౯. విసాఖాసుత్తవణ్ణనా

౧౯. నవమే పుబ్బారామేతి సావత్థియా పాచీనదిసాభాగే అనురాధపురస్స ఉత్తమదేవీవిహారసదిసే ఠానే కారితే ఆరామే. మిగారమాతుపాసాదేతి మిగారమాతుయా పాసాదే.

తత్రాయం అనుపుబ్బికథా – అతీతే సతసహస్సకప్పమత్థకే పదుముత్తరదసబలం ఏకా ఉపాసికా అఞ్ఞతరం ఉపాసికం అత్తనో అగ్గుపట్ఠాయికట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా భగవన్తం నిమన్తేత్వా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసతసహస్సస్స దానం దత్వా భగవతో నిపచ్చకారం కత్వా ‘‘అనాగతే తుమ్హాదిసస్స బుద్ధస్స అగ్గుపట్ఠాయికా భవేయ్య’’న్తి పత్థనం అకాసి. సా కప్పసతసహస్సం దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సంసరిత్వా అమ్హాకం భగవతో కాలే భద్దియనగరే మేణ్డకసేట్ఠిపుత్తస్స ధనఞ్జయసేట్ఠినో గేహే సుమనదేవియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి. జాతకాలే చస్సా విసాఖాతి నామం అకంసు. సా యదా భగవా భద్దియనగరం అగమాసి, తదా పఞ్చహి దారికాసతేహి సద్ధిం భగవతో పచ్చుగ్గమనం కత్వా పఠమదస్సనేనేవ సోతాపన్నా అహోసి.

అపరభాగే సావత్థియం మిగారసేట్ఠిపుత్తస్స పుణ్ణవడ్ఢనకుమారస్స గేహం గతా, తత్థ నం ససురో మిగారసేట్ఠి ఉపకారవసేన మాతుట్ఠానే ఠపేసి. తస్మా మిగారమాతాతి వుచ్చతి. సా అత్తనో మహల్లతాపసాధనం విస్సజ్జేత్వా నవకోటీహి భగవతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ వసనత్థాయ కరీసమత్తే భూమిభాగే ఉపరిభూమియం పఞ్చగబ్భసతాని హేట్ఠాభూమియం పఞ్చగబ్భసతానీతి గబ్భసహస్సేహి పటిమణ్డితం పాసాదం కారేసి. తేన వుత్తం ‘‘మిగారమాతుపాసాదే’’తి.

కోచిదేవ అత్థోతి కిఞ్చిదేవ పయోజనం. రఞ్ఞేతి రాజిని. పటిబద్ధోతి ఆయత్తో. విసాఖాయ ఞాతికులతో మణిముత్తాదిరచితం తాదిసం భణ్డజాతం తస్సా పణ్ణాకారత్థాయ పేసితం, తం నగరద్వారప్పత్తం సుఙ్కికా తత్థ సుఙ్కం గణ్హన్తా తదనురూపం అగ్గహేత్వా అతిరేకం గణ్హింసు. తం సుత్వా విసాఖా రఞ్ఞో తమత్థం నివేదేతుకామా పతిరూపపరివారేన రాజనివేసనం అగమాసి, తస్మిం ఖణే రాజా మల్లికాయ దేవియా సద్ధిం అన్తేపురం గతో హోతి. విసాఖా ఓకాసం అలభమానా ‘‘ఇదాని లభిస్సామి, ఇదాని లభిస్సామీ’’తి భోజనవేలం అతిక్కమిత్వా ఛిన్నభత్తా హుత్వా పక్కామి. ఏవం ద్వీహతీహం గన్త్వాపి ఓకాసం న లభియేవ. ఇతి రాజా అనివేదితోపి తస్స అత్థవినిచ్ఛయస్స ఓకాసాకరణేన ‘‘యథాధిప్పాయం న తీరేతీ’’తి వుత్తో. తత్థ యథాధిప్పాయన్తి అధిప్పాయానురూపం. న తీరేతీతి న నిట్ఠాపేతి. మహాఉపాసికాయ హి రాజాయత్తసుఙ్కమేవ రఞ్ఞో దత్వా ఇతరం విస్సజ్జాపేతుం అధిప్పాయో, సో రఞ్ఞా న దిట్ఠత్తా ఏవ న తీరితో. హన్దాతి వోస్సగ్గత్థే నిపాతో. దివా దివస్సాతి దివసస్స దివా, మజ్ఝన్హికే కాలేతి అత్థో. కేనచిదేవ కరణీయేన ద్వీహతీహం రాజనివేసనద్వారం గచ్ఛన్తీ తస్స అత్థస్స అనిట్ఠితత్తా నిరత్థకమేవ ఉపసఙ్కమిం, భగవతి ఉపసఙ్కమనమేవ పన దస్సనానుత్తరియాదిప్పటిలాభకారణత్తా సాత్థకన్తి ఏవాహం, భన్తే, ఇమాయ వేలాయ ఇధాగతాతి ఇమమత్థం దస్సేన్తీ మహాఉపాసికా ‘‘ఇధ మే, భన్తే’’తిఆదిమాహ.

