత్థో.

దుతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.