౭. సక్కుదానసుత్తవణ్ణనా

౨౭. సత్తమే సత్తాహం ఏకపల్లఙ్కేన నిసిన్నో హోతి అఞ్ఞతరం సమాధిం సమాపజ్జిత్వాతి ఏత్థ కేచి తావ ఆహు ‘‘అరహత్తఫలసమాధి ఇధ ‘అఞ్ఞతరో సమాధీ’తి అధిప్పేతో’’తి. తఞ్హి సో ఆయస్మా బహులం సమాపజ్జతి దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారత్థం, పహోతి చ సత్తాహమ్పి ఫలసమాపత్తియా వీతినామేతుం. తథా హి భగవతా –

‘‘అహం, భిక్ఖవే, యావదే ఆకఙ్ఖామి వివిచ్చేవ కామేహి, వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి…పే… విహరామి. కస్సపోపి, భిక్ఖవే, యావదే ఆకఙ్ఖతి వివిచ్చేవ కామేహి…పే… విహరతీ’’తి (సం. ని. ౨.౧౫౨) –

ఆదినా నవానుపుబ్బవిహారఛళభిఞ్ఞాదిభేదే ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే అత్తనా సమసమట్ఠానే ఠపితో, న చేత్థ ‘‘యది ఏవం థేరో యమకపాటిహారియమ్పి కరేయ్యా’’తి వత్తబ్బం సావకసాధారణానంయేవ ఝానాదీనం అధిప్పేతత్తాతి.

పోరాణా పనాహు – అఞ్ఞతరం సమాధిం సమాపజ్జిత్వాతి నిరోధసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా. కథం పన నిరోధసమాపత్తి సమాధీతి వుత్తా? సమాధానట్ఠేన. కో పనాయం సమాధానట్ఠో? సమ్మదేవ ఆధాతబ్బతా. యా హి ఏసా పచ్చనీకధమ్మేహి అకమ్పనీయా బలప్పత్తియా సమథబలం విపస్సనాబలన్తి ఇమేహి ద్వీహి బలేహి, అనిచ్చదుక్ఖానత్తనిబ్బిదావిరాగనిరోధపటినిస్సగ్గవివట్టానుపస్సనా చత్తారి మగ్గఞాణాని చత్తారి చ ఫలఞాణానీతి ఇమేసం సోళసన్నం ఞాణానం వసేన సోళసహి ఞాణచరియాహి, పఠమజ్ఝానసమాధిఆదయో అట్ఠ సమాధీ ఏకజ్ఝం కత్వా గహితో తేసం ఉపచారసమాధి చాతి ఇమేసం నవన్నం సమాధీనం వసేన నవహి సమాధిచరియాహి కాయసఙ్ఖారో వచీసఙ్ఖారో చిత్తసఙ్ఖారోతి ఇమేసం తిణ్ణం సఙ్ఖారానం తత్థ తత్థ పటిప్పస్సద్ధియా తథా విహరితుకామేన యథావుత్తేసు ఠానేసు వసీభావప్పత్తేన అరహతా అనాగామినా వా యథాధిప్పేతం కాలం చిత్తచేతసికసన్తానస్స సమ్మదేవ అప్పవత్తి ఆధాతబ్బా, తస్సా తథా సమాధాతబ్బతా ఇధ సమాధానట్ఠో, తేనాయం విహారో సమాధీతి వుత్తో, న అవిక్ఖేపట్ఠేన. ఏతేనస్స సమాపత్తిఅత్థోపి వుత్తోతి వేదితబ్బో. ఇమఞ్హి నిరోధసమాపత్తిం సన్ధాయ పటిసమ్భిదామగ్గే –

‘‘కథం ద్వీహి బలేహి సమన్నాగతత్తా తిణ్ణం సఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా సోళసహి ఞాణచరియాహి నవహి సమాధిచరియాహి వసీభావతాయ సఞ్ఞానిరోధసమాపత్తియా ఞాణ’’న్తి (పటి. మ. ౧.౮౩) –

