౨. దుకనిపాతో

౧. అభిరూపనన్దాథేరీగాథావణ్ణనా

దుకనిపాతే ఆతురం అసుచిం పూతిన్తిఆదికా అభిరూపనన్దాయ సిక్ఖమానాయ గాథా. అయం కిర విపస్సిస్స భగవతో కాలే బన్ధుమతీనగరే గహపతిమహాసాలస్స ధీతా హుత్వా సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా సరణేసు చ సీలేసు చ పతిట్ఠితా సత్థరి పరినిబ్బుతే ధాతుచేతియం రతనపటిమణ్డితేన సువణ్ణచ్ఛత్తేన పూజం కత్వా, కాలఙ్కత్వా సగ్గే నిబ్బత్తిత్వా అపరాపరం సుగతీసుయేవ సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కపిలవత్థునగరే ఖేమకస్స సక్కస్స అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం నిబ్బత్తి. నన్దాతిస్సా నామం అహోసి. సా అత్తభావస్స అతివియ రూపసోభగ్గప్పత్తియా అభిరూపా దస్సనీయా పాసాదికా అభిరూపనన్దాత్వేవ పఞ్ఞాయిత్థ. తస్సా వయప్పత్తాయ వారేయ్యదివసేయేవ వరభూతో సక్యకుమారో కాలమకాసి. అథ నం మాతాపితరో అకామం పబ్బాజేసుం.

సా పబ్బజిత్వాపి రూపం నిస్సాయ ఉప్పన్నమదా ‘‘సత్థా రూపం వివణ్ణేతి గరహతి అనేకపరియాయేన రూపే ఆదీనవం దస్సేతీ’’తి బుద్ధుపట్ఠానం న గచ్ఛతి. భగవా తస్సా ఞాణపరిపాకం ఞత్వా మహాపజాపతిం ఆణాపేసి ‘‘సబ్బాపి భిక్ఖునియో పటిపాటియా ఓవాదం ఆగచ్ఛన్తూ’’తి. సా అత్తనో వారే సమ్పత్తే అఞ్ఞం పేసేసి. భగవా ‘‘వారే సమ్పత్తే అత్తనావ ఆగన్తబ్బం, న అఞ్ఞా పేసేతబ్బా’’తి ఆహ. సా సత్థు ఆణం లఙ్ఘితుం అసక్కోన్తీ భిక్ఖునీహి సద్ధిం బుద్ధుపట్ఠానం అగమాసి. భగవా ఇద్ధియా ఏకం అభిరూపం ఇత్థిరూపం మాపేత్వా పున జరాజిణ్ణం దస్సేత్వా సంవేగం ఉప్పాదేత్వా –

౧౯. ‘‘ఆతురం అసుచిం పూతిం, పస్స నన్దే సముస్సయం;

అసుభాయ చిత్తం భావేహి, ఏకగ్గం సుసమాహితం.

౨౦. ‘‘అనిమిత్తఞ్చ భావేహి, మానానుసయముజ్జహ;

తతో మానాభిసమయా, ఉపసన్తా చరిస్ససీ’’తి. –

ఇమా ద్వే గాథా అభాసి. తాసం అత్థో హేట్ఠా వుత్తనయో ఏవ. గాథాపరియోసానే అభిరూపనన్దా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే –

‘‘నగరే బన్ధుమతియా, బన్ధుమా నామ ఖత్తియో;

తస్స రఞ్ఞో అహుం భరియా, ఏకజ్ఝం చారయామహం.

‘‘రహోగతా నిసీదిత్వా, ఏవం చిన్తేసహం తదా;

ఆదాయ గమనీయఞ్హి, కుసలం నత్థి మే కతం.

‘‘మహాభితాపం కటుకం, ఘోరరూపం సుదారుణం;

నిరయం నూన గచ్ఛామి, ఏత్థ మే నత్థి సంసయో.

‘‘ఏవాహం చిన్తయిత్వాన, పహంసేత్వాన మానసం;

రాజానం ఉపగన్త్వాన, ఇదం వచనమబ్రవిం.

‘‘ఇత్థీ నామ మయం దేవ, పురిసానుగతా సదా;

ఏకం మే సమణం దేహి, భోజయిస్సామి ఖత్తియ.

