౯. విజితసేనత్థేరగాథావణ్ణనా

ఓలగ్గేస్సామీతిఆదికా ఆయస్మతో విజితసేనత్థేరస్స గాథా. కా ఉప్పత్తి? అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయం కుసలం ఉపచినన్తో అత్థదస్సిస్స భగవతో కాలే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా విఞ్ఞుతం పత్తో ఘరావాసం పహాయ ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తో ఆకాసేన గచ్ఛన్తం భగవన్తం దిస్వా పసన్నమానసో పసన్నాకారం దస్సేన్తో అఞ్జలిం పగ్గయ్హ అట్ఠాసి. సత్థా తస్స అజ్ఝాసయం ఞత్వా ఆకాసతో ఓతరి. సో భగవతో మనోహరాని మధురాని ఫలాని ఉపనేసి, పటిగ్గహేసి భగవా అనుకమ్పం ఉపాదాయ. సో తేన పుఞ్ఞకమ్మేన దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే కోసలరట్ఠే హత్థాచరియకులే నిబ్బత్తిత్వా విజితసేనోతి లద్ధనామో విఞ్ఞుతం పాపుణి. తస్స మాతులా సేనో చ ఉపసేనో చాతి ద్వే హత్థాచరియా సత్థు సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధా పబ్బజిత్వా వాసధురం పూరేన్తా అరహత్తం పాపుణింసు. విజితసేనోపి హత్థిసిప్పే నిప్ఫత్తిం గతో నిస్సరణజ్ఝాసయతాయ ఘరావాసే అలగ్గమానసో సత్థు యమకపాటిహారియం దిస్వా పటిలద్ధసద్ధో మాతులత్థేరానం సన్తికే పబ్బజిత్వా తేసం ఓవాదానుసాసనియా విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో విపస్సనావీథిం లఙ్ఘిత్వా బహిద్ధా నానారమ్మణే విధావన్తం అత్తనో చిత్తం ఓవదన్తో –

౩౫౫. ‘‘ఓలగ్గేస్సామి తే చిత్త, ఆణిద్వారేవ హత్థినం;

న తం పాపే నియోజేస్సం, కామజాలం సరీరజం.

౩౫౬. ‘‘త్వం ఓలగ్గో న గచ్ఛసి, ద్వారవివరం గజోవ అలభన్తో;

న చ చిత్తకలి పునప్పునం, పసక్క పాపరతో చరిస్ససి.

౩౫౭. ‘‘యథా కుఞ్జరం అదన్తం, నవగ్గహమఙ్కుసగ్గహో;

బలవా ఆవత్తేతి అకామం, ఏవం ఆవత్తయిస్సం తం.

౩౫౮. ‘‘యథా వరహయదమకుసలో, సారథిపవరో దమేతి ఆజఞ్ఞం;

ఏవం దమయిస్సం తం, పతిట్ఠితో పఞ్చసు బలేసు.

౩౫౯. ‘‘సతియా తం నిబన్ధిస్సం, పయుత్తో తే దమేస్సామి;

వీరియధురనిగ్గహితో, న యితో దూరం గమిస్ససే చిత్తా’’తి. –

గాథా అభాసి.

తత్థ ఓలగ్గేస్సామీతి సంవరిస్సామి నివారేస్సామి. తేతి తం. ఉపయోగత్థే హి ఇదం సామివచనం. తే గమనన్తి వా వచనసేసో. హత్థినన్తి చ హత్థిన్తి అత్థో. చిత్తాతి అత్తనో చిత్తం ఆలపతి. యథా తం వారేతుకామో, తం దస్సేన్తో ‘‘ఆణిద్వారేవ హత్థిన’’న్తి ఆహ. ఆణిద్వారం నామ పాకారబద్ధస్స నగరస్స ఖుద్దకద్వారం, యం ఘటికాఛిద్దే ఆణిమ్హి పక్ఖిత్తే యన్తేన వినా అబ్భన్తరే ఠితేహిపి వివరితుం న సక్కా. యేన మనుస్సగవస్సమహింసాదయో న నిగ్గన్తుం సక్కా. నగరతో బహి నిగ్గన్తుకామమ్పి హత్థిం యతో పలోభేత్వా హత్థాచరియో గమనం నివారేసి. అథ వా ఆణిద్వారం నామ పలిఘద్వారం. తత్థ హి తిరియం పలిఘం ఠపేత్వా రుక్ఖసూచిసఙ్ఖాతం ఆణిం పలిఘసీసే ఆవుణన్తి. పాపేతి రూపాదీసు ఉప్పజ్జనకఅభిజ్ఝాదిపాపధమ్మే తం న నియోజేస్సం న నియోజిస్సామి. కామజాలాతి కామస్స జాలభూతం. యథా హి మచ్ఛబన్ధమిగలుద్దానం జాలం నామ మచ్ఛాదీనం తేసం యథాకామకారసాధనం, ఏవం అయోనిసోమనసికారానుపాతితం చిత్తం మారస్స కామకారసాధనం. తేన హి సో సత్తే అనత్థేసు పాతేతి. సరీరజాతి సరీరేసు ఉప్పజ్జనక. పఞ్చవోకారభవే హి చిత్తం రూపపటిబద్ధవుత్తితాయ ‘‘సరీరజ’’న్తి వుచ్చతి.