పుచ్ఛిత్వా ‘‘ద్వీహి బలేహీ’’తి ద్వే బలాని సమథబలం విపస్సనాబలన్తి విత్థారో. సాయం నిరోధసమాపత్తికథా విసుద్ధిమగ్గే (విసుద్ధి. ౨.౮౬౭ ఆదయో) సంవణ్ణితావ. కస్మా పనాయం థేరో ఫలసమాపత్తిం అసమాపజ్జిత్వా నిరోధం సమాపజ్జి? సత్తేసు అనుకమ్పాయ. అయఞ్హి మహాథేరో సబ్బాపి సమాపత్తియో వళఞ్జేతి, సత్తానుగ్గహేన పన యేభుయ్యేన నిరోధం సమాపజ్జతి. తఞ్హి సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠితస్స కతో అప్పకోపి సక్కారో విసేసతో మహప్ఫలో మహానిసంసో హోతీతి.

వుట్ఠాసీతి అరహత్తఫలచిత్తుప్పత్తియా వుట్ఠాసి. నిరోధం సమాపన్నో హి అరహా చే అరహత్తఫలస్స, అనాగామీ చే అనాగామిఫలస్స ఉప్పాదేన వుట్ఠితో నామ హోతి.

తేన ఖో పన సమయేన సక్కో దేవానమిన్దో ఆయస్మతో మహాకస్సపస్స పిణ్డపాతం దాతుకామో హోతీతి కథం తస్స దాతుకామతా జాతా? యాని ‘‘తాని పఞ్చమత్తాని దేవతాసతానీ’’తి వుత్తాని, తా సక్కస్స దేవరఞ్ఞో పరిచారికా కకుటపాదినియో పుబ్బే ‘‘అయ్యో మహాకస్సపో రాజగహం పిణ్డాయ పవిసతి, గచ్ఛథ థేరస్స దానం దేథా’’తి సక్కేన పేసితా ఉపగన్త్వా దిబ్బాహారం దాతుకామా ఠితా థేరేన పటిక్ఖిత్తా దేవలోకమేవ గతా. ఇదాని పురిమప్పటిక్ఖేపం చిన్తేత్వా ‘‘కదాచి గణ్హేయ్యా’’తి సమాపత్తితో వుట్ఠితస్స థేరస్స దానం దాతుకామా సక్కస్స అనారోచేత్వా సయమేవ ఆగన్త్వా దిబ్బభోజనాని ఉపనేన్తియో పురిమనయేనేవ థేరేన పటిక్ఖిత్తా దేవలోకం గన్త్వా సక్కేన ‘‘కహం గతత్థా’’తి పుట్ఠా తమత్థం ఆరోచేత్వా ‘‘దిన్నో వో థేరస్స పిణ్డపాతో’’తి సక్కేన వుత్తే ‘‘గణ్హితుం న ఇచ్ఛతీ’’తి. ‘‘కిం కథేసీ’’తి? ‘‘‘దుగ్గతానం సఙ్గహం కరిస్సామీ’తి ఆహ, దేవా’’తి. ‘‘తుమ్హే కేనాకారేన గతా’’తి? ‘‘ఇమినావ, దేవా’’తి. సక్కో ‘‘తుమ్హాదిసియో థేరస్స పిణ్డపాతం కిం దస్సన్తీ’’తి? సయం దాతుకామో, జరాజిణ్ణో ఖణ్డదన్తో పలితకేసో ఓభగ్గసరీరో మహల్లకో తన్తవాయో హుత్వా, సుజమ్పి అసురధీతరం తథారూపిమేవ మహల్లికం కత్వా, ఏకం పేసకారవీథిం మాపేత్వా తన్తం పసారేన్తో అచ్ఛి, సుజా తసరం పూరేతి. తేన వుత్తం – ‘‘తేన ఖో పన సమయేన సక్కో దేవానమిన్దో…పే… తసరం పూరేతీ’’తి.

