౨. ఉత్తమాథేరీగాథావణ్ణనా

చతుక్ఖత్తుం పఞ్చక్ఖత్తున్తిఆదికా ఉత్తమాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తీ విపస్సిస్స భగవతో కాలే బన్ధుమతీనగరే అఞ్ఞతరస్స కుటుమ్బికస్స గేహే ఘరదాసీ హుత్వా నిబ్బత్తి. సా వయప్పత్తా అత్తనో అయ్యకానం వేయ్యావచ్చం కరోన్తీ జీవతి. తేన చ సమయేన బన్ధుమరాజా పుణ్ణమీదివసే ఉపోసథికో హుత్వా పురేభత్తం దానాని దత్వా పచ్ఛాభత్తం గన్త్వా ధమ్మం సుణాతి. అథ మహాజనా యథా రాజా పటిపజ్జతి, తథేవ పుణ్ణమీదివసే ఉపోసథఙ్గాని సమాదాయ వత్తన్తి. అథస్సా దాసియా ఏతదహోసి – ‘‘ఏతరహి ఖో మహారాజా మహాజనా చ ఉపోసథఙ్గాని సమాదాయ వత్తన్తి, యంనూనాహం ఉపోసథదివసేసు ఉపోసథసీలం సమాదాయ వత్తేయ్య’’న్తి. సా తథా కరోన్తీ సుపరిసుద్ధం ఉపోసథసీలం రక్ఖిత్వా తావతింసేసు నిబ్బత్తా అపరాపరం సుగతీసుయేవ సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం సేట్ఠికులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా పటాచారాయ థేరియా సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పబ్బజిత్వా విపస్సనం పట్ఠపేత్వా తం మత్థకం పాపేతుం నాసక్ఖి. పటాచారా థేరీ తస్సా చిత్తాచారం ఞత్వా ఓవాదమదాసి. సా తస్సా ఓవాదే ఠత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౨.౧-౨౧) –

‘‘నగరే బన్ధుమతియా, బన్ధుమా నామ ఖత్తియో;

దివసే పుణ్ణమాయ సో, ఉపవసి ఉపోసథం.

‘‘అహం తేన సమయేన, కుమ్భదాసీ అహం తహిం;

దిస్వా సరాజకం సేనం, ఏవాహం చిన్తయిం తదా.

‘‘రాజాపి రజ్జం ఛడ్డేత్వా, ఉపవసి ఉపోసథం;

సఫలం నూన తం కమ్మం, జనకాయో పమోదితో.

‘‘యోనిసో పచ్చవేక్ఖిత్వా, దుగ్గచ్చఞ్చ దలిద్దతం;

మానసం సమ్పహంసిత్వా, ఉపవసిం ఉపోసథం.

‘‘అహం ఉపోసథం కత్వా, సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనే;

తేన కమ్మేన సుకతేన, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘తత్థ మే సుకతం బ్యమ్హం, ఉబ్భయోజనముగ్గతం;

కూటాగారవరూపేతం, మహాసనసుభూసితం.

‘‘అచ్ఛరా సతసహస్సా, ఉపతిట్ఠన్తి మం సదా;

అఞ్ఞే దేవే అతిక్కమ్మ, అతిరోచామి సబ్బదా.

‘‘చతుసట్ఠిదేవరాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం;

తేసట్ఠిచక్కవత్తీనం, మహేసిత్తమకారయిం.

‘‘సువణ్ణవణ్ణా హుత్వాన, భవేసు సంసరామహం;

సబ్బత్థ పవరా హోమి, ఉపోసథస్సిదం ఫలం.

‘‘హత్థియానం అస్సయానం, రథయానఞ్చ సీవికం;

లభామి సబ్బమేవేతం, ఉపోసథస్సిదం ఫలం.

‘‘సోణ్ణమయం రూపిమయం, అథోపి ఫలికామయం;

లోహితఙ్గమయఞ్చేవ, సబ్బం పటిలభామహం.

‘‘కోసేయ్యకమ్బలియాని, ఖోమకప్పాసికాని చ;

మహగ్ఘాని చ వత్థాని, సబ్బం పటిలభామహం.

