౧౦. ఉప్పజ్జన్తిసుత్తవణ్ణనా

౬౦. దసమే యావకీవన్తి యత్తకం కాలం. యతోతి యదా, యతో పట్ఠాయ, యస్మిం కాలేతి వా అత్థో. ఏవమేతం, ఆనన్దాతి, ఆనన్ద, తథాగతే ఉప్పన్నే తథాగతస్స తథాగతసావకానంయేవ చ లాభసక్కారో అభివడ్ఢతి, తిత్థియా పన నిత్తేజా విహతప్పభా పహీనలాభసక్కారా హోన్తీతి యం తయా వుత్తం, ఏతం ఏవం, న ఏతస్స అఞ్ఞథాభావో. చక్కవత్తినో హి చక్కరతనస్స పాతుభావేన లోకో చక్కరతనం ముఞ్చిత్వా అఞ్ఞత్థ పూజాసక్కారసమ్మానం న పవత్తేతి, చక్కరతనమేవ పన సబ్బో లోకో సబ్బభావేహి సక్కరోతి గరుం కరోతి మానేతి పూజేతి. ఇతి వట్టానుసారిపుఞ్ఞమత్తనిస్సన్దస్సపి తావ మహన్తో ఆనుభావో, కిమఙ్గం పన వివట్టానుసారిపుఞ్ఞఫలూపత్థమ్భస్స అనన్తాపరిమేయ్యగుణగణాధారస్స బుద్ధరతనస్స ధమ్మరతనస్స సఙ్ఘరతనస్స చాతి దస్సేతి.

భగవా హి సమ్మాసమ్బోధిం పత్వా పవత్తవరధమ్మచక్కో అనుక్కమేన లోకే ఏకసట్ఠియా అరహన్తేసు జాతేసు సట్ఠి అరహన్తే జనపదచారికాయ విస్సజ్జేత్వా ఉరువేలం పత్వా ఉరువేలకస్సపప్పముఖే సహస్సజటిలే అరహత్తే పతిట్ఠాపేత్వా తేహి పరివుతో లట్ఠివనుయ్యానే నిసీదిత్వా బిమ్బిసారప్పముఖానం అఙ్గమగధవాసీనం ద్వాదస నహుతాని సాసనే ఓతారేత్వా యదా రాజగహే విహాసి, తతో పట్ఠాయ భగవతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ యథా యథా ఉపరూపరి ఉళారలాభసక్కారో అభివడ్ఢతి, తథా తథా సబ్బతిత్థియానం లాభసక్కారో పరిహాయి ఏవ.

