౮. సోమాథేరీగాథావణ్ణనా

యం తం ఇసీహి పత్తబ్బన్తిఆదికా సోమాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తీ సిఖిస్స భగవతో కాలే ఖత్తియమహాసాలకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా అరుణరఞ్ఞో అగ్గమహేసీ అహోసీతి సబ్బం అతీతవత్థు అభయత్థేరియా వత్థుసదిసం. పచ్చుప్పన్నవత్థు పన అయం థేరీ తత్థ తత్థ దేవమనుస్సేసు సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే బిమ్బిసారస్స రఞ్ఞో పురోహితస్స ధీతా హుత్వా నిబ్బత్తి. తస్సా సోమాతి నామం అహోసి. సా విఞ్ఞుతం పత్తా సత్థు రాజగహపవేసనే పటిలద్ధసద్ధా ఉపాసికా హుత్వా అపరభాగే సఞ్జాతసంవేగా భిక్ఖునీసు పబ్బజిత్వా కతపుబ్బకిచ్చా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తీ న చిరస్సేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౧.౭౧, ౮౦-౯౦) –

‘‘నగరే అరుణవతియా, అరుణో నామ ఖత్తియో;

తస్స రఞ్ఞో అహుం భరియా, వారితం వారయామహం.

‘‘యావతా…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

సబ్బం అభయత్థేరియా అపదానసదిసం.

అరహత్తం పన పత్వా విముత్తిసుఖేన సావత్థియం విహరన్తీ ఏకదివసం దివావిహారత్థాయ అన్ధవనం పవిసిత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది. అథ నం మారో వివేకతో విచ్ఛేదేతుకామో అదిస్సమానురూపో ఉపగన్త్వా ఆకాసే ఠత్వా –

౬౦. ‘‘యం తం ఇసీహి పత్తబ్బం, ఠానం దురభిసమ్భవం;

న తం ద్వఙ్గులపఞ్ఞాయ, సక్కా పప్పోతుమిత్థియా’’తి. – ఇమం గాథమాహ;

తస్సత్థో – సీలక్ఖన్ధాదీనం ఏసనట్ఠేన ‘‘ఇసీ’’తి లద్ధనామేహి బుద్ధాదీహి మహాపఞ్ఞేహి పత్తబ్బం, తం అఞ్ఞేహి పన దురభిసమ్భవం దున్నిప్ఫాదనీయం. యం తం అరహత్తసఙ్ఖాతం పరమస్సాసట్ఠానం, న తం ద్వఙ్గులపఞ్ఞాయ నిహీనపఞ్ఞాయ ఇత్థియా పాపుణితుం సక్కా. ఇత్థియో హి సత్తట్ఠవస్సకాలతో పట్ఠాయ సబ్బకాలం ఓదనం పచన్తియో పక్కుథితే ఉదకే తణ్డులే పక్ఖిపిత్వా ‘‘ఏత్తావతా ఓదనం పక్క’’న్తి న జానన్తి, పక్కుథియమానే పన తణ్డులే దబ్బియా ఉద్ధరిత్వా ద్వీహి అఙ్గులీహి పీళేత్వా జానన్తి, తస్మా ద్వఙ్గులిపఞ్ఞాయాతి వుత్తా.

తం సుత్వా థేరీ మారం అపసాదేన్తీ –

౬౧. ‘‘ఇత్థిభావో నో కిం కయిరా, చిత్తమ్హి సుసమాహితే;

ఞాణమ్హి వత్తమానమ్హి, సమ్మా ధమ్మం విపస్సతో.

౬౨. ‘‘సబ్బత్థ విహతా నన్దీ, తమోక్ఖన్ధో పదాలితో;

ఏవం జానాహి పాపిమ, నిహతో త్వమసి అన్తకా’’తి. –

ఇతరా ద్వే గాథా అభాసి.

తత్థ ఇత్థిభావో నో కిం కయిరాతి మాతుగామభావో అమ్హాకం కిం కరేయ్య, అరహత్తప్పత్తియా కీదిసం విబన్ధం ఉప్పాదేయ్య. చిత్తమ్హి సుసమాహితేతి చిత్తే అగ్గమగ్గసమాధినా సుట్ఠు సమాహితే. ఞాణమ్హి వత్తమానమ్హీతి తతో అరహత్తమగ్గఞాణే పవత్తమానే. సమ్మా ధమ్మం విపస్సతోతి చతుసచ్చధమ్మం పరిఞ్ఞాదివిధినా సమ్మదేవ పస్సతో. అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపో – పాపిమ, ఇత్థీ వా హోతు పురిసో వా, అగ్గమగ్గే అధిగతే అరహత్తం హత్థగతమేవాతి.

ఇదాని తస్స అత్తనా అధిగతభావం ఉజుకమేవ దస్సేన్తీ ‘‘సబ్బత్థ విహతా నన్దీ’’తి గాథమాహ. సా వుత్తత్థాయేవ.

సోమాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

తికనిపాతవణ్ణనా నిట్ఠితా.