‘‘అదాసి మే మహారాజా, సమణం భావితిన్ద్రియం;

తస్స పత్తం గహేత్వాన, పరమన్నేన పూరయిం.

‘‘పూరయిత్వా పరమన్నం, సహస్సగ్ఘనకేనహం;

వత్థయుగేన ఛాదేత్వా, అదాసిం తుట్ఠమానసా.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా మానుసం దేహం, తావతింసమగచ్ఛహం.

‘‘సహస్సం దేవరాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం;

సహస్సం చక్కవత్తీనం, మహేసిత్తమకారయిం.

‘‘పదేసరజ్జం విపులం, గణనాతో అసఙ్ఖియం;

నానావిధం బహుం పుఞ్ఞం, తస్స కమ్మఫలా తతో.

‘‘ఉప్పలస్సేవ మే వణ్ణా, అభిరూపా సుదస్సనా;

ఇత్థీ సబ్బఙ్గసమ్పన్నా, అభిజాతా జుతిన్ధరా.

‘‘పచ్ఛిమే భవసమ్పత్తే, అజాయిం సాకియే కులే;

నారీసహస్సపామోక్ఖా, సుద్ధోదనసుతస్సహం.

‘‘నిబ్బిన్దిత్వా అగారేహం, పబ్బజిం అనగారియం;

సత్తమిం రత్తిం సమ్పత్వా, చతుసచ్చం అపాపుణిం.

‘‘చీవరపిణ్డపాతఞ్చ, పచ్చయఞ్చ సేనాసనం;

పరిమేతుం న సక్కోమి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘యం మయ్హం పురిమం కమ్మం, కుసలం జనితం ముని;

తుయ్హత్థాయ మహావీర, పరిచిణ్ణం బహుం మయా.

‘‘ఏకతింసే ఇతో కప్పే, యం దానమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘దువే గతీ పజానామి, దేవత్తం అథ మానుసం;

అఞ్ఞం గతిం న జానామి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘ఉచ్చే కులే పజానామి, తయో సాలే మహాధనే;

అఞ్ఞం కులం న జానామి, పిణ్డపాతస్సిదం ఫలం.

‘‘భవాభవే సంసరిత్వా, సుక్కమూలేన చోదితా;

అమనాపం న పస్సామి, సోమనస్సకతం ఫలం.

‘‘ఇద్ధీసు చ వసీ హోమి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా;

చేతోపరియఞాణస్స, వసీ హోమి మహామునే.

‘‘పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖు విసోధితం;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘అత్థధమ్మనిరుత్తీసు, పటిభానే తథేవ చ;

ఞాణం మమ మహావీర, ఉప్పన్నం తవ సన్తికే.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పత్వా పన సా సయమ్పి ఉదానవసేన తాయేవ గాథా అభాసి, ఇదమేవ చస్సా అఞ్ఞాబ్యాకరణం అహోసీతి.

అభిరూపనన్దాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. జేన్తాథేరీగాథావణ్ణనా

యే ఇమే సత్త బోజ్ఝఙ్గాతిఆదికా జేన్తాయ థేరియా గాథా. తస్సా అతీతం పచ్చుప్పన్నఞ్చ వత్థు అభిరూపనన్దావత్థుసదిసం. అయం పన వేసాలియం లిచ్ఛవిరాజకులే నిబ్బత్తీతి అయమేవ విసేసో. సత్థారా దేసితం ధమ్మం సుత్వా దేసనాపరియోసానే అరహత్తం పత్వా అత్తనా అధిగతం విసేసం పచ్చవేక్ఖిత్వా పీతివసేన –

౨౧. ‘‘యే ఇమే సత్త బోజ్ఝఙ్గా, మగ్గా నిబ్బానపత్తియా;

భావితా తే మయా సబ్బే, యథా బుద్ధేన దేసితా.

౨౨. ‘‘దిట్ఠో హి మే సో భగవా, అన్తిమోయం సముస్సయో;

విక్ఖీణో జాతిసంసారో, నత్థి దాని పునబ్భవో’’తి. –

ఇమా ద్వే గాథా అభాసి.

