౭. ఏకపుత్తకసుత్తవణ్ణనా

౧౭. సత్తమే ఏకపుత్తకోతి ఏకో పుత్తో, సో చ అనుకమ్పితబ్బట్ఠేన ఏకపుత్తకో, పియాయితబ్బట్ఠేన పియో, మనస్స వడ్ఢనట్ఠేన మనాపో. సరీరసోభాసమ్పత్తియా వా దస్సనీయట్ఠేన పియో, సీలాచారసమ్పత్తియా కల్యాణధమ్మతాయ మనాపో. కలేతి సత్తే ఖేపేతీతి కాలో, మరణం. తం కతో పత్తోతి కాలఙ్కతో, కాలేన వా మచ్చునా కతో నట్ఠో అదస్సనం గతోతి కాలఙ్కతో, మతోతి అత్థో.

సమ్బహులా ఉపాసకాతి సావత్థివాసినో బహూ ఉపాసకా మతపుత్తఉపాసకస్స సహసోకీభావేన యావ ఆళాహనా పచ్ఛతో గన్త్వా మతసరీరస్స కత్తబ్బం కారేత్వా పటినివత్తా యథానివత్థావ ఉదకం ఓతరిత్వా సీసంన్హాతా వత్థాని పీళేత్వా అనోతాపేత్వావ ఏకం నివాసేత్వా ఏకం ఉత్తరాసఙ్గం కత్వా ఉపాసకం పురతో కత్వా ‘‘సోకవినోదనం ధమ్మం సత్థు సన్తికే సోస్సామా’’తి భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు. తేన వుత్తం ‘‘అల్లకేసా’’తిఆది.

తత్థ అల్లవత్థాతి ఉదకేన తిన్తవత్థా. దివా దివస్సాతి దివసస్సపి దివా, మజ్ఝన్హికే కాలేతి అత్థో. యస్మా జానన్తాపి తథాగతా పుచ్ఛన్తి, జానన్తాపి న పుచ్ఛన్తి. కాలం విదిత్వా పుచ్ఛన్తి, కాలం విదిత్వా న పుచ్ఛన్తి, తస్మా జానన్తోయేవ భగవా కథాసముట్ఠాపనత్థం పుచ్ఛన్తో ‘‘కిం ను ఖో తుమ్హే ఉపాసకా’’తిఆదిమాహ. తస్సత్థో – తుమ్హే ఉపాసకా అఞ్ఞేసు దివసేసు మమ సన్తికం ఆగచ్ఛన్తా ఓతాపితసుద్ధవత్థా సాయన్హే ఆగచ్ఛథ, అజ్జ పన అల్లవత్థా అల్లకేసా ఠితమజ్ఝన్హికే కాలే ఇధాగతా, తం కిం కారణన్తి. తేన మయన్తి తేన పుత్తవియోగజనితచిత్తసన్తాపేన బలవసోకాభిభూతతాయ ఏవంభూతా మయం ఇధూపసఙ్కమన్తాతి.

ఏతమత్థం విదిత్వాతి పియవత్థుసమ్భవా సోకదుక్ఖదోమనస్సాదయో, అసతి పియవత్థుస్మిం సబ్బసో ఏతే న సన్తీతి ఏతమత్థం సబ్బాకారతో జానిత్వా తదత్థప్పకాసనం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి.

తత్థ పియరూపస్సాదగధితాసేతి పియసభావేసు రూపక్ఖన్ధాదీసు సుఖవేదనస్సాదేన గధితా పటిబద్ధచిత్తా. గధితాసేతి హి గధితాఇచ్చేవత్థో. సేతి వా నిపాతమత్తం. పియరూపా నామ చక్ఖాదయో పుత్తదారాదయో చ. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం చక్ఖు లోకే …పే… ధమ్మతణ్హా లోకే పియరూపం సాతరూప’’న్తి (చూళని. హేమకమాణవపుచ్ఛానిద్దేస ౫౫).