తత్థ తన్తం వినాతీతి పసారితతన్తం వినన్తో వియ హోతి. తసరం పూరేతీతి తసరవట్టిం వడ్ఢేన్తీ వియ. యేన సక్కస్స దేవానమిన్దస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమీతి థేరో నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ ‘‘దుగ్గతజనసఙ్గహం కరిస్సామీ’’తి నగరాభిముఖో గచ్ఛన్తో బహినగరే సక్కేన మాపితం పేసకారవీథిం పటిపజ్జిత్వా ఓలోకేన్తో అద్దస ఓలుగ్గవిలుగ్గజిణ్ణసాలం తత్థ చ తే జాయమ్పతికే యథావుత్తరూపే తన్తవాయకమ్మం కరోన్తే దిస్వా చిన్తేసి – ‘‘ఇమే మహల్లకకాలేపి కమ్మం కరోన్తి. ఇమస్మిం నగరే ఇమేహి దుగ్గతతరా నత్థి మఞ్ఞే. ఇమేహి దిన్నం సాకమత్తమ్పి గహేత్వా ఇమేసం సఙ్గహం కరిస్సామీ’’తి. సో తేసం గేహాభిముఖో అగమాసి. సక్కో తం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా సుజం ఆహ – ‘‘భద్దే, మయ్హం అయ్యో ఇతో ఆగచ్ఛతి, తం త్వం అపస్సన్తీ వియ తుణ్హీ హుత్వా నిసీద. ఖణేనేవ వఞ్చేత్వా పిణ్డపాతం దస్సామా’’తి థేరో గన్త్వా గేహద్వారే అట్ఠాసి. తేపి అపస్సన్తా వియ అత్తనో కమ్మమేవ కరోన్తా థోకం ఆగమయింసు. అథ సక్కో ‘‘గేహద్వారే ఠితో ఏకో థేరో వియ ఖాయతి, ఉపధారేహి తావా’’తి ఆహ. ‘‘తుమ్హే గన్త్వా ఉపధారేథ, సామీ’’తి. సో గేహా నిక్ఖమిత్వా థేరం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా ఉభోహి హత్థేహి జణ్ణుకాని ఓలుమ్బిత్వా నిత్థునన్తో ఉట్ఠాయ ‘‘కతరత్థేరో ను ఖో అయ్యో’’తి థోకం ఓసక్కిత్వా ‘‘అక్ఖీని మే ధూమాయన్తీ’’తి వత్వా నలాటే హత్థం ఠపేత్వా ఉద్ధం ఉల్లోకేత్వా ‘‘అహో దుక్ఖం అయ్యో నో మహాకస్సపత్థేరోవ చిరస్సం మే కుటిద్వారం ఆగతో. అత్థి ను ఖో కిఞ్చి గేహే’’తి ఆహ. సుజా థోకం ఆకులా వియ హుత్వా ‘‘అత్థి, సామీ’’తి పటివచనం అదాసి. సక్కో, ‘‘భన్తే, లూఖం వా పణీతం వాతి అచిన్తేత్వా సఙ్గహం నో కరోథా’’తి పత్తం గణ్హి. థేరో పత్తం దేన్తో ‘‘ఇమేసం ఏవ దుగ్గతానం జరాజిణ్ణానం మయా సఙ్గహో కాతబ్బో’’తి చిన్తేసి. సో అన్తో పవిసిత్వా ఘటిఓదనం నామ ఘటితో ఉద్ధరిత్వా, పత్తం పూరేత్వా, థేరస్స హత్థే ఠపేసి. తేన వుత్తం – ‘‘అద్దసా ఖో సక్కో దేవానమిన్దో…పే… అదాసీ’’తి.