ఏతమత్థన్తి ఏతం పరాయత్తతాయ అధిప్పాయాసమిజ్ఝనసఙ్ఖాతం అత్థం విదిత్వా. ఇమం ఉదానన్తి ఇమం పరాధీనాపరాధీనవుత్తీసు ఆదీనవానిసంసపరిదీపకం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ సబ్బం పరవసం దుక్ఖన్తి యం కిఞ్చి అత్థజాతం పయోజనం పరవసం పరాయత్తం అత్తనో ఇచ్ఛాయ నిప్ఫాదేతుం అసక్కుణేయ్యతాయ దుక్ఖం దుక్ఖావహం హోతీతి అత్థో. సబ్బం ఇస్సరియం సుఖన్తి దువిధం ఇస్సరియం లోకియం లోకుత్తరఞ్చ. తత్థ లోకియం రాజిస్సరియాది చేవ లోకియజ్ఝానాభిఞ్ఞానిబ్బత్తం చిత్తిస్సరియఞ్చ, లోకుత్తరం మగ్గఫలాధిగమనిమిత్తం నిరోధిస్సరియం. తేసు యం చక్కవత్తిభావపరియోసానం మనుస్సేసు ఇస్సరియం, యఞ్చ సక్కాదీనం తస్మిం తస్మిం దేవనికాయే ఆధిపచ్చభూతం ఇస్సరియం, తదుభయం యదిపి కమ్మానుభావేన యథిచ్ఛితనిప్ఫత్తియా సుఖనిమిత్తతాయ సుఖం, విపరిణామదుక్ఖతాయ పన సబ్బథా దుక్ఖమేవ. తథా అనిచ్చన్తికతాయ లోకియజ్ఝాననిబ్బత్తం చిత్తిస్సరియం, నిరోధిస్సరియమేవ పన లోకధమ్మేహి అకమ్పనీయతో అనివత్తిసభావత్తా చ ఏకన్తసుఖం నామ. యం పనేత్థ సబ్బత్థేవ అపరాధీనతాయ లభతి చిత్తసుఖం, తం సన్ధాయ సత్థా ‘‘సబ్బం ఇస్సరియం సుఖ’’న్తి ఆహ.

సాధారణే విహఞ్ఞన్తీతి ఇదం ‘‘సబ్బం పరవసం దుక్ఖ’’న్తి ఇమస్స పదస్స అత్థవివరణం. అయఞ్హేత్థ అత్థో – సాధారణే పయోజనే సాధేతబ్బే సతి తస్స పరాధీనతాయ యథాధిప్పాయం అనిప్ఫాదనతో ఇమే సత్తా విహఞ్ఞన్తి విఘాతం ఆపజ్జన్తి కిలమన్తి. కస్మా? యోగా హి దురతిక్కమాతి యస్మా కామయోగభవయోగదిట్ఠియోగఅవిజ్జాయోగా అనాదికాలభావితా అనుపచితకుసలసమ్భారేహి పజహితుం అసక్కుణేయ్యతాయ దురతిక్కమా. ఏతేసు దిట్ఠియోగో పఠమమగ్గేన అతిక్కమితబ్బో, కామయోగో తతియమగ్గేన. ఇతరే అగ్గమగ్గేన. ఇతి అరియమగ్గానం దురధిగమనీయత్తా ఇమే యోగా దురతిక్కమా. తస్మా కామయోగాదివసేన ఇచ్ఛితాలాభహేతు సత్తా విహఞ్ఞన్తి, అసాధారణే పన చిత్తిస్సరియే నిరోధిస్సరియే చ సతి న కదాచిపి విఘాతస్స సమ్భవోతి అధిప్పాయో.

అథ వా సబ్బం పరవసన్తి యం అత్తనో అఞ్ఞప్పటిబద్ధవుత్తిసఙ్ఖాతం, తం సబ్బం అనిచ్చసభావతాయ దుక్ఖం. ‘‘యదనిచ్చం తం దుక్ఖ’’న్తి హి వుత్తం. సబ్బం ఇస్సరియన్తి యం సబ్బసఙ్ఖతనిస్సటం ఇస్సరియట్ఠానతాయ ఇస్సరియన్తి లద్ధనామం నిబ్బానం, తం ఉపాదిసేసాదివిభాగం సబ్బం సుఖం. ‘‘నిబ్బానం పరమం సుఖ’’న్తి (ధ. ప. ౨౦౩-౨౦౪) హి వుత్తం. సాధారణేతి ఏవం దుక్ఖసుఖే వవత్థితే ఇమే సత్తా బహుసాధారణే దుక్ఖకారణే నిముగ్గా హుత్వా విహఞ్ఞన్తి. కస్మా? యోగా హి దురతిక్కమాతి యస్మా తే సబ్బత్థ నిముజ్జనస్స హేతుభూతా కామయోగాదయో దురతిక్కమా, తస్మా త్వమ్పి విసాఖే పరాయత్తమత్థం పత్థేత్వా అలభమానా విహఞ్ఞసీతి అధిప్పాయో.

నవమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.