తత్థ యే ఇమే సత్త బోజ్ఝఙ్గాతి యే ఇమే సతిధమ్మవిచయవీరియపీతిపస్సద్ధిసమాధిఉపేక్ఖాసఙ్ఖాతా బోధియా యథావుత్తాయ ధమ్మసామగ్గియా, బోధిస్స వా బుజ్ఝనకస్స తంసమఙ్గినో పుగ్గలస్స అఙ్గభూతత్తా ‘‘బోజ్ఝఙ్గా’’తి లద్ధనామా సత్త ధమ్మా. మగ్గా నిబ్బానపత్తియాతి నిబ్బానాధిగమస్స ఉపాయభూతా. భావితా తే మయా సబ్బే, యథా బుద్ధేన దేసితాతి తే సత్తతింస బోధిపక్ఖియధమ్మా సబ్బేపి మయా యథా బుద్ధేన భగవతా దేసితా, తథా మయా ఉప్పాదితా చ వడ్ఢితా చ.

దిట్ఠో హి మే సో భగవాతి హి-సద్దో హేతుఅత్థో. యస్మా సో భగవా ధమ్మకాయో సమ్మాసమ్బుద్ధో అత్తనా అధిగతఅరియధమ్మదస్సనేన దిట్ఠో, తస్మా అన్తిమోయం సముస్సయోతి యోజనా. అరియధమ్మదస్సనేన హి బుద్ధా భగవన్తో అఞ్ఞే చ అరియా దిట్ఠా నామ హోన్తి, న రూపకాయదస్సనమత్తేన. యథాహ – ‘‘యో ఖో, వక్కలి, ధమ్మం పస్సతి, సో మం పస్సతీ’’తి (సం. ని. ౩.౮౭) చ ‘‘సుతవా చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో అరియానం దస్సావీ’’తి (మ. ని. ౧.౨౦; సం. ని. ౩.౧) చ ఆది. సేసం వుత్తనయమేవ.

జేన్తాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. సుమఙ్గలమాతుథేరీగాథావణ్ణనా

సుముత్తికాతిఆదికా సుమఙ్గలమాతాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే కుసలం ఉపచినిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం దలిద్దకులే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తా అఞ్ఞతరస్స నళకారస్స దిన్నా పఠమగబ్భేయేవ పచ్ఛిమభవికం పుత్తం లభి. తస్స సుమఙ్గలోతి నామం అహోసి. తతో పట్ఠాయ సా సుమఙ్గలమాతాతి పఞ్ఞాయిత్థ. యస్మా పనస్సా నామగోత్తం న పాకటం, తస్మా ‘‘అఞ్ఞతరా థేరీ భిక్ఖునీ అపఞ్ఞాతా’’తి పాళియం వుత్తం. సోపిస్సా పుత్తో విఞ్ఞుతం పత్తో పబ్బజిత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా సుమఙ్గలత్థేరోతి పాకటో అహోసి. తస్స మాతా భిక్ఖునీసు పబ్బజిత్వా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తీ ఏకదివసం గిహికాలే అత్తనా లద్ధదుక్ఖం పచ్చవేక్ఖిత్వా సంవేగజాతా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా ఉదానేన్తీ –

౨౩. ‘‘సుముత్తికా సుముత్తికా, సాధుముత్తికామ్హి ముసలస్స;

అహిరికో మే ఛత్తకం వాపి, ఉక్ఖలికా మే దేడ్డుభం వాతి.

౨౪. ‘‘రాగఞ్చ అహం దోసఞ్చ, చిచ్చిటి చిచ్చిటీతి విహనామి;

సా రుక్ఖమూలముపగమ్మ, ‘అహో సుఖ’న్తి సుఖతో ఝాయామీ’’తి. –

ఇమా ద్వే గాథా అభాసి.

