౪. దన్తికాథేరీగాథావణ్ణనా

దివావిహారా నిక్ఖమ్మాతిఆదికా దన్తికాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తీ బుద్ధసుఞ్ఞకాలే చన్దభాగాయ నదియా తీరే కిన్నరయోనియం నిబ్బత్తి. సా ఏకదివసం కిన్నరేహి సద్ధిం కీళన్తీ విచరమానా అద్దస అఞ్ఞతరం పచ్చేకబుద్ధం అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే దివావిహారం నిసిన్నం. దిస్వాన పసన్నమానసా ఉపసఙ్కమిత్వా సాలపుప్ఫేహి పూజం కత్వా వన్దిత్వా పక్కామి. సా తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం కోసలరఞ్ఞో పురోహితబ్రాహ్మణస్స గేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా జేతవనపటిగ్గహణే పటిలద్ధసద్ధా ఉపాసికా హుత్వా పచ్ఛా మహాపజాపతిగోతమియా సన్తికే పబ్బజిత్వా రాజగహే వసమానా ఏకదివసం పచ్ఛాభత్తం గిజ్ఝకూటం అభిరుహిత్వా దివావిహారం నిసిన్నా హత్థారోహకస్స అభిరుహనత్థాయ పాదం పసారేన్తం హత్థిం దిస్వా తదేవ ఆరమ్మణం కత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౨.౮౬-౯౬) –

‘‘చన్దభాగానదీతీరే, అహోసిం కిన్నరీ తదా;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, సయమ్భుం అపరాజితం.

‘‘పసన్నచిత్తా సుమనా, వేదజాతా కతఞ్జలీ;

సాలమాలం గహేత్వాన, సయమ్భుం అభిపూజయిం.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా కిన్నరీదేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘ఛత్తింసదేవరాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం;

మనసా పత్థితం మయ్హం, నిబ్బత్తతి యథిచ్ఛితం.

‘‘దసన్నం చక్కవత్తీనం, మహేసిత్తమకారయిం;

ఓచితత్తావ హుత్వాన, సంసరామి భవేస్వహం.

‘‘కుసలం విజ్జతే మయ్హం, పబ్బజిం అనగారియం;

పూజారహా అహం అజ్జ, సక్యపుత్తస్స సాసనే.

‘‘విసుద్ధమనసా అజ్జ, అపేతమనపాపికా;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం బుద్ధమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, సాలమాలాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా పీతిసోమనస్సజాతా ఉదానవసేన –

౪౮. ‘‘దివావిహారా నిక్ఖమ్మ, గిజ్ఝకూటమ్హి పబ్బతే;

నాగం ఓగాహముత్తిణ్ణం, నదీతీరమ్హి అద్దసం.

౪౯. ‘‘పురిసో అఙ్కుసమాదాయ, ‘దేహి పాద’న్తి యాచతి;

నాగో పసారయీ పాదం, పురిసో నాగమారుహి.

౫౦. ‘‘దిస్వా అదన్తం దమితం, మనుస్సానం వసం గతం;

తతో చిత్తం సమాధేసిం, ఖలు తాయ వనం గతా’’తి. – ఇమా గాథా అభాసి;

తత్థ నాగం ఓగాహముత్తిణ్ణన్తి హత్థినాగం నదియం ఓగాహం కత్వా ఓగయ్హ తతో ఉత్తిణ్ణం. ‘‘ఓగయ్హ ముత్తిణ్ణ’’న్తి వా పాఠో. మ-కారో పదసన్ధికరో. నదీతీరమ్హి అద్దసన్తి చన్దభాగాయ నదియా తీరే అపస్సిం.

కిం కరోన్తన్తి చేతం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘పురిసో’’తిఆది. తత్థ ‘దేహి పాద’న్తి యాచతీతి ‘‘పాదం దేహి’’ఇతి పిట్ఠిఆరోహనత్థం పాదం పసారేతుం సఞ్ఞం దేతి, యథాపరిచితఞ్హి సఞ్ఞం దేన్తో ఇధ యాచతీతి వుత్తో.

దిస్వా అదన్తం దమితన్తి పకతియా పుబ్బే అదన్తం ఇదాని హత్థాచరియేన హత్థిసిక్ఖాయ దమితదమథం ఉపగమితం. కీదిసం దమితం? మనుస్సానం వసం గతం యం యం మనుస్సా ఆణాపేన్తి, తం తం దిస్వాతి యోజనా. తతో చిత్తం సమాధేసిం, ఖలు తాయ వనం గతాతి ఖలూతి అవధారణత్థే నిపాతో. తతో హత్థిదస్సనతో పచ్ఛా, తాయ హత్థినో కిరియాయ హేతుభూతాయ, వనం అరఞ్ఞం గతా చిత్తం సమాధేసింయేవ. కథం? ‘‘అయమ్పి నామ తిరచ్ఛానగతో హత్థీ హత్థిదమకస్స వసేన దమథం గతో, కస్మా మనుస్సభూతాయ చిత్తం పురిసదమకస్స సత్థు వసేన దమథం న గమిస్సతీ’’తి సంవేగజాతా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అగ్గమగ్గసమాధినా మమ చిత్తం సమాధేసిం అచ్చన్తసమాధానేన సబ్బసో కిలేసే ఖేపేసిన్తి అత్థో.

దన్తికాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.