‘‘ఖేత్తం వత్థుం హిరఞ్ఞం వా, గవస్సం దాసపోరిసం;

థియో బన్ధూ పుథు కామే, యో నరో అనుగిజ్ఝతీ’’తి చ. (సు. ని. ౭౭౫);

తస్మా తేసు పియరూపేసు అస్సాదేన గిద్ధా ముచ్ఛితా అజ్ఝాపన్నాతి అత్థో. కే పన తే పియరూపస్సాదగధితాతి తే దస్సేతి ‘‘దేవకాయా పుథుమనుస్సా చా’’తి, చాతుమహారాజికాదయో బహుదేవసమూహా చేవ జమ్బుదీపకాదికా బహుమనుస్సా చ. అఘావినోతి కాయికచేతసికదుక్ఖేన దుక్ఖితా. పరిజున్నాతి జరారోగాదివిపత్తియా యోబ్బనారోగ్యాదిసమ్పత్తితో పరిహీనా. యథాలాభవసేన వాయమత్థో దేవమనుస్సేసు వేదితబ్బో. అథ వా కామఞ్చేకన్తసుఖసమప్పితానం దేవానం దుక్ఖజరారోగా న సమ్భవన్తి, తదనతివత్తసభావతాయ పన తేపి ‘‘అఘావినో’’తి ‘‘పరిజున్నా’’తి చ వుత్తా. తేసమ్పి వా పుబ్బనిమిత్తుప్పత్తియా పటిచ్ఛన్నజరాయ చేతసికరోగస్స చ వసేన దుక్ఖాదీనం సమ్భవో వేదితబ్బో. మచ్చురాజస్స వసం గచ్ఛన్తీతి పియవత్థువిసయాయ తణ్హాయ అప్పహీనత్తా పునప్పునం గబ్భూపగమనతో ధాతుత్తయిస్సరతాయ మచ్చురాజసఙ్ఖాతస్స మరణస్స వసం హత్థమేవ గచ్ఛన్తి.

ఏత్తావతా వట్టం దస్సేత్వా ఇదాని ‘‘యే వే దివా’’తిఆదినా వివట్టం దస్సేతి. తత్థ యే వే దివా చ రత్తో చ అప్పమత్తాతి ‘‘దివసం చఙ్కమేన నిసజ్జాయ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేతీ’’తిఆదినా వుత్తనయేన దివసభాగే రత్తిభాగే చ దళ్హం అప్పమత్తా అప్పమాదప్పటిపదం పూరేన్తి. జహన్తి పియరూపన్తి చతుసచ్చకమ్మట్ఠానభావనం ఉస్సుక్కాపేత్వా అరియమగ్గాధిగమేన పియరూపం పియజాతికం చక్ఖాదిపియవత్థుం తప్పటిబద్ధఛన్దరాగజహనేన జహన్తి. తే వే ఖణన్తి అఘమూలం, మచ్చునో ఆమిసం దురతివత్తన్తి తే అరియపుగ్గలా అఘస్స వట్టదుక్ఖస్స మూలభూతం, మచ్చునా మరణేన ఆమసితబ్బతో ఆమిసం, ఇతో బహిద్ధా కేహిచిపి సమణబ్రాహ్మణేహి నివత్తితుం అసక్కుణేయ్యతాయ దురతివత్తం, సహ అవిజ్జాయ తణ్హం అరియమగ్గఞాణకుదాలేన ఖణన్తి, లేసమత్తమ్పి అనవసేసన్తా ఉమ్మూలయన్తీతి. స్వాయమత్థో –

‘‘అప్పమాదో అమతపదం, పమాదో మచ్చునో పదం;

అప్పమత్తా న మీయన్తి, యే పమత్తా యథా మతా’’తి. (ధ. ప. ౨౧) –

ఆదీహి సుత్తపదేహి విత్థారేతబ్బోతి.

సత్తమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.