౬. సుక్కాథేరీగాథావణ్ణనా

కింమే కతా రాజగహేతిఆదికా సుక్కాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తీ విపస్సిస్స భగవతో కాలే బన్ధుమతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తా ఉపాసికాహి సద్ధిం విహారం గన్త్వా సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధా పబ్బజిత్వా బహుస్సుతా ధమ్మధరా పటిభానవతీ అహోసి. సా తత్థ బహూని వస్ససహస్సాని బ్రహ్మచరియం చరిత్వా పుథుజ్జనకాలకిరియమేవ కత్వా తుసితే నిబ్బత్తి. తథా సిఖిస్స భగవతో, వేస్సభుస్స భగవతో కాలేతి ఏవం తిణ్ణం సమ్మాసమ్బుద్ధానం సాసనే సీలం రక్ఖిత్వా బహుస్సుతా ధమ్మధరా అహోసి, తథా కకుసన్ధస్స, కోణాగమనస్స, కస్సపస్స చ భగవతో సాసనే పబ్బజిత్వా విసుద్ధసీలా బహుస్సుతా ధమ్మకథికా అహోసి.

ఏవం సా తత్థ తత్థ బహుం పుఞ్ఞం ఉపచినిత్వా సుగతీసుయేవ సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహనగరే గహపతిమహాసాలకులే నిబ్బత్తి, సుక్కాతిస్సా నామం అహోసి. సా విఞ్ఞుతం పత్తా సత్థు రాజగహపవేసనే లద్ధప్పసాదా ఉపాసికా హుత్వా అపరభాగే ధమ్మదిన్నాయ థేరియా సన్తికే ధమ్మం సుత్వా సఞ్జాతసంవేగా తస్సా ఏవ సన్తికే పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తీ నచిరస్సేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౪.౧౧౧-౧౪౨) –

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, విపస్సీ నామ నాయకో;

ఉప్పజ్జి చారుదస్సనో, సబ్బధమ్మవిపస్సకో.

‘‘తదాహం బన్ధుమతియం, జాతా అఞ్ఞతరే కులే;

ధమ్మం సుత్వాన మునినో, పబ్బజిం అనగారియం.

‘‘బహుస్సుతా ధమ్మధరా, పటిభానవతీ తథా;

విచిత్తకథికా చాపి, జినసాసనకారికా.

‘‘తదా ధమ్మకథం కత్వా, హితాయ జనతం బహుం;

తతో చుతాహం తుసితం, ఉపపన్నా యసస్సినీ.

‘‘ఏకత్తింసే ఇతో కప్పే, సిఖీ వియ సిఖీ జినో;

తపన్తో యససా లోకే, ఉప్పజ్జి వదతం వరో.

‘‘తదాపి పబ్బజిత్వాన, బుద్ధసాసనకోవిదా;

జోతేత్వా జినవాక్యాని, తతోపి తిదివం గతా.

‘‘ఏకత్తింసేవ కప్పమ్హి, వేస్సభూ నామ నాయకో;

ఉప్పజ్జిత్థ మహాఞాణీ, తదాపి చ తథేవహం.

‘‘పబ్బజిత్వా ధమ్మధరా, జోతయిం జినసాసనం;

గన్త్వా మరుపురం రమ్మం, అనుభోసిం మహాసుఖం.

‘‘ఇమమ్హి భద్దకే కప్పే, కకుసన్ధో జినుత్తమో;

ఉప్పజ్జి నరసరణో, తదాపి చ తథేవహం.

‘‘పబ్బజిత్వా మునిమతం, జోతయిత్వా యథాయుకం;

తతో చుతాహం తిదివం, అగం సభవనం యథా.

‘‘ఇమస్మింయేవ కప్పమ్హి, కోణాగమననాయకో;

ఉప్పజ్జి లోకసరణో, అరణో అమతఙ్గతో.

‘‘తదాపి పబ్బజిత్వాన, సాసనే తస్స తాదినో;

బహుస్సుతా ధమ్మధరా, జోతయిం జినసాసనం.

‘‘ఇమస్మింయేవ కప్పమ్హి, కస్సపో మునిముత్తమో;

ఉప్పజ్జి లోకసరణో, అరణో మరణన్తగూ.

‘‘తస్సాపి నరవీరస్స, పబ్బజిత్వాన సాసనే;

పరియాపుటసద్ధమ్మా, పరిపుచ్ఛా విసారదా.

‘‘సుసీలా లజ్జినీ చేవ, తీసు సిక్ఖాసు కోవిదా;

బహుం ధమ్మకథం కత్వా, యావజీవం మహామునే.

‘‘తేన కమ్మవిపాకేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘పచ్ఛిమే చ భవే దాని, గిరిబ్బజపురుత్తమే;

జాతా సేట్ఠికులే ఫీతే, మహారతనసఞ్చయే.

‘‘యదా భిక్ఖుసహస్సేన, పరివుతో లోకనాయకో;

ఉపాగమి రాజగహం, సహస్సక్ఖేన వణ్ణితో.

‘‘దన్తో దన్తేహి సహ పురాణజటిలేహి, విప్పముత్తో విప్పముత్తేహి;

సిఙ్గీనిక్ఖసవణ్ణో, రాజగహం పావిసి భగవా.

‘‘దిస్వా బుద్ధానుభావం తం, సుత్వావ గుణసఞ్చయం;

బుద్ధే చిత్తం పసాదేత్వా, పూజయిం తం యథాబలం.

‘‘అపరేన చ కాలేన, ధమ్మదిన్నాయ సన్తికే;

అగారా నిక్ఖమిత్వాన, పబ్బజిం అనగారియం.

‘‘కేసేసు ఛిజ్జమానేసు, కిలేసే ఝాపయిం అహం;

ఉగ్గహిం సాసనం సబ్బం, పబ్బజిత్వా చిరేనహం.