త్వం ఓలగ్గో న గచ్ఛసీతి త్వం, చిత్తకలి, మయా సతిపఞ్ఞాపతోదఅఙ్కుసేహి వారితో న దాని యథారుచిం గమిస్ససి, అయోనిసోమనసికారవసేన యథాకామం వత్తితుం న లభిస్ససి. యథా కిం? ద్వారవివరం గజోవ అలభన్తో నగరతో గజనిరోధతో వా నిగ్గమనాయ ద్వారవివరకం అలభమానో హత్థీ వియ. చిత్తకలీతి చిత్తకాళకణ్ణి. పునప్పునన్తి అపరాపరం. పసక్కాతి సరణసమ్పస్సాసవసేన. పాపరతోతి పాపకమ్మనిరతో పుబ్బే వియ ఇదాని న చరిస్ససి తథా చరితుం న దస్సామీతి అత్థో.

అదన్తన్తి అదమితం హత్థిసిక్ఖం అసిక్ఖితం. నవగ్గహన్తి అచిరగహితం. అఙ్కుసగ్గహోతి హత్థాచరియో. బలవాతి కాయబలేన ఞాణబలేన చ బలవా. ఆవత్తేతి అకామన్తి అనిచ్ఛన్తమేవ నిసేధనతో నివత్తేతి. ఏవం ఆవత్తయిస్సన్తి యథా యథావుత్తం హత్థిం హత్థాచరియో, ఏవం తం చిత్తం చిత్తకలిం దుచ్చరితనిసేధనతో నివత్తయిస్సామి.

వరహయదమకుసలోతి ఉత్తమానం అస్సదమ్మానం దమనే కుసలో. తతో ఏవ సారథిపవరో అస్సదమ్మసారథీసు విసిట్ఠో దమేతి ఆజఞ్ఞం ఆజానీయం అస్సదమ్మం దేసకాలానురూపం సణ్హఫరుసేహి దమేతి వినేతి నిబ్బిసేవనం కరోతి. పతిట్ఠితో పఞ్చసు బలేసూతి సద్ధాదీసు పఞ్చసు బలేసు పతిట్ఠితో హుత్వా అస్సద్ధియాదినిసేధనతో తం దమయిస్సం దమేస్సామీతి అత్థో.

సతియా తం నిబన్ధిస్సన్తి గోచరజ్ఝత్తతో బహి గన్తుం అదేన్తో సతియోత్తేన కమ్మట్ఠానథమ్భే, చిత్తకలి, తం నిబన్ధిస్సామి నియమేస్సామి. పయుత్తో తే దమేస్సామీతి తత్థ నిబన్ధన్తో ఏవ యుత్తప్పయుత్తో హుత్వా తే దమేస్సామి, సంకిలేసమలతో తం విసోధేస్సామి. వీరియధురనిగ్గహితోతి యథావుత్తో ఛేకేన సుసారథినా యుగే యోజితో యుగనిగ్గహితో యుగన్తరగతో తం నాతిక్కమతి, ఏవం త్వమ్పి చిత్త, మమ వీరియధురే నిగ్గహితో సక్కచ్చకారితాయ సాతచ్చకారితాయ అఞ్ఞథా వత్తితుం అలభన్తో ఇతో గోచరజ్ఝత్తతో దూరం బహి న గమిస్ససి. భావనానుయుత్తస్స హి కమ్మట్ఠానతో అఞ్ఞం ఆసన్నమ్పి లక్ఖణతో దూరమేవాతి ఏవం థేరో ఇమాహి గాథాహి అత్తనో చిత్తం నిగ్గణ్హన్తోవ విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తేన వుత్తం అపదానే (అప. థేర ౨.౪౫.౨౨-౩౦) –

‘‘సువణ్ణవణ్ణం సమ్బుద్ధం, ద్వత్తింసవరలక్ఖణం;

విపినగ్గేన గచ్ఛన్తం, సాలరాజంవ ఫుల్లితం.

‘‘తిణత్థరం పఞ్ఞాపేత్వా, బుద్ధసేట్ఠం అయాచహం;

అనుకమ్పతు మం బుద్ధో, భిక్ఖం ఇచ్ఛామి దాతవే.

‘‘అనుకమ్పకో కారుణికో, అత్థదస్సీ మహాయసో;

మమ సఙ్కప్పమఞ్ఞాయ, ఓరూహి మమ అస్సమే.

‘‘ఓరోహిత్వాన సమ్బుద్ధో, నిసీది పణ్ణసన్థరే;

భల్లాతకం గహేత్వాన, బుద్ధసేట్ఠస్సదాసహం.

‘‘మమ నిజ్ఝాయమానస్స, పరిభుఞ్జి తదా జినో;

తత్థ చిత్తం పసాదేత్వా, అభివన్దిం తదా జినం.

‘‘అట్ఠారసే కప్పసతే, యం ఫలమదదిం తదా;

దుగ్గతిం నాభిజానామి, ఫలదానస్సిదం ఫలం.

‘‘కిలేసా ఝాపితా మయ్హం…పే… కతం బుద్ధస్స సాసన’’న్తి.

అరహత్తం పన పత్వా అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తోపి ఇమా గాథా అభాసి.

విజితసేనత్థేరగాథావణ్ణనా నిట్ఠితా.