తత్థ సుముత్తికాతి సుముత్తా. క-కారో పదపూరణమత్తం, సుట్ఠు ముత్తా వతాతి అత్థో. సా సాసనే అత్తనా పటిలద్ధసమ్పత్తిం దిస్వా పసాదవసేన, తస్సా వా పసంసావసేన ఆమన్తేత్వా వుత్తం ‘‘సుముత్తికా సుముత్తికా’’తి. యం పన గిహికాలే విసేసతో జిగుచ్ఛతి, తతో విముత్తిం దస్సేన్తీ ‘‘సాధుముత్తికామ్హీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సాధుముత్తికామ్హీతి సమ్మదేవ ముత్తా వత అమ్హి. ముసలస్సాతి ముసలతో. అయం కిర దలిద్దభావేన గిహికాలే సయమేవ ముసలకమ్మం కరోతి, తస్మా ఏవమాహ. అహిరికో మేతి మమ సామికో అహిరికో నిల్లజ్జో, సో మమ న రుచ్చతీతి వచనసేసో. పకతియావ కామేసు విరత్తచిత్తతాయ కామాధిముత్తానం పవత్తిం జిగుచ్ఛన్తీ వదతి. ఛత్తకం వాపీతి జీవితహేతుకేన కరీయమానం ఛత్తకమ్పి మే న రుచ్చతీతి అత్థో. వా-సద్దో అవుత్తసముచ్చయత్థో, తేన పేళాచఙ్కోటకాదిం సఙ్గణ్హాతి. వేళుదణ్డాదీని గహేత్వా దివసే దివసే ఛత్తాదీనం కరణవసేన దుక్ఖజీవితం జిగుచ్ఛన్తీ వదతి. ‘‘అహితకో మే వాతో వాతీ’’తి కేచి వత్వా అహితకో జరావహో గిహికాలే మమ సరీరే వాతో వాయతీతి అత్థం వదన్తి. అపరే పన ‘‘అహితకో పరేసం దుగ్గన్ధతరో చ మమ సరీరతో వాతో వాయతీ’’తి అత్థం వదన్తి. ఉక్ఖలికా మే దేడ్డుభం వాతీతి మే మమ భత్తపచనభాజనం చిరపారివాసికభావేన అపరిసుద్ధతాయ ఉదకసప్పగన్ధం వాయతి, తతో అహం సాధుముత్తికామ్హీతి యోజనా.

రాగఞ్చ అహం దోసఞ్చ, చిచ్చిటి చిచ్చిటీతి విహనామీతి అహం కిలేసజేట్ఠకం రాగఞ్చ దోసఞ్చ చిచ్చిటి చిచ్చిటీతి ఇమినా సద్దేన సద్ధిం విహనామి వినాసేమి, పజహామీతి అత్థో. సా కిర అత్తనో సామికం జిగుచ్ఛన్తీ తేన దివసే దివసే ఫాలియమానానం సుక్ఖానం వేళుదణ్డాదీనం సద్దం గరహన్తీ తస్స పహానం రాగదోసపహానేన సమం కత్వా అవోచ. సా రుక్ఖమూలముపగమ్మాతి సా అహం సుమఙ్గలమాతా వివిత్తం రుక్ఖమూలం ఉపసఙ్కమిత్వా. సుఖతో ఝాయామీతి సుఖన్తి ఝాయామి, కాలేన కాలం సమాపజ్జన్తీ ఫలసుఖం నిబ్బానసుఖఞ్చ పటిసంవేదియమానా ఫలజ్ఝానేన ఝాయామీతి అత్థో. అహో సుఖన్తి ఇదం పనస్సా సమాపత్తితో పచ్ఛా పవత్తమనసికారవసేన వుత్తం, పుబ్బాభోగవసేనాతిపి యుజ్జతేవ.

సుమఙ్గలమాతుథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. అడ్ఢకాసిథేరీగాథావణ్ణనా

యావ కాసిజనపదోతిఆదికా అడ్ఢకాసియా థేరియా గాథా. అయం కిర కస్సపస్స దసబలస్స కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా భిక్ఖునీనం సన్తికం గన్త్వా ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధా పబ్బజిత్వా భిక్ఖునిసీలే ఠితం అఞ్ఞతరం పటిసమ్భిదాప్పత్తం ఖీణాసవత్థేరిం గణికావాదేన అక్కోసిత్వా, తతో చుతా నిరయే పచ్చిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కాసికరట్ఠే ఉళారవిభవే సేట్ఠికులే నిబ్బత్తిత్వా వుద్ధిప్పత్తా పుబ్బే కతస్స వచీదుచ్చరితస్స నిస్సన్దేన ఠానతో పరిభట్ఠా గణికా అహోసి. నామేన అడ్ఢకాసీ నామ. తస్సా పబ్బజ్జా చ దూతేన ఉపసమ్పదా చ ఖన్ధకే ఆగతాయేవ. వుత్తఞ్హేతం –

