౨. అప్పాయుకసుత్తవణ్ణనా

౪౨. దుతియే అచ్ఛరియం, భన్తేతి ఇదమ్పి మేఘియసుత్తే వియ గరహణచ్ఛరియవసేన వేదితబ్బం. యావ అప్పాయుకాతి యత్తకం పరిత్తాయుకా, అతిఇత్తరజీవితాతి అత్థో. సత్తాహజాతేతి సత్తాహేన జాతో సత్తాహజాతో. తస్మిం సత్తాహజాతే, జాతస్స సత్తమే అహనీతి అత్థో. తుసితం కాయం ఉపపజ్జీతి తుసితం దేవనికాయం పటిసన్ధిగ్గహణవసేన ఉపపజ్జి.

ఏకదివసం కిర థేరో పచ్ఛాభత్తం దివాట్ఠానే నిసిన్నో లక్ఖణానుబ్యఞ్జనప్పటిమణ్డితం సోభగ్గప్పత్తం దస్సనానుత్తరియభూతం భగవతో రూపకాయసిరిం మనసి కరిత్వా, ‘‘అహో బుద్ధానం రూపకాయసమ్పత్తి దస్సనీయా సమన్తపాసాదికా మనోహరా’’తి ఉళారం పీతిసోమనస్సం పటిసంవేదేన్తో ఏవం చిన్తేసి – ‘‘విజాతమాతుయా నామ విరూపోపి పుత్తో సురూపో వియ మనాపో హోతి, సచే పన బుద్ధానం మాతా మహామాయా దేవీ ధరేయ్య, కీదిసం ను ఖో తస్సా భగవతో రూపదస్సనే పీతిసోమనస్సం ఉప్పజ్జేయ్య, మహాజాని ఖో మయ్హం మహామాతు దేవియా, యా సత్తాహజాతే భగవతి కాలకతా’’తి. ఏవం పన చిన్తేత్వా భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా అత్తనో పరివితక్కితం ఆరోచేన్తో తస్సా కాలకిరియం గరహన్తో ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే’’తిఆదిమాహ.

కేచి పనాహు – ‘‘మహాపజాపతి గోతమీ భగవన్తం మహతా ఆయాసేన పబ్బజ్జం యాచిత్వాపి పటిక్ఖిత్తా, మయా పన ఉపాయేన యాచితో భగవా అట్ఠగరుధమ్మప్పటిగ్గహణవసేన తస్సా పబ్బజ్జం ఉపసమ్పదఞ్చ అనుజాని, సా తే ధమ్మే పటిగ్గహేత్వా లద్ధపబ్బజ్జూపసమ్పదా భగవతో దుతియం పరిసం ఉప్పాదేత్వా చతుత్థాయ పరిసాయ పచ్చయో అహోసి. సచే పన భగవతో జనేత్తి మహామాయా దేవీ ధరేయ్య, ఏవమేతా చుభోపి ఖత్తియభగినియో ఏకతో హుత్వా ఇమం సాసనం సోభేయ్యుం, భగవా చ మాతరి బహుమానేన మాతుగామస్స సాసనే పబ్బజ్జం ఉపసమ్పదఞ్చ సుఖేనేవ అనుజానేయ్య, అప్పాయుకతాయ పనస్సా కసిరేన నిప్ఫన్నమిదన్తి ఇమినా అధిప్పాయేన థేరో భగవతో సన్తికే ‘అచ్ఛరియం, భన్తే’తిఆదిమాహా’’తి. తం అకారణం. భగవా హి మాతుయా వా అఞ్ఞస్స వా మాతుగామస్స అత్తనో సాసనే పబ్బజ్జం అనుజానన్తో గరుకంయేవ కత్వా అనుజానాతి, న లహుకం చిరట్ఠితికామతాయాతి.

అపరే పనాహు – ‘‘దసబలచతువేసారజ్జాదికే అనఞ్ఞసాధారణే అనన్తాపరిమాణే బుద్ధగుణే థేరో మనసి కరిత్వా యా ఏవం మహానుభావం నామ లోకే అగ్గపుగ్గలం సత్థారం కుచ్ఛినా దస మాసే పరిహరి, సా బుద్ధమాతా కస్సచి పరిచారికా భవిస్సతీతి అయుత్తమిదం. కస్మా? సత్థు గుణానుచ్ఛవికమేవేతం, యదిదం సత్తాహజాతే భగవతి జనేత్తి కాలం కరోతి, కాలకతా చ తుసితేసు ఉప్పజ్జతీతి అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతో హుత్వా తం అత్తనో వితక్కుప్పాదనం భగవతో ఆరోచేన్తో ‘అచ్ఛరియం, భన్తే’తిఆదివచనం అవోచా’’తి.

సత్థా పన యస్మా సత్తాహజాతేసు బోధిసత్తేసు బోధిసత్తమాతు కాలకిరియా ధమ్మతా సిద్ధా, తస్మా తం ధమ్మతం పరిదీపేన్తో ‘‘ఏవమేతం, ఆనన్దా’’తిఆదిమాహ. సా పనాయం ధమ్మతా యస్మా యథా సబ్బే బోధిసత్తా పారమియో పూరేత్వా తుసితపురే నిబ్బత్తిత్వా తత్థ యావతాయుకం ఠత్వా ఆయుపరియోసానే దససహస్సచక్కవాళదేవతాహి సన్నిపతిత్వా అభిసమ్బోధిం పత్తుం మనుస్సలోకే పటిసన్ధిగ్గహణాయ అజ్ఝేసితా కాలదీపదేసకులాని వియ జనేత్తియా ఆయుపరిమాణమ్పి ఓలోకేత్వా పటిసన్ధిం గణ్హన్తి, అయమ్పి భగవా బోధిసత్తభూతో తథేవ తుసితపురే ఠితో పఞ్చ మహావిలోకనాని విలోకేన్తో సత్తదివసాధికదసమాసపరిమాణం మాతుయా ఆయుపరిమాణం పరిచ్ఛిన్దిత్వా ‘‘అయం మమ పటిసన్ధిగ్గహణస్స కాలో, ఇదాని ఉప్పజ్జితుం వట్టతీ’’తి ఞత్వావ పటిసన్ధిం అగ్గహేసి, తస్మా సబ్బబోధిసత్తానం ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణవసేనేవ వేదితబ్బం. తేనాహ భగవా – ‘‘అప్పాయుకా హి, ఆనన్ద, బోధిసత్తమాతరో హోన్తీ’’తిఆది.

తత్థ కాలం కరోన్తీతి యథావుత్తఆయుపరిక్ఖయేనేవ కాలం కరోన్తి, న విజాతపచ్చయా. చరిమత్తభావేహి బోధిసత్తేహి వసితట్ఠానం చేతియఘరసదిసం హోతి, న అఞ్ఞేసం పరిభోగారహం, న చ సక్కా బోధిసత్తమాతరం అపనేత్వా అఞ్ఞం అగ్గమహేసిట్ఠానే ఠపేతున్తి తత్తకం ఏవ బోధిసత్తమాతు ఆయుప్పమాణం హోతి, తస్మా తదా కాలం కరోన్తి. ఇమమేవ హి అత్థం సన్ధాయ మహాబోధిసత్తా పఞ్చమం మహావిలోకనం కరోన్తి.

కతరస్మిం పన వయే కాలం కరోన్తీతి? మజ్ఝిమవయే. పఠమవయస్మిఞ్హి సత్తానం అత్తభావే ఛన్దరాగో బలవా హోతి, తేన తదా సఞ్జాతగబ్భా ఇత్థియో యేభుయ్యేన గబ్భం అనురక్ఖితుం న సక్కోన్తి. గణ్హేయ్యుం చే, గబ్భో బహ్వాబాధో హోతి. మజ్ఝిమవయస్స పన ద్వే కోట్ఠాసే అతిక్కమిత్వా తతియకోట్ఠాసే వత్థు విసదం హోతి, విసదే వత్థుమ్హి నిబ్బత్తదారకా అరోగా హోన్తి, తస్మా బోధిసత్తమాతరో పఠమవయే సమ్పత్తిం అనుభవిత్వా మజ్ఝిమవయస్స తతియకోట్ఠాసే విజాయిత్వా కాలం కరోన్తీతి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ఏతం బోధిసత్తమాతు అఞ్ఞేసఞ్చ సబ్బసత్తానం అత్తభావే ఆయుస్స మరణపరియోసానతం విదిత్వా తదత్థవిభావనముఖేన అనవజ్జప్పటిపత్తియం ఉస్సాహదీపకం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ యే కేచీతి అనియమనిద్దేసో. భూతాతి నిబ్బత్తా. భవిస్సన్తీతి అనాగతే నిబ్బత్తిస్సన్తి. వాసద్దో వికప్పత్థో, అపిసద్దో సమ్పిణ్డనత్థో. తేన నిబ్బత్తమానేపి సఙ్గణ్హాతి. ఏత్తావతా అతీతాదివసేన తియద్ధపరియాపన్నే సత్తే అనవసేసతో పరియాదియతి. అపిచ గబ్భసేయ్యకసత్తా గబ్భతో నిక్ఖన్తకాలతో పట్ఠాయ భూతా నామ, తతో పుబ్బే భవిస్సన్తి నామ. సంసేదజూపపాతికా పటిసన్ధిచిత్తతో పరతో భూతా నామ, తతో పుబ్బే ఉప్పజ్జితబ్బభవవసేన భవిస్సన్తి నామ. సబ్బేపి వా పచ్చుప్పన్నభవవసేన భూతా నామ, ఆయతిం పునబ్భవవసేన భవిస్సన్తి నామ. ఖీణాసవా భూతా నామ. తే హి భూతా ఏవ, న పున భవిస్సన్తీతి, తదఞ్ఞే భవిస్సన్తి నామ.

సబ్బే గమిస్సన్తి పహాయ దేహన్తి సబ్బే యథావుత్తభేదా సబ్బభవయోనిగతివిఞ్ఞాణట్ఠితిసత్తావాసాదివసేన అనేకభేదభిన్నా సత్తా దేహం అత్తనో సరీరం పహాయ నిక్ఖిపిత్వా పరలోకం గమిస్సన్తి, అసేక్ఖా పన నిబ్బానం. ఏత్థ కోచి అచవనధమ్మో నామ నత్థీతి దస్సేతి. తం సబ్బజానిం కుసలో విదిత్వాతి తదేతం సబ్బస్స సత్తస్స జానిం హానిం మరణం, సబ్బస్స వా సత్తస్స జానిం వినాసం పభఙ్గుతం కుసలో పణ్డితజాతికో మరణానుస్సతివసేన అనిచ్చతామనసికారవసేన వా జానిత్వా. ఆతాపియో బ్రహ్మచరియం చరేయ్యాతి విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో ఆతాపియసఙ్ఖాతేన వీరియేన సమన్నాగతత్తా ఆతాపియో చతుబ్బిధసమ్మప్పధానవసేన ఆరద్ధవీరియో అనవసేసమరణసమతిక్కమనూపాయం మగ్గబ్రహ్మచరియం చరేయ్య, పటిపజ్జేయ్యాతి అత్థో.

దుతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.