౭. మిత్తాథేరీగాథావణ్ణనా

చాతుద్దసిం పఞ్చదసిన్తిఆదికా అపరాయ మిత్తాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తీ విపస్సిస్స భగవతో కాలే ఖత్తియకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా బన్ధుమస్స రఞ్ఞో అన్తేపురికా హుత్వా విపస్సిస్స భగవతో సావికం ఏకం ఖీణాసవత్థేరిం దిస్వా పసన్నమానసా హుత్వా తస్సా హత్థతో పత్తం గహేత్వా పణీతస్స ఖాదనీయభోజనీయస్స పూరేత్వా మహగ్ఘేన సాటకయుగేన సద్ధిం అదాసి. సా తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థుస్మిం సక్యరాజకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధా ఉపాసికా అహోసి. సా అపరభాగే మహాపజాపతిగోతమియా సన్తికే పబ్బజిత్వా కతపుబ్బకిచ్చా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తీ న చిరస్సేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౧.౪౬-౫౯) –

‘‘నగరే బన్ధుమతియా, బన్ధుమా నామ ఖత్తియో;

తస్స రఞ్ఞో అహుం భరియా, ఏకజ్ఝం చారయామహం.

‘‘రహోగతా నిసీదిత్వా, ఏవం చిన్తేసహం తదా;

ఆదాయ గమనీయఞ్హి, కుసలం నత్థి మే కతం.

‘‘మహాభితాపం కటుకం, ఘోరరూపం సుదారుణం;

నిరయం నూన గచ్ఛామి, ఏత్థ మే నత్థి సంసయో.

‘‘రాజానం ఉపసఙ్కమ్మ, ఇదం వచనమబ్రవిం;

ఏకం మే సమణం దేహి, భోజయిస్సామి ఖత్తియ.

‘‘అదాసి మే మహారాజా, సమణం భావితిన్ద్రియం;

తస్స పత్తం గహేత్వాన, పరమన్నేన పూరయిం.

‘‘పూరయిత్వా పరమన్నం, గన్ధాలేపం అకాసహం;

జాలేన పిదహిత్వాన, వత్థయుగేన ఛాదయిం.

‘‘ఆరమ్మణం మమం ఏతం, సరామి యావజీవితం;

తత్థ చిత్తం పసాదేత్వా, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘తింసానం దేవరాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం;

మనసా పత్థితం మయ్హం, నిబ్బత్తతి యథిచ్ఛితం.

‘‘వీసానం చక్కవత్తీనం, మహేసిత్తమకారయిం;

ఓచితత్తావ హుత్వాన, సంసరామి భవేస్వహం.

‘‘సబ్బబన్ధనముత్తాహం, అపేతా మే ఉపాదికా;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘ఏకనవుతితో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. (అప. థేరీ ౨.౧.౪౬-౫౯);

అరహత్తం పన పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా పీతిసోమనస్సజాతా ఉదానవసేన –

౩౧. ‘‘చాతుద్దసిం పఞ్చదసిం, యా చ పక్ఖస్స అట్ఠమీ;

పాటిహారియపక్ఖఞ్చ, అట్ఠఙ్గసుసమాగతం.

౩౨. ‘‘ఉపోసథం ఉపాగచ్ఛిం, దేవకాయాభినన్దినీ;

సాజ్జ ఏకేన భత్తేన, ముణ్డా సఙ్ఘాటిపారుతా;

దేవకాయం న పత్థేహం, వినేయ్య హదయే దర’’న్తి. – ఇమా ద్వే గాథా అభాసి;

తత్థ చాతుద్దసిం పఞ్చదసిన్తి చతుద్దసన్నం పూరణీ చాతుద్దసీ, పఞ్చదసన్నం పూరణీ పఞ్చదసీ, తం చాతుద్దసిం పఞ్చదసిఞ్చ, పక్ఖస్సాతి సమ్బన్ధో. అచ్చన్తసంయోగే చేతం ఉపయోగవచనం. యా చ పక్ఖస్స అట్ఠమీ, తఞ్చాతి యోజనా. పాటిహారియపక్ఖఞ్చాతి పరిహరణకపక్ఖఞ్చ చాతుద్దసీపఞ్చదసీఅట్ఠమీనం యథాక్కమం ఆదితో అన్తతో వా పవేసనిగ్గమవసేన ఉపోసథసీలస్స పరిహరితబ్బపక్ఖఞ్చ తేరసీపాటిపదసత్తమీనవమీసు చాతి అత్థో. అట్ఠఙ్గసుసమాగతన్తి పాణాతిపాతా వేరమణిఆదీహి అట్ఠహి అఙ్గేహి సుట్ఠు సమన్నాగతం. ఉపోసథం ఉపాగచ్ఛిన్తి ఉపవాసం ఉపగమిం, ఉపవసిన్తి అత్థో. యం సన్ధాయ వుత్తం –

‘‘పాణం న హనే న చాదిన్నమాదియే, ముసా న భాసే న చ మజ్జపో సియా;

అబ్రహ్మచరియా విరమేయ్య మేథునా, రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనం.

‘‘మాలం న ధారే న చ గన్ధమాచరే, మఞ్చే ఛమాయం వ సయేథ సన్థతే;

ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గికమాహుపోసథం, బుద్ధేన దుక్ఖన్తగునా పకాసిత’’న్తి. (సు. ని. ౪౦౨-౪౦౩);

దేవకాయాభినన్దినీతి తత్రూపపత్తిఆకఙ్ఖావసేన చాతుమహారాజికాదిం దేవకాయం అభిపత్థేన్తీ ఉపోసథం ఉపాగచ్ఛిన్తి యోజనా. సాజ్జ ఏకేన భత్తేనాతి సా అహం అజ్జ ఇమస్మింయేవ దివసే ఏకేన భత్తభోజనక్ఖణేన. ముణ్డా సఙ్ఘాటిపారుతాతి ముణ్డితకేసా సఙ్ఘాటిపారుతసరీరా చ హుత్వా పబ్బజితాతి అత్థో. దేవకాయం న పత్థేహన్తి అగ్గమగ్గస్స అధిగతత్తా కఞ్చి దేవనికాయం అహం న పత్థయే. తేనేవాహ – ‘‘వినేయ్య హదయే దర’’న్తి, చిత్తగతం కిలేసదరథం సముచ్ఛేదవసేన వినేత్వాతి అత్థో. ఇదమేవ చస్సా అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసి.

మిత్తాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.