తత్థ ఘటియాతి భత్తఘటితో. ‘‘ఘటిఓదన’’న్తిపి పాఠో, తస్స ఘటిఓదనం నామ దేవానం కోచి ఆహారవిసేసోతి అత్థం వదన్తి. ఉద్ధరిత్వాతి కుతోచి భాజనతో ఉద్ధరిత్వా. అనేకసూపో సో ఏవ ఆహారో పత్తే పక్ఖిపిత్వా థేరస్స హత్థే ఠపనకాలే కపణానం ఉపకప్పనకలూఖాహారో వియ పఞ్ఞాయిత్థ, హత్థే ఠపితమత్తే పన అత్తనో దిబ్బసభావేనేవ అట్ఠాసి. అనేకసూపోతి ముగ్గమాసాదిసూపేహి చేవ ఖజ్జవికతీహి చ అనేకవిధసూపో. అనేకబ్యఞ్జనోతి నానావిధఉత్తరిభఙ్గో. అనేకరసబ్యఞ్జనోతి అనేకేహి సూపేహి చేవ బ్యఞ్జనేహి చ మధురాదిమూలరసానఞ్చేవ సమ్భిన్నరసానఞ్చ అభిబ్యఞ్జకో, నానగ్గరససూపబ్యఞ్జనోతి అత్థో.

సో కిర పిణ్డపాతో థేరస్స హత్థే ఠపితకాలే రాజగహనగరం అత్తనో దిబ్బగన్ధేన అజ్ఝోత్థరి, తతో థేరో చిన్తేసి – ‘‘అయం పురిసో అప్పేసక్ఖో, పిణ్డపాతో అతివియ పణీతో సక్కస్స భోజనసదిసో. కో ను ఖో ఏసో’’తి? అథ నం ‘‘సక్కో’’తి ఞత్వా ఆహ – ‘‘భారియం తే, కోసియ, కమ్మం కతం దుగ్గతానం సమ్పత్తిం విలుమ్పన్తేన, అజ్జ మయ్హం దానం దత్వా కోచిదేవ దుగ్గతో సేనాపతిట్ఠానం వా సేట్ఠిట్ఠానం వా లభేయ్యా’’తి. ‘‘కో మయా దుగ్గతతరో అత్థి, భన్తే’’తి? ‘‘కథం త్వం దుగ్గతో దేవరజ్జసిరిం అనుభవన్తో’’తి? ‘‘భన్తే, ఏవం నామేతం, మయా పన అనుప్పన్నే బుద్ధే కల్యాణకమ్మం కతం, బుద్ధుప్పాదే పన వత్తమానే పుఞ్ఞకమ్మం కత్వా చూళరథదేవపుత్తో మహారథదేవపుత్తో అనేకవణ్ణదేవపుత్తోతి ఇమే తయో దేవపుత్తా మమాసన్నట్ఠానే నిబ్బత్తా మహాతేజవన్తతరా. అహం తేసు దేవపుత్తేసు ‘నక్ఖత్తం కీళిస్సామా’తి పరిచారికాయో గహేత్వా అన్తరవీథిం ఓతిణ్ణేసు పలాయిత్వా గేహం పవిసామి. తేసఞ్హి సరీరతో తేజో మమ సరీరం ఓత్థరతి, మమ సరీరతో తేజో తేసం సరీరం న ఓత్థరతి. కో మయా దుగ్గతతరో, భన్తే’’తి? ‘‘ఏవం సన్తేపి ఇతో పట్ఠాయ మయ్హం మా ఏవం వఞ్చేత్వా దానమదాసీ’’తి. ‘‘వఞ్చేత్వా తుమ్హాకం దానే దిన్నే మయ్హం కుసలం అత్థి నత్థీ’’తి? ‘‘అత్థి, ఆవుసో’’తి. ‘‘ఏవం సన్తే కుసలకరణం నామ మయ్హం భారో, భన్తే’’తి వత్వా థేరం వన్దిత్వా సుజం ఆదాయ థేరం పదక్ఖిణం కత్వా, వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వా ‘‘అహో దానం పరమదానం, కస్సపే సుప్పతిట్ఠిత’’న్తి తిక్ఖత్తుం ఉదానం ఉదానేసి. తేన వుత్తం ‘‘అథ ఖో ఆయస్మతో మహాకస్సపస్స ఏతదహోసీ’’తిఆది.