‘‘తతో ధమ్మమదేసేసిం, మహాజనసమాగమే;

ధమ్మే దేసియమానమ్హి, ధమ్మాభిసమయో అహు.

‘‘నేకపాణసహస్సానం, తం విదిత్వాతివిమ్హితో;

అభిప్పసన్నో మే యక్ఖో, భమిత్వాన గిరిబ్బజం.

‘‘కింమే కతా రాజగహే మనుస్సా, మధుం పీతావ అచ్ఛరే;

యే సుక్కం న ఉపాసన్తి, దేసేన్తిం అమతం పదం.

‘‘తఞ్చ అప్పటివానీయం, అసేచనకమోజవం;

పివన్తి మఞ్ఞే సప్పఞ్ఞా, వలాహకమివద్ధగూ.

‘‘ఇద్ధీసు చ వసీ హోమి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా;

చేతోపరియఞాణస్స, వసీ హోమి మహామునే.

‘‘పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖు విసోధితం;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘అత్థధమ్మనిరుత్తీసు, పటిభానే తథేవ చ;

ఞాణం మమ మహావీర, ఉప్పన్నం తవ సన్తికే.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా పఞ్చసతభిక్ఖునిపరివారా మహాధమ్మకథికా అహోసి. సా ఏకదివసం రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా కతభత్తకిచ్చా భిక్ఖునుపస్సయం పవిసిత్వా సన్నిసిన్నాయ మహతియా పరిసాయ మధుభణ్డం పీళేత్వా సుమధురం పాయేన్తీ వియ అమతేన అభిసిఞ్చన్తీ వియ ధమ్మం దేసేతి. పరిసా చస్సా ధమ్మకథం ఓహితసోతా అవిక్ఖిత్తచిత్తా సక్కచ్చం సుణాతి. తస్మిం ఖణే థేరియా చఙ్కమనకోటియం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా ధమ్మదేసనాయ పసన్నా రాజగహం పవిసిత్వా రథియాయ రథియం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం విచరిత్వా తస్సా గుణం విభావేన్తీ –

౫౪. ‘‘కింమే కతా రాజగహే మనుస్సా, మధుం పీతావ అచ్ఛరే;

యే సుక్కం న ఉపాసన్తి, దేసేన్తిం బుద్ధసాసనం.

౫౫. ‘‘తఞ్చ అప్పటివానీయం, అసేచనకమోజవం;

పివన్తి మఞ్ఞే సప్పఞ్ఞా, వలాహకమివద్ధగూ’’తి. –

ఇమా ద్వే గాథా అభాసి.

తత్థ కింమే కతా రాజగహే మనుస్సాతి ఇమే రాజగహే మనుస్సా కిం కతా, కిస్మిం నామ కిచ్చే బ్యావటా. మధుం పీతావ అచ్ఛరేతి యథా భణ్డమధుం గహేత్వా మధుం పీతవన్తో విసఞ్ఞినో హుత్వా సీసం ఉక్ఖిపితుం న సక్కోన్తి, ఏవం ఇమేపి ధమ్మసఞ్ఞాయ విసఞ్ఞినో హుత్వా మఞ్ఞే సీసం ఉక్ఖిపితుం న సక్కోన్తి, కేవలం అచ్ఛన్తియేవాతి అత్థో. యే సుక్కం న ఉపాసన్తి, దేసేన్తిం బుద్ధసాసనన్తి బుద్ధస్స భగవతో సాసనం యాథావతో దేసేన్తిం పకాసేన్తిం సుక్కం థేరిం యే న ఉపాసన్తి న పయిరుపాసన్తి. తే ఇమే రాజగహే మనుస్సా కిం కతాతి యోజనా.

తఞ్చ అప్పటివానీయన్తి తఞ్చ పన ధమ్మం అనివత్తితభావావహం నియ్యానికం, అభిక్కన్తతాయ వా యథా సోతుజనసవనమనోహరభావేన అనపనీయం, అసేచనకం అనాసిత్తకం పకతియావ మహారసం తతో ఏవ ఓజవన్తం. ‘‘ఓసధ’’న్తిపి పాళి. వట్టదుక్ఖబ్యాధితికిచ్ఛాయ ఓసధభూతం. పివన్తి మఞ్ఞే సప్పఞ్ఞా, వలాహకమివద్ధగూతి వలాహకన్తరతో నిక్ఖన్తం ఉదకం నిరుదకకన్తారే పథగా వియ తం ధమ్మం సప్పఞ్ఞా పణ్డితపురిసా పివన్తి మఞ్ఞే పివన్తా వియ సుణన్తి.

మనుస్సా తం సుత్వా పసన్నమానసా థేరియా సన్తికం ఉపసఙ్కమిత్వా సక్కచ్చం ధమ్మం సుణింసు. అపరభాగే థేరియా ఆయుపరియోసానే పరినిబ్బానకాలే సాసనస్స నియ్యానికభావవిభావనత్థం అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తీ –

౫౬. ‘‘సుక్కా సుక్కేహి ధమ్మేహి, వీతరాగా సమాహితా;

ధారేతి అన్తిమం దేహం, జేత్వా మారం సవాహన’’న్తి. – ఇమం గాథం అభాసి;

తత్థ సుక్కాతి సుక్కాథేరీ అత్తానమేవ పరం వియ దస్సేతి. సుక్కేహి ధమ్మేహీతి సుపరిసుద్ధేహి లోకుత్తరధమ్మేహి. వీతరాగా సమాహితాతి అగ్గమగ్గేన సబ్బసో వీతరాగా అరహత్తఫలసమాధినా సమాహితా. సేసం వుత్తనయమేవ.

సుక్కాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.