‘‘అన్నం పానం ఖాదనీయం, వత్థసేనాసనాని చ;

సబ్బమేతం పటిలభే, ఉపోసథస్సిదం ఫలం.

‘‘వరగన్ధఞ్చ మాలఞ్చ, చుణ్ణకఞ్చ విలేపనం;

సబ్బమేతం పటిలభే, ఉపోసథస్సిదం ఫలం.

‘‘కూటాగారఞ్చ పాసాదం, మణ్డపం హమ్మియం గుహం;

సబ్బమేతం పటిలభే, ఉపోసథస్సిదం ఫలం.

‘‘జాతియా సత్తవస్సాహం, పబ్బజిం అనగారియం;

అడ్ఢమాసే అసమ్పత్తే, అరహత్తమపాపుణిం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం కమ్మమకరిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఉపోసథస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా ఉదానవసేన –

౪౨. ‘‘చతుక్ఖత్తుం పఞ్చక్ఖత్తుం, విహారా ఉపనిక్ఖమిం;

అలద్ధా చేతసో సన్తిం, చిత్తే అవసవత్తినీ.

౪౩. ‘‘సా భిక్ఖునిం ఉపాగచ్ఛిం, యా మే సద్ధాయికా అహు;

సా మే ధమ్మమదేసేసి, ఖన్ధాయతనధాతుయో.

౪౪. ‘‘తస్సా ధమ్మం సుణిత్వాన, యథా మం అనుసాసి సా;

సత్తాహం ఏకపల్లఙ్కేన, నిసీదిం పీతిసుఖసమప్పితా;

అట్ఠమియా పాదే పసారేసిం, తమోఖన్ధం పదాలియా’’తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ సా భిక్ఖునిం ఉపాగచ్ఛిం , యా మే సద్ధాయికా అహూతి యా మయా సద్ధాతబ్బా సద్ధేయ్యవచనా అహోసి, తం భిక్ఖునిం సాహం ఉపగచ్ఛిం ఉపసఙ్కమిం, పటాచారాథేరిం సద్ధాయ వదతి. ‘‘సా భిక్ఖునీ ఉపగచ్ఛి, యా మే సాధయికా’’తిపి పాఠో. సా పటాచారా భిక్ఖునీ అనుకమ్పాయ మం ఉపగచ్ఛి, యా మయ్హం సదత్థస్స సాధికాతి అత్థో. సా మే ధమ్మమదేసేసి, ఖన్ధాయతనధాతుయోతి సా పటాచారా థేరీ ‘‘ఇమే పఞ్చక్ఖన్ధా, ఇమాని ద్వాదసాయతనాని, ఇమా అట్ఠారస ధాతుయో’’తి ఖన్ధాదికే విభజిత్వా దస్సేన్తీ మయ్హం ధమ్మం దేసేసి.

తస్సా ధమ్మం సుణిత్వానాతి తస్సా పటిసమ్భిదాప్పత్తాయ థేరియా సన్తికే ఖన్ధాదివిభాగపుబ్బఙ్గమం అరియమగ్గం పాపేత్వా దేసితసణ్హసుఖుమవిపస్సనాధమ్మం సుత్వా. యథా మం అనుసాసి సాతి సా థేరీ యథా మం అనుసాసి ఓవది, తథా పటిపజ్జన్తీ పటిపత్తిం మత్థకం పాపేత్వాపి సత్తాహం ఏకపల్లఙ్కేన నిసీదిం. కథం? పీతిసుఖసమప్పితాతి ఝానమయేన పీతిసుఖేన సమఙ్గీభూతా. అట్ఠమియా పాదే పసారేసిం, తమోఖన్ధం పదాలియాతి అనవసేసం మోహక్ఖన్ధం అగ్గమగ్గేన పదాలేత్వా అట్ఠమే దివసే పల్లఙ్కం భిన్దన్తీ పాదే పసారేసిం. ఇదమేవ చస్సా అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి.

ఉత్తమాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.