తత్థ కోసియాతి సక్కం దేవానమిన్దం గోత్తేన ఆలపతి. పుఞ్ఞేన అత్థోతి పుఞ్ఞేన పయోజనం. అత్థీతి వచనసేసో. వేహాసం అబ్భుగ్గన్త్వాతి పథవితో వేహాసం అభిఉగ్గన్త్వా. ఆకాసే అన్తలిక్ఖేతి ఆకాసమేవ పరియాయసద్దేన అన్తలిక్ఖేతి వదన్తి. అథ వా అన్తలిక్ఖసఙ్ఖాతే ఆకాసే న కసిణుగ్ఘాటిమాదిఆకాసేతి విసేసేన్తో వదతి. అహో దానన్తి ఏత్థ అహోతి అచ్ఛరియత్థే నిపాతో. సక్కో హి దేవానమిన్దో, ‘‘యస్మా నిరోధా వుట్ఠితస్స అయ్యస్స మహాకస్సపత్థేరస్స సక్కచ్చం సహత్థేన చిత్తీకత్వా అనపవిద్ధం కాలేన పరేసం అనుపహచ్చ, సమ్మాదిట్ఠిం పురక్ఖత్వా ఇదమీదిసం మయా దిబ్బభోజనదానం దిన్నం, తస్మా ఖేత్తసమ్పత్తి దేయ్యధమ్మసమ్పత్తి చిత్తసమ్పత్తీతి, తివిధాయపి సమ్పత్తియా సమన్నాగతత్తా సబ్బఙ్గసమ్పన్నం వత మయా దానం పవత్తిత’’న్తి అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతో తదా అత్తనో హదయబ్భన్తరగతం పీతిసోమనస్సం సముగ్గిరన్తో ‘‘అహో దాన’’న్తి వత్వా తస్స దానస్స వుత్తనయేన ఉత్తమదానభావం ఖేత్తఙ్గతభావఞ్చ పకాసేన్తో ‘‘పరమదానం కస్సపే సుప్పతిట్ఠిత’’న్తి ఉదానం ఉదానేసి.

ఏవం పన సక్కస్స ఉదానేన్తస్స భగవా విహారే ఠితోయేవ దిబ్బసోతేన సద్దం సుత్వా ‘‘పస్సథ, భిక్ఖవే, సక్కం దేవానమిన్దం ఉదానం ఉదానేత్వా ఆకాసేన గచ్ఛన్త’’న్తి భిక్ఖూనం వత్వా తేహి ‘‘కిం పన, భన్తే, తేన కత’’న్తి పుట్ఠో ‘‘మమ పుత్తస్స కస్సపస్స వఞ్చేత్వా దానం అదాసి, తేన చ అత్తమనో ఉదానేసీ’’తి ఆహ. తేన వుత్తం ‘‘అస్సోసి ఖో భగవా దిబ్బాయ సోతధాతుయా’’తిఆది.

