౧. పియతరసుత్తవణ్ణనా

౪౧. మహావగ్గస్స పఠమే మల్లికాయ దేవియా సద్ధిన్తి మల్లికాయ నామ అత్తనో మహేసియా సహ. ఉపరిపాసాదవరగతోతి పాసాదవరస్స ఉపరి గతో. కోచఞ్ఞో అత్తనా పియతరోతి కోచి అఞ్ఞో అత్తనా పియాయితబ్బతరో. అత్థి ను ఖో తేతి ‘‘కిం తే అత్థీ’’తి దేవిం పుచ్ఛతి.

కస్మా పుచ్ఛతి? అయఞ్హి సావత్థియం దుగ్గతమాలాకారస్స ధీతా. ఏకదివసం ఆపణతో పూవం గహేత్వా మాలారామం గన్త్వా ‘‘ఖాదిస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తీ పటిపథే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతం భగవన్తం భిక్ఖాచారం పవిసన్తం దిస్వా పసన్నచిత్తా తం భగవతో అదాసి. సత్థా తథారూపే ఠానే నిసీదనాకారం దస్సేసి. ఆనన్దత్థేరో చీవరం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసి. భగవా తత్థ నిసీదిత్వా తం పూవం పరిభుఞ్జిత్వా ముఖం విక్ఖాలేత్వా సితం పాత్వాకాసి. థేరో ‘‘కో ఇమిస్సా, భన్తే, దానస్స విపాకో భవిస్సతీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘అజ్జేసా, ఆనన్ద, తథాగతస్స పఠమం భోజనం అదాసి, అజ్జేవ కోసలరఞ్ఞో అగ్గమహేసీ భవిస్సతి పియా మనాపా’’తి. తం దివసమేవ చ రాజా కాసిగామే భాగినేయ్యేన సద్ధిం యుజ్ఝిత్వా పరాజితో పలాయిత్వా ఆగతో నగరం పవిసన్తో ‘‘బలకాయస్స ఆగమనం ఆగమేస్సామీ’’తి తం మాలారామం పావిసి. సా రాజానం ఆగతం పస్సిత్వా తస్స వత్తమకాసి. రాజా తస్సా వత్తే పసీదిత్వా పితరం పక్కోసాపేత్వా మహన్తం ఇస్సరియం దత్వా తం అన్తేపురం పటిహరాపేత్వా అగ్గమహేసిట్ఠానే ఠపేసి. అథేకదివసం రాజా చిన్తేసి – ‘‘మయా ఇమిస్సా మహన్తం ఇస్సరియం దిన్నం, యంనూనాహం ఇమం పుచ్ఛేయ్యం ‘కో తే పియో’తి? సా ‘త్వం మే, మహారాజ, పియో’తి వత్వా, పున మం పుచ్ఛిస్సతి, అథస్సాహం ‘మయ్హమ్పి త్వంయేవ పియా’తి వక్ఖామీ’’తి. ఇతి సో అఞ్ఞమఞ్ఞం విస్సాసజననత్థం సమ్మోదనీయం కరోన్తో పుచ్ఛి.

దేవీ పన పణ్డితా బుద్ధుపట్ఠాయికా సఙ్ఘుపట్ఠాయికా ‘‘నాయం పఞ్హో రఞ్ఞో ముఖం ఉల్లోకేత్వా కథేతబ్బో’’తి చిన్తేత్వా యథాభూతమేవ వదన్తీ ‘‘నత్థి ఖో మే, మహారాజ, కోచఞ్ఞో అత్తనా పియతరో’’తి ఆహ. వత్వాపి అత్తనా బ్యాకతమత్థం ఉపాయేన రఞ్ఞో పచ్చక్ఖం కాతుకామా ‘‘తుయ్హం పన, మహారాజ, అత్థఞ్ఞో కోచి అత్తనా పియతరో’’తి తథేవ రాజానం పుచ్ఛి యథా రఞ్ఞా సయం పుట్ఠా. రాజాపి తాయ సరసలక్ఖణేన కథితత్తా నివత్తితుం అసక్కోన్తో సయమ్పి సరసలక్ఖణేనేవ కథేన్తో తథేవ బ్యాకాసి యథా దేవియా బ్యాకతం.

బ్యాకరిత్వా చ మన్దధాతుకతాయ ఏవం చిన్తేసి – ‘‘అహం రాజా పథవిస్సరో మహన్తం పథవిమణ్డలం అభివిజియ అజ్ఝావసామి, మయ్హం తావ యుత్తం ‘అత్తనా పియతరం అఞ్ఞం న పస్సామీ’తి, అయం పన వసలీ హీనజచ్చా సమానా మయా ఉచ్చే ఠానే ఠపితా సామిభూతం మం న తథా పియాయతి, ‘అత్తావ పియతరో’తి మమ సమ్ముఖా వదతి, యావ కక్ఖళా వతాయ’’న్తి అనత్తమనో హుత్వా ‘‘నను తే తీణి రతనాని పియతరానీ’’తి చోదేసి. దేవీ ‘రతనత్తయంపాహం దేవ అత్తనో సగ్గసుఖం మోక్ఖసుఖఞ్చ పత్థయన్తీ సమ్పియాయామి, తస్మా అత్తావ మే పియతరో’’తి ఆహ. సబ్బో చాయం లోకో అత్తదత్థమేవ పరం పియాయతి, పుత్తం పత్థేన్తోపి ‘‘అయం మం జిణ్ణకాలే పోసేస్సతీ’’తి పత్థేతి, ధీతరం ‘‘మమ కులం వడ్ఢిస్సతీ’’తి, భరియం ‘‘మయ్హం పాదే పరిచరిస్సతీ’’తి, అఞ్ఞేపి ఞాతిమిత్తబన్ధవే తంతంకిచ్చవసేన, ఇతి అత్తదత్థమేవ సమ్పస్సన్తో లోకో పరం పియాయతీతి. అయఞ్హి దేవియా అధిప్పాయో.

అథ రాజా చిన్తేసి – ‘‘అయం మల్లికా కుసలా పణ్డితా నిపుణా ‘అత్తావ మే పియతరో’తి వదతి, మయ్హమ్పి అత్తావ పియతరో హుత్వా ఉపట్ఠాతి, హన్దాహం ఇమమత్థం సత్థు ఆరోచేస్సామి, యథా చ మే సత్థా బ్యాకరిస్సతి, తథా నం ధారేస్సామీ’’తి. ఏవం పన చిన్తేత్వా సత్థు సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్వా తమత్థం ఆరోచేసి. తేన వుత్తం – ‘‘అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో…పే… పియతరో’’తి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం ‘‘లోకే సబ్బసత్తానం అత్తావ అత్తనో పియతరో’’తి రఞ్ఞా వుత్తమత్థం సబ్బసో జానిత్వా తదత్థపరిదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ సబ్బా దిసా అనుపరిగమ్మ చేతసాతి సబ్బా అనవసేసా దసపి దిసా పరియేసనవసేన చిత్తేన అనుగన్త్వా. నేవజ్ఝగా పియతరమత్తనా క్వచీతి అత్తనా అతిసయేన పియం అఞ్ఞం కోచి పురిసో సబ్బుస్సాహేన పరియేసన్తో క్వచి కత్థచి సబ్బదిసాసు నేవ అధిగచ్ఛేయ్య న పస్సేయ్య. ఏవం పియో పుథు అత్తా పరేసన్తి ఏవం కస్సచి అత్తనా పియతరస్స అనుపలబ్భనవసేన పుథు విసుం విసుం తేసం తేసం సత్తానం అత్తావ పియో. తస్మా న హింసే పరమత్తకామోతి యస్మా ఏవం సబ్బోపి సత్తో అత్తానం పియాయతి అత్తనో సుఖకామో దుక్ఖప్పటికూలో, తస్మా అత్తకామో అత్తనో హితసుఖం ఇచ్ఛన్తో పరం సత్తం అన్తమసో కున్థకిపిల్లికం ఉపాదాయ న హింసే న హనేయ్య న పాణిలేడ్డుదణ్డాదీహిపి విహేఠేయ్య. పరస్స హి అత్తనా కతే దుక్ఖే తం తతో సఙ్కమన్తం వియ కాలన్తరే అత్తని సన్దిస్సతి. అయఞ్హి కమ్మానం ధమ్మతాతి.

పఠమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.