అథేకదివసం ఆయస్మా ఆనన్దో దివాట్ఠానే నిసిన్నో భగవతో చ అరియసఙ్ఘస్స చ సమ్మాపటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా పీతిసోమనస్సజాతో ‘‘కథం ను ఖో తిత్థియాన’’న్తి తేసం పటిపత్తిం ఆవజ్జేసి. అథస్స నేసం సబ్బథాపి దుప్పటిపత్తియేవ ఉపట్ఠాసి. సో ‘‘ఏవంమహానుభావే నామ పుఞ్ఞూపనిస్సయస్స ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తియా చ ఉక్కంసపారమిప్పత్తే భగవతి, అరియసఙ్ఘే చ ధరన్తే కథం ఇమే అఞ్ఞతిత్థియా ఏవం దుప్పటిపన్నా అకతపుఞ్ఞా వరాకా లాభినో సక్కతా భవిస్సన్తీ’’తి తిత్థియానం లాభసక్కారహానిం నిస్సాయ కారుఞ్ఞం ఉప్పాదేత్వా అథ అత్తనో పరివితక్కం ‘‘యావకీవఞ్చ, భన్తే’’తిఆదినా భగవతో ఆరోచేసి. భగవా చ తం, ‘‘ఆనన్ద, తయా మిచ్ఛా పరివితక్కిత’’న్తి అవత్వా సువణ్ణాలిఙ్గసదిసం గీవం ఉన్నామేత్వా సుపుప్ఫితసతపత్తసస్సిరికం మహాముఖం అభిప్పసన్నతరం కత్వా ‘‘ఏవమేతం, ఆనన్దా’’తి సమ్పహంసిత్వా ‘‘యావకీవఞ్చా’’తిఆదినా తస్స వచనం పచ్చనుమోది. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో…పే… భిక్ఖుసఙ్ఘో చా’’తి. అథ భగవా తస్సం అట్ఠుప్పత్తియం అతీతేపి మయి అనుప్పన్నే ఏకచ్చే నీచజనా సమ్మానం లభిత్వా మమ ఉప్పాదతో పట్ఠాయ హతలాభసక్కారా అహేసున్తి బావేరుజాతకం (జా. ౧.౪.౧౫౩ ఆదయో) కథేసి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి దిట్ఠిగతికానం తావ సక్కారసమ్మానో యావ న సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే ఉప్పజ్జన్తి, తేసం పన ఉప్పాదతో పట్ఠాయ తే హతలాభసక్కారా నిప్పభా నిత్తేజావ హోన్తి, దుప్పటిపత్తియా దుక్ఖతో చ న ముచ్చన్తీతి ఏతమత్థం సబ్బాకారతో విదిత్వా తదత్థదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ ఓభాసతి తావ సో కిమీతి సో ఖజ్జూపనకకిమి తావదేవ ఓభాసతి జోతతి దిబ్బతి. యావ న ఉన్నమతే పభఙ్కరోతి తీసుపి మహాదీపేసు ఏకక్ఖణే ఆలోకకరణేన ‘‘పభఙ్కరో’’తి లద్ధనామో సూరియో యావ న ఉగ్గమతి న ఉదేతి. అనుగ్గతే హి సూరియే లద్ధోకాసా ఖజ్జూపనకా విపరివత్తమానాపి కణ్టకఫలసదిసా తమసి విజ్జోతన్తి. స వేరోచనమ్హి ఉగ్గతే, హతప్పభో హోతి న చాపి భాసతీతి సమన్తతో అన్ధకారం విధమిత్వా కిరణసహస్సేన విరోచనసభావతాయ వేరోచననామకే ఆదిచ్చే ఉట్ఠితే సో ఖజ్జూపనకో హతప్పభో నిత్తేజో కాళకో హోతి, రత్తన్ధకారే వియ న భాసతి న దిబ్బతి.

ఏవం ఓభాసితమేవ తక్కికానన్తి యథా తేన ఖజ్జూపనకేన సూరియుగ్గమనతో పురేయేవ ఓభాసితం హోతి, ఏవం తక్కేత్వా వితక్కేత్వా పరికప్పనమత్తేన దిట్ఠీనం గహణతో ‘‘తక్కికా’’తి లద్ధనామేహి తిత్థియేహి ఓభాసితం అత్తనో సమయతేజేన దీపేత్వా అధిట్ఠితం తావ, యావ సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే నుప్పజ్జన్తి. న తక్కికా సుజ్ఝన్తి న చాపి సావకాతి యదా పన సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే ఉప్పజ్జన్తి, తదా దిట్ఠిగతికా న సుజ్ఝన్తి న సోభన్తి, న చాపి తేసం సావకా సోభన్తి, అఞ్ఞదత్థు విహతసోభా రత్తిఖిత్తా వియ సరా న పఞ్ఞాయన్తేవ. అథ వా యావ సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే నుప్పజ్జన్తి, తావదేవ తక్కికానం ఓభాసితం అత్తనో సమయేన జోతనం బాలలాపనం, న తతో పరం. కస్మా? యస్మా న తక్కికా సుజ్ఝన్తి, న చాపి సావకా. తే హి దురక్ఖాతధమ్మవినయా సమ్మాపటిపత్తిరహితా న సంసారతో సుజ్ఝన్తి అనియ్యానికసాసనత్తా. తేనాహ ‘‘దుద్దిట్ఠీ న దుక్ఖా పముచ్చరే’’తి. తక్కికా హి అయాథావలద్ధికతాయ దుద్దిట్ఠినో మిచ్ఛాభినివిట్ఠదిట్ఠికా విపరీతదస్సనా తం దిట్ఠిం అనిస్సజ్జిత్వా సంసారదుక్ఖతో న కదాచిపి ముచ్చన్తీతి.

దసమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితా చ జచ్చన్ధవగ్గవణ్ణనా.