తత్థ దిబ్బాయ సోతధాతుయాతి దిబ్బసదిసత్తా దిబ్బా. దేవతానఞ్హి సుచరితకమ్మనిబ్బత్తా పిత్తసేమ్హరుహిరాదీహి అపలిబుద్ధా ఉపక్కిలేసవినిముత్తతాయ దూరేపి ఆరమ్మణం గహేతుం సమత్థా దిబ్బపసాదసోతధాతు హోతి. అయఞ్చాపి భగవతో వీరియభావనాబలనిబ్బత్తా ఞాణమయా సోతధాతు తాదిసా ఏవాతి దిబ్బసదిసత్తా దిబ్బా. అపి చ దిబ్బవిహారవసేన పటిలద్ధత్తా అత్తనా చ దిబ్బవిహారసన్నిస్సితత్తాపి దిబ్బా. సవనట్ఠేన చ సభావధారణట్ఠేన చ సోతధాతు, సోతధాతుయాపి కిచ్చకరణేన సోతధాతు వియాతి సోతధాతు, తాయ దిబ్బాయ సోతధాతుయా. విసుద్ధాయాతి పరిసుద్ధాయ నిరుపక్కిలేసాయ. అతిక్కన్తమానుసికాయాతి మనుస్సూపచారం అతిక్కమిత్వా సద్దస్సవనేన మానుసికమంససోతధాతుం అతిక్కమిత్వా ఠితాయ.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి ‘‘సమ్మాపటిపత్తియా గుణవిసేసే పతిట్ఠితం పురిసాతిసయం దేవాపి మనుస్సాపి ఆదరజాతా అతివియ పిహయన్తీ’’తి ఇమమత్థం విదిత్వా తదత్థదీపనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్ర పిణ్డపాతికఙ్గసఙ్ఖాతం ధుతఙ్గం సమాదాయ తస్స పరిపూరణేన పిణ్డపాతికస్స. నను చాయం గాథా ఆయస్మన్తం మహాకస్సపం నిమిత్తం కత్వా భాసితా, థేరో చ సబ్బేసం ధుతవాదానం అగ్గో తేరసధుతఙ్గధరో, సో కస్మా ఏకేనేవ ధుతఙ్గేన కిత్తితోతి? అట్ఠుప్పత్తివసేనాయం నిద్దేసో. అథ వా దేసనామత్తమేతం, ఇమినా దేసనాసీసేన సబ్బేపిస్స ధుతఙ్గా వుత్తాతి వేదితబ్బా. అథ వా ‘‘యథాపి భమరో పుప్ఫ’’న్తి (ధ. ప. ౪౯) గాథాయ వుత్తనయేన పరమప్పిచ్ఛతాయ కులానుద్దయతాయ చస్స సబ్బం పిణ్డపాతికవత్తం అక్ఖణ్డేత్వా తత్థ సాతిసయం పటిపత్తియా పకాసనత్థం ‘‘పిణ్డపాతికస్సా’’తి వుత్తం. పిణ్డపాతికస్సాతి చ పిహయన్తీతి పదం అపేక్ఖిత్వా సమ్పదానవచనం, తం ఉపయోగత్థే దట్ఠబ్బం. అత్తభరస్సాతి ‘‘అప్పాని చ తాని సులభాని అనవజ్జానీ’’తి (అ. ని. ౪.౨౭; ఇతివు. ౧౦౧) ఏవం వుత్తేహి అప్పానవజ్జసులభరూపేహి చతూహి పచ్చయేహి అత్తానమేవ భరన్తస్స. అనఞ్ఞపోసినోతి ఆమిససఙ్గణ్హనేన అఞ్ఞే సిస్సాదికే పోసేతుం అనుస్సుక్కతాయ అనఞ్ఞపోసినో. పదద్వయేనస్స కాయపరిహారికేన చీవరేన కుచ్ఛిపరిహారికేన పిణ్డపాతేన విచరణతో సల్లహుకవుత్తితం సుభరతం పరమఞ్చ సన్తుట్ఠిం దస్సేతి. అథ వా అత్తభరస్సాతి ఏకవచనిచ్ఛాయ అత్తభావసఙ్ఖాతం ఏకంయేవ ఇమం అత్తానం భరతి, న ఇతో పరం అఞ్ఞన్తి అత్తభరో, తతో ఏవ అత్తనా అఞ్ఞస్స పోసేతబ్బస్స అభావతో అనఞ్ఞపోసీ, తస్స అత్తభరస్స అనఞ్ఞపోసినో. పదద్వయేనపి ఖీణాసవభావేన ఆయతిం అనాదానతం దస్సేతి.

దేవా పిహయన్తి…పే… సతీమతోతి తం అగ్గఫలాధిగమేన సబ్బకిలేసదరథపరిళాహానం వూపసమేన పటిప్పస్సద్ధియా ఉపసన్తం, సతివేపుల్లప్పత్తియా నిచ్చకాలం సతోకారితాయ సతిమన్తం, తతో ఏవ ఇట్ఠానిట్ఠాదీసు తాదిలక్ఖణప్పత్తం ఖీణాసవం సక్కాదయో దేవా పిహయన్తి పత్థేన్తి, తస్స సీలాదిగుణవిసేసేసు బహుమానం ఉప్పాదేన్తా ఆదరం జనేన్తి, పగేవ మనుస్సాతి.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.