తేన ఖో పన సమయేన అడ్ఢకాసీ గణికా భిక్ఖునీసు పబ్బజితా హోతి. సా చ సావత్థిం గన్తుకామా హోతి ‘‘భగవతో సన్తికే ఉపసమ్పజ్జిస్సామీ’’తి. అస్సోసుం ఖో ధుత్తా – ‘‘అడ్ఢకాసీ కిర గణికా సావత్థిం గన్తుకామా’’తి. తే మగ్గే పరియుట్ఠింసు. అస్సోసి ఖో అడ్ఢకాసీ గణికా ‘‘ధుత్తా కిర మగ్గే పరియుట్ఠితా’’తి. భగవతో సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘అహఞ్హి ఉపసమ్పజ్జితుకామా, కథం ను ఖో మయా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, దూతేనపి ఉపసమ్పాదేతు’’న్తి (చూళవ. ౪౩౦).

ఏవం లద్ధూపసమ్పదా పన విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తీ న చిరస్సేవ సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౪.౧౬౮-౧౮౩) –

‘‘ఇమమ్హి భద్దకే కప్పే, బ్రహ్మబన్ధు మహాయసో;

కస్సపో నామ గోత్తేన, ఉప్పజ్జి వదతం వరో.

‘‘తదాహం పబ్బజిత్వాన, తస్స బుద్ధస్స సాసనే;

సంవుతా పాతిమోక్ఖమ్హి, ఇన్ద్రియేసు చ పఞ్చసు.

‘‘మత్తఞ్ఞునీ చ అసనే, యుత్తా జాగరియేపి చ;

వసన్తీ యుత్తయోగాహం, భిక్ఖునిం విగతాసవం.

‘‘అక్కోసిం దుట్ఠచిత్తాహం, గణికేతి భణిం తదా;

తేన పాపేన కమ్మేన, నిరయమ్హి అపచ్చిసం.

‘‘తేన కమ్మావసేసేన, అజాయిం గణికాకులే;

బహుసోవ పరాధీనా, పచ్ఛిమాయ చ జాతియం.

‘‘కాసీసు సేట్ఠికులజా, బ్రహ్మచారీబలేనహం;

అచ్ఛరా వియ దేవేసు, అహోసిం రూపసమ్పదా.

‘‘దిస్వాన దస్సనీయం మం, గిరిబ్బజపురుత్తమే;

గణికత్తే నివేసేసుం, అక్కోసనబలేన మే.

‘‘సాహం సుత్వాన సద్ధమ్మం, బుద్ధసేట్ఠేన దేసితం;

పుబ్బవాసనసమ్పన్నా, పబ్బజిం అనగారియం.

‘‘తదూపసమ్పదత్థాయ, గచ్ఛన్తీ జినసన్తికం;

మగ్గే ధుత్తే ఠితే సుత్వా, లభిం దూతోపసమ్పదం.

‘‘సబ్బకమ్మం పరిక్ఖీణం, పుఞ్ఞం పాపం తథేవ చ;

సబ్బసంసారముత్తిణ్ణా, గణికత్తఞ్చ ఖేపితం.

‘‘ఇద్ధీసు చ వసీ హోమి, దిబ్బాయ సోతధాతుయా;

చేతోపరియఞాణస్స, వసీ హోమి మహామునే.

‘‘పుబ్బేనివాసం జానామి, దిబ్బచక్ఖు విసోధితం;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘అత్థధమ్మనిరుత్తీసు, పటిభానే తథేవ చ;

ఞాణం మమ మహావీర, ఉప్పన్నం తవ సన్తికే.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. (అప. థేరీ ౨.౪.౧౬౮-౧౮౩);

అరహత్తం పన పత్వా ఉదానవసేన –

౨౫. ‘‘యావ కాసిజనపదో, సుఙ్కో మే తత్తకో అహు;

తం కత్వా నేగమో అగ్ఘం, అడ్ఢేనగ్ఘం ఠపేసి మం.

౨౬. ‘‘అథ నిబ్బిన్దహం రూపే, నిబ్బిన్దఞ్చ విరజ్జహం;

మా పున జాతిసంసారం, సన్ధావేయ్యం పునప్పునం;

తిస్సో విజ్జా సచ్ఛికతా, కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి. –

ఇమా గాథా అభాసి.

తత్థ యావ కాసిజనపదో, సుఙ్కో మే తత్తకో అహూతి కాసీసు జనపదేసు భవో సుఙ్కో కాసిజనపదో, సో యావ యత్తకో, తత్తకో మయ్హం సుఙ్కో అహు అహోసి. కిత్తకో పన సోతి? సహస్సమత్తో. కాసిరట్ఠే కిర తదా సుఙ్కవసేన ఏకదివసం రఞ్ఞో ఉప్పజ్జనకఆయో అహోసి సహస్సమత్తో, ఇమాయపి పురిసానం హత్థతో ఏకదివసం లద్ధధనం తత్తకం. తేన వుత్తం – ‘‘యావ కాసిజనపదో, సుఙ్కో మే తత్తకో అహూ’’తి. సా పన కాసిసుఙ్కపరిమాణతాయ కాసీతి సమఞ్ఞం లభి. తత్థ యేభుయ్యేన మనుస్సా సహస్సం దాతుం అసక్కోన్తా తతో ఉపడ్ఢం దత్వా దివసభాగమేవ రమిత్వా గచ్ఛన్తి, తేసం వసేనాయం అడ్ఢకాసీతి పఞ్ఞాయిత్థ. తేన వుత్తం – ‘‘తం కత్వా నేగమో అగ్ఘం, అడ్ఢేనగ్ఘం ఠపేసి మ’’న్తి. తం పఞ్చసతమత్తం ధనం అగ్ఘం కత్వా నేగమో నిగమవాసిజనో ఇత్థిరతనభావేన అనగ్ఘమ్పి సమానం అడ్ఢేన అగ్ఘం నిమిత్తం అడ్ఢకాసీతి సమఞ్ఞావసేన మం ఠపేసి, తథా మం వోహరీతి అత్థో.

అథ నిబ్బిన్దహం రూపేతి ఏవం రూపూపజీవినీ హుత్వా ఠితా. అథ పచ్ఛా సాసనం నిస్సాయ రూపే అహం నిబ్బిన్దిం ‘‘ఇతిపి రూపం అనిచ్చం, ఇతిపిదం రూపం దుక్ఖం, అసుభ’’న్తి పస్సన్తీ తత్థ ఉక్కణ్ఠిం. నిబ్బిన్దఞ్చ విరజ్జహన్తి నిబ్బిన్దన్తీ చాహం తతో పరం విరాగం ఆపజ్జిం. నిబ్బిన్దగ్గహణేన చేత్థ తరుణవిపస్సనం దస్సేతి, విరాగగ్గహణేన బలవవిపస్సనం. ‘‘నిబ్బిన్దన్తో విరజ్జతి విరాగా విముచ్చతీ’’తి హి వుత్తం. మా పున జాతిసంసారం, సన్ధావేయ్యం పునప్పునన్తి ఇమినా నిబ్బిన్దనవిరజ్జనాకారే నిదస్సేతి. తిస్సో విజ్జాతిఆదినా తేసం మత్థకప్పత్తిం, తం వుత్తనయమేవ.

అడ్ఢకాసిథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. చిత్తాథేరీగాథావణ్ణనా

కిఞ్చాపి ఖోమ్హి కిసికాతిఆదికా చిత్తాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తీ ఇతో చతున్నవుతికప్పే చన్దభాగాయ నదియా తీరే కిన్నరయోనియం నిబ్బత్తి. సా ఏకదివసం ఏకం పచ్చేకబుద్ధం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం దిస్వా పసన్నమానసా నళపుప్ఫేహి పూజం కత్వా వన్దిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. సా తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే గహపతిమహాసాలకులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా సత్థు రాజగహప్పవేసనే పటిలద్ధసద్ధా పచ్ఛా మహాపజాపతిగోతమియా సన్తికే పబ్బజిత్వా మహల్లికాకాలే గిజ్ఝకూటపబ్బతం అభిరుహిత్వా సమణధమ్మం కరోన్తీ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే –

‘‘చన్దభాగానదీతీరే, అహోసిం కిన్నరీ తదా;

అద్దసం విరజం బుద్ధం, సయమ్భుం అపరాజితం.

‘‘పసన్నచిత్తా సుమనా, వేదజాతా కతఞ్జలీ;

నళమాలం గహేత్వాన, సయమ్భుం అభిపూజయిం.

‘‘తేన కమ్మేన సుకతేన, చేతనాపణిధీహి చ;

జహిత్వా కిన్నరీదేహం, అగచ్ఛిం తిదసం గతిం.

‘‘ఛత్తింసదేవరాజూనం, మహేసిత్తమకారయిం;

దసన్నం చక్కవత్తీనం, మహేసిత్తమకారయిం;

సంవేజేత్వాన మే చిత్తం, పబ్బజిం అనగారియం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం, భవా సబ్బే సమూహతా;

సబ్బాసవపరిక్ఖీణా, నత్థి దాని పునబ్భవో.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం పుప్ఫమభిపూజయిం;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, పుప్ఫపూజాయిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

సా పన అరహత్తం పత్వా అత్తనో పటిపత్తిం పచ్చవేక్ఖిత్వా –

౨౭. ‘‘కిఞ్చాపి ఖోమ్హి కిసికా, గిలానా బాళ్హదుబ్బలా;

దణ్డమోలుబ్భ గచ్ఛామి, పబ్బతం అభిరూహియ.

౨౮. ‘‘సఙ్ఘాటిం నిక్ఖిపిత్వాన, పత్తకఞ్చ నికుజ్జియ;

సేలే ఖమ్భేసిమత్తానం, తమోఖన్ధం పదాలియా’’తి. –

ఇమా ద్వే గాథా అభాసి.

తత్థ కిఞ్చాపి ఖోమ్హి కిసికాతి యదిపి అహం జరాజిణ్ణా అప్పమంసలోహితభావేన కిససరీరా అమ్హి. గిలానా బాళ్హదుబ్బలాతి ధాత్వాదివికారేన గిలానా, తేనేవ గేలఞ్ఞేన అతివియ దుబ్బలా. దణ్డమోలుబ్భ గచ్ఛామీతి యత్థ కత్థచి గచ్ఛన్తీ కత్తరయట్ఠిం ఆలమ్బిత్వావ గచ్ఛామి. పబ్బతం అభిరూహియాతి ఏవం భూతాపి వివేకకామతాయ గిజ్ఝకూటపబ్బతం అభిరుహిత్వా.

సఙ్ఘాటిం నిక్ఖిపిత్వానాతి సన్తరుత్తరా ఏవ హుత్వా యథాసంహతం అంసే ఠపితం సఙ్ఘాటిం హత్థపాసే ఠపేత్వా. పత్తకఞ్చ నికుజ్జియాతి మయ్హం వలఞ్జనమత్తికాపత్తం అధోముఖం కత్వా ఏకమన్తే ఠపేత్వా. సేలే ఖమ్భేసిమత్తానం, తమోఖన్ధం పదాలియాతి పబ్బతే నిసిన్నా ఇమినా దీఘేన అద్ధునా అపదాలితపుబ్బం మోహక్ఖన్ధం పదాలేత్వా, తేనేవ చ మోహక్ఖన్ధపదాలనేన అత్తానం అత్తభావం ఖమ్భేసిం, మమ సన్తానం ఆయతిం అనుప్పత్తిధమ్మతాపాదనేన విక్ఖమ్భేసిన్తి అత్థో.

చిత్తాథేరీగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. మేత్తికాథేరీగాథావణ్ణనా

కిఞ్చాపి ఖోమ్హి దుక్ఖితాతిఆదికా మేత్తికాయ థేరియా గాథా. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారా తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం పుఞ్ఞం ఉపచినన్తీ సిద్ధత్థస్స భగవతో కాలే గహపతికులే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్వా సత్థు చేతియే రతనేన పటిమణ్డితాయ మేఖలాయ పూజం అకాసి. సా తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తీ ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే రాజగహే బ్రాహ్మణమహాసాలకులే నిబ్బత్తి. సేసం అనన్తరే వుత్తసదిసం. అయం పన పటిభాగకూటం అభిరుహిత్వా సమణధమ్మం కరోన్తీ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేరీ ౨.౧.౨౦-౨౫) –

‘‘సిద్ధత్థస్స భగవతో, థూపకారాపికా అహుం;

మేఖలికా మయా దిన్నా, నవకమ్మాయ సత్థునో.

‘‘నిట్ఠితే చ మహాథూపే, మేఖలం పునదాసహం;

లోకనాథస్స మునినో, పసన్నా సేహి పాణిభి.

‘‘చతున్నవుతితో కప్పే, యం మేఖలమదం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, థూపకారస్